<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a>&nbsp; Қай мемлекеттің болсын экономикалық әлеуетінің басты тірегінің бірі – салық екені белгілі. Мемлекеттің материалдық мүддесі мен қоғамдық өмірі де осы салада тоғысады.Мемлекет басшысы 2022 жылдың 1 қыркүйегіндегі Жолдауында экономиканың тұрақты өсуі – салық саясатына тікелей байланысты екендігін атап өтті. Осы орайда, биыл жаңа Салық кодексін халыққа түсінікті, қолдануға ыңғайлы &nbsp;әрі жеңіл &nbsp;болатындай етіп әзірлеуге арнайы тапсырма берді. Жалпы, кірістер органдарының басты мақсаты – салықтар мен міндетті төлемдердің бюджетке мерзімінде және толық түсірілуін қамтамасыз ету, «көлеңкелі» экономиканы болдырмауға қызмет жасау, қоғамдағы салық мәдениетін көтеру және сапалы мемлекеттік қызмет көрсету. &nbsp; &nbsp;Осы ретте Қызылорда облысы бойынша мемлекеттік кірістер департаменті&nbsp;көлеңкелі экономика деңгейін төмендету мақсатында&nbsp;салық базасын ұлғайту және түсімді арттыру, салықтық және кедендік әкімшілендіру бағытындағы &nbsp;жұмыстарды үлейстіру бағытында бірқатар жұмыстар атқарып келеді.Мәселен, осы жылдың І тоқсанында мемлекеттік бюджеттің салықтық түсімдерінен бекітілген жоспардың орындалуы 104,3% құрап, 3 млрд. &nbsp;теңгеге артық орындалған.Бюджеттер кесіндісінде РБ салықтық түсімдерінен бекітілген жоспардың орындалуы 99,2% болса (47,0 млрд.тг жоспарда бюджетке нақты 46,6 млрд.тг өндірілді), ЖБ салықтық түсімдерінен бекітілген жоспардың орындалуы 114,3% құрады (24,1 млрд.тг жоспарда бюджетке нақты 27,5 млрд.тг өндірілді).<blockquote>− Өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда МБ салықтық түсімдерінің өсу қарқыны 130,8% құрап, 17,5 млрд теңгеге артты. Бюджеттер кесіндісінде РБ салықтық түсімдерінің өсу қарқыны 127,4% құрап, &nbsp;10, млрд. теңгеге &nbsp;артса,&nbsp;ЖБ салықтық түсімдерінің өсу қарқыны 137,1% жетіп &nbsp;7,4 млрд.тг артты, − деді Қызылорда облысы бойынша мемлекеттік кірістер департаменті басшысының орынбасары Еркін Елшібеков.</blockquote>Белгілі болғандай&nbsp;Салық Кодексінің 71 тарауында Жалпыға бірдей декларациялауды 4 кезеңге бөліп табыс ету міндеттілігі көзделген.Бірінші кезекте – мемлекеттік &nbsp;қызметкерлер және оларға теңестірілген тұлғалар мен олардың жұбайлары тапсырса, &nbsp;&nbsp;екінші кезеңде – мемлекеттік &nbsp;мекеме қызметкерлері, квазимемлекеттік сектор субектілері және олардың жұбайлары тапсырды. Үшінші кезең осы жылдың қаңтар айынан басталды. Оны жеке кәсіпкерлер, заңды тұлғалардың жетекшілері және олардың жұбайлары табыс ету міндеттеліп отыр.Декларациялаудың төртінші кезеңі 2025 жылдың 1 қаңтарынан басталатын болады. Оны &nbsp;Қазақстан Республикасының 18-ге толған азаматтарынан бастап халықтың қалған бөлігі тапсыруы тиіс.<blockquote>−Кейін жыл сайын кірістер мен мүлік туралы декларация (270.00-нысан) ұсынылады.&nbsp;Жалпыға бірдей декларациялаудың негізгі міндеті−әділ салық салуды қамтамасыз ету және әлеуметтік саясатты жетілдіру, жеке тұлғалардың кірістерін бақылаудың тиімді тетігін құру, сыбайлас жемқорлық пен көлеңкелі экономика деңгейін төмендету, −дейді Еркін Кеңесұлы.</blockquote>Биылғы жылға жалпыға бірдей декларациялаудың бастапқы 250.00. «Активтер мен міндеттемелер» туралы декларацияны жеке кәсіпкерлер, заңды тұлғалардың басшылары, құрылтайшылары және олардың жұбайлары – жалпы &nbsp;80511&nbsp;тұлға жұбайларымен қоса алғанда табыс ету міндеттілген. Бүгінгі күні оның 12 мамырдағы мәліметке сәйкес 33&nbsp;308 тұлға табыс еткен, яғни 41,4 % құрайды. Қалғаны 47201&nbsp;тұлға.Декларацияны осы жылдың 15 қыркүйегіне дейін тұрғылықты жері бойынша тапсыру қажет. Декларацияны «Салық төлеуші кабинеті», «Электрондық үкімет» веб-порталдары, «e-salyqАzamat», Halyk, Bank CenterCredit мобильді қосымшалары арқылы ұсынуға болады. Сондай-ақ азаматтар декларацияны қағаз нұсқада пошта арқылы немесе өздері барып ұсынуға құқылы.Егерде декларацияны тапсырмаған жағдайда бірінші ескерту, бір жыл ішінде қайталап бұзатын болса – 55 380 теңге (15 АЕК) мөлшерінде айыппұл төлейтін болады.Фото: baigenews.kz

Декларация тапсыру міндетті

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a>&nbsp;Бүгінгі таңда өзекті мәселенің бірі − ол сотталғандарды жаза өтеу мерзімі кезінде жұмыспен қамтамасыз ету.&nbsp;Адал еңбек еткізу арқылы олардың қоғамға керек екендігін сезіндіру болып табылады. &nbsp; Елімізде сотталушының жазасын өтеп жүріп жұмыс істеуіне мүмкіндік бар.Осыған орай&nbsp;Қызылорда облысы бойынша ҚАЖ департаментінің №37 мекемесінде &nbsp;жазасын өтеушілерді жұмыспен қамту үздіксіз жүргізілуде. &nbsp;Қазіргі күні мекемедегі 130-ға жуық сотталған қала ішіндегі жеке кәсіпкерлерде келісім -шарт негізінде жұмыс жасайды. Солардың бірі – Болат есімді жазасын өтеуші азамат. &nbsp;Ол үлкен жүк көліктерін жөндеумен айналысады.<blockquote>&nbsp; &nbsp;− Бұл мекемеде жұмыс жасап жатқаныма 1 жылдай болды.&nbsp;Мұндағы жұмысым өзіме ұнайды. Ер адам болғасын машина жөндеу жұмысы қолымыздан келеді. Жалақымыз уақытылы төленеді. Зейнетақы қорының аударымдары да&nbsp;уақытылы аударылады. Сондықтан осы жұмысқа бірден келісе кеттім. Жалақымнан артылғанын отбасыма жіберіп тұрамын. Өз ісімнің маманымын деп айта аламын. Абайсызда жол көлік оқиғасын жасап, істі болдым. Жазамды өтеп, бір жағынан жұмыс жасап, жалақы алып жүргенім қуантады. Бостандықта екі қолға бір күрек таппай сандалып жүргендер де жетерлік. Бір байқағаным мекеме әкімшілігі осындағы жазасын өтеушілердің қандай мамандыққа икемі барын анықтап, жұмыс көздерін тауып орналастырады. Жұмыс орнымызға сағат 9-да барып кешкі 6- ға дейін жұмыс жасаймыз. Бір жағынан ойымыз бөлінеді. Бостандықтың қадірін түсініп жатырмыз, − дейді&nbsp;жазасын өтеуші.</blockquote>&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp;Бостандықтың қадірін түсінген азамат алдағы уақытта өзінің жақсы тәртібін, еңбекқорлығын көрсететін болатындығын жеткізді.<blockquote>− Сот үкімімен жазасын өтеуге жіберілген әрбір сотталған азамат толық зерделенеді. Олардың&nbsp;икем-дағдыларына, білім-біліктеріне қарай жұмысқа орналастырамыз.&nbsp;Сотталғандар еңбек ету арқылы мемлекетке, сот орындаушысына немесе жәбірленушіге берешегін өтеп, ал, ешқандай қарызы жоқ еңбек етуші жалақысының жартысын отбасына жіберіп, қалған бөлігін өз қажеттілігіне жұмсайды,−дейді мекеменің сотталғандардың еңбегін ұйымдастыру тобының инспекторы әділет лейтенанты Азиза Асылханқызы.</blockquote>

