<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Шиелі ауданында тарихи-мәдени ескерткіштің жалпы саны – 45. Ал кенттің өзінде алтауы орналасқан. Бұл арнайы Үкімет қаулысымен бекітіліп, салынған. Бірақ осы ескерткіштердің арасында анаға арналғаны жоқ екен. Шиеліні шежірерлі өлкеге теңейміз. Тиісінше бұл мекен ескерткіштен кенде болмауы тиіс. Мұстафа Шоқай, Бұдабай Қабылұлы, Шахмардан Есенов, Ыбырай Жақаев, Иманжүсіп Құтпанұлы сынды ұлттың ұлы тұлғаларын өмірге әкелген аналардың құрметіне арнап неге ескерткіш қоймасқа?Ана – қастерлі ұғым. «Жұмақ ананың табанының астында» демей ме, қазақ? Өткен жылы «Анаға тағзым» орталығы ашылып, өз жұмысын бастады. Ал осыдан екі жыл бұрын Майлытоғайдан жеке кәсіпкер Дүйсенкүл Тәжікованың мұрындық болуымен әлемді алақанында тербеткен әйел-аналарға көрсетілген құрметтің нышанына айналған «Анаға тағзым» аллеясы ашылған-ды. Ендеше дәл осындай игі істі неге жаңғыртып, жалғап әкетпеске? Аудан орталығынан аналарға ескерткіш орнатылса, ол да бір мәдени нысан болмас па еді? Аналар дегенде, бүгінгі күнмен шектелу – тар ұғым, әбестік. Сонау Хауа анамыздан өмірдің бастау алатынын естен шығармаған жөн. Одан беріде ел мен жер үшін аянбаған аналар тарихта бар. Бір қауым елді бірлікке ұйыстырып, ынтымақ арқылы ырысын тасытқан көшбасшы әзиз аналар туралы баршамыз білеміз. Әрісі – Кирдің басын алған Тұмар ханша, әулиелігімен елін ұйыстырған Домалақ ана, Әбілқайыр ханның кеңесіне қатысып, хан қайтқанда елді ұйымға бастаған Бопай ханым, Уәли ханның жұбайы Айғаным ханым. Берісі Абайдың әжесі – Зере, анасы Ұлжан, Есенейдің – Ұлпаны... Айта берсек, аз емес. Ал Шиелі ауданының өзінен шоқтығы биік бес еңбек анасы Айша Меңлібаева, Шырынкүл Қазанбаева, Ұлбала Алтайбаева, Заһира Ержанова, Жадыра Таспамбетова шыққан.«Социалистік Еңбек Ері» Айша Меңлібаева қой өсірудің шебері болса, Ұлбала Алтайбаева Жер-Ана даңқын асырған. «Дала аруы» атанған еліміздің күріш өсірушілері арасында жаңашыл, мол өнім жинаудың шебері ретінде Заһира Ержанова танылса, ғасырға жуық ғұмыр кешіп, бар өмірін еңбекке арнаған, ер азаматтармен бірге трактор айдап, күріш еккен әйгілі Шырынкүл Қазанбаеваны қалай ұмытамыз? Ал алқапта жүріп аяғынан айырылса да, мойымай, трактор тізгінінен түспеген, қаһарман қыз Жадыра Таспанбетова әлі күнге дейін жұрт жадында.Осы ақпаратты жазу барысында жауапты мамандардан жуырда Көкшоқы мөлтек ауданынан осы бес еңбек анасына арналған бюст орнатылып, «Аналар аллеясы» ашылатынын естідік. Айта кетерлігі, ескерткіш пен бюст – сөзінің айырмашылығы бар екенін алдымен біліп алғанымыз жөн. Бюст кеуденің жоғарғы жағын қамтыған бейнелі мүсін болса, ескерткіш – тұлғаның өн бойын қамтыған мүсін. Сондықтан бюст ескерткіштен бір саты төмен тұрады. Әрине, бақытын еңбектен тапқан бес ананың туған жерінде бюст орнатылатынына ризамыз. Бірақ...Жалпы әлем елдерінде Анаға қойылған ескерткіштер жетерлік. Төрткүл дүниенің төрт бұрышында бар. Еліміздің кейбір аймақтарында да бой көтеріп үлгерген. Бұдан бірер жыл бұрын кәсіпкерлер бас болып, Суретшілер одағы қоштап, тоқсаныншы жылдары алыпсатарлықпен айналысқан Аналарға ескерткіш орнату жөнінде мәселе көтерген. Ескерткіштің эскизі де жасалып қойған-ды. Әйткенмен, сол ескерткіш эскизден әрі аспай қалды. Қош.Осы тұста тағы бір тың ой өрбіп отыр. Келесі қыз-келіншектердің, аналардың мерекесі қарсаңында Шиелінің қақ ортасында Аналарға арналған ескерткіш бой көтерсе деген тілекұсыныс бар. Оның маңы саябақпен көмкерілсе, тіпті тамаша. «Ана мен бала» саябағы атауының өзі бір қаралық емес пе? Бұл тәрбиелік һәм тәлімдік мәні зор іс болар еді, әрине.Өйткені, ана – өмір. Өмір сөзінің синонимі – ана. Бұған келіспеуіңізге болады. Бірақ біздегі түйсік пен жүрек осыған қол қойып отыр. Ескерткіш деген не өзі? Кең мағынасында – елдің, халықтың мәдени мұрасының жалпылама атауы. Тарих және мәдениет ескерткіштерінің жиынтығы, мұражайлық, көрмелік маңызы бар заттар мен жылжымайтын ескерткіштерді қамтиды. Ортақ типологиялық белгілері ¬бойынша ескерткіштерді негізгі 4 түрге бөледі: археологиялық ескерткіштер, тарих және сәулет өнері ескерткіштері, монументтік (мүсін) өнері ескерткіштері.Сондай-ақ, ескерткіштерге тарихи-танымдық немесе тарихи-көркем құндылығы бар жазбаларды да жатқызады. Тар мағынасында – ұлы тұлғаларды, белгілі қайраткерлерді немесе елеулі тарихи оқиғаларды есте қалдыру үшін жасалатын мүсіндік туынды. Яғни, ескерткіш орнату – есте сақтау үшін, ұрпаққа ескертіп тұру үшін атқарылатын ұлағатты іс. Демек, анаға шексіз құрметті санада ұдайы жаңғыртатын «аналар ескерткішінің» де маңызы зор болмақ. Ұрпақ тәрбиесінде. Аналар ескерткішін сұрағандағы басты ұстанымымыз осы болатын.

Шиеліде анаға арналған ескерткіш болса...

