<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz.</a> Жосалы кенті әкімі аппаратының мәжіліс залында Қамақшы аудандық білім бөлімінің басшысы Гүлзира Абдазиева БАҚ өкілдеріне сала бойынша І тоқсанның қорытындысымен таныстырып, брифинг өткізді.Бүгінде аудандық білім бөліміне қарасты 47 мектепке дейінгі білім беру, 30 жалпы орта білім беретін мектеп, қосымша білім беретін оқушылар үйі, әуез мектебі және кешкі мектеп&nbsp;жұмыс істейді. Оның ішінде 47 мектепке дейінгі білім беру ұйымы болса, оның 25-і мемлекеттік, 17-сі жекеменшік, 1-еуі шағын орталық. Аудан бойынша 2-6 жас аралығындағы 3484 бала 84,4 пайызды құраса, 3-6 аралығында 2965 бала 100 пайыз мектепке дейінгі біліммен қамтылған. Мемлекеттік мектепке дейінгі ұйымдарда барлығы 398 педагог қызмет атқарады.&nbsp; &nbsp;Биыл оқу&nbsp;жылын 15087 оқушы аяқтағалы отыр. Олардың 1458-і 9 сыныпты аяқтап негізгі мектепті бітіргендігі туралы аттестат алса, 686 оқушы орта мектепті бітіру туралы аттестат алады. 1-4 сыныптардағы 5991 оқушы келесі сыныпқа көшірілсе, 5-8,10 сыныптардағы 6952 оқушы қазақ тілінен емтихан тапсыру арқылы келесі сыныпқа көшіріледі. Аудандағы 2221 педагогтың жоғары білімдісі 2113, арнаулы кәсіптік орта білімдісі 108.Оқулықтар мен оқу әдістемелік құрал сатып алуға 148559,0 мың &nbsp;тенге қаржы бөлінді. Оқулықтар бойынша 1-11 сыныптарға барлық білім беру ұйымдарынан келіп түскен сұраныстарына сәйкес, 100 пайыз оқулықпен қамтамасыз етіліп отыр.&nbsp; &nbsp; &nbsp; Оқу үдерісін сапалы ұйымдастыруды қамтамасыз етуде жылма-жыл жаңа модификациялы пән кабинеттерімен толықтырылуда. &nbsp;№284 мамандандырылған мектеп-лицей интернаты материалдық жабдықтармен қамтамасыз етіліп, стандарт талаптарына сай спортзал салу жұмыстары басталды. &nbsp;Аудандағы 435 ерекше білім беруді қажет ететін балалар үшін инклюзивті ортаны қалыптастыру бағытында оңтайлы жағдайлар жасалынған. Жалпы &nbsp;инклюзивті біліммен, қажетті мамандармен қамтылған мектептер үлесі&nbsp;93,0 пайызды құрайды.&nbsp; &nbsp;Білім беру ұйымдарының қауіпсіздігін қамтамасыз ету мәселесі басты назарда болуы тиіс. Білім және ғылым министрінің бұйрығымен бекітілген білім беру объектілерін қорғауды ұйымдастыру жөніндегі нұсқаулық бойынша&nbsp;білім беру ұйымының&nbsp;23 білім беру ұйымында бейнебақылау камерасы полиция бөлімдеріне қосылған.&nbsp;Қалған 4 білім беру ұйымында да жаңа талапқа сәйкестендіру бойынша облыстан қаржы сұралып бейнебақылау камераларымен қамтамасыз ету жұмыстары жүргізілуде. Турникет 100 пайыз орнатылған. Дабыл түймесі жалпы &nbsp;23 білім беру ұйымдарында орнатылған.Әлеуметтік осал отбасыларынан шыққан барлық бастауыш сынып оқушыларын тегін ыстық тамақпен қамтамасыз етуге байланысты 1- 4 сыныпта оқитын 4472 оқушы және әлеуметтік көмек қажет ететін отбасыларынан шыққан 3652 баланы қосқанда &nbsp;барлығы 8124 оқушы мемлекет тарапынан қаржыландырылып бір мезгіл ыстық тамақпен қамтылып отыр. 6 мектепте оқушылардың мектептен үйге және үйден мектепке тегін тасымалы ұйымдастырылған.Жалпы аудан бойынша оқушылар үйіндегі 29 үйірмеге 1130, өнер мектебіндегі 18 үйірмеге 383, мәдениет үйінің жанындағы үйірмелерге 1100, мүмкіндігі шектеулі балаларға арналған секцияларға 24, №15 мамандырылған балалар-жасөспірімдер спорт мектебіндегі 32 секцияға 1104, №16 балалар-жасөспірімдер спорт мектебінің 21 спорттық секциясына 780, аудандық ФОК спорт клубындағы 17 секцияға 208, «Орда» әскери-патриоттық клубындағы 34 нұсқаушыға 2800 оқушы спорттық үйірмелерге тартылған. Байқоңыр қаласындағы мектептер Ресей мемлекетінің қала әкімшілігіне &nbsp;қарасты әртүрлі спорттық секциялар мен үйірмелерге барлығы 2262 оқушы қатысады.Аудан ұстаздарының ішінде облыстық, республикалық деңгейде марапат биігінен көрініп жүрген ұстаз қатары артуда. Республикалық деңгейде №80 мектеп-гимназиясының география пәнінің мұғалімі Серік Ниязов жыл сайын өткізілетін&nbsp;"Үздік педагог" конкурсының республикалық кезеңінде&nbsp;"Үздік педагог" атанса, бастауыш сынып мұғалімдері арасында «Алтын тұғыр» олимпиадасының &nbsp;республикалық кезеңінде №269 орта мектебінің мұғалімі Жадыра Сапақ ІІІ орын, №111 орта мектеп мұғалімі Шұғыла Шайменалиева І орынды иеленіп, Дубайға жолдама алды. Алматыда өткен «Педагогикалық идеялар фестивалінің» республикалық кезеңінде №279 мектеп-лицейінің педагог-психологі Эльмира Медеуова ІІІ орынды иеленді.&nbsp;Еліміздегі «Білім берудегі өзгерістердің 1000 көшбасшысы» бағдарламасы аясында Қызылорда облысынан 11 педагог іріктеуден өтіп сертификат алса, ауданымыздан да 2 педагог (№121 – 1, оқушылар үйі – 1) республикалық кадрлық резервке &nbsp;енді. &nbsp;Аудан бойынша педагогтер арасында іс-тәжірибе алмасу арқылы құзыреттерін арттыру мақсатында І тоқсанда 10 облыстық және &nbsp;12 аудандық семинар &nbsp;ұйымдастырылып, жоғары деңгейде бағаланды.Биыл 685 бала мектеп бітіреді деп күтілуде. Ұлттық бірыңғай тестілеуге дайындық жұмыстары жүргізілуде. Қаңтардағы &nbsp;ҰБТ-ға 637 (92,9%) түлек қатысса, наурыздағы ҰБТ-ге 611(89,2%) бітіруші қатысып, білімдерін саралады.Жалпы білім беретін пәндік олимпиада қорытындысымен&nbsp;облыста №277 мектеп-лицей &nbsp;«Ең үздік аудан мектебі» номинациясын жеңіп алса, 22 оқушы арнайы жүлдемен 9 оқушы алғыс хаттармен марапатталды. Ал республикалық кезеңнен 2&nbsp;оқушы (№85) ІІІ орын иеленді. Жалпы пәндік олимпиададан басқа түрліше облыстық, республикалық пәндік сайыстарда, «Жарқын болашақ», «Бастау», «Ауыл олимпиадаларында» үш айдың қорытындысымен 24 оқушы жеңімпаз атанды.«Төрт тоқсан – төрт өнер» жобасында «Жаңа күн – Жаңа Қазақстан» облыстық ақындар айтысынан №85 мектеп оқушысы ІІ орын, N277 мектеп-лицейінің оқушылары республикалық пікірсайыс турнирінде ағылшын лигасы бойынша жүлделі ІІ орын жеңіп алып, 150 мың теңге сертификатын иемденді. Облыстық «Көк тудың желбіргені» тақырыбындағы дебат ойынынан №250 мектеп-лицейдің орыс, қазақ лигалары ІІІ орынға ие болды.&nbsp;«Қозғалыстың жас инспекторлары жасақтарының облыстық байқауына №277 мектеп-лицейінің «Сергек» жасағы І орын иеленді. Тик-Ток әлеуметтік желісіне жүктелген "Бес асық" үйірмесінің мүшесі №107 орта мектептің 6 сынып оқушысы Мәриям Жаңабайдың бес асық ойнаған видеосы 34 миллион қаралым жинап, көрермен қызығушылығын тудырды.Аудандағы барлық білім беру ұйымдарында Абайдың "Толық адам" рухани құндылығы, «Оқуға құштар мектеп», «Дебат қозғалысы», «Балалар және театр», «Мектеп парламенті», «Жылыжай» жобалары жүзеге асырылып, іс-шаралар өткізілуде.2023-2024 оқу жылында ауданнан 685&nbsp;оқушы жалпы білім беретін &nbsp;орта мектепті бітіреді. Осы түлектердің 94,7%-ы, яғни 649 бітіруші ұлттық бірыңғай тестілеуге қатысады деп күтілуде. Олардың 54 мектеп бітірушісі "Алтын белгіге", ал 67 бітіруші «Үздік аттестатқа» үміткер болып ұсынылуда. Мектеп бітірушілеріміз мемлекеттік грантты жоғары деңгейде иеленеді деген сенімдеміз.