Жүк көліктерін жөндейтін жазасын өтеуші

<h2 style="text-align:center;">Еріктісі көп елдің іргесі берік</h2>Қызылорда. Облыста ресми түрде 2 мыңнан астам волонтер тіркелді және 30-ға жуық волонтерлік топтар бар. 2022 жылмен салыстырғанда биыл волонтерлер саны 500-ге көбейді.Аймақтың волонтерлері, ұйымдары, жастары, ҮЕҰның өкілдері, қоғамдық пікір көшбасшыларының қатысуымен «Birgemiz» облыстық волонтерлер слеті өтті.&nbsp;Іс-шара барысында «Birgemiz» волонтерлер, Республикалық фронт офисінің өкілі, тренер Айбек Досымбековтың тәлімгерлігімен жас волонтерлерге шеберлік сағаты өткізіліп, тәжірбиесімен бөлісті.120 қатысушы 5 топқа жіктеліп, ұлттық спорт сайыстарынан бақ сынасты, жүлделі орындар иеленген командалар марапат төрінен көрінді.&nbsp;«Аймақтағы волонтерларды ынталандыру және адвокация негіздері» пленарлы отырысында&nbsp;<a href="https://www.facebook.com/profile.php?id=100016442383597&amp;__cft__%5b0%5d=AZVfmi_DFzXpxAO8gCIkJ6TqhGAHRR4zPg7CqrbEuT2gwS1AoGdW-EidmSOpSrAaXixSD0xfGp1aUNMpJKCgDur8td4QFNdXx_ps1hhJfzNBMnjoClrH1c8B_-JIaaa1QyQ2xnsOuBaPtmL4SmYF--V0IXSwur7nbJ91_ac78AUxIsJ0hteD6XOVDiW24llPVzRlerSTqOkYIujRpAonrphYsqNLdK5e2JmUR8Eh6xkIiV-TRjz1EgrINq2bekxDI3OlM7HqJGJG0YIj2SrUr2eOOkYU5OvQERAHM5Ok_AoNZYXhMWohCqxJ-lKLu-KVYEFdPjcXL7uJRZP5ya5hyubM&amp;__tn__=-%5dK-R">қоғамдық даму басқармасы</a> басқармасының басшысы Алмасбек Әбілқасымұлы аймақ үздіктерін «Үздік волонтерлік ұйым», «Үздік волонтерлік бастама», «Үздік волонтер» секілді т.б. номинацияларымен марапаттады.&nbsp;Шара қонақтары БҰҰ-ның Қызылорда облысы координаторы Қанатбек Айтбайұлы, Жаңақорған ауданы әкімінің орынбасары Бектас Балғабайұлы, Түркістан облысының жастар ресурстық орталығы қатысушыларға тілек білдіріп, игі бастамалардың сәтті жүзеге асуына, ел дамуы жолында адал қызмет ете беретініне сенім білдірді.<h2 style="text-align:center;">Пікірсайыс турнирі</h2>Арал. Аудандық қоғамдық даму бөлімінің әлеуметтік тапсырысы аясында, «Жас Арал өрендері» қоғамдық бірлестігі және Арал аудандық «Жастар ресурстық орталығының» ұйымдастыруымен, Сексеуіл кентіндегі №177, 231, 283 және №87 орта мектептің жоғарғы сынып оқушылары арасында «Ұлттық құндылық – ұлт болашағы» тақырыбында пікірсайыс турнирі өтті.&nbsp;Сайыс нәтижесінде №87 орта мектеп командасы бас жүлдені иеленсе, №283 орта мектеп оқушысы Арайлым Тарғынова және №177 орта мектеп оқушысы Арайлым Дарханқызы «Үздік спикер» номинациясымен марапатталды.<h2 style="text-align:center;">Отбасылық спорттық сайыс өтті</h2>Қазалы. №266 мектеп-лицейде отбасы күніне орай «Жастар ресурстық орталығы» тапсырысы аясында «Жас Арал өрендері» жастар қоғамдық бірлестігінің және&nbsp;<a href="https://www.facebook.com/profile.php?id=100029025128937&amp;__cft__%5b0%5d=AZVoD9IhdRU3dROvz_hEGXirKfmMHysq0_DgIKnjuzkZpYOG1eGgkrylP4GRw6PO5b2WXULGf0_u8VmQALsSrm4xXaMVngdtsg_t3otAOUNmGHAKJP81OFnl0YfJ6-_9kTgQOPfFEb9zpvEDM_YJHofh1lZZ7RWvqoA9ZBaTUiBj6UgQnla_HjYuwt16X4FFXbXlVnHpjXnfVun0QDTsWzGg&amp;__tn__=-%5dK-R">Мектеп-лицей</a>дің ұйымдастыруымен «Толағай» отбасылық спорт сайысы өтті.Сайысқа 9 отбасы қатысты. Бес кезеңнен тұрған сайысқа шапшаңдықпен, ептілікпен, батылдықпен қатысқан отбасылар арасынан оқ бойы озып, көзге түскен «Сәрсембаевтар» отбасы І орынды иеленсе, «Сүлейменовтер» отбасы ІІ орын, «Жөкеновтер» отбасы ІІІ орынды қанжығасына байланды. Барлық қатысушы отбасыларға арнайы номинациялар табысталды.<h2 style="text-align:center;">«Жастар рухы» кубогы</h2>Қармақшы. Аудандық К. Рүстембеков атындағы жыраулар үйі ғимаратында жастар ресурстық орталығы және «AMANAT» партиясы «Жастар рухы» жастар қанатының ұйымдастыруымен жайдарман ойындарының «Маусымашар» сайысы өтті.Сайыста 11 команда бақ сынады. Қатысушылар арасынан оза шыққан командаларға келесі кезеңге жолдамалар табысталды.Шара барысында аудандық «Жастар рухы» ЖҚ-ның арнайы кубогы сарапқа салынып, әділқазылар шешіміміен ІІІ - Интернационал ауылдық округінің командасына табысталды.<h2 style="text-align:center;">«Жемқорлықсыз әлем» сурет сайысы</h2>Жалағаш. Аудандық қоғамдық даму бөлімінің әлеуметтік тапсырысы аясында «Қызылорда облысының жастар Одақтары» қоғамдық бірлестігі, аудандық жастар ресурстық орталығы және Оқушылар үйінің ұйымдастыруымен «Жемқорлықсыз әлем!» тақырыбында сурет салудан аудандық сайыс өткізілді.Жарысқа барлығы 14 оқушы қатысып, нәтижесінде І орынды №203 орта мектебінің оқушысы Ұлпан Амандық еншілесе, ІІ орынды №124 орта мектебінің оқушысы Бақытнұр Жамбыл, ІІІ орынды №122 орта мектебінің оқушысы Ұлжан Тұрлыбай иеленді.Жеңімпаздарға қаржылай сыйақы және барлық қатысушыларға арнайы алғыс хаттар мен естелік сыйлықтар табысталды.<h2 style="text-align:center;">Спартакиадада бақ сынады</h2>Сырдария. Аудан әкімі Берік Сәрменбаев медицина саласының еңбек сіңірген дәрігері Бектас Ердәулетовті еске алуға арналған медицина қызметкерлері арасындағы аудандық спартакиаданың ашылуына қатысты.Спорттық іс-шарада «Сенім» денсаулық сақтау жүйесі жұмыскерлерінің салалық кәсіптік одағының төрағасы Сәулебек Ысқақов, аудандық аурухана бас дәрігерінің емдеу ісі жөніндегі орынбасары Еркін Жаңабайұлы, Бектас Ізетұлының ағасы Шыңтас Ізетов өз естеліктерімен бөлісіп, медицина саласын дамытудағы еңбегін айтып өтті.Медицина қызметкерлер арасында бұқаралық спортты насихаттау мақсатында ұйымдастырылған жарысқа 7 команда, 150-ге жуық қызметкер спорттың 6 түрінен бақ сынайды.<h2 style="text-align:center;">Аудан әкімінің кубогы</h2>Шиелі. 2024 жылдың 16 мамыр күні Салтанат сарайында «Жастар ресурстық орталығы» КММ-нің тапсырысымен «Салауатты өмір салтын насихаттау және жастар шығармашылығын дамыту» әлеуметтік қызметі жобасы аясында «Арман асуы» қоғамдық қоры және аудандық Жайдарман лигасының ұйымдастыруымен аудан әкімінің кубогы үшін Жайдарман ойынынан облыстық сайыс өтті.Жарыста облыстан және ауданнан барлығы 10 команда бақ сынады. Нәтижесінде І орынды (150 000 теңге) «47 қырандар», ІІ орынды 100 000 теңге «Тел Сұлулары» /Телікөл ауылы/ иеленсе, ІІІ орынды (70 000 теңге) «Үй жақтың балдары» /Жөлек ауылы/ еншіледі.Сонымен қатар «Үздік ойыншы», «Үздік әзіл» номинация иегерлеріне 20 000 теңгеден қаржылай сыйақы табысталды.<h2 style="text-align:center;">Күй кеші</h2>Жаңақорған. М.Көкенов атындағы аудандық мәдениет үйінде Аягөз Еркінбекқызының «Күй-көмбе» атты шығармашылық кеші өтті.Кешті аудан әкімінің орынбасары Семсер Сыздықов ашып беріп, аудан халқының ыстық ықыласын жеткізді. Күйші Аягөз Еркінбекқызына Құрмет грамотасы мен сый-сияпат табыс етілді.Шара барысында аудан әкімінің орынбасары С.Сыздықов пен «Әлшекей Бектібайұлы атындағы дәстүрлі өнерді дамыту қорының» президенті, Халықаралық ақпараттандыру академиясының академигі Оңғарбай Дәнебеков қос кітаптың тұсауын кесіп, Әлшекей атындағы музыкалық өнер мектебінің директоры Қалдыбай Қошқарбаев пен өнер мектебінің ұстазы Сапар Отарбаевты марапаттап, төсбелгі тақты.&nbsp;Фото: kzvesti.kz