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Сәрсенбі күні облыс әкімі Нұрлыбек Нәлібаев жұмыс сапарымен Шиелі ауданына келіп, Бестам және Телікөл ауылдық округтеріне газ қосу рәсіміне қатысты. Көгілдір отын пеш жағу машақатынан құтылған ауыл тұрғындарын үлкен қуанышқа бөлеп, әз-Наурыздың игіліктер бастауына айналуына сеп болды.&nbsp;Бүгінде Шиелі ауданында газдандыру жұмыстары кезең-кезеңімен жүргізіліп келеді. Қазіргі таңда өңірдегі 40 мыңнан астам тұрғын үй табиғи газдың игілігін көруде. Еңбекші, Жиделіарық, Ә.Тәжібаев, Алмалы, Досбол датқа, Бестам ауылдарына газ тарату желілерін жүргізу үшін республикалық бюджеттен 1 жарым млрд теңге қаржы бөлінген. Өткен жылы Еңбекші, Жиделіарық ауылдарының тұрғындары көгілдір отынға қосылған болатын. Биыл бұл елді мекендердің қатарына Бестам мен Ә.Тәжібаев ауылдары да кіріп отыр. Жақын күндері Алмалы және Досбол датқа ауылдарына көгілдір отын жүргізу жоспарлануда.Осынау қуанышқа орай ұйымдастырылған салтанатты рәсімнің алғы сөзін аймақ басшысы Нұрлыбек Нәлібаев алып, ауыл тұрғындары мен қонақтарды ырыс пен ынтымақтың, береке мен бірліктің, жақсы істердің бастауы болған Ұлыстың ұлы күні – Наурыз мерекесімен құттықтады.<blockquote>– Әз-Наурыз – ұлтымыздың ұлы мәдениеті мен бай салт-дәстүрінен бастау алған мәңгілік құндылығымыз, ежелден келе жатқан ұлық мерекеміз. Бұл айда Жер-Ана мен табиғат қана түлеп қоймай, қоғамның ынтымағы мен бірлігін, бейбітшілігін нығайтатын адам баласының да жан дүниесі жаңарады.&nbsp;</blockquote><blockquote>Мерейлі мереке қарсаңында 220-ға жуық отбасы баспаналы болды. Бүгін облыс орталығында құны 2 млрд 700 млн теңге болатын үстел теннисінің іргетасын қаладық. Міне, қазір өздеріңіздің қатысуларыңызбен Шиелі ауданындағы 2 ауылды көгілдір отынға қосқалы тұрмыз. Баршаңызды Ұлыстың ұлы күні қарсаңындағы қуаныштарыңызбен құттықтаймын, – деді ол.&nbsp;</blockquote>Аймақ басшысының сөзінше, Алаштың анасы атанған қасиетті Сыр өңірінде соңғы жылдары мақсатты бастамалар қолға алынып, маңызды жобалар жүзеге асуда. Экономиканың барлық негізгі көрсеткіштерінде өсім бар. Қаңтар, ақпан айларындағы әлеуметтік-экономикалық даму көрсеткіштері бойынша Қызылорда облысы өңірлер арасында алғашқы орынға табан тіреген.&nbsp;<blockquote>– Облыстың биылғы бюджеті 650 млрд теңгеге жетті. Жыл көлемінде жаңа жобаларды іске асыру, салық түсімін арттыру арқылы аймақ бюджетінің көлемі ұлғаятын болады. Бұл ауқымды қаражат аймақтағы өзекті мәселелерді шешуге, облыс тұрғындарының өмір сүру сапасын арттыруға бағытталуда.&nbsp;</blockquote><blockquote>Сыр бойылықтардың 98.4 пайызы орталықтандырылған ауыз сумен қамтылған. Биыл ауыз сумен қамтуға 5 млрд 400 млн теңге қаражат қаралды. Бұған 14 жаңа жоба жүзеге асырылады. Сол арқылы 2025 жылы облыс халқын толық орталықтандырылған ауыз сумен қамтамасыз ететін боламыз.&nbsp;</blockquote><blockquote>Сондай-ақ қазіргі таңда республика көлемінде облыстық бюджеттен бөлінген 27 млрд теңге қаржыға 300 шақырымға жуық жол жөндеуден өтпек. Бұл көрсеткіш жыл бойында өсетін болады. Өткен жылы 36 млрд теңгеге 674 шақырым жол жөндеуден өткен. Биыл республикалық, облыстық бюджеттен бөлінген 5 млрд-қа жуық қаржыға 225 шақырым электр желілері мен 50 қосалқы станция қайта жаңғыртылатын болады, – деді Нұрлыбек Машбекұлы.&nbsp;</blockquote>Бүгінде Қызылорда қаласы қарқынды құрылыс алаңына айналған. Сыр жағасында шаһар ажарын айшықтайтын зәулім ғимараттар бой түзеуде. Мәселен, өткен жылы 1 млрд 500 млн теңгені құрайтын отбасы орталығы, 1 млрд 700 млн теңге қаржыға «Анаға тағзым» орталығы салынып, бүгінде қарқынды қызмет атқарып келеді.Бәрімізге мәлім, жақында ғана аймақта 1000 орындық өнер орталығы салтанатты түрде ашылды. Бүгінгі таңда сол жағалауда құны 7 млрд 9 млн теңге тұратын 300 орындық жатақханасы бар, 400 орындық физика-математика мектеп-интернатының құрылысы жүруде. Білім ордасы қыркүйек айында ел игілігіне пайдалануға беріледі. Биыл мемлекет басшысының бастамасымен қолға алынған «Жайлы мектеп» ұлттық жобасы аясында 10 мектеп пайдалануға берілсе, бұдан бөлек 11 мектептің құрылысы басталып, олар да келесі жылы жұмысын бастайтын болады. Сонымен қатар облыс орталығында балалар мен жасөспірімдердің шығармашылығын шыңдау мақсатында шығармашылық академиясы, 2 ауданда, оның ішінде Шиелі ауданында оқушылар үйі мен өнер мектептері салынады. Сырдария өзенінің сол жағалауынан құны шамамен 1 млрд 600 млн теңгені құрайтын өлкетану музейі де бой көтермек.Қызылорда қаласында 36 млрд 400 млн теңгеге 100 келушіге арналған емханасы бар 300 орындық көпбейінді аурухананың құрылысы жүріп жатыр. Құны 2 млрд 9 млн теңгені құрайтын қан орталығы медицина қызметкерлері күні қарсаңында пайдалануға беріледі. «Ауылдық денсаулық сақтауды жаңғырту» ұлттық жобасы аясында елді мекендерде өткен жылы 15 дәрігерлік амбулатория, 1 медициналық бекет ел игілігіне табысталған. Жақын арада тағы да 11 жаңа амбулаторияның құрылысы басталып, халыққа берілетін болады. Соның бірнешесі Шиелі ауданында бой көтерді.&nbsp;Облыс әкімі Шиелі ауданының бүгінгі бюджеті 17 млрд теңгеден асқанын айтып өтті. Қазіргі таңда «Ауыл – ел бесігі» жобасы аясында және ұлттық қор есебінен Шиелі кентіндегі электр желілерін конструкциялау, қосалқы станцияларды қайта жаңғырту, Бидайкөл, Жиделіарық, Ә.Тәжібаев ауылдарының сыртқы электрмен қамту жұмыстары бастау алды. Алдағы уақытта республикалық және облыстық бюджеттен бөлінген 1.2 млрд теңгеге Шиелі кентінің 11 көшесі мен Ш.Қодаманов ауылындағы көпір күрделі жөндеуден өтеді.&nbsp;Сөз соңында Нұрлыбек Машбекұлы көгілдір отынның игілігін көргелі отырған ауыл халқына тілегін білдірді.<blockquote>– Облысты газдандыру жоспары жылдан жылға артып келеді. Бүгінде барлық аудан орталықтары, 4 қала, 27 елді мекен табиғи газдың игілігін көріп отыр. Биыл 4 млрд теңгеден астам қаржыға аймақта 12 елді мекен көгілдір отынмен қамтамасыз етіледі. Осылайша, өңір тұрғындарын көгілдір отынмен қамтамасыз ету көрсеткішін 78 пайызға жеткізбекпіз.</blockquote><blockquote>Ауылдарыңызға келген көгілдір отын көптің игілігіне айналып, тұрмыс сапасын арттырып, әлеуметтік жағдайларыңызды жақсартуға оң әсер етеді деп есептеймін.&nbsp;</blockquote><blockquote>Ардақты ағайын! Ұлыстың ұлы күні елімізге, оның ішінде туған жеріміз Сыр еліне, әрқайсыңыздың отбасыңызға толайым табыстар алып келсін. Ұлттық құндылықтарымызды ұлықтаған Наурыз мейрамы тәуелсіз елімізге ауызбіршілік пен ырыс-құт, молшылық пен тоқшылық әкелгей. Жеріміздің тынысы кең, еліміздің мерейі үстем болғай. Халқымыздың келешегі кемел болсын. Мерекелеріңіз құтты болсын! – деді ол.</blockquote>Ауыл тұрғындарын еңбек ардагері Дайрабай Ысқақов та құттықтап, жақсы істер жалғасын таба берсін деген ниетпен ақ батасын берді.Жиын барысында «Ауыл – ел бесігі» ұлттық жобасы аясында газ жүргізуге үлес қосқан құрылысшылар мен ауыл ардагерлері облыс әкімінің арнайы алғыс хатымен марапатталды.«Көгілдір отын» қосу рәсімі әрі қарай Ә.Тәжібаев елді мекенінде жыл басы – Наурыз күніне орай ұйымдастырылған «Наурыз. Қазақстан. Жаңару» атты мерекелік шараға ұласты. Қонақтар Наурыз мейрамына арналған көрмемен танысып, жергілікті өнерпаздардың ән шашуына куә болып, арнайы дайындалған наурыз көжеден ауыз тиді. Думан барысында өткізілген «Ашамайға мінгізу» салты қалың көрерменнің назарын аударды.Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев өз сөзінде ауылдарға нақты қолдау көрсетіп, заманауи инфрақұрылымды дамыту керегін айтып,&nbsp;ауылдық елді мекендерге жайлы жолдар, қолжетімді байланыс пен интернет, заманауи білім беру, денсаулық сақтау, мәдениет және спорт нысандары қажет екеніне назар аударған болатын.Бүгінде аймақ басшысының өнімді жұмысының нәтижесінде аудан орталығы мен Бидайкөл, Жаңатұрмыс, Нартай, Ш.Қодаманов, Алғабас, Ақмая, Еңбекші, Жиделіарық ауылының тұрғындары табиғи газға қосылса, ендігі кезекте Бестам мен Ә.Тәжібаев атындағы ауыл тұрғындары да көгілдір отынның игілігін көретін болады.&nbsp;Фото: Нұрболат Нұржаубай