Қармақшыда білім жайы талқыланды

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz.</a> Адам өмірін қоғамсыз елестету қиын. Өркениетті қоғамда кез кел­ген жеке тұлға өзін қоршаған ортаның талаптары мен тәртіптерін сақтай отырып, түрлі игіліктерге қол жеткізе алады. Сондықтан адамдар бірлігі қоғамды ұдайы алға жетелеп отыратын, даму мен табыстың негізі саналатын құндылықтар бо­лады. Қазіргі біздің қоғамда құндылықтар ауысып, құқық бұзушылықтар жиі орын алуда. Ал заңды біліп, оған бағыну – әрбірімізге міндет.&nbsp; Осы орайда Қармақшы&nbsp;аудан прокуроры Мейрамбек Маханбетжанов азаматтардың құқықтық санасын, «Әділ Қазақстан» Ұлттық идеясын қалыптастыру және «Адал азамат» тұжырымдамасын ілгерілету бағытындағы заңнаманы түсіндіру бойынша мүдделі орган өкілдерінің қатысуымен брифинг өткізді.&nbsp; Жиын барысында «Бақытты балалық шақ» (балалар арасындағы құқық бұзушылықтың, буллингтің және суицидтің профилактикасы), «Салауатты болашақ – Есірткісіз өмір», «Құмар ойын ойнағанша спортпен айналыс» (лудоманияның профилактикасы), «Жол ережелерін сақтау – өміріңнің кепілі», «Вандализмге жол жоқ!», «Терроризмге жол жоқ!», «Зорлық-зомбылықсыз отбасы!», «Бизнес пен инвесторларды қорғау», «Қаржы пирамидаларының, алаяқтықтың, оның ішінде интернет-алаяқтықтың алдын алу», «Азаптауға қарсы іс-қимыл!», «Жемқорлыққа «ЖОҚ» деп айтыңыз» тақырыптары бойынша ауданда атқарылған жұмыстар туралы мәлімет берілді. Бұл мәселенің әрбірі – қоғамда кездесіп, қолға алуды талап етіп отырған кезек күттірмес тақырыптар.&nbsp; Одан бөлек, «Дәстүр және заң» тақырыбы аясында қалыңдық ұрлауға жол берілмейтіні және оның салдары туралы кеңінен түсіндірілді. Прокурор аталған мәселелердің өзектілігін айта келе, олар бойынша мүдделі органдарға қойылып отырған талаптарды тиісті деңгейде атқару қажеттігін ескертті.&nbsp; Брифингте аудан көлеміндегі криминогендік ахуал және олар бойынша жүргізіліп жатқан шаралар, аудандық прокуратурамен қадағалау салалары бойынша атқарылған жұмыстар туралы да ақпарат берілді. Кездесу барысында аудан прокуроры Бас прокуратурамен белгіленген басым бағыттар мен жүктелген міндеттерге, оның маңыздылығы мен себептеріне тоқталды.&nbsp; Брифинг соңында баспасөз өкілдерінің сұрақтарына нақты жауаптар беріліп, азаматтардың құқықтық санасын арттыру және құқық бұзушылық профилактикасы бағытында бірлескен белсенді шаралар атқаруға шақырды.&nbsp; Иә,&nbsp;уақыт алға озып, заман өзгергенімен, адамдар әлімсақтан бойына сіңген, болмыс-бітімімен астасқан адамгершілік қасиеттерден айнымау керек. Жаһандану дәуірі қалың жұрттың қамын ойлағаннан гөрі қарақан басының күйін күйттеуді жөн көретіндердің қатарын көбейткені рас. Бірақ мұндай жағдайлар қанмен сіңіп, атадан-балаға қалыптасқан құндылықтарды күйретпеуі тиіс. Қоғам – бізді қоршаған орта. Ол ортаның жайлы өмір сүруіне, өсіп-өнуіне қолайлы болмағын кім қаламайды?! Сондықтан кез келген азамат қоғамның бір мүшесі ретінде айналасының аялы, жанға саялы болуына мүдделі. Көпшіліктің бір-біріне ілтипат көр­сетіп, ізетті, қайырымды болуы бірлігімізді бекітіп, берекемізді кіргізеді. Ізгілікті қоғам құру – ілгері жылжудың кепілі.