Өңірде жастарға арналған шаралар өтті

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a>&nbsp; Жаз басталысымен биік қабаттан құлау оқиғасы жиілей түседі. Екінші, үшінші және одан да жоғары қабаттан құлау фактісі көбіне терезедегі москиттік торды орнатумен байланысты. Тұрғындарға арнайы мекемелерге терезеге тапсырыс беру кезінде москитті торды балалардың бойы жетпейтін жеріне орнатуға немесе басқа да қалқандар арқылы сақтық шараларын қатаң қадағау керек. &nbsp;Жел қақтыру үшін ашқан терезеден ауып құлаған сәбилер жетерлік. Олардың бірлі-жарымы жарақаттан жеңіл құтылса, бірі мерт болады. Көп жағдайда дәрігерлер көмектесе алмай мүгедек болып қалуы мүмкін. Биіктен құлау жағдайлары жол-көлік оқиғалары секілді адамның жиі мерт болуына әкеліп соғады. Жоғары қабаттан көбіне жасы беске толмаған сәбилер құлайды. Ал еңбекке жарамды азаматтар арасында мұндай жағдайларға құрылыс мамандары ұшырайды. Әсіресе, егде жастағы азаматтар үшін құлаудың салдары өте ауыр болады. Балалардың москит торынан құлауына ерекше назар аудару керек. Ата-аналарға көпқабатты үйлерде балаларды терезеге жақындатпай, мұқият болған жөн.Қызылорда облысы ТЖД&nbsp;Төтенше жағдайлардың алдын алу бөлімінің дерегінше облыс бойынша 2024 жылы 9 бала, 2023 жылдың 5 айында 5 бала терезеден құлау фактісі бойынша әр түрлі жарақатпен емдеу мекемелеріне жатқызылып,&nbsp;оның біреуі қаза болды. &nbsp;Зардап шеккендердің негізгі бөлігін 1 мен 7 жас аралығындағы балалар құрайды.<blockquote>«Қайғылы жағдайлардың көбісі ата-ананың қарауынсыз қалған үйлерде немесе ата-аналардың салғырт қарауынан орын алады. Ойын баласының кез-келген нәрсеге әуестеніп, қолды-аяққа тұрмай, мазасыз күйде болатыны айтпаса да түсінікті. Сондықтан сәбиіңіздің өміріне қауіп төнбес үшін, оның әр қадамына абай болғаныңыз абзал.Қорғау шаралары:- егер бала үйде болса,терезені ашық қалдырмау;- терезенің тиісті қорғауы болмаса, торды сенімді тірек ретінде пайдаланбау;- балалар оған сүйеніп тұрғанды ұнатады;- терезе, балкон немесе шыны есіктер алдында ойнап жүрген балаларды қараусыз қалдырмау;- балалар терезенің алдына шығып, төмен құламауы үшін жиһаздарды терезенің жанына коймау;- балаларға қауіпсіздік сабақтарын өткізу. Үлкен балаларды кішкентай бүлдіршіндерге қамқор болуды үйрету;- балалар терезені өз беттерінше ашпау үшін терезеге блокиратор немесе оның тұтқасына құлып орнату керек», - делінген&nbsp;ТЖД&nbsp;Төтенше жағдайлардың алдын алу бөлімінің хабарламасында. &nbsp;</blockquote>&nbsp;

Балалардың терезеден құлауы: қайғылы жағдай болмас үшін не істеу керек?