Бестам және Телікөл ауылдық округтеріне газ қоcылды

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> &nbsp;Биыл 8-15 қыркүйек аралығында Астанада V Дүниежүзілік көшпенділер ойыны өтеді. Оған 100-ден астам мемлекеттен 4000-ға жуық спортшы қатысады деп күтілуде. Елімізде бұл спорттық шараға дайындық қызу екені белгілі. Ал облыстан кімдер қатысады, спортшылар қалай жаттығуда? Мұны білмек үшін ұлттық ат спорты түрлерінің облыстағы жетекшісі Исламхан Боранбаевпен әңгімелестік.– Түркі әлемі көз тіккен көшпенділер ойынына іріктеу қалай жүргізілуде? Қызылорда облысының спортшылары қандай спорт түрінен қатысады?<blockquote>– Көшпенділер ойынына қатысатын спортшылар ҚР Ұлттық ат спорты түрлері қауымдастығының бекіткен ережесіне сәйкес үздік спортшылардың ішінен іріктелуде. Қазір Астанадағы Ұлттық ат спорты түрлері орталығы бұл жұмыстармен айналысуда. Көкпарда бір құрамада 12 шабандоз өнер көрсетеді. Аймақтардан жиналған 36 спортшының ішінен сайдың тасындай мықтылары таңдалып, бір командаға жиналады. Өткен жылы жақсы нәтиже көрсеткен Қызылорда облысының 6 спортшысы әзірге оқу-жаттығу жиынына қатысуда. Осы кезге дейін көкпардан ұлттық құраманы Қуанышбек Құрамаев жаттықтырса, қазір Түркістан облысының тумасы Ақылбай Макеев атқаруда. Ал аударыспақ бойынша әр салмақтан 3 спортшыдан таңдалды. Оқу-жаттығу жиынында бақ сынап, өзара іріктелуде. Біздің облыстан осы спорт түрі бойынша 2 жігіт ересектер құрамасында өнер көрсетуі мүмкін. Жамбы атуға келсек, облыс құрамасын жаттықтырып жүрген Ғалымжан Өміртай ересектер сапында, оның екі оқушысы жастар құрамасында бақ сынайды. Теңге алу бойынша көшпенділер ойынына облыстан ешкім қатыспайды. Себебі теңге ілушілеріміз республикада былтыр үшінші, төртінші орыннан көрінген болатын.</blockquote>– Ұлттық ат спортын дамыту үшін мемлекеттен қолдау бар ма?&nbsp;Облыста осы салаға қатысты мамандар қайда жаттығады?<blockquote>– Ұлттық ат спорты қауымдастығы және ұлттық ат спорты орталығы жарыстарды ұйымдастырумен айналысады, бірақ қаржылық жағынан немесе ат жарату бойынша көмектеспейді. Тек ойынның өткізілу тәртібі мен ережелерін қадағалайды. Әр облыста осы салаға жауапты басқармалар бар. Өңірдегі денешынықтыру, спорт және туризм басқармасы өзге аймаққа іс-сапарға шығатын болсақ, қаржылық жағынан қолдау көрсетеді. Жаңақорған ауданында №7 балалар мен жасөспірімдерге арналған мамандандырылған олимпиадалық спорт мектебі бар. Мектепте ұлттық спорт түрлері – көкпар, аударыспақ, жамбы ату, теңге ілу бойынша спортшыларды жаттықтырып, жарыстарға қатысудамыз.Айта кетерлігі, Қызылорда қаласында 2024 жылы көкпардан ересектер арасындағы чемпионат өтеді. Жалпы көкпарға қатысатын шабандоздар үш категорияға бөлініп жаттығады. Атап айтсақ, 14-17 жасқа дейінгілер жасөспірімдер, 17-21 жас аралығындағылар жастар санаты бойынша, 21 жастан кейін спортшылар ересектер арасындағы көкпарға қатысады.Дүбірлі дода Қызылордада алғаш рет өткелі тұр. Осыған дейін жасөсіпірімдер және жастар санаты бойынша Жаңақорған ауданында бес рет ҚР чемпионатын қабылдаған едік.</blockquote>– Алғаш рет елімізде өтетін көшпенділер ойынының ерекшелігі неде? Осы жолы арқан тартыс сынды ұлттық ойындарымыз да бағдарламада бар екен…<blockquote>– Қырғызстан Республикасында Бүкіләлемдік көшпенділер ойыны үш мәрте ұйымдастырылды. Алғашқы ойын 2014 жылы өтіп, оған 18 елден 300-ге жуық спортшы қатысқан болатын. Екінші ойын 2016 жылы ұйымдастырылып, 53 елден мыңнан аса спортшы қатысты.Үшінші көшпенділер ойыны да 2018 жылы Қырғызстанда Шолпан ата қаласында өтті. Бұдан кейін төртінші ойындарды өткізу құқығын 2022 жылы Түркия алып, жарысты Изник қаласында ұйымдастырды. Дүниежүзілік көшпенділер ойындары – этникалық, дәстүрлі спорт түрлері бойынша өтетін халықаралық жарыс. Көшпенділер ойынының авторы қырғыздар десек болады, сондықтан ұлттық ойындарға көбінесе қырғыздардың ережесі енгізілген. Сондай-ақ өзбектердің, моңғол, татарлардың да ережесін байқауға болады. Көшпенділер ойынының бағдарламасында алыш, кураш секілді өзге ұлт ойындары, ат үстінде садақ ату, яғни біздің жамбы атуымыз, кәдімгі садақ ату, арқан тартыс сынды бірқатар спорт түрі бар.</blockquote>– Көшпенділер ойынының маңыздылығына тоқталсақ…<blockquote>– Байрақты бәсекеде әр мемлекет атадан балаға мирас болған этноспорт түрлерін жоғары деңгейде танытуға мүмкіндік алады. Сондай-ақ түркі, тарихи көшпенді халықтардың мәдени және рухани жақындасуына септесіп, ынтымақтастығын арттырады. Батырларымыз ұлы даланы дүбірге бөлеп, ат үстінде күн-түн демей ел қорғаса, Ақан сері, Біржан сал, Балуан шолақ, Мәди сынды палуан, сал-серілеріміз ұлттық құндылығымызды бізге жеткізді. Біздің бар мәдениетіміз ат үстінде. Жылқы мен қазақты бөліп жаруға болмайды. Сондықтан көшпенділер ойынының күллі қазақ үшін маңызы зор деп білемін.</blockquote>– Сұқбаттасқаныңызға рақмет!&nbsp;Фото: <a href="https://ru.qamshy.kz/">qamshy.kz</a>