Қармақшы: Аудан прокурорының қатысуымен брифинг өтті

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz.</a> Жақында Қармақшы аудан әкімдігінің қолдауымен, Шәмшат Төлепова атындағы аудандық мәдениет үйінің ұйымдастыруымен Абдулла Мырзабеков атындағы «Сырлы әуен» атты облыстық үрмелі аспапта орындаушылар арасындағы байқауы өтті.Оның &nbsp;мақсаты – талант иесінің өнерін дәріптеу, өнер әлемінің биігіне қанат қаққан жас таланттардың орындаушылық шеберлігін арттыру мен үрлемелі аспапта орындаушылық жанрын дамыту. Киелі топырақтың өнерін дәріптеп, аудан мәдениетінің өркендеуіне үлес қосқан, халқының сүйіспеншілігіне бөленген өр перзенті, талант иесі Абдулла ағамызды дәріптеу, өнер әлемінің биігіне қанат қаққан жас таланттардың орындаушылық шеберліктерін арттыру мақсатында өткізілген&nbsp;облыстық байқауға 9 өнерпаз қатысып, өзара бақ сынасты.Өнерге деген жастардың бойындағы талпынысты арттыру, олардың дамуына қолдау көрсету, әрі қарай шығармашылық белсенділікке ынталандыру, көркем білім деңгейін арттыруда өткізілген байқауға облыстық филармониясының камералық ансамбль әртісі Үсен Есмұрзаев, облыстық халық шығармашылығын дамыту және мәдени-продюсерлік орталығының бөлім меңгерушісі Бағдагүл Есмұзаева, Ш.Төлепова атындағы аудандық мәдениет үйінің мәдени демалыс кешенінің меңгерушісі Мұхаммедқали Бағатов қазылық етті.Байқау қортындысы бойынша бас жүлдені Қызылорда қаласынан келген өнерпаз Мақсат Сахиев қанжығасына байлады. Ал І орынға Қазалы ауданынан Еркебұлан Абай жайғасса, ІІ орын Шиелі ауданының өнерпазы Қуаныш Нәсіпбекке бұйырды. ІІІ орынды Қазалы ауданынан келген Бағлан Сыздық иеленіп, арнайы диплом мен бағалы сыйлықтар табысталды. Байқауға қатысқан өзге қатысушыларға ынталандыру сыйлығы берілді.

Қармақшыда «Сырлы әуен» атты облыстық байқау өтті

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Шиелі ауданында сан салада атқарылып жатқан жұмыстар мен өсімдер ауыз толтырып айтарлықтай.2022 жылы облыс әкімі Нұрлыбек Нәлібаевтың тапсырмасына сәйкес, Шиелі ауданының тұрғындарын бақша дақылдарын егумен айналысуға 5 мың гектар жер үлестіріп беру жайлы тапсырма берген еді. Осы тапсырмаға сәйкес, 2023 жылы шежірелі өлкеде азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету және азық-түлік импортын азайту мақсатында ауданда әр отбасы өзін-өзі қажетті өнімдермен жақдықтау үшін шаруашылық құрылымдары арасында жер дайындап беру мен үлестіру бойынша ауылдық округтерден 1350 гектар жер дайындалып, егін егуші 1227 азаматқа жер телімі берілетін болады. Сонымен қатар, 2022 жылы кент ардагерлеріне «Иіркөл» ауылдық округінен 8,9 гектар жер дайындалып, егін егуге берілген. Айта кетейік, облыс бойынша 19,724 гектар жерге картоп, көкөніс, бақша дақылдарын орналастыру жоспарланған болса, соның ішінде 5405 гектары яғни, 27 проценті Шиелі ауданының үлесінде. Сондай-ақ, 2023 жылы суды үнемдеу мақсатында тамшылатып суғару әдісімен егілген көкөніс, бақша дақылдарын алдағы уақытта 265 гектардан 400 гектарға дейін ұлғайту жоспарланған. Бүгінде 17 тұлғадан 8 000 гектар жайылымдық жер мемлекетке қайтарылған.Осыдан екі жыл бұрын Шиелі ауданында барлығы 30074, 4 гектар жерге ауыл шаруашылығы дақылы орналастырылған. Тарқатып айтқанда, күздік бидай – 1649, жаздық бидай – 456, тары – 280, арпа – 50, дән жүгері – 110, соя – 150, жаңа жоңышқа – 3400, ескі жоңышқа – 6147,8, мал жемдік асқабақ – 137,6, жемдік жүгері – 60, күнбағыс – 15, картоп – 1198,1, көкөніс – 1769,05, бақша дақылдары – 2408, мақсары – 1494 гектар жерге егілсе, өңірдің басты брендіне айналған күріш – 10 750 гектар жерге себілген. Орта есеппен әр гектардан 55 центнер өнім жиналған. Ал өткен жылдың жоспары бойынша 30,538 гектар жерге егін орналастырылған. Атап айтқанда, күздік бидай – 1 650, жаздық бидай – 447, тары – 240, дән жүгері – 173, мақсары – 1 288, соя – 10 гектар, жаңа жоңышқа – 3 410, ескі жоңышқа – 5 578, мал жемдік асқабақ – 194, жемдік жүгері – 95, сондай-ақ картоп – 1 200, көкөнiс – 1 805 және 2 400 – гектарға бақша дақылдары егілген. Негізгі дақыл күріштің жалпы үлесі – 12 025 гектарды құраған.Шырайлы Шиелінің өнімдерін өзге өңірлерден бөлек, өзге мемлекеттер де жақсы біледі. Оған мысал, Ақмаяның қауын-қарбызы, Бестамның картобы сырт елге жақсы танымал. Көктемнің алғашқы айлары өтсе болды, вокзал мен орталық базарға Түркістанның қауын-қарбызы бірінші келеді. Көп ұзамай өзіміздің саржау мен әміре, торламалар төбе көрсетіп, сырттан келген бақша өнімінің орынын алмастырады. Шиелінің өнімдері нарыққа кеш шықса да, жоғары сұранысқа ие. Сыр өңірі былай тұрсын, еліміздің алыс аймағы да Шиелінің өнімдерін алғысы келеді. Қазіргі уақытта өнімді тез нарыққа шығару үшін диқан қауымы дәріні көп қолданатындары белгілі. Беті жылтырап, иісі аңқығанымен ол өнімде айтарлықтай дәм болмайды. Сапа болмаған жерде, сұраныста төмен болатыны ақиқат. Ал Шиелі өңірінің топырағы құнарлы болғандықтан дәрі аз қолданылады. Сол себепті бұл маңда өсірілген өнім дәмділігімен қатар сақтауға шыдамды болып келеді. Шыдамды болған соң, алыс аймаққа тасымалдауға ыңғайлы. Бүгінде Шиеліден шыққан өнімдер тек ел аумағында ғана емес, Ресей мен Қырғыстан мемлекеттеріне жөнелтіліп отырады.