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Мұғалімнің көбейіп, ұстаздың азайып кетуі жан-жақты білім мен қарым-қабілеттің жоқтығынан. Мәуелі бәйтеректің тереңге тамыр тартып, жапырағын кеңге жаюы үшін «сылдыр судың» өзі жеткіліксіз. Құнар керек. Құлқынның құлы емес, ұлтының ұлы болғандар осыны ойлайды.Қара судан қаймақ алып, қара даладан дара дарын шығару педагогтың біліктілігіне, біліміне байланысты. Бүгінде рухтың төрін, намыстың өрін бағындырғандар ғана дана ұстаз болмақ. Осы соқпақты ақындықпен ұштастыру, сөзден өрмек тоқып, шумақты шуаққа айналдырып, екі кеменің басын ұстап жүру ешбір адамға оңайға соқпасы сөзсіз. Намысты нанға сатпайтын нар ақындар, ұстаз шайырлар тарих керуенінде де кездеседі. «Кел, балалар, оқылық!» деп Ыбырай салған қозы көшті тізбектеген, ізгі ізді үзбеген алып ақындар іргелі оқу орындарында дәріс беріп те жүр бүгінде.&nbsp;Ал біздің айтпағымыз қазыналы Қазалы жеріндегі шайырлар шоғыры жөнінде.Өзен түбіндегі шоңғал тастай талай тасқынға төтеп беріп, буырқанған ағындарды бастан кешкен аймақ ақындарының бағыты турасында сөз қаузамақпыз. Көлі киелі, өзені өмір, топырағы текті жерден шын дарындардың шыкпауы әсте мүмкін емес шығар. Намыс пен рухтың ақындары да осында. Өлендерін оқи отырып жүрегіңізбен сезініп, сезім суына шомасыз.Әңгімені тың идеялардың генераторы, намыс туын нық ұстаған, шындыққа біткен шоңғал тас Абдолла Сапардан бастасақ. Сапар ақын мәңгілік сапарға аттанып кеткелі ұзақ уақыт бола қойған жоқ. Соңында қалған шоқ-шоқ шәкірттері оның адуынын, аптап лебін әлі күнге ұмытпаған. 2009 жылдан бастап №249 мектеп лицейде жұмыс істеген оның өлендері «Қазақ деген ол менмін» деген атаумен басылып шықты. Жарық жалғанда небәрі 38 жыл ғана өмір сүрген талантты ақын, таңдаулы ұстаз, тосын идея, тың шешімдердің иесі, көзі тірісінде аңызға айналған «Сегіз қырлы, бір сырлы» Абдолла Сапардың таңғажайып туындыларын, отты өлеңдерін осы жинақтан оқи аласыздар.А.Сапар соңғы сұхбатында «Бақыт деген не?» деп келетін сұраққа былай жауап қатыпты: «Меніңше, дәл осы отырғанда денемнің саулығы, айналамның амандығы. Мен үшін бақыт – баламның алдымнан жүгіріп шыққаны, әйелімнің маған күлімсіреп жымиюы, мен үшін бақыт белгілі бір мазмұнды толық қабылдай алған оқушының саған деген ризашылық көзқарасы, жанарынан есіп тұратын жылулық лебі. Дәл осы тенденцияны өзімнің ішкі күйіммен синтездеу арқылы ләззат аламын. Мен үшін белгілі бір моральдық экстаз көбінесе лицей қабырғасында өтетін сияқты. Бақыт құсы мектептің ішінде, азанда келгеннен менің алдымнан жүгіріп шыққан оқушылар» дейді. Рас қой. Ақын мұны сезінді. Басқалар да түсінсе игі. Себебі баланы «бақыт» деп білетін жан ғана рух биігінен көріне алмақ. «Қазақ деген ол менмін, мақтанайын деп едім… Тәңірге ғана бағынар» деп жырлаған ақынның жан жүрегі осыны ұғынған.Намыс найзағайының ізін жалғап, ақындық соқпақты салып келе жатқан қазір Қазалыда ұстаз-ақындар жетерлік. №78 мектептің мұғалімі Шертай Ерхан «Найзағай ғұмыр» өлеңінде:Салмағын салып саналы істері, Жанымның шоғын қаузады-ай бүгін. Жарқ етіп ойнап, жерге түскені, Сияқты маған найзағай ғұмыр, – деп жырлайды. Ал, №100 мектептің ұстазы Ақынсара Даулова «Абай рухына тағзым» жырында:Өлеңмен бар әлемді бағындырған, Біздерге сара жол бар сағым жылдан. Қазақтың ұлы ақыны Абайымның, Қиялы кең, жүрегі жалын нұрдан.Қарап тұрсаңыз, оқушы қиялын өлеңмен баурап, өнермен сусындатуға болады. Бас ақын өмірін өнегелі өлеңмен түсінген оқушы тақырыпты ойда ұстап қалары анық. Бұдан бөлек, №225 орта мектептің қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі, Қазақстан Журналистер одағының мүшесі Жанат Аханның «Адамдықтың қол жеткізем тағына» өлеңінен тағылым табуға болады. Тау көтеріп, тac қопарған жырлар болмаса да, ұстаз қаламынан туған түйдек тіркестер көпке ой салады.Мың тербелем кемедей айдындағы, Еске түсіп ескі өмір жайдың бәрі. Құлазыған сәттерде қылаң беріп, Өмір маған кұшақты жайдың тағы.Өлеңмен өрілген өмір. Шағын ғана қаланың әр мектебінде ақын бар болса, ол руханияттың өрлігі. Қазалыдағы ақындар тізбегі мұнымен бітіп қалған жоқ. Баршылық. Соның бірі – Сәкен Қабылов. Ол №225 орта мектептің қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі. Жырлары да уытты.Лашын құстай бәрі шүйілді кеп, Лебізін тыңдата алмай, түйілді кек. Лайқат сөз таба алмай жасын топқа, Лауазым иелері күйінді көп, – деп, ғасыр зұлматын шумаққа сыйдырып жібереді. Желтоқсандағы жыл ызғарын жыр ету, ұстаздық жүрекпен түйсіну ерлік. Онын «Сараман сыры», «Туған өлкем», «Көктем келді» өлеңдері де өмір бедерін бейнелейді.Ақындық дейтін ауыр жүкті арқалап жүру нәзік жандарға оңайға соқпайды. Керек тастың ауырлығы жоқ. Әйткенмен жан солқылын сыздатып, қоғамдағы мәселелермен, махаббатпен күйіп-пісіп жүрудің машақаты көп. Сағыныш Өтеулиева бұл белесті де бастан кешкенін өлеңдерінен аңғарамыз. Сағыныштың сағынышқа, сырға толы өлеңдері өз бағасын алып келеді.Ол Қазалы ауданы, Әйтеке би кентіндегі №266 мектеп-лицейдің І санатты қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі. Өлеңдері 2017 жылы Алматы қаласында жарық көрген республикалық жас ақындардың «Жастық – жалын жыр» антологиясына және республикалық «Мәртебелі мамандық» журналына бір топ өлеңдері жарық көрген. Аудандық мұғалімдер арасындағы Рүстем Жанай, Алмагүл Қаржаубаева атындағы жыр мүшәйралары мен Мұхтар Шаханов, Оралхан Бөкей, Абай, мектепішілік Фариза Оңғарсынова, Мұқағали Мақатаев оқуларының жүлдегері. «Жүрек жылап қалды» өлеңінде:«Жүрек жылап қалды» өлеңінде: Жақын жүріп жанымнан жырақ қалдың, Көшпейді екен көңіліңмен ұнатқаның. Мені мұнша дәрменсіз күй кештірген – Сынақтарым… Ертең үшін өзімді сан сұраққа алдым, Ол жоқ жерге расыменен тұрақтадым. Бұл қылығым бәлкім ерсі көрінсе де – Ұнатқаным…Иә «Өлең-өмір» деген осы шығар. «Ұстазсыз шәкірт тұл». Шәкіртсіз ұстаз жеміссіз қу ағашпен бірдей. Бойында қасиет қаны қайнап жатқан қазалылық ақындар мектебінен тау тұлғалардың өсіп шығарына кәміл сенеміз. Себебі бұл елде Жетіскен Мәкеналы өмір сүрген. Көп жылдардан бері өлке тарихын зерттеумен айналысқан азамат ол. «Ортаймаған қазаны, қасиетті Қазалы» жинағы, «Тамыры терең, тарихы кенен – Қазалы» жинағының үш кітабы, «Асандар көтерілісі», Ғани Мұратбаевтың өмірі мен кызметі, жастарға рухани тәрбиесі туралы «Мен – Ғанимын», «Ғани тағылымы» атты жинақтары, «XXI ғасырға аманат» атты жыр кітабы жарық көрген адуынды ақын.Қаза берсең қазына осы өлкеде. Қазалы ауданы жерінде Жалаңтөс пен Әйтеке, Жанқожа мен Ақтан, Ашабай мен Сырлыбай, Үмбет пен Ерімбет, Ғани Мұратбаев, Роза Бағланова мен Мәдина Ералиева т.б. танымал әйгілі батырларымыз бен би-шешендеріміз, өнер қайраткерлері дүниеге келген. Осы сабақтастықты пән сабақтарында санаға түйдіріп, оқушыға рухани тәрбие беруде алдына жан салмаған қазалылық ұстаз ақындардың шығар белесі құзар шың ғана. Бұл із, өнерге салынған күре жол еш үзілмесіне кәміл сенеміз.&nbsp;Айдар САЙЛАУОВ Фото: qazaly.kz