Қызылорда қаласында алғаш рет көкпардан чемпионат өтпек

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Өткен жылы Шиелі ауданының құрылғанына 95 жыл толса, аудан орталығынан 15 шақырым қашықта жатқан Ақмая ауылына 85 жыл толды. Осы мерейлі мереке қарсаңында ұйымдастырылған «Туған елге тарту» атты «Ауыл күндері» байқауында 22 ауылдық округтің ішінен топ жарып шыққан Ақмая ауылдық округі «Бас жүлдені» иеленді. Олай болса, үздіктер қатарынан бой көрсеткен Ақмая ауылының ахуалы қалай сараптап көрелік.Ауыл – әрбір адам үшін өте қымбат, ыстық. Ол бізге дейінгі сан толқынның қастерлі ордасы, қаны мен маңдай тері тамған киелі мекені, алтын бесігі, салт-дәстүрі, өлең-жыры, өнері, мәдениет пен адамгершілік ортасы. Осындай құт қонған берекелі елді мекеннің бірі – Ақмая ауылдық округі. Ауыл келбеті алыстан көз тартады. Жөнделген түзу көшелер, әдемі үйлер... Кіре берісте қатарласа орналасқан Еңбек Ерлерінің портреттері... Барлығы бір-бірімен үйлесім тауып тұрғандай.Ауылдың ажары артып, халықтың тұрмысы түзелсе, ол ауыл әкімінің іскерлігін білдіреді. Өзі туып өскен елді-мекеннің ертеңін ойлаған Бағлан Сағындықов Президент ұсынған «Ауыл – ел бесігі» бағдарламасы аясында біршама істің шешім тапқанын айтады. Мәселен, «Ауыл – ел бесігі» бағдарламасы аясында Іргелі көшесін орташа жөндеуден өткізуге 20 млн 720 мың теңге және Ы.Алтынсарин көшесін орташа жөндеуден өткізуге 21 млн 168 мың теңге бөлініп, жөндеу жұмыстары жүргізілді. А.Құнанбаев көшесіне жаяу жүргіншілер жолын салуға 20 млн теңге бөлініп, «Rus Lider» ЖШС жеңімпаз атанып, қәзіргі таңда құрылыс жұмыстары жүргізілуде. Оған қоса Ақмая ауылы және Қосарық елді-мекені аралығына түнгі жарық шамдарын орнатуға 6,9 млн теңге қаржы қаралып, «Кониструктив LTD» ЖШС жеңімпаз атанып, қәзіргі таңда дайындық жұмыстарына кірісіп кетті» дейді әкім.Ауылды аббаттандыру жұмысына ден қойған ауыл әкімі көшет егу, аяқ суға насос орнату, көшелерді көгалдандыру жұмыстарын да назардан тыс қалдырмады. Сонымен қатар елді мекендегі балалар ойын және спорт алаңдарын қалпына келтіру жұмыстарына 212 мың теңге бөлініп, ИП «Рауан» жеңімпаз атанып, қайта жаңғырту жұмыстары жүргізілгенін де тілге тиек етті. Ең бастысы егінмен күнелткен Ақмая халқы «Батыс Еуропа – Батыс Қытай» автодәлізі бойында, Ақмая ауылының тұсында айналма жол құрылысының басталғанына қуанышты. Себебі жолдың арғы бетіндегі егіс алқабындағы өнімді ауылға тасу үшін қатынауда көптеген кедергілерге кезігіп жүрді. Жол құрылысы бітсе, диқан қауымның да жол азабы азая түсері сөзсіз. Ата кетейік «Батыс Еуропа – Батыс Қытай» автодәлізі бойы мен Ақмая ауылына дейінгі 8,5 шақырым топырақты жәй жолды күрделі жөндеуден өткізу жұмыстарына демеуші есебінен 2,5 млн қаржы бөлініп, 1 024 512 876 теңгенің жоба-сметалық құжаттары мен сараптамасы әзірленіп, мемлекеттік сатып алу порталына жарияланған. Жеңімпаз анықталғаннан кейін өтпелі кезең бойынша жұмыстар басталатын болады деп ақпар берді ауыл басшысы.Балаларға бар жағдай жасаладыЕліміздің ертеңі – бүгінгі балалар» дейді ауыл әкімі. Ақмаяда соңғы 3 жылда 149 сәби дүние есігін ашқан. Балалардың ең алғашқы тәрбие ошағы бала бақша десек, олар үшін «Аймира» бала бақшасы үздіксіз жұмыс істеуде. Қазіргі таңда «Аймира» бала бақшасы 100 баланы, жаңадан ашылған «Аймира и К» бөбекжай бақшасы – 50 баланы тәрбиелеуде. Заман талабына сай жабдықталған бала бақшаның құрылтайшысы Жәмила Әділбекова бүлдіршіндердің жай-күйін жіті назарда ұстайды. Тәрбиешілері білім-білігін кеңейту үшін түрлі республикалық, облыстық байқауларға қатысып, жүлделі орындардан көрінуде. Қолынан өнер тамған шеберлер бүлдіршіндерді түрлі өнерге де баулиды.Балабақшадан алған тәлім-тәрбиені одан әрі мектеп ұштай түседі. Елді мекенде орналасқан 620 орындық мектеп ғимараты 1983 жылы пайдалануға берілген. №49 орта мектебінде 84 мұғалім еңбек етеді, 468 оқушы білім алады. Оқушылардың бос уақытын тиімді өткізу үшін тек мектепте ғана емес «Ақмая ауылдық клуб үйі» де түрлі үйірмелер ұсынады. Биыл ғана клуб үйінің тізгінін ұстаған Мейрамбек Ибрагимов оқушыларға арнап «домбыра» үйірмесін қайта жандандырды. «Танылмаған таланттар» атты шарасында ауылдағы өнер адамдарын сахнаға шығарса, ауылдан шыққан алыптарды дәріптеп, түрлі кездесулер де ұйымдастырды.Жас жеткіншектерді спортқа баулу мақсатында мәслихат депуаты Д.Жұмбековтың демеушілігімен салынған Спорт үйі де өз жұмысын тоқтатқан емес. Бүгінгі таңда бокс, ережесіз жекпе-жек, күрес сынды спорт түрінен жас балуандар жеңіске жетіп, ауылдың абыройын асқақтатып жүр.Шаруға дем берген қос қожалықБүгінде түтіні түзу шыққан 470 үйде 2673 халық тұрады. Кәріс, орыс ұлтына құшағын айқара ашқан Ақмая ауылдық округінің ажары күннен күнге артып келеді. Кезінде бір келген сапарында Қарақалпақстанның халық ақыны Тілеуберген Жұмамұратов деген ағамыз:«Бір колхоздан он алты батыр көрдім,Бар қазақ батыр болмай несі қалды...», – деп жырға қосқан Ақмая ауылы шынында, адамды таң қалдырмай, ақын шабытын шарықтатпай қоймайды. Қиын-қыстау заматта арып-ашып, пана іздеп келген сан алуан ұлт өкілдерін жатсынбай, жатырқамай, құшақ жая қарсы алған Шиелі өлкесінің қасиетті топырағы сол ұлт өкілдерінің кеудесін жұлдызбен көмкеріп, Еңбек ерлерін шығарды. Бүгінде сол даңқты диқандардың ізін жалғап, қамбаны қызылға толтырып отырған «Ақмая» шаруа қожалығы 200-ге тарта адамды жұмыспен қамтып отыр. Ерте көктемнен кетпенін сайлап, жер қойнына алтын дән сепкен ақмаялық диқандар күз келіп қуанышқа бөленуде. Жексенбіде өткен «Алтын дән – 2023» мерекесінде шаруа қожалық төрағасы Дәулет Жұмбеков 3 адамға автокөлік кілтін табыстады. Ала жаздай төгілген тердің өтеуі болған темір тұлпарды Бауыржан Сандыбаев, Бейсенбек Күнтупов, Төрехан Әлтаев иеленді.Ақмаялықтардың ырысын еселеу үшін құрылған тағы бір шаруа қожалық бар. Ол – «Дастан» шаруа қожалығы. Биыл қожалық төрағасы Руслан Ранов механизатор Оңғар Арыстанов пен күрішші Айдос Бектұрғановқа көлік мінгізді. Сондай-ақ, мол өнім жиған күрішші Рахат Жылқыайдаровқа 1,5 миллион теңге табыстады.Шаштараз, монша бәрі барБұрындары шаш қидыру үшін де Шиелі ауданы орталығына ағылатын ақмаялықтар енді қажетті дүниені алыстан іздемейді. Мемлекеттік бағдарламалардың игілігін түсінген ауыл халқы шаштараз, наубайхана, монша, сауда орындарын ауылдық жерлерден ашуға кірісті. Нәтижесінде ауыл ажарланып, әлеуеті де арта түсуде.<blockquote>– Ақмая ауылдық округі бойынша 96 кәсіпкер, 37 шаруа қожалық тіркелген. Жыл басынан бері «Наурыз-Дем» несие серіктестігінің ЖШС «Іскер» бағдарламасы аясында 4 азамат 153 млн теңге көлемінде несие алды. 1 азамат 1 млн 380 мың теңге көлемінде мемлекеттік грант иегері атанды. Сондай-ақ «Қызылорда»ӨИО (Микро. Бизнес) арқылы 4 адам 11 млн 600 мың теңге несие алып өз кәсіптерін дөңгелетуде, – деді ауыл әкімі Б.Сағындықов.</blockquote>Баяғыдай ауылдағы ағайынның аңсары қалаға қарай аумайды. Керісінше тұрмысы түзеліп, ажары артқан ауылдардың келбеті қалаға теңесіп келеді. Жастар да ауылдың әлеуетін арттыру үшін жұмыс істеуде. Оның бір ғана айғағын Ақмаядағы атқарылып жатқан жұмыстардан аңғаруға болады. Ауыл әкімінің сөзіне сенсек алдағы уақытта орталық алаң, жастар саябағы мен ардагерлер аллеясы да бой көтереді. Тек ол үшін қолдау керек.