Шиелідегі сан салада серпін бар

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz.</a> Бұл өмірде ешкім мұқтаждықты, зәру болуды қаламайтыны белгілі. Әйтсе де қоғамда түрлі тағдыр бар. Өзгеге қол ұшын созып көмектесу қанымызда бар қасиет. Қиналғанды демеп, жақыны болмаса да жанашырлыққа асыққан жастардың күн сайын қатары артып келе жатқаны көңіл қуантады.&nbsp;Сыр өңірінде қайрымдылық шарасына ерікті түрде атсалысатын волонтерлер мен ұйымдар қатары артып келеді. Атап айтар болсақ,&nbsp;облыста ресми түрде 2 126 волонтер тіркелген. Сондай-ақ 30-ға жуық волонтерлік топ бар.Қайырымды болу – рухани дүниемізді жақсартып қана қоймай, әлемді де жақсы жағына қарай өзгерте алады десек, волонтерлердің ерекше ісі осыған дәлел. Қиын сәтте қайырымдылығын аямаған, бірліктің нағыз үлгісін көрсете білген жалынды жастар жақында Жаңақорған ауданында бас қосты. Облыс әкімі&nbsp;Нұрлыбек Нәлібаевтың қолдауымен Қызылорда облыстық жастар ресурстық орталығының ұйымдастыруымен «Birgemiz» волонтерлер слеті өтті. Іс-шара барысында «Birgemiz» волонтерлер, республикалық Фронт офисінің өкілі, тренер Айбек Досымбековтің тәлімгерлігімен жас волонтерлерге шеберлік сағаты өткізіліп, тәжірибесімен бөлісті. Сонымен қатар 120 қатысушы 5 топқа бөлініп, ұлттық спорт сайыстарынан бақ сынасты. Сайыста жүлделі орын иеленген командалар марапат төрінен көрінді.Слет бағдарламасы негізінде түрлі іс-шаралар, пленарлы отырысы жүргізілді. Мұнда жастар бір-бірімен тәжірибе алмасуға, волонтерлікке деген қызығушылығын арттыруға, жаңа мүмкіндіктер туралы ой қозғады. «Аймақтағы волонтерларды ынталандыру және адвокация негіздері» пленарлы отырысында Қызылорда облыстық қоғамдық даму басқармасының басшысы Алмасбек Әбілқасымұлы аймақ үздіктерін марапаттады. Үздіктер қатарында Қармақшы ауданындағы «Қасиетті Қармақшым» қайырымдылық қоры &nbsp;«Үздік волонтерлік ұйым» номинациясымен&nbsp;марапатталды.Шара қонақтары ерікті жандардың игі бастамаларының сәтті жүзеге асуына, ел дамуы жолында адал қызмет ете беретініне сенім білдірді. Айта кетейік, еріктілерге қолдау білдіру, игі істерін насихаттау жыл көлемінде жалғасатын болады.