Қазалылық ұстаз ақындардың қатары артып келеді

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a>&nbsp;Ерекше білім беру қaжеттіліктері бар балаларды сапалы біліммен қамту – еліміздің білім беру саласындағы өзекті мәселелердің бірі. Соңғы жылдары елімізде арнаулы білім жүйесінде ерекше білім беру қaжеттіліктері бар балалардың білім алуға қолжетімділігін кеңейтуге оң өзгерістер жасалуда.«Өрлеу» Қызылорда облысы бойынша филиалында «Орта білім беру жүйесінде түзету жұмыстарын жетілдіру бойынша арнайы педагогтің (дефектолог-мұғалімнің) кәсіби құзыреттілігін дамыту» тақырыбындағы біліктілікті арттыру курсының тыңдаушыларына көшпелі тәжірибелік семинар өткізілді.Көшпелі тәжірибелік семинар жұмысы психологиялық-педагогикалық түзету кабинеті жағдайында балаларды түзету әдістемелері мен әдістері саласындағы педагогтердің білімдерін жаңартуға және кеңейтуге; ерекше білімді қажет ететін балалармен жұмыс жасауда олардың денсаулығына мән бере отырып, әртүрлі жаттығулар жасату және жұмысты жүйелі жүргізуге кеңес беруге бағытталған.Қызылорда қаласындағы №1 педагогикалық-психологиялық түзету кабинетінде өткізілген «Ерекше білім беру қажеттіліктері бар балалармен жұмыс жасауда денсаулық сақтау технологиясын қолдану» тақырыбындағы әдістемелік шарада кабинет мамандары практикалық сабақтар көрсетті.Семинардың әдістемелік бөлімінде түзету кабинетінің дефектолог, педагог-психолог, логопед мамандары ерекше білім беру қажеттіліктері бар балалармен түзету жұмыстарының тиімділігін арттыру жолдары, «Магиум» пішіндер әлемінде. Мобильді еден «Magium», интерактивті үстел көмегімен баланың ойындық қабілетін дамыту, «Рр» дыбысын сөзде машықтандыру. ArtikMe – ақылды айна. Түс және пішін. «Нумикон» дидактикалық материал жүйесі, «Ойын арқылы дамыту» кешені тақырыптары бойынша тәжірибелерімен бөлісті.Семинар қорытындысында ерекше білім беру қажеттіліктері бар балалармен түзету жұмыстарындағы проблемалар, кемшіліктер мен оларды шешу жолдары талқыланды.Алдағы уақытта курстан кейінгі қолдау мақсатында дефектолог мамандарға әдістемелік кеңес беру қызметтері жүргізіліп, педагогтердің кәсіби құзыреттілігін дамытатын әдістемелік шаралар жалғасатын болады.&nbsp;&nbsp;

Дефектолог мамандарға арналған семинар өтті

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a>&nbsp; Заман талабының сұранысына санасы жетік, адами құндылықты жанына серік еткен, айналасына сын көзбен қарап, қоғамдық өмірге белсене араласатын жастардың жаңа буынын қалыптастыруда. Өз Отаны Қазақстан, оның басты құндылықтарын құрмет тұтатын жас жеткіншектерді тәрбиелеуде мектептің дебат үйлестірушілерінің алар орны ерекше.&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp;«Ұшқыр ой алаңы» дебаттық қозғалысы жобасы аясында Сырдария аудандық дебат үйлестірушілері жыл бойына жақсы жұмыс көрсете білді. Олардың дәлелі ретінде өткізілген аудандық мектеп директорлары, директордың тәрбие ісі жөніндегі орынбасарлар, мектеп мұғалімдері, оқушылар арасындағы дебат ойындары, ҚР Оқу-ағарту министрлігі «Республикалық қосымша білім беру оқу-әдістемелік орталығының» ҚР Пікірсайыс бойынша жобалық кеңсесінің сарапшысы Нүркен Дәулетпен кездесу кештері, әдістемелік семинарлар өткізілген болатын. Осы 2024 жылдың 22 мамыр күні оқу жылын қорытындылау мақсатында Сырдария аудандық мектептеріндегі дебат үйлестірушілерінің пікірсайыс турнирі өткізілді. Дебат турнирі өте тартысты, әрі қызықты өтті. Қатысушылар топ-топқа бөлініп, белгілі бір тақырып аясында өзара пікірталасқа түсті. Әр топ өзіндік ерекшелігімен, сөз саптауымен дараланды. Дебат жеңімпаздары анықталып, арнайы дипломмен марапатталды.