Шиелі: Ажары артқан Ақмая ауылына 85 жыл толды

Әділбек Ерсұлтанов: Әрбіріміз туған жерді түлету жолында еңбек етуіміз тиіс 

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Қорқыт ата атындағы Қызылорда университетінде Ораза тұтқан оқу орнының қызметкерлеріне ауызашар берілді. Басқарма Төрағасы-Ректор Бейбіткүл Каримова жиналған қауым алдында сөйлеген сөзінде Қасиетті Рамазан айының халықты береке-бірлікке шақыратынын айтты. Ислам дінінің өркениет құндылықтарын, бейбітшілік ұғымдарын насихаттайтынын атап өтті.&nbsp;Оқу орнының қонағы Біріккен Ұлттар Ұйымының экология және әлеуметтік-экономикалық даму жөніндегі кеңесшісі, Орталық Азиядағы волонтері Роберто Болтри Наурыз мерекесімен құттықтап, іс-сапары қазақтың ұлттық мерекесіне орай сәйкес келгеніне қуанышты екенін жеткізді. Университет ардагерлері ақ батасын беріп, құран бағышталды. Сауабы мол берекелі дастархан басында Рамазан айының қасиеті ұлықталып, ораза ұстаудың дәрежесі дәріптелді.

Университетте Рамазан айы тойланды

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Қызылорда облысы әкімдігі жанындағы әйелдер істері және отбасылық-демографиялық саясат жөніндегі комиссия жыл көлемінде ауқымды жұмыс атқарады. Аталған комиссия хатшысы Қаламқас Кәрімовамен сұхбаттасып, негізгі жұмыс бағыттары туралы білген едік.– Қаламқас Арыстанқызы, мереке құтты болсын! Облыс әкімі&nbsp; жанындағы әйелдер істері және отбасылық-демографиялық саясат жөніндегі комиссияның&nbsp;&nbsp; әр бағыт бойынша жұмысшы топтары бекітілгенінен хабардармыз. Жұмысшы топтардың атқарған істері туралы тарқатып айтсаңыз…– Иә, комиссияның 8 бағытта жұмыс жасайтын топтары бар. Негізгілерін атап өтсем,&nbsp; отбасы институтын нығайту, рухани және мәдени қолдау, отбасындағы және жұмыс орнындағы зорлық-зомбылықты жою, әйелдер мен балалар трафигіне қарсы күрес жүргізу және құқықтық көмек көрсету. Әкелер институтын дамыту, әйелдер көшбасшылығын қалыптастыру, оларды бизнеске тарту, отбасылық бизнесті дамыту, психологиялық және әлеуметтік көмек көрсету, ана мен бала денсаулығын қорғау, мүмкіндігі шектеулі азаматтарды және мүгедек балаларды асырап отырған отбасыларды қолдау, ғылыми-сараптамалық бағыттарды да назардан тыс қалдырмаймыз.&nbsp; ҚР Президенті жанындағы әйелдер істері және отбасылық-демографиялық саясат жөніндегі Ұлттық комиссияның тапсырмасына сәйкес облыс әкімінің отбасы және әйелдер саясаты мәселелері жөніндегі уәкілі тағайындалды. Әйелдер және отбасы мәселелерімен 25 үкіметтік емес ұйым айналысады.Қызылордада жақында ғана «Анаға тағзым» республикалық Аналар форумы өткенінен хабардарсыздар. Форум Ұлттық комиссиямен бірлесіп ұйымдастырылды. Іс-шараға ҚР Мәдениет және ақпарат министрі, Президент жанындағы әйелдер істері және отбасылық-демографиялық саясат жөніндегі Ұлттық комиссия төрағасы Аида Балаева, Парламент депутаттары мен аталған комиссияның мүшелері, белгілі қоғам қайраткерлері, өңірлерден келген делегациялар, еңбек ардагерлері, мәслихат депутаттары, көпбалалы аналар, ұстаздар, облыстың зиялы қауымы, қоғамдық ұйым өкілдері қатысты. Облыс әкімі Нұрлыбек Нәлібаев өз сөзінде қоғамдағы аналардың рөлін ерекше атап өтті. Форумның мақсаты –&nbsp; үйдегі берекені сақтаушы, қоғамдық-саяси үдерістерге белсенді қатысушы әйел-ананы ардақтау, ерекше мәртебесін құрметтеу сияқты мызғымас дәстүрлі құндылықтардың төңірегіне қоғамды топтастыру. Ұлы Даланың ұлы аналарының ізгі жолын дәріптеп, жас ұрпаққа рухани-адамгершілік тәрбие беру. Өткеннің тағылымын жаңа дәуірдің талабымен сабақтастырып, бүгінгі қазақ әйелінің үлгілі бейнесін қалыптастыру.– Статистикалық деректерден біраз мәліметке қанығуға болады. Соңғы көрсеткіштерден қандай ақпаратты атап айтар едіңіз…– Облыс халқының 49,8%-ы&nbsp; – әйелдер, олардың 52%-ы ауылдық жерде тұрады. Өңірдегі&nbsp; 141 мыңнан аса отбасының 48 мыңнан астамы – көпбалалы, 17 мыңға жуығы – «Алтын алқа»&nbsp; және «Күміс алқа» иегері.Мемлекеттік қызметшілердің 38%-ы, басшылардың 9,4, барлық деңгейдегі мәслихат депутаттарының 17,1, медицина қызметкерлерінің 87, педагогтердің 78,3 пайызы – әйелдер. Жалпы бюджет саласындағы қызметкерлердің 62 пайызы – қыз-келіншектер. Облыста тіркелген кәсіпкерлердің 45%-ын, жұмыспен қамтылғандардың 47,7 пайызын әйелдер құрайды.– Мереке қарсаңы болса да,&nbsp; қоғамда қызу талқыланып жатқан отбасылық жанжал, әйелдерге зорлық көрсету сияқты тақырыптарды айналып өте алмаймыз. Осы орайда атқарылып жатқан жұмыстарға да тоқталып өтсеңіз…&nbsp;– Отбасын қолдау, отбасылық &nbsp;жанжалдарды шешу және балалары бар әйелдерге уақытша мекен ұсыну үшін 9 орталық ашу жоспарланып, былтыр шілде айынан бері&nbsp; «Бақытты отбасы» бөлімдері 6 аудан (Арал, Қазалы, Жалағаш, Шиелі, Жаңақорған, Қармақшы) мен Байқоңыр және Қызылорда қаласында ашылып, жұмыс жасауда. Тағы 1 ауданда (Сырдария) биыл ашылады.&nbsp; Бұл орталықтар отбасыларға заңгерлік және психологиялық көмек көрсетуден бастап кәсіпкерлік негіздеріне оқытады, бизнес-жоспар құруға, грант немесе шағын несие алуға құжат рәсімдеуге көмек көрсетіп, жұмысқа орналастыруды кезең-кезеңімен жүргізуде.«Бақытты отбасы» жобасын іске асыру шеңберінде өмірлік қиын жағдайға тап болған отбасыларға дер кезінде нақты адрестік көмек көрсететін жедел әрекет ету топтары құрылған. Құрамына ішкі істер органдарының, білім беру (психолог), денсаулық сақтау, әлеуметтік сала, ауылдық округ әкімдіктерінің өкілдері мен белсенділер енгізілген. Жедел әрекет ету топтары көмекке мұқтаж отбасылардың қиын жағдайда қалу себептерін зерттеп, мұқтаждықтарына сараптама жасайды, тұрмыстық зорлық-зомбылықтың алдын алуға, анықтауға көмек көрсетеді.Қазан айында Қызылорда қаласында «Анаға тағзым» орталығы пайдалануға беріліп, қазір қыздардың, әйел-аналардың рухани орталығына айналды. Онда қыздардың ұлттық құндылықтарды бойына сіңірген бойжеткен болып қалыптасуына мән беріледі.Одан бөлек, жаңадан ашылған «Отбасы орталығында» жастардың неке қию рәсімімен қатар, тұрғын үй алуына, жұмысқа орналасуына және басқа да мемлекеттік бағдарламалар туралы толық ақпарат алуына мүмкіндік жасалған.«Мерейлі отбасы» ұлттық конкурсына Сыр өңірінен 304 отбасы өтінім білдіріп, қатысушылар саны бойынша республикада екінші орынға шықтық.Байқау аясында арнайы бекітілген іс-шаралардан бөлек, қала және аудандардағы үлгілі отбасылармен мектеп, колледждерде танымдық кездесулер өткізілді.– Кейінгі жылдары «Отбасы күні», «Аналар күні», «Әкелер күні» сияқты атаулы күндер күнтізбеге енді. Барлығының түпкі мақсатына үңілсек, дәстүрлі отбасылық құндылықтарды сақтап қалуға ұмтылысты байқаймыз. Комиссия бұл күндерді атап өтуде қандай жұмыстар атқарды?– «Отбасы күні» қарсаңында квест ұйымдастырылып, көпбалалы отбасылар қатыстырылды.&nbsp; Былтыр алғаш рет аталған «Әкелер күні» қарсаңында облыстық Әкелер одағы құрылды. Табиғат аясында әкелер мен балалардың қатысуымен ұлттық ойындар сайысы ұйымдастырылды.Қазір облыстағы 316 мектепте «Әкелер кеңестері» жұмыс жасайды. Жоғары және арнаулы орта білім беретін оқу орындарында ер балаларға арналған тәрбие сағаттары, кездесулер, дөңгелек үстелдер тұрақты түрде өткізіледі.&nbsp; Жоғары сынып оқушылары мен студенттерге белгілі тұлғалармен, үлгілі отбасылардың әкелерімен кездесу ұйымдастырылуда.Қыркүйек айында облыстық Әкелер форумы өткізіліп, барлық аудандар мен Қызылорда қаласы мектептерінің Әкелер кеңесі төрағалары және белсенділер қатысты. Онда ер балаларға ұлттық ойын түрлерінен, садақ ату, ат ерттеу, құмыра, зергерлік бұйымдар жасаудан мастер-кластар өткізілді.Қазан айынан бастап барлық аудандарда «Еңбекші әйелдер» форумы ұйымдастырылып, қарапайым еңбек адамдарына құрмет көрсетіліп, үлгі ретінде насихатталуда. &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Бұдан бөлек, комиссия мүшелері барлық ауданды аралап қоғамдық қабылдаулар, комиссия мүшелерімен кездесулер, қиын жағдайда қалған отбасыларға психолог қабылдауларын ұйымдастырды. Көтерілген мәселелер бойынша нақты шаралар қабылданды.Бір мысал келтірейін, 7 баланың анасы 30 жастағы Динара Досова өз кәсібін бастағысы келетінін айтып, көмек сұраған. Комиссия мүшелері құжат дайындауға көмектесіп, ол 1 380 мың теңге гранттың иегері атанды. Құрал-жабдықтарын алып, қосымша құралдар демеушілер тарапынан берілді. Қазір Д.Досова балалардың қол моторикасын дамытуға арналған құралдар дайындап, сатылымға шығарып отыр. Өз өңірімізбен қатар, еліміздің басқа аймақтарынан да тапсырыс алған. Жалпы осы бағыттағы шараларды ақпараттандыру кеңінен жүргізіліп келеді.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;

Қаламқас Кәрімова: Әйелдер және отбасы мәселелерімен 25 үкіметтік емес ұйым айналысады