Қармақшылық еріктілер үздіктер қатарынан көрінді

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Қазір қимыл-қозғалысытежеліп, есесіне, жүйкесіне жүктеме түскен балалар көп. Себебі айтпаса да белгілі – технологияға тәуелділік. Тәулік бойы қолдарындағы смартфонға үңіліп отыратын балаларды өзге нәрсеге қызықтыру қиын. Далада доп қуалаған ұлдар, батпақтан кесе-шәйнек жасап ойнайтын қыздар жоқтың қасы.&nbsp;Бұл мәселеде таяқтың бір ұшы мұғалімдерге тиері анық. Баланы гаджеттің тұңғиығына батудан тыйып, салауатты өмірге бейімдеуде әсіресе, денешынықтыру пәні мұғалімдеріне артылар жүк салмақты. Осы орайда оқушыларды спортқа баулып қана қоймай, ұландардың ұлттық ойынға деген қызығушылығын арттырып жүрген шиелілік мұғалімнің бірі – Амангелді Шайзадаев. Ол 16 жылдан бері №219 Ы.Алтынсарин атындағы мектепте дене шынықтыру пәнінен сабақ беріп келеді.&nbsp;«Спорт – денсаулық&nbsp;кепілі». Амангелдінің&nbsp;ұраны да, ұстанымы да осы.&nbsp;Ол қырық бес минуттық сабақтан бөлек арнайы үйірмеде оқушыларға тоғыз құмалақ ойынының қыр-сырын үйретеді. Үйірмеге құлшына қатысатын жиырмаға жуық баланың жетістіктері де жетерлік. Амангелді баулып жүрген тоғыз құмалақшылар бүгінде аудандық, облыстық додаларда тек жүлдемен оралады.&nbsp;<blockquote>– Қазіргі оқушылардың тәрбиесі қиындап, мінезі күрделеніп барады. Өте ашушаң, ызақор. Оны психологтар мен дәрігерлер баланың күніне шектен тыс пайдасыз, тіпті жүйкеге салмақ түсіретін ақпараттар қабылдағаннан мінез-құлқы бұзылып және тәулік бойы смартфон шұқылап, компьютер алдында тапжылмай отырып, физикалық белсенділігін жоғалтып, қимыл-қозғалысы шектеліп, қан айналымның бұзылуымен байланыстырады. Мен мамандармен келісемін. Расымен, қазіргі оқушылар мен жастардың бос уақытының барлығын ғаламтор жеп қойып жатыр. Оған тосқауыл қоймасақ, ғаламтор бір күні өздерін жұтып қояды. Ал жас ұрпақты ғаламторға тәуелді болып қалудан сақтайтын бір жол бар, ол – спорт. Балалар үшін дене тәрбиесін ең басты құндылыққа айналдыруымыз керек. Өйткені бойын билей алмаған адам ойын да билей алмайды. Жасынан шынығып шымыр болып, ақыл-ойын дамытатын спорт түрлерімен айналысып өскен ұланды не қиындыққа қайрап салсаң да шағылмайтын жаңғақтай берік, төзімді болып ержетері сөзсіз, – дейді А.Шайзадаев.</blockquote>Шынымен де бар уақытын телефонға телмірумен өткізген баланың болашағы алаңдатпай қоймайды. Гаджеттер өмірімізге дендеп енбей тұрғанда ауладағы ойынның қызығына батқан балаларды ата-аналары қараңғы түссе де үйге кіргізе алмайтын. Ал «телефонмен туған» бүгінгінің балдырғандарын әке-шешелері үйден далаға шығара алмай әлек. Мұндайда ата-ана мен мұғалім бірігіп кіріспесе нәтиже болмасы анық. Әр баланың бос уақытын тиімді ұйымдастырып, қоғамға бейімдеп, қабілетін дамытуға бағыттасақ, болашақтың бір кірпішін түзу қалағанымыз емес пе?!

Амангелді Шайзадаев: Жас ұрпақты ғаламторға тәуелді болып қалудан сақтайтын бір жол бар, ол – спорт

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Ә.Тәжібаев атындағы облыстық әмбебап-ғылыми кітапханада ақын, сатирик, халықаралық «Алаш» әдеби сыйлығының иегері Өріс Яшүкірқызының 75 жылдығына арналған кездесу кеші өтті.&nbsp;Оған облыстың зиялы қауым өкілдері, шығармашыл топ жетекшілері, ардагерлер, бұқаралық ақпарат құралдарының өкілдері қатысты.Өріс Яшүкірқызын көзіқарақты қауым ақын, жазушы, сатирик, журналист ретінде жақсы біледі. Төрт жанрды еркін меңгерген оның қай шығармасы да шынайылығымен, тазалығымен тартымды. Әсіресе қазақы бояуға толы кестелі тілі оқырманды жетелеп әкетеді.Кешті Қазақстан Жазушылар одағы облыстық филиалының төрағасы, белгілі тележурналист, ақын &nbsp;Қаршыға Есімсейітова жүргізді. Алдымен жиын модераторы қаламгердің шығармашылық жолына тоқталып, автордың көркем сөз өнеріндегі жанкешті еңбегін жоғары бағалады.Сондай-ақ кеш барысында облыстық мәдениет, архивтер және құжаттама басқармасы басшысының орынбасары Қуаныш Жанұзақов құттықтау сөз сөйлеп, жазушыға облыс әкімінің «Құрмет грамотасын» табыстады. Қазақы дәстүр бойынша иығына шапан жапты.Айта кетсек, «Ерен еңбегі үшін» медалінің, «Баспа және полиграфия ісінің қайраткері» құрмет белгісінің иегері Өріс Яшүкірқызы – журналистикадағы қарымды шығармашылығымен, оның ішінде өлеңдерінен бөлек, юмор-сатирасымен және детектив жанрындағы шығармаларымен де танылған қаламгер. Автордың «Боямасыз өмір», «Сексеуілдің шоғы», «Шенеунікше тактика», «Қараша қаздың қаңқылы» жинақтары кезінде оқырман тарапынан лайықты бағасын алды.Кеш барысында қаламгердің шығармашылығы мен адами келбеті жайында ақын, Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі, Сырдария ауданының құрметті азаматы Махмұтбай Әміреұлы парасатты ой сабақтады. Бұған қоса, белгілі суретші, «Құрмет» орденінің иегері Амангелді Кененбайұлы құттықтау сөз сөйлеп, мерейтой иесіне сый-сияпат көрсетті.Сондай-ақ облыстық филармония әншілері мен «Айдарлы» ауылдық «Әжелер» ансамблі әннен шашу шашты. Кеш соңында Ө.Яшүкірқызы жиналған қауымға ризашылығын білдірді.Іс-шара соңында қатысушыларға «Қазіргі қазақ детективі» тақырыбындағы кітап көрмесі таныстырылды.