«Үздік дебат үйлестіруші – 2024»

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a>&nbsp; Қорқыт ата атындағы Қызылорда университетінің «Орыс тілі мен әдебиеті» білім беру бағдарламасы оқытушыларының ұйымдастыруымен «А.С.Пушкиннің шығармаларын оқуда цифрлық білім беру ресурсын қолдану» тақырыбында халықаралық ғылыми-әдістемелік семинар өтті.&nbsp;Семинардың мақсаты — А.С.Пушкин шығармашылығын зерттеуде цифрлық білім беру ресурстарын пайдаланудың тиімділігін талқылау және анықтау болды.Университеттің ғылыми жұмыстар және халықаралық байланыстар жөніндегі проректоры, ф.ғ.к Майнұр Бөрібаева кіріспе сөзін сөйлеп, іс-шараны бастап берді.Одан әрі семинарда қызықты да танымдық баяндамалар жасалды. Олардың қатарында ф.ғ.д, мемлекеттік орыс тілі институтының бас ғылыми қызметкері, А.С.Пушкин жобаларының жетекшісі Эльмира Афанасьева (Ресей Федерациясы), ф.ғ.д., А.С. Пушкин атындағы Брест мемлекеттік университетінің орыс әдебиеті және журналистика кафедрасының доценті Татьяна Сенкевич (Беларусь Республикасы), ф.ғ.к, Кония Селжук университетінің орыс тілі мен әдебиеті кафедрасының оқытушысы Зейне Оразбекова және аталмыш кафедра студенті Лейлим Ағаханоглу (Түркия Республикасы), Қорқыт Ата атындағы мемлекеттік университетінің «Орыс тілі мен әдебиеті» білім беру бағдарламасының аға оқытушылары Гүлнар Жалелова, Талғат Телеубаев болды.&nbsp;Сондай-ақ семинар барысында РЯЛ-21-2 тобының студенттері А.С.Пушкиннің шығармаларын оқу барысында «Rudall-E» нейрондық желісін және «Plickers» қосымшасын қолдануды көрсетті. «Славянь» этномәдени бірлестігінің жетекшісі Галина Щербакова семинарға қатысушыларға шығармашылық табыс тіледі. Семинар тақырыбы барлық қатысушылардың үлкен қызығушылығын тудырды.&nbsp;Қорлан САРЫФото:aqmeshit-zhastary.kz

Халықаралық семинар өтті

<a href="https://kyzylorda-news.kz/ru">Kyzylorda-news.kz</a> Облыстық кітапханада 17 мамыр күні қазақтың көрнекті ақыны, қоғам қайраткері Ілияс Жансүгіровтің туғанына 130 жыл толуына орай «Қазақ әдебиетінің ақсұңқары» тақырыбында поэзия кеші ұйымдастырылды.Ілияс Жансүгіров – ақын, драмашы, прозашы, оның поэзиясы ұлттық әдебиеттің классикалық байлығының қатарына жатады. Ақынның терең идеялы, көркем мүсінді, эпикалық кең тынысты шығармаларының танымдық, тәрбиелік мәні зор. Олар қалың оқырманның ойына ой, сезіміне сезім қосады, қиялына қанат бітіреді, эстетикалық ләззат беріп, гуманистік адамгершілік идеяларды толғайды.Ілияс Жансүгіров әдебиет әлемінде өз халқының ұлттық қазынасына құнды мұралар қалдырған ұлылардың бірі. Ұрпақ үшін оның парасат әлемі, білгір суреткерлігі, зор адамгершілік үлгісі өшпейтін өнеге мектебі. Ұлылардың бойындағы ортақ қасиет көп қырлылық болса, бұл ерекшелік &nbsp;Жансүгіров талантына тән.Арынды ақын балаларға арналған өлеңдерінде танымдық, тәрбиелік, білімдік мәніне баса наза аударады. Әндетіп, өлеңдетіп тербете тәрбиелеу арқылы баланы бесіктен тәрбиелеп, сөз өнеріне баулу, ой-өрісін дамыту, адамгершілікке, анаға &nbsp;деген мейірімділік , жағымды мінез-құлыққа тәрбиелеуді көздегенін оның әрбір шығармасынан көруге болады. Ілиястың көптеген өлең-поэмалары қазақ халқына тән-адам жанын жадыратар, сұлулық сезімін лаулатар жан азығы ән мен күй, тастан шыққан бұлақ секілді сызылып, кемеліне келген ағын дариядай толқиды. Ән мен жырға, күмбірлеген күйге арнаған өлеңдерінде өте бір әсерлі, екпінді, желдірме әсем сөздер бастырмалатып, бір эстетикалық сұлулық, айтуға жеңіл, әнге қосуға лайық өлеңдер болып келеді. Балалардың танымдық, қабылдау әрекеттерін дамытып, оларды эстетикалық сезімталдыққа, ой тереңдігіне , байқампаздыққа, шығармашылыққа тәрбиелеуге бағытталумен бірге, сөз шеберлігіне, сөз тапқырлығына үйретерлік көркемдік кеңістігіне өрнектелген.Шараға №7 мектеп-лицейінің қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімдері Г.Мамытова, М.Андақұлова, А.Оспанғалиева, Ә.Мүсілімов атындағы №101 мектеп-лицейінің мұғалімі С.Молдағажиева, С.Сейфуллин атындағы №4 ІТ мектеп-лицейінің мұғалімі Г.Таркешева ақынның өмірі мен шығармашылығы туралы баяндады. №7 мектеп-лицейінің оқушылары ақынның өлеңдерінен үзінділер оқып, сахналық қойылым қойды.Кеш қонақтарына «Қазақ поэзиясының құлагері» тақырыбында ұйымдастырылған кітап көрмесі таныстырылды. Қорлан САРЫ Фото:aqmeshit-zhastary.kz

Ілияс Жансүгіровтің 130 жылдығына орай поэзия кеші өтті

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a>&nbsp;Еңбек адамы қашанда абыройға кенеледі. Өйткені, төккен тер өтеусіз қалмайды. Адал еңбек ешқашан құндылығын жоймақ емес. Бұл – «Агро-Өркен» ЖШС мекемесінің жүргізушісі Жеңіс Қошқарбаевтың пікірі. Қазір шаруашылық қарқынды жұмыс үстінде.Ол осы ұжымда ұзақ жылдан бері табанды еңбек етіп келеді.&nbsp;Айтуынша, мектеп бітіргеннен бастап техника руліне отырған. Өзіне берілген жұмысты абыройсыз аяқтаған емес. Еңбегі еленіп, 2017 жылы шаруашылықта үздік атанып, машина мінді. 2018 жылы «Еңбек даңқы» орденімен марапатталды. Майталман маманның қазір Сәтжан есімді ұлы өзі секілді шаруашылық жұмысына ширығып келеді.Бүгінде егістік алқабында дән себу жұмыстары жүргізіліп жатыр. Жаз бойы бапталатын егінді қамбаға құйып алу – диқанның парызы.<blockquote>– Бұл жерде ең бірінші, жұмысқа деген жауапкершілік талап етіледі. Уақытпен санаспай егінді дер шағында сеуіп бітіру керек. Көпшілікпен бірге еңбек ету көңілімді жадыратады. Жалақымыз тұрақты, жағдайымыз жақсы. Дала жұмысында жүрсем демаламын, – дейді ол.</blockquote>Айта кетейік, «Агро-Өркен» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі биыл 1663 гектар жерге ауыл шаруашылығы дақылдарын егуде. Оның ішінде, 720 гектар күріш, 487 гектар ескі жоңышқа, 296 гектар жаңа жоңышқа, 160 гектар бидай бар. Шаруашылық 50 адамды тұрақты жұмыспен қамтып отыр. Жауапты науқандарда адам саны арта түседі.&nbsp;