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Кейінгі жылдары Қызылорда облысы түрлі жобалар мен бастамаларды іске асырып келеді. Қазіргі таңда өңірдің инфрақұрылымы мен экономикасы артуда.Оған Сыр еліне келген Мемлекет басшысы өңірдің дамуына жоғары баға бергені дәлел. Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев еңбек адамдарымен кездесуде: «Ең алдымен, біз еңбек адамдарына құрмет көрсетуіміз керек. Сіздер дала академигі Ыбырай Жақаевтың даңқты ісін жалғастырып жатырсыздар. Сондықтан мен сіздерді әрқашан қолдаймын» деді. Президент өңірдің күріш өндірісімен танысып, фермерлер мен шаруалардың еңбегіне табыс тілеген болатын.Облыс бойынша ауыл шаруашылығы саласының жалпы өнімінің 63 пайызы өсімдік шаруашылығының үлесінде. Аймақта соңғы жылдары мал шаруашылығы қарқынды дамуда: 400 мыңға жуық ірі қара, 732 мың қой мен ешкі, 216 мың бас жылқы, 60 мыңға жуық түйе басы бар. Сонымен қатар, балық шаруашылығы кластері қолға алынған. Қазіргі кезде 10 балық зауыты жұмыс жасайды. Облыста 2030 жылы жоспар бойынша 16 балық өсіру және 12 тоған шаруашылығы іске қосылып, 16 мың тоннаға жуық тауарлы балық өндіру көзделген, яғни аймақтың болашақтағы экспорттық әлеуеті де арта түспек.Ауыл шаруашылығымен 13 мыңнан астам агроқұрылым айналысады, соның ішінде 97 пайызы – жеке кәсіпкерлер мен шаруа қожалықтары. Бұл – Қазақстандағы күріш өсіруге мамандандырылған бірден-бір аймақ.Соңғы үш жылда, орта есеппен алғанда, күріш алқабы 84 мың гектарға, өнімділігі бір гектардан 53 центнерден айналып, оның жалпы өнімі 450 мың тоннаға жетті. Бұл жаман көрсеткіш емес.Күріштің әйгілі «Ақмаржан» сорты бүгінде республикамыздың әрбір адам санына шаққанда, 13 келі тиесілі екен. Сыр өңірінде атақты, танымал кәсіпкерлер жеткілікті. ғалым-селекционер Құрманбек Бәкірұлының ерен еңбегін айта кету керек. Бүгінгі күні Ыбырай Жақаев атамыздың жолын қуған ізбасарлары «Абзал және К» компаниясының басшысы Абзал Ералиев, «Таң ЛТД» компаниясының директоры Имамзада Шағыртаевты айтуға болады. Қазақстанға күріш сорттарының 90%-ы әртүрлі жолдармен Ресей Федерациясынан келеді. Алайда отандық сорттарымыз және оның селекциясы, тұқым шаруашылықтарына, жаңа технологиясына ерекше қолдау қажет. Мысалы, отандық «Сыр сұлуы», «Айсара» сорттары бәсекеге өте қабілетті, тек оларды көбейтетін тұқым шаруашылықтарына мемлекеттік қолдау керек. Осы орайда отандық күріш дақылының дамуына Серікбай Өмірзақов, Лаура Тохетова, Әсет Тоқтамысов, т.б. ғалымдарымыз өз үлестерін қосып келеді.<blockquote>− Өткен жылдың аяғында &nbsp;Астана қаласында өткен ҚР Парламенті Мәжілісінің Аграрлық комитеті отырысында ауыл шаруашылығы бағытындағы ғылыми-зерттеу институттарының, сонымен қатар, Кеңес одағы кезінде үш ғылыми-зерттеу институттарының бірі болған, 90 жылдық тарихы бар Ы.Жақаев атындағы күріш шаруашылығы институты проблемасын &nbsp;көтерген болатынмын. Қазақстан күріш өндіру бойынша тарихи әлемдік позициясын жоғалтып отыр. Бүгінде облыста әртараптандыру жұмыстары күшейтілді, ылғал көп қажет етпейтін дақылдардың алқаптары кеңеюде. Кейінгі жылдары елімізде ауа райының өзгеруіне байланысты жылдық жауын-шашынның түсім мөлшері азайып, қуаңшылық орын алып отыр. Сондықтан жалпы су мәселесіне Мемлекет басшысы мен Үкімет ерекше назар аударуда. Бұл – тек бізді ғана емес, көптеген елді толғандырып отырған өзекті мәселе, − дейді ҚР Ауыл шаруашылығы ғылым академиясының президенті Тілектес Есполов.&nbsp;</blockquote>Осы орайда Қазақстан Республикасында халықты, экономиканы және табиғи нысандарды тұрақты сумен қамтамасыз ету бойынша 2050 жылға дейінгі ғылыми-қолданбалы инновациялық стратегиясы әзірленді. Бұл бағыттағы өзекті мәселе – Сырдария өзенін «Көксарай» су қоймасымен реттеу. Өзбекстан мен Қырғызстан мемлекеттері өз ұлттық бағдарламаларын орындау мақсатында бұрынғы қабылданған суды пайдалану бойынша мемлекетаралық интеграциялық принциптерін өзгертті. Осыған байланысты Қазақстан ұзақ мерзімдік және оперативті режимде су ресурстарын тұрақты, тиімді пайдалану амалдарын іске асыруы қажет.Қызылорда облысы мен оның агроөнеркәсіп кешенін сумен қамтамасыз ету мақсатында су қорын тиімді қолдану, жалпы судың фильтрациясын азайту, су үнемдеу технологияларын пайдалану арқылы осы күрделі мәселені шешуде. Бұл өңірдің агроөнеркәсіп кешені ел экономикасы мен азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етуде.Агросаланы инновациялық жолмен жедел дамыту үшін ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігіне қарасты аграрлық ЖОО, ғылыми-зерттеу институттары мен тәжірибе шаруашылықтарының көпжылдық ізденістері нәтижесінде жаңа технологиялар, су ресурстарын үнемдеу, орман алқаптарын дамыту, ауылшаруашылық дақылдары, бәсекеге қабілетті бау-бақша сорттары мен түрлері, өсімдіктер, мал түлігін аурулардан, зиянкестерден қорғау, балық өнімдерін өңдеу, мал және балық жемдерін жасаудың тиімді технологиялары, шикізаттарын қайта өңдеу амалдары көптеп әзірленген. Ауыл шаруашылығы ғылым академиясына 174 белгілі академик-ғалым мүше болғандықтан, академияның бүгінгі миссиясы – ғылыми бағыттағы әлеуетті біріктіріп, оны сүйемелдеу, қолдау арқылы озық отандық инновацияларды өндіріске енгізу, АӨК тиімділігін арттыру, кәсіпкерлердің біліктілігі мен технологиялық мүмкіндіктерін дамыту.