Ақын, сатирик Өріс Яшүкірқызының 75 жылдығына арналған кездесу кеші өтті

Жаңақорғанда білім сапасы артып келеді

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz.</a> &nbsp; Еліміздегі еңбек күшін реттеу үшін Оңтүстіктен Солтүстікке қоныс аудару бағдарламасының жүзеге асып жатқанына да бірнеше жыл болды. Ол қандай нәтиже берді? Демографиялық тепе-теңдікті ұстап тұруға септігі бар ма? Жалпы еңбек нарығын реттеуде тиімділігін көрсете алды ма?2017-2021 жылдарға арналған «Еңбек» мемлекеттік бағдарламасының үшінші бағыты «Жұмыс күшінің ұтқырлығын арттыру» аясында жұмыс күші көп өңірлерден жұмыс күші жетіспейтін өңірлерге осы уақыт аралығында солтүстікке 735 отбасы (құрамында 1977 адам) қоныс аударған.2022 жылдан бері жаңадан «Қуатты өңірлер – ел дамуының драйвері» ұлттық жобасы іске асырылуда. Жоба аясында алдыңғы жылы өңірден 187 отбасы, ал былтыр 127 отбасы қоныс аударды. Айталық, өткен жылы Қостанай облысына 39, Солтүстік Қазақстанға 41, Павлодарға 32, Шығыс Қазақстанға 10, Ұлытауға 2, Абай облысына 3 отбасы көшіп барды. Бұл отбасылардың құрамында 460 адам бар. Демек осынша адам Солтүстікке көшіп барып, жобаның игілігін көруде деген сөз. Қазір 162 адам тұрақты жұмысқа орналасып, 9-ы кәсіпкерлікпен айналысуға мүмкіндік алды. Сонымен қатар 123 отбасыға материалдық көмек көрсетіліп, 23 отбасы тұрғын үймен қамтамасыз етілді.Биыл Солтүстік Қазақстан, Павлодар, Абай, Ұлытау өңірлеріне ерікті түрде қоныс аударған 1595 отбасының &nbsp;мүшесіне 6100 квота белгіленген. Осыған орай облысқа аталған өңірлерден мамандар келіп, жұмысқа шақырды. Әсіресе, ғылым, білім беру саласына сұраныс жоғары. Одан кейін сервистік, техникалық қызмет көрсету, өндіріс, өнеркәсіп, денсаулық сақтау, жеңіл және жүк көлігімен тасымалдау, мәдениет, спорт, әлеуметтік, қоғамдық тамақтану саласына да сұраныс көп. Солтүстік өңірлерге ауыл, орман және балық шаруашылығының мамандары, электрик, телекоммуникация қызметінің мамандары да қажет.&nbsp;Солтүстік Қазақстан облысы «Еңбек мобильділігі» орталығының директоры Аман Төрегелдиннің айтуынша, медицина саласының мамандары жетіспейді.<blockquote>– Биыл облысқа 2700 адамды орналастыруға және оларды тұрғын үймен қамтып, жұмыс тауып беруге мүмкіндіктер қаралған. Одан басқа да салаларда жұмыс орындары бар. Әрине, көкейлеріңізде «Солтүстіктен неге кетіп жатыр?» деген сауал тұрған болар. Өздеріңізге белгілі, бізде халықтың &nbsp;70 пайыздан астамы – өзге ұлт өкілдері. Олар басқа елдерге көшіп жатыр. Сонымен бірге Астана, Көкшетау секілді мегаполиске қоныс аударып жатқандар жетерлік. Бізде бос жұмыс орны көп. Жеке кәсіпкерлікпен айналысуға да мүмкіндік бар. Сіздерде керісінше халық саны көп. Мәселен, бір грантқа 20-30 адамнан келетін болса, бізде 1 орынға 2 адам болса, екеуі де грантқа ие болады, – деді.</blockquote>Солтүстіктегі тағы бір мәселе – қазақ мектептерінің жабылып қалу қаупі. Сондықтан мейлінше ол жаққа көпбалалы отбасылардың барғаны қажет. Жасыратыны жоқ, кейінгі уақытта бала санын алға тартып, алақан жайып көмек сұраушы қатары артуда. «Аш адамға балық берме, қармақ бер» деген нақыл осындайда еске түседі. Егер осы жоба аясында көпбалалы отбасыларды қоныстандырып, жұмысқа орналастырса, бірнеше мәселе шешілмек.Теріскейге көшіп барғандарға қандай көмек беріледі? Бұл туралы Ұлытау облысының «Еңбек мобильділігі» орталығының директоры Айдар Қойшыбаевтан сұраған едік.<blockquote>– Облыста халық саны аз, жұмыс көп. Бар болғаны 280 мың ғана адам бар. Оның 80 мыңы облыс орталығында тұрады. Біздің өңірде мал шаруашылығы қарқынды дамыған. Егер көпбалалы отбасылар көшіп келетін болса, мемлекеттен берілетін көмектен бөлек, ірі қара және ұсақ мал беріп олардың жем-шөбін 5 жыл бойы қамтамасыз етеміз. Мәселен, былтыр келген отбасыларға 5 ірі қарадан және 10 уақ мал, кейбіреулеріне 3 жылқыдан берілді. Қазір жұмыс жасап, кәсіптерін дамытып отыр. Ұлытау облысы Сыр өңірімен іргелес жатыр. Екі аралықтағы 400 шақырымдық жол жөнделуде. Алдағы уақытта қатынауға да ыңғайлы. Туған-туыс, ағайынмен де араласып тұра бересіздер, – деді ол.</blockquote>Ерікті түрде қоныс аудару кезеңінде мемлекеттен көрсетілетін бірнеше қолдау бар. Айталық, қоныс аударушыға және оның әрбір отбасы мүшесіне бір рет 70 АЕК (258 440 теңге) мөлшерінде көшуге материалдық көмек беріледі. Тұрғын үйді сатып алуға, ипотекалық қарыз бойынша бастапқы жарнаның бір бөлігін жабу, тұрғын үйді сатып алу және салу үшін ақшалай төлем ретінде экономикалық сертификат ұсынылады. Қоныс аударушының отбасына, оның ішінде жалғызбастыларға он екі ай бойы ай сайын тұрғын үйді жалдау (жалға алу) және коммуналдық қызметтерді өтеуге материалдық көмек беріледі. Қалалық жерге қоныс аударса, 1 адам үшін 20 АЕК немесе 73 840 теңге, ал отбасы мүшелерінің саны 2-4 болса 25 АЕК немесе 92300 теңге, отбасы мүшелерінің саны 5 және одан көп болған кезде 30 АЕК немесе 110760 теңге төленеді. Сонымен қатар, ауылдық жерлерге қоныс аударғандарға 1 адам үшін 15 АЕК немесе 55380 теңге, &nbsp;отбасы мүшелерінің саны 2-4 болса 18 АЕК немесе 66456 теңге, &nbsp;отбасы мүшелерінің саны 5 және одан көп болса 21 АЕК немесе 77532 мөлшерінде төленеді. Егер қажет етсе техникалық және кәсіптік білім беру ұйымына және қысқа мерзімді кәсіптік курстарға жіберіледі.Жұмысқа кел, білекті сыбанып…Екі қолға бір күрек таппай жүргендер үшін жыл сайын өңірге теріскейден келіп бос жұмыс орындарын ұсынатын жәрмеңкенің маңызы зор. Осындай мүмкіндікті, әсіресе жастар қалт жібермей, пайдаланып қалуды мақсат етеді. Айталық, Назым Нұрлыбекова есімді бойжеткен биыл Қызылорда медициналық жоғары колледжін «Мейіргер ісі» мамандығы бойынша аяқтағалы отыр. Ол оқуын бітірген бойда Абай облысына жұмысқа тұруды көздейді. «Жетістіктер алаңында» бос жұмыс орындарының жәрмеңкесіне келіп, көкейіндегі сұрақтарға жауап алды. Мемлекеттен берілетін мұндай мүмкіндікті пайдаланатынын айтады.«Болашақ» университетінде әлеуметтік сала, жұмыспен қамту, кәсіпкерлікті қолдау бағытында өткен бос жұмыс орындары жәрмеңкесіне облыс әкімінің бірінші орынбасары Данияр Жаналинов қатысты. Ол &nbsp;«Жетістіктер алаңы» іс-шарасының мән-маңызына тоқталып, кәсібін жүргізем деген жандарға қолайлы мүмкіндік екенін жеткізді.<blockquote>– Өткен жылы облыста 1529 адам қайтарымсыз грант, 492 жас кәсіпкер жеңілдетілген несие алды. Бұл шаралар биыл да жалғасады. Аймақта еңбек нарығын дамытуға 17 млрд теңге қаржы қаралып отыр. Бұл – әлеуметтік қолдауды кеңейту мен адами капиталды дамыту үшін &nbsp;мемлекет тарапынан іске асырылып жатқан әлеуметтік саясаттың айқын көрінісі, – деді.</blockquote>Жәрмеңкеде Солтүстік Қазақстан, Ұлытау, Абай облыстарынан 3500-ге жуық бос жұмыс орны ұсынылды. Басым бөлігі ғылым мен білімге, денсаулық сақтау және мәдениет пен спорт салаларына қатысты.Солтүстік Қазақстан облысы М.Жұмабаев ауданынан келген Нұржамал Тамбекова мектеп директорының орынбасары болып жұмыс істейді. Өзі – осыдан бірнеше жыл бұрын теріскейге қоныс аударғандардың бірі. Сондықтан беріліп отырған мүмкіндікті өзгелер де пайдаланып, өмірін жақсы жаққа қарай өзгерткенін қалайды.<blockquote>– Қандай бағдарлама шықса да, жұртшылық оны зерттеу керек. Өзім Шымкенттің қызымын. 2015 жылы осы бағдарлама ең алғаш шығып, ел дүрлігіп көшіп жатқанда қоныс аударғам. Бірақ ол кезде дәл мұндай жеңілдіктер жоқ-тұғын. Бағдарламаның түпкі мақсатын зерттегім келді. Көшіп бара сала маған жұмыс тауып берді. Жас мамандарға жұмыс көп. Өйткені, Солтүстіктегі өзге ұлттардың өз елдеріне көшуіне байланысты халық саны өте азайып кетті. Соның салдарынан табиғи баланс бұзылды. Керісінше Оңтүстікте адам саны жыл сайын көбеюде. Табиғи апаттардың орын алуының бір себебі де – осы. Тепе-теңдік жоқ. Біз ол жаққа қазақты, жалпы халықты көптеп шоғырландыруымыз керек. Кейбір адамдар соны дұрыс түсінбейді. Оларды еріксіз көшіріп жатқандай боламыз. Сондықтан мәлімет адамдарға дұрыс жетуін қалаймыз. Бұл – өмірін түбегейлі өзгертуді қалайтындарға берілген жақсы мүмкіндік, – дейді ол.</blockquote>«Жетістіктер алаңында» қайтарымсыз грант алып, кәсіп көкжиегін кеңейткен 80 кәсіпкер өз өнімін көпшілікке ұсынды.Ал Қызылорда қаласы аумағындағы 20 жұмыс берушіден 200-ге жуық бос орны өз жұмыскерлерін күтуде. Жалпы Солтүстікке қоныс аудару жобасы бойынша кейінгі 5 жыл ішінде 348 отбасы қоныс аударған. Оларға тиісті қаржы бөлініп, бастаған кәсіптеріне лайықты қолдау жасалып, тұрғын үй, үйді жалдау шығынын өтеуге қажетті көмек көрсетілген. Мұндай қолдауға биыл да ниет білдірген жандар ие бола алады.Айсәуле ҚАРАПАЕВАФото: pexels.webp