«Агро-Өркен» серіктестігі 1663 гектар жерге дақылдарын егіп жатыр 

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a>&nbsp; Қазақстанда IT саласы дамудың жаңа сатысына көтеріле бастады.&nbsp;Оның дәлелі – резиденттердің, «Астана хаб» стартаптарының саны, шетелдерге IT-қызметтер экспортының өсуі. Жасанды интеллекттің дамуы экономика мен қоғамды жаңғырту стратегиясының контекстінде барған сайын маңыздырақ бола түсуде. Мемлекет басшысы ақпан айында өткен Үкіметтің кеңейтілген отырысында елімізде ІТ саланы серпінді дамытуға бағытталған жобалардың қолданысын кеңейтуді тапсырған болатын.Бұл бағытта аймақта жаңа игі жобалар атқарылуда. Дәл осы саламен айналысамын деген жастарға мол мүмкіндік бар. Жыл өткен сайын қызығушылық танытатын оқушылар мен студенттердің саны да артып келеді. Олардың тың жобасы оң нәтижесін көрсетуде. «Smart Bench» жобасын ұсынып, 70-тен аса өтінімнің арасынан топжарған KyzylordaHub бизнес инкубаторының резиденттері, Қорқыт ата атындағы Қызылорда университетінің студенттері Саят Қанатұлы мен Темірлан Абжанов&nbsp;тың жаңалығымен бөлісті.<blockquote>– Өткен жылы «Chevron» компаниясы ұйымдастырған «Sustainability Living Lab» &nbsp;жобалар сайысына Қорқыт ата атындағы Қызылорда университетінен 6 білім алушы қатысуға өтінім беріп, 4 жобаның авторы финалдық кезеңге өткен едік. Сайыстың шарты бойынша қазылар алқасына оқу орындарының кампусын дамытуға арналған 70-тен астам жоба келіп түскен. Соның ішінде 17 жоба үздік деп танылып, әрқайсысымызға 1 млн 300 мың теңге көлемінде арнайы грант бөлінді. Мен ұсынған «Smart Bench» жобасы − университетіміздің бас оқу ғимаратының алдына күн панельдері орнатылған смарт орындықтар қоюға бағытталған жоба. Негізгі мақсаты − кампус ландшафтарын өзгерту, экологиялық мәселелерді тұрақты шешіммен қамтамасыз ету, университет инфрақұрылымының дамуына үлес қосу.Қарапайым тілмен айтқанда, күн сәулесінен қуат алатын «ақылды» орындық әдеттегі орындықтардан зарядтау станциясы ретінде жұмыс істейтін кіріктірілген күн панелімен ерекшеленеді. Олардың көмегімен бір уақытта бірнеше телефонды қуаттауға болады, – дейді Саят Қанатұлы.</blockquote>Келесі грант иегері Темірлан Абжанов тұрақты жылыжайға бағытталған жоба ұсынған. Аталған жобаның мақсаты – органикалық қалдықтарды өңдеу арқылы топырақты құнарландыруға пайдалану. Сонымен қатар топырақтың төменгі қабаты арқылы суару әдісін қолдану және суару процесін автоматтандыру арқылы су шығынын азайтуды да көздейді.<blockquote>− Жобалар конкурсын қорытындылау мақсатында сәуір айында Назарбаев Университетінде «Sustainability Living Lab» бағдарламасының конференциясы ұйымдастырылды. Конференцияға республика бойынша 12 университеттің студенттері қатысып, бағдарлама аясында іске асқан инновациялық экологиялық жобаларын таныстырды. Жеңімпаз атанған жобаны командамен жасадық.Конференцияның алғашқы күні қатысушы ретінде баяндамамызды ұсынып, гидропоникалық қондырғы жасау бойынша шеберлік сағатына қатыстық. Сондай-ақ жасыл жобалардың көрмесіне қатысушылар қайта өңделген материалдардан күн панельдерін, жасыл шатырларды, гравитациялық генераторларды, биологиялық ыдырайтын каппа-карраген пленкаларын, су қоймаларынан пластмасса ұстайтын құрылғыларды жасау әдістері көрсетілді. Көрмеге келушілер түрлі экологиялық бастамаларды көріп, студенттердің атқарған жұмыстарымен танысуға мүмкіндік алды. Сәйкесінше жобалары жүзден жүйрік шыққан студенттер де өзара тәжірибе алмасып, достар тауып, идеяға идея қосылып, шабыттанып қайттық, − дейді Темірлан Абжанов.</blockquote>Оның айтуынша, команда жолдама алған Үндістандағы әлемдік компанияда өтетін тағылымдама 10 күнге созылады. Қызылордалық зияткерлер Дели қаласындағы тағылымдамаға маусым айының соңына қарай аттанбақ.<blockquote>− Өзім KyzylordaHub бизнес инкубаторының резидентімін. Мұнда біз екі бағытта, яғни, оқушылармен және студенттермен жұмыс жасауға көңіл бөлеміз. Студент болсам да, оқушыларға тәлімгерлік жасап, IT салаға деген аймақ жастарының құштарлығын оятып, заман талабына сай жаңа білімді игеретін жасөспірімдердің саны да, сапасы да артуына үлесімді қосудамын. Сонымен қатар облыстағы 15 мектеппен тікелей байланыстамыз.Жобамыз әзірге қаржыландырылған жоқ. Жалпы жоспары, шығындары есептелген. Үлкен қаржылай қолдауды қажет еткенімен, жоба іске асырылып, қызылордалықтардың өмір сапасына әсер ететін күн де алыс емес деген ойдамын. Әлемді өзгерткің келсе, алдымен өзіңді өзгерт деген сөз бар. Айналам қашан өзгереді деп күтіп отырмай, бүгіннен бастап тамшыдай әрекеттермен өзімнің сүйікті салама, болашақтың басты мамандықтарының біріне күш салып, ізбасар оқушыларды дайындауды бастап кеткенімізге қуанамын. Қоғамға пайдалы болу – үлкен мотивация. Сыр өңіріне, жалпы қазақ еліне пайдасын тигізуге асық жастардың жаңа толқынына сәттілік! – дейді Темірлан Абжанов.</blockquote>Айта кетейік, жыл сайынғы конференция университет қауымдастықтарының тұрақты шешімдерін қолдап, оларды нақты жобаларға айналдыратын SLL бағдарламасына бағытталған. Бұл шараны Тұрақты даму офисі, «National Conservation Initiative» корпоративті қоры мен «Chevron» компаниясы ұйымдастырады. Бүгінгі күні өңірден грантқа ие болған 2 жоба да іске асырылып, «ақылды» орындық оқытушылар мен білім алушыларға қолданысқа берілген.&nbsp;Дина&nbsp;Бөкебай &nbsp;