Осы мақсатқа қол жеткізу үшін ҚР Ауыл шаруашылығы ғылым академиясының «Қызылорда» орталығы Ы.Жақаев атындағы Қазақ күріш шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты негізінде ашылғалы отыр. Мұның өз себебі бар. Мысалы, Қызылорда облысы көпсалалы ауыл шаруашылығымен айналысатын өңір болғандықтан, ең күрделі мәселелер де осы өңірде деуге болады. Нақтырақ айтсақ, су тапшылығы, топырақтың тұздануы, құнарсыздануы, өнім сапасының төмендеуі, мал басының саулығы және тағы басқа қордаланған мәселелер байқалады. Ғылыми зерттеулер мәліметіне сүйенсек, өндірілген өнімді (өсімдік түріне байланысты) 15 пайыздан 30 пайызға дейін жоғалтады. Осы орайда тасымалдау, сақтау және қайта өңдеу жұмыстары да – басты мәселе. Ерекше көңіл бөлетін жайт – өндірілген өнімді өңдеу кәсіпорындарының жұмысын жандандыру. Экспортқа шикізатты шығарудан гөрі, терең өңделеген өнім шығару экономикалық тұрғыдан тиімді екенін білесіздер, яғни, қосымша құны жоғарылайды. Тағы бір мәселе – өндірілген өнімдерді сақтау қоймаларының жетіспеушілігі.Қызылорда облысы агросаласындағы проблемалардың ғылыми жолмен тиімді шешімін табу мақсатында академия ғалымдары бірнеше өзекті жобаларды нәтижелі атқарды және алдағы жылдары өз жалғасын табады деп сенеміз. Мысалы, Өсімдік қорғау және карантин ғылыми-зерттеу институты ғалымдары «Қауын шыбындарынан қорғаудың қауіпсіз жүйесін сынау», «шегірткелерге қарсы отандық биопрепаратты енгізу», «Ақмая» пилоттық шаруашылығының базасында ауыл шаруашылығы өндірісін цифрландыру элементтерін енгізу» тақырыптарында нәтижелерге қол жеткізді.Ветеринария ғылыми-зерттеу институты «Жылқы хеликобактериозын диагностикалау мақсатында иммуноферменттік тест-жүйесін әзірлеу», «Малдың жұқпалы ауруларына мониторинг жасау және олардың алдын алу шараларын ұйымдастыру» жобаларын орындап келеді. Сонымен қатар, ветеринария саласының ғалымдары бруцеллездің індеттік жағдайын нақты анықтау, орындалып жатқан жалпы және арнайы шараларды объективті бағалау үшін толыққанды, жан-жақты мониторингтік зерттеулер жүргізбекші. Соның нәтижесінде малдың (табын, отар, үйір, т.б. бойынша), әкімшілік территориясы (ферма, ауылдық аймақ, т.б.) сертификацияланады, олардың бруцеллезден статусы анықталады. Мониторингтік зерттеулер негізінде мал бруцеллезі бойынша облыстың, аудандардың, ауылдық округтің нозогеографиялық картасы жасалып, аймақ 3 класқа бөлініп, (Таза, А, Б, С), статусына байланысты 1 жылдық арнайы шаралар схемасы ұсынылады. Осы бағытта академия ғалымдары ветеринария мамандарының біліктілігін арттыруға дайын. Жеміс-көкөніс ғылыми-зерттеу институты отандық көкөніс дақылдары және картоп селекциясын жасап, Қызылорда жағдайына бейімделген отандық сорттарды, отандық дақылдарының шөлге төзімді сорттарын шығару мәселелерімен айналысып келеді.Су шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты мен Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университетінің ғалымдары «Су үнемдеу технологияларын әзірлеу», «Күріш дақылын өсірудегі суару жүйелерінің тиімділігін арттыру», т.б. инновацияларды зерттеп енгізуде.Топырақтану ғылыми-зерттеу институты ғалымдары «Тұзданған сортаң топырақтарды мелиоранттар арқылы сапасын жақсарту», «Тұздану дәрежесі жоғары аймақтағы топырақтарды егіншілікте пайдалану» тақырыптары бойынша жұмыс атқарды.Осы ретте академия қазақ өңдеу және тамақ өнеркәсібі ғылыми-зерттеу институты ғалымдары ауыл шаруашылығы және көкөніс шикізатын терең өңдеудің жаңа технологияларын, өсімдік және ет өнімдерінің жаңа түрлерінің технологиясын әзірлеп, мал және балық жемдерін жасаудың тиімді технологияларын ұсынуда.Ал агроинженерия ғылыми-зерттеу институты ғалымдары күрішті өсіру кезінде топырақты минималды өңдеу технологиясына арналған шығындарды 30-50% төмендететін «КПН-4» қопсытқыш-тегіс кескіш дайындап, қазіргі кезде облыста біздің 15 машина жұмыс істеп тұр. Сонымен қатар су шығынын 60%-ға дейін азайтуға мүмкіндік беретін тамшылатып суару таспасын төсеуге арналған чизельді тереңдеткіш бар.Ы.Жақаев атындағы Қазақ күріш шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты Арал өңірі жағдайында жайылымдық жерлерді қалпына келтіру тәсілдерін әзірледі. Жем-шөп дақылдарын өсіруде органикалық тыңайтқыштарды қолдану арқылы өнімділікті 15%-ға арттырды. Академия ғалымдарының жобалары аясында Аралдың құрғаған табанындағы тұзды тұрақтандыру мақсатында соңғы 25 жылда 185 мың гектардан астам жерге сексеуіл көшеттері отырғызылды.&nbsp;Академияның «Қызылорда» орталығының басты мақсаттарының бірі – экстеншн жүйесін дамыту, фермерлер мен мамандардың біліктілігін арттыру. Осы мәселелерді қолға алу үшін академия Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы ғылым академиясының мүмкіндіктерін жұмылдыратын болады. Бұл агроөнеркәсіп саласының инновациялық жолмен дамуына өз үлесін қосады. Ғалымдар мен өндіріс мамандарының ынтымақтастығы өте маңызды шешімдерге серпін бермек.Фото: Нұрболат Нұржаубай