Оңтүстіктен Солтүстікке қоныс аудару бағдарламасы қандай нәтиже берді?

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz.</a>&nbsp; Қызылорда облысында ресми түрде 2 мыңнан астам волонтер тіркелді және 30-ға жуық волонтерлік топтар бар. 2022 жылмен салыстырғанда биыл волонтерлер саны 500-ге көбейді.Аймақтың волонтерлері, ұйымдары, жастары, ҮЕҰ-ның өкілдері, қоғамдық пікір көшбасшыларының қатысуымен «BIRGEMIZ» облыстық волонтерлер слеті өтті. Слет бағдарламасы негізінде түрлі іс-шаралар және марапаттау рәсімі, пленарлық отырыс жүргізілді. Сондай-ақ, бір-бірімен тәжірибе алмасуға, жастардың волонтерлікке деген қызығушылығын арттыруға, жаңа мүмкіндіктерге жағдайлар қалыптасты.Іс-шара барысында «Birgemiz» волонтерлер, Республикалық Фронт офисінің өкілі, тренер Досымбеков Айбек Аяпбергенұлының тәлімгерлігімен жас волонтерлерге шеберлік сағатын өтіп, тәжірбиесімен бөлісті.Қатысушылар 5 топқа бөлініп, ұлттық спорт сайыстарынан бақ сынады, жүлделі орын иеленген командалар марапат төрінен көрінді.Аймақтағы волонтерларды ынталандыру және адвокация негіздері пленарлы отырысында облыстық қоғамдық даму басқармасының басшысы Алмасбек Есмаханов аймақ үздіктерін «Үздік волонтерлік ұйым», «Үздік корпоративтік ұйым», «Жомарт ұйым», «Үздік қамқоршы ұйым», «Үздік волонтерлік бастама», «Үздік волонтер», «Жанашыр волонтер», «Төтенше жағдайлар волонтері», «Үздік әлеуметтік волонтер» «Жылы жүрек волонтері» номинацияларымен марапаттады.<blockquote>– Ерікті жастар бұл қоғам үшін маңызды рөл атқарады. Олардың атқарып жатқан әрбір ісі халық игілігі үшін орындалуда. Осы орайда халық үшін, қоғам үшін атқарып жатқан істеріне сәттілік тілеймін. Әрдайым еңбектің жемісін көруге тілектеспін, – деді ол.</blockquote>Шара қонақтары БҰҰ-ның Қызылорда облысы координаторы Қанатбек Айтбайұлы, Жаңақорған ауданы әкімінің орынбасары Бектас Балғабайұлы, Түркістан облысының жастар ресурстық орталығы қатысушыларға тілек білдіріп, игі бастамалардың сәтті жүзеге асуына, ел дамуы жолында адал қызмет ете беретініне сенім білдірді. Еріктілерге қолдау білдіру, игі істерін насихаттау жыл көлемінде жалғасатын болады. &nbsp;