Қызылордалық студенттер топ жарды

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a>&nbsp; Қорқыт ата атындағы Қызылорда университетінде педагогика саласы бойынша білім алатындықтан, қазақ тілінің сөздік қоры, тіл мәселелері бойынша өзіндік ғылыми зерттеулер жүргіземіз. Бүгінгі мақалада қазақ лингвистикасы туралы сөз қозғамақпын.Адамның психикалық қасиеттерін құрайтын бірнеше қасиет бар. Қабілет, темперамент, мінез. Бұл әр адамды ерекшелейтін өзгешелік десек те болады. Түрлі мінез иелері ұқсас жағдайларда әртүрлі әрекет етеді. Демек мінездің қандай да бір шешім қабылдауға да әсері бар.Мінездің қалыптасуына көптеген фактор әсер етеді. Соның бірі – тіл. Тіл арқылы адамдар өз ойларын ғана жеткізбейді, көңіл-күйін, кез келген жағдайға қатысты көзқарасын білдіріп отырады. Грамматикалық форма да өзінің негізгі мағынасымен қоса қосымша реңк беру, қосымша мағына білдіру қызметтеріне ие болады. Яғни әр тілдің фонетикасы, лексикасы сол тілді қолданушы адамдарға байланысты. Адам өз эмоциясын тіл арқылы білдіруі сол адамның қандай эмоцияда тұрғанын көрсетіп қана қоймай, сол тілді қолданушының болмыстық ерекшеліктерін де бейнелеп беретін сияқты.&nbsp;А.Байтұрсынов: «Тілдің міндеті – ақылдың аңдауын аңдағанша, қиялдың меңзеуін меңзегенінше, көңілдің түюін түйгенінше айтуға жарау. Мұның бәріне жұмсай білетін адамы табылса, тіл шама қадарынша жарайды», – деп жазады. Яғни тіл – құрылымдық жағынан таңбалардың жүйесі болса, атқаратын қызметі жағынан ойды жеткізуші, сонымен қатар қарымқатынас құралы.&nbsp;Бір тілді үйрену – сол тілдің мәдениетін қабылдауЖоғарыда атап өткеніміздей, тіл сөйлеушінің өзіндік ерекшеліктерін байқатуға қабілетті. Тіл, тарих, мәдениет секілді ортақтықтар негізінде біріккен адамдар қауымдастығын ұлт десек, бір ұлттың тілінен сол ұлттың сырын, тарихын, тұрмысын, болмысын анық көруге болады. Мәселен, қазақ тілінен қазақтың жайсаң даласы, біресе желсіз түндей тынық, біресе құйындай екпінді тарихы, сар далада үдере көшкен тұрмысы, асықпайтын, саспайтын сабырлы мінезді екені – көрініп тұр. Қазақтың даласы кең, тілі де бай. Осы күнгі түрік тілдерінің ішінде қазақ тілінен бай, орамды, терең тіл жоқ десек қате болмас.&nbsp;Неміс ғалымы, тілтанушы В.Гумбольдт: «Тіл – халық рухы, халық рухы тіл арқылы көрінеді» дейді. Әлемдік лингвистикаға адам тілді неғұрлым жақсы меңгерген болса, соғұрлым оның ойлауына әсерін тигізеді деген идеялар мен концепциялар ұсынды. Демек адам бір тілді үйреніп, сөйлей бастаса сол тілде ойлай бастайды деген сөз. Байқасақ, расымен солай. Мысалы, кәріс тілін үйренген таныстарыма қарап, олардың күнделікті өмірде сыпайылық танытатынын және сөйлеу барысында еркелік сарынын байқаймын. Сондайақ киім кию стилінде, эмоцияларында да кәріс ұлтына ұқсастықты көруге болады. Олар сол тілді меңгеріп қана қойған жоқ, сол ұлттың мәдениетін сіңіріп алды. Бұл турасында американдық лингвист Дэниел Эверетт «Тілді сол ұлттың мәдениеті қалыптастырады» деген идеяны ұстанады. Нысанаға тағы да қазақты алсақ. Қазақ халқы ХІХ ғасырдың орта шебінде патшалық Ресейге қосылғанынша, мал шаруашылығын басты күнкөріс құралы ретінде алып, соның ығына қарай көшпелі мәдениетті ұстанған болатын. Олар жазда жайлау, қыста қыстау, күзде күзеу, көктемде көктеуге қоныстарын ауыстырып отырды. Әр мезгілде, әр түрлі қонысқа бейімделу, икемделу – сол уақтағы қазақ халқы үшін қалыпты дүние еді. Міне, қазақ мәдениетіндегі осы қасиет оның тілінен де көрініс тауып отыр.&nbsp;Қазақ тілі – аса бай, икемді тіл. Осы тұста қазақ лингвистикасындағы сингармонизм заңдылығын айта кетсек. Сингармонизм бойынша сөздер не бірыңғай жуан, не бірінғай жіңішке, не еріндік, не езулік болып айтылады. Түбірге жалғанатын қосымшалар да осы заңдылыққа бағынады. Мысалы, бала-лар, еңбек-ші-лер. Демек қазақ тұрмысындағы тиімділік тіліндегі икемділікке айналған. Қазақ тілінде кірме сөздер өте көп. Араб, орыс, тіпті моңғол тілінен де енген сөздер бар. Қызығы сол, қазақ халқы оны өз мәдениетіне, өз табиғатына орайластырып, икемдеп алған. Орыстың «ящигін» жәшік, арабтың «китабун» деген сөзін кітап, моңғолдың «улус» деген сөзін ұлыс деп пайдаланып жүрміз. Осылай орайын тауып, қисынын келтіріп пайдалансаң, бұл тілмен сурет салуға, тас қашап, текемет оюға болады. Ана тілінің адам мінезіне әсері қандай? Тіл – қай ұлтта, қай елде болса да қадірлі, құдіретті. Ол әрбір адамға ана сүтімен бірге еніп, қалыптасады. Ж.Аймауытов «Тәрбиеге жетекші» деген еңбегінде: «Ана тілі халық болып жаралғаннан бергі жан-дүниесінің айнасы, өсіпөніп, түрлене беретін, мәңгі құламайтын бәйтерегі... Жүректің терең сырларын, жанның барлық толқындарын тұқымнан-тұқымға жеткізіп, сақтап отыратын қазынасы – сол халықтың тілі» деген болатын. Ана тілінің адам мінезіне әсері қандай? Ана тілі – тілді жасап келе жатқан халықтың өткені, бүгіні және болашағы. Ана сүтімен дарыған ұлтымыздың құндылықтарын сіңіріп өсеміз. Мысалы, қазақ қоңыр желдей аңқылдап, еркін есіп, көмек қолын созуға әзір тұрады. Бауырмалдық, бір-біріне мейіріммен қарау, бұның бәрі байырғы қазақ та да болды, қазір де бар. Демек ана сүтімен дарыған, жойылмайтын құндылықтарымыз деп осыларды айта аламыз. Тиісінше қатігездік, немқұрайлылық деген сияқты қасиеттерді қазаққа телу қиын. Әрине бұл адамның қалай тәрбие көріп өскеніне байланысты. Бірақ бұл тұста тілдің де өзіндік ерекше әсер беретіндігін жоққа шығаруға болмайды.&nbsp;«Ұлттың тілі жұтаса, мінезі өзгереді», – дейді. Қазір ана тілімізден гөрі орыс тілін білетін қазақ балалары көп. Соның әсерінен олардың мінездері тік, құрмет сезімдері кем болып қана қоймай, ұлттық мінез бен құндылықтардан хабарсыз екені көрініп тұрады. Мұндай мінез орыс ұлтының табиғатына жарасады, өйткені ол сол ұлттың басқа құндылықтарымен астасып жатады. Яғни, сол халықтың бойындағы тік мінезділік, қоғамда өз ойын кім екеніне қарамай ашық айту ерсі емес. Ал үлкеннің алдынан кесе-көлденең өтпейтін, үлкенге деген құрметті парыз деп білетін, келіні иіліп сәлем салатын, әйел заты ердің бетіне келмейтін, «Ата тұрып, ұл сөйлегеннен без, Ана тұрып қыз сөйлегеннен без» деген тәліммен өскен қазақ халқы үшін бұл жат нәрсе. Өзінен кішіге тік мінездің жөні осы екен деп, бетін е н а л ы п ж а т қ а н ы жанға бататыны сөзсіз. Бұл қазіргі заманда өмір сүріп жатқан біздер үшін таныс көрініс. Осындай дәлелдемелерден кейін, тіл адамның мінезін қалыптастырушы екеніне және оған толықтай әсер ететіне күмән қалмайды деп ойлаймын. Ал сіздің мінезіңіз қандай?&nbsp;&nbsp;Шапағат Кәрімбердиева, Қорқыт ата атындағы Қызылорда университетінің студентіФото: atr.kz

Қазақстан және Қызылорда облысының жаңалықтары