 Аймақта соңғы жылдары мал шаруашылығы қарқынды дамуда

 Шиелі ауданында толымды тірліктер атқарылуда

Қызылордада қоғамдық көліктердің бағыты уақытша өзгерді

&nbsp;<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a>&nbsp; Бизнеске мемлекет тарапынан қолдау көрсету өңірдің ғана емес, тұтас елдің кәсіпкерлік секторын дамытуда маңызды рөл атқарады. Бүгінде өңір кәсіпкерлері «Даму» қоры арқылы 34 млрд теңге көлемінде несие рәсімдеген. Бұл шағын және орта кәсіпкерлікті дамытуға зор септігін тигізбек.«Даму» қоры арқылы мемлекеттен қолдау алған кәсіпорындардың бірі − «Абай Дәулет» &nbsp;жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің «Kaz Fries» цехі. Кәсіпкер инвестициялық мақсаттарға, картопты қайта өңдеу бойынша жабдықтар сатып алуға несие рәсімдеп, «Kaz Fries» мұздатылған картоп өндіру зауытын іске қосты.Алдымен картоп сорттары бөлініп, арнайы техника көмегімен туралып, қаптамаға салынады. Содан соң сауда орындарына сатылымға шығарылады. Кәсіпорын ауыл шаруашылығы өнімдерінің барлық түрін өндіреді. Сонымен қатар мал шаруашылығы және құрылыс материалдарын өндірумен де айналысады.<blockquote>– Былтыр «Абай Дәулет» компаниясы 600 млн теңгеге фри зауытын ашты Компания «Даму» қорынан қолдау көріп отыр. Шығарылған өнімдер қаланың кез келген сауда орнына уақытылы жеткізіледі, – дейді кәсіпорын директоры Мұрат Сәрсенбаев.</blockquote>Халық денсаулығы күн тәртібіндегі түйткілді мәселеге айналғалы қашан. Қала орталығында бой көтерген «Сана-Сезім» ЖШС медициналық қызмет көрсетумен айналысады.Кәсіпкер 2016 жылдан бері медицина саласында жүйелі жұмыс жасап келеді. Мұнда ересектер мен балаларға арналған бірегей емдеу-сауықтыру бағдарламалары қолданылады. Бұл науқастардың иммунитетін табиғи түрде қалпына келтіруге негізделген жалғыз клиника саналады. Өткен жылы «First Heartland Jusan Bank» АҚ арқылы 2021-2025 жылдарға арналған кәсіпкерлікті дамыту жөніндегі ұлттық жоба шеңберінде медициналық жабдықтар сатып алынды.Клиника құрылтайшысы Раушан Базарбайдың айтуынша, бүгінде тіркеліп қаралушылар саны бес мың адамға жуықтаған. Медициналық құрал-жабдықтармен қамтамасыз етілген. Мемлекет қолдауы нәтижесінде халыққа қажетті қызмет сапасы артып келеді.Құрылыс және бизнес колледжі «Кәсіпкерлікті дамытудың 2021-2025 жылдарға арналған ұлттық жобасы» аясында қосымша құрылыс салуға бағытталған қаржыландыруға ие болды. Нәтижесінде ғимарат 1600 шаршы метрден 2500-ге дейін ұлғайтылды. Жаңа кабинеттер саны артып, қажетті құралдармен қамтылды. Заманауи кітапхана пайдалануға берілді.<blockquote>– Мұнда бүгінде 100-ге жуық ұстаз еңбек етеді, 500-ге жуық студент түрлі мамандық бойынша білім алуда. «Даму» &nbsp;қоры арқылы жеңілдетілген несиеге қол жеткіздік. Жаңа нысанда жастардың алаңсыз білім алуына қолайлы жағдай жасалып отыр. Мемлекеттен 19 пайыз көлемінде несие рәсімдеп, соның 13 пайызын «Даму» қоры төлейді, қалған 6 пайыз қаражатты өз есебімізден төлеп келеміз. Бұл жаңадан кәсіп бастағандарға қажет қолдау, – дейді колледж директорының орынбасары Естөре Құлтаев.</blockquote>«Даму» кәсіпкерлікті дамыту қоры – «Бәйтерек» Ұлттық холдингінің мемлекеттік даму институты. Қордың мақсаты – Қазақстанда шағын және орта бизнесті дамыту. Өңірлік филиал директоры Айдос Жылқайдаров атқарылған жұмыс барысын атап өтіп, алдағы жобаларға тоқталды.<blockquote>– Қазір облыста кәсіпкерлер саны артып келеді. Бизнесті қолдау және дамыту бағдарламаларын жүзеге асырып бастағаннан бері облыс бойынша 6 мыңдай жобаға «Даму» қоры тарапынан қолдау көрсетілді. Биылдың өзінде 700-дей жоба қордан қолдау тапқан, – деді «Даму» қоры аймақтық филиалының директоры.</blockquote>&nbsp;

Қазақстан және Қызылорда облысының жаңалықтары