Қызылордада 2 мыңнан астам волонтер тіркелген 

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz.</a> Жақында қармақшылықтар халықаралық аренада шаршы алаңды бағындырған батыр қыздарды ыстық ықыласпен, зор қошеметпен қарсы алды.Қазақ қыздары қай кезде де спортта биік белестерді бағындыра алды. Сол бұрымдылардың қатарында бозкілем жүлдегерлері де бар. Жуырда ғана жерлесіміздің жетістігі жайлы ақжолтай жаңалықты естіп бір марқайып қалдық.&nbsp;Ел мерейін көтерген Азия чемпионы Әсемай Ғалымжанқызы мен жүлдегері Ұлтай Шакманқызын әрі қарай аудан әкімі Жандос Еркінбек қабылдап, байрақты бәсекедегі жарқын жеңістерімен құттықтады.<blockquote>– Еліміздің көк байрағын биікке көтеріп, табандылық пен жоғары спорттық шеберлік көрсетіп, елімізді халықаралық сайыста лайықты көрсете білдіңіздер. Алдағы уақытта бұдан да биік шыңдарды бағындыруларыңа тілектеспін. Ал біз спортшыларымыздың алаңсыз жаттығу жасауына бар мүмкіндікті жасаймыз, – деді аудан әкімі Жандос Еркінбекұлы.</blockquote>Сондай-ақ, аудан басшысы жас спортшылар мен бапкерлерін алғыс хаттармен марапаттап, қаржылай сыйлықтар табыстады.Айта кетейік, 12-17 мамыр күндері аралығында Ақтау қаласында өткен самбодан жастар арасындағы Азия чемпионатында Әсемай Ғалымжанқызы І орын, Ұлтай Шакманқызы жүлделі ІІІ орынды иеленген болатын.&nbsp;

Қармақшы аудан әкімі Азия чемпионы мен жүлдегерін қабылдады

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz.</a> Биыл Қызылорда қаласында 11 сыныпты 3273 білім алушы бітірмек. Олардың 206-сы Алтын белгіден үміткер. Осы үміткерлер Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрі Ғани Бейсембаевпен өткен кездесуге бейнебайланыс арқылы қатысты.Жүздесу барысында осы жылғы үміткерлер де, былтырғы Алтын белгі иегерлері де сөз сөйледі. Министр бітіруші түлектерді жаңалықтармен таныстырып, жастарға алдағы сындардан сүрінбей өтуге сәттілік тіледі.Кездесуде Ә.Мүсілімов атындағы №101 мектеп-лицейдің Алтын белгіге үміткер оқушысы Зиядин Әйгерім министрмен байланысқа шықты.Құрметті Ғани Бектайұлы!Мектеп бітіруші түлектер!Өзіміздің қимас бір мекенімізге айналған, балдәурен шақтың балауса қызығын бірге өткізген мектеп анамыздан түлеп ұшқалы тұрмыз. Арада өткен 11 жыл легі біздің өрісімізді кеңейтті, бойымызды қатайтты. Бойымызға жақсылық пен ізгіліктің дәнін сепкен ұстаздарымыздан тәлім-тәрбие алып, үлкен өмірге жолдама алғалы тұрған осынау шақта кімкімнің де көңілі алабұртып тұратыны айтпаса да түсінікті. Біздің осы жарқын сәтімізде республикадағы барша үздік түлектердің басын қосып, өмірлік іс-тәжірибесімен бөлісуге, бағыт-бағдар беруге мүмкіндік жасаған Оқу-ағарту министрі Ғани Бектайұлына ерекше алғысымызды айтқымыз келеді. Және де қасиетті Сыр елі топырағынан нәр алып, білімнің қайнар бұлағына, ғылымның жарқын шырағына айналған мектеп бітіруші «Алтын белгіге» үміткер достарыма сәттілік тілеймін! Биылғы оқу жылында Қызылорда облысы бойынша мектеп бітіруші түлектердің саны – 8 285 болса, оның 589 бітіруші түлегі «Алтын белгіге» үміткер. Соның бірі мен – Зиядин Әйгерім Әли Мүсілімов атындағы №101 мектеп-лицейінің «Алтын белгіге» үміткер түлегімін. Болашақ таңдаған мамандығым – халықаралық қатынастар және дипломатия. Біз, жас түлектер - Жаңа Қазақстанның негізгі қозғаушы күшіміз. Біз барлық жаңашылдықтың көшбасында болуға ұмтыламыз, бәсекеге қабілетті тұлға ретінде қалыптасуға бар күшімізді, біліміміз жұмсаймыз деп сеніммен айта аламын.Дарынды шәкірт - білікті ұстаздан. Сіздер біздің бойымызға руханият пен ізгіліктің, адамгершілік пен адам болмысындағы ең асыл қасиет – ішкі мәдениеттің шамшырағын жақтыңыздар! Сіздерге әрқашан басымыздыиеміз!Барша түлектердің қадамдарына сәтті сапар, өмірлеріне құтты қадам тілеймін! – деді жас түлек!

Қазақстан және Қызылорда облысының жаңалықтары