<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Қазақстанның кең байтақ даласы – ежелден жануарлар дүниесінің алтын бесігі. Бұған Қостанай, Ақмола және Солтүстік Қазақстан өңірлерінен табылған мамонт сүйектері, сондай-ақ тарих қойнауында қалған жабайы жылқы, Каспий жолбарысы мен Тұран гепарды туралы деректер айқын дәлел. Алайда уақыт өте келе антропогендік қысым мен шектен тыс аңшылық талай түрді жер бетінен жойды. Бұл – биоалуантүрлілікті сақтау мәселесін кейінге қалдыруға болмайтынын көрсететін маңызды дабыл.Биоалуандықтың тарихи негізіСтатистикаға сүйенсек, ел аумағында 13 мыңнан астам өсімдік пен 80 мыңнан астам жануар түрі тіршілік етеді. Соның ішінде өсімдіктердің шамамен 14%-ы эндемик, яғни тек осы өңірге ғана тән. Мұндай алуан түрліліктің негізінде ел географиясының бірегейлігі жатыр.Қазақстан аумағы шөлдер мен шөлейттерден бастап кең далаларға, ну ормандарға, сулы-батпақты алқаптар мен биік таулы жоталарға дейін созылған табиғи мозаика іспеттес. Территорияның шамамен 60%-ын шөл және шөлейт аймақтар алып жатса, аридті ландшафттардың өзі ел аумағының 75%-дан астамын қамтып, жалпы биоалуантүрліліктің 40%-дан астамын сақтап отыр.Экологиялық сын-қатерлер және жойылып бара жатқан түрлерАлайда табиғи байлыққа қарамастан, бүгінде Қазақстанда шөлейттену мен климаттың өзгеруі үдерістері айқын сезілуде. Климаттық өзгерістер, ең алдымен, су ресурстарының азаюына әсер етіп отыр. Бұл әсіресе Арал теңізі мен Сырдария бассейндерінде анық байқалады және елдің оңтүстік пен батыс өңірлерінде шөлейттену қарқынын күшейте түсуде.Сонымен қатар қалалар мен ауылдардағы қоршаған ортаның ластануы да жағдайды күрделендіре түседі. Ауыр металдар мен өндірістік қалдықтардан туындайтын өнеркәсіптік ластану экожүйеге айтарлықтай зиян келтіріп, табиғи тепе-теңдікті бұзуда. Соның салдарынан сирек әрі эндемик жануарлар түрлерінің, соның ішінде қар барысы, қарақұйрық және киік сияқты аңдардың саны азайып барады. Браконьерлік пен тіршілік ету ортасының тарылуы бұл түрлерді жойылып кету шегіне жақындатуда.Бағалаулар бойынша, 670-тен астам жануар мен өсімдік түрі жойылып кету қаупінде немесе ерекше қорғауды қажет етеді. Ұлттық Қызыл кітапқа 220-225 жануар түрі енгізілген, ал соңғы жаңартуларға сәйкес бұл тізім 217 түрге дейін нақтыланған.Олардың қатарында қар барысы, Пржевальский жылқысы, Тұран жолбарысы, дала антилопалары мен жыртқыш құстар бар. Әсіресе ірі тұяқты жануарлардың – қарақұйрық, құлан секілді түрлердің популяциясы соңғы онжылдықтарда қабылданған шараларға қарамастан төмендеу үрдісін көрсетуде. Ал Арал теңізінің тартылуы теңіз алабұғасын қоса алғанда 24 балық түрінің толық жойылуына әкелді.Дегенмен, жағдай толықтай үмітсіз емес. Жүргізіліп жатқан қорғау шараларының нәтижесінде кейбір түрлердің саны қайта қалпына келіп, табиғи тепе-теңдікті сақтауға мүмкіндік беріп отыр.Экотуризм – табиғатты қорғаудың тиімді тетігіОсындай күрделі экологиялық жағдай аясында табиғи экожүйелерді сақтаудың нақты тетіктері айқындала бастады. Қазақстан – Орталық Азиядағы табиғи әртүрлілігі жоғары мемлекеттердің бірі. Елдегі осы байлықтың айқын көріністерінің бірі – Көкшетау өңірі.Мәселен, Бурабай мемлекеттік табиғи паркінің аумағында 754 өсімдік түрі және 469 жануар түрі тіркелген. Олардың ішінде 220 құс түрі, 48 сүтқоректі бар, соның 16-сы Қызыл кітапқа енгізілген.Мұнда соңғы жылдары табиғатты қорғау мен экономиканы ұштастыратын жаңа бағыттар дамып келеді. Марал шаруашылығы тек ауыл шаруашылығы саласы ретінде емес, экотуризмнің бір бөлігіне айнала бастады. Ақмола облысындағы агро-туристік кешендердің бірінде шамамен 300 марал өсіріледі. Мұнда келушілерге марал өнімдері ұсынылып, емдік панта ванналары арқылы қызмет көрсетіледі.Алайда бұл салада да өзекті мәселелер жоқ емес. Маралдың сирек түрлерінің бірі – жолақты марал Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген. Браконьерлік қысым мен мүйізіне деген жоғары сұраныс оның табиғи популяциясына кері әсер еткен. Қазіргі таңда елімізде шамамен 10 мыңға жуық марал бар.Осыған байланысты марал шаруашылықтары да біртіндеп өнім сатудан гөрі экотуризмге негізделген табыс моделіне көшіп келеді. Бұл бір жағынан табиғатты сақтауға мүмкіндік берсе, екінші жағынан өңірлік экономиканы дамытуға ықпал етеді.<blockquote>– Қорғалатын табиғи аумақтарға келушілер саны соңғы жылдары артып отыр. Мысалы, жазда «Алтын дала» резерватына бардым. Ондағы табиғи орта ерекше әсер қалдырады. Миграциялық кезеңдерде киіктердің қозғалысын бақылауға мүмкіндік бар. Бұл аймақты дала сафариі бағытында дамытуға болады, – дейді эколог Зүлфия Сүлейменова.</blockquote>Мемлекеттік саясат және биоалуантүрлілікті сақтау стратегиясыОсы үрдістермен қатар елімізде ерекше экожүйелерді сақтауға бағытталған жүйелі жұмыстар да қарқын алып келеді. Соның айқын мысалы – Қорғалжын мемлекеттік табиғи қорығы. Оның аумағы 543 171 гектарды құрайды. Мұнда 346 құс түрі, 443 өсімдік түрі, 46 сүтқоректі тіркелген. Қорық «Құс базары» ретінде танымал, ал оның символдарының бірі – қоқиқаздар.<blockquote>– Қоқиқаздар жұптарын ұзақ уақытқа таңдайды, көбіне 1-2 жұмыртқа басады. Ұя басу процесіне аталығы мен аналығы кезектесіп қатысады. Балапандар дүниеге келген соң бірнеше күн ішінде арнайы топқа біріктіріледі. Оларды ондаған ересек құстар қорғайды, – дейді Қорғалжын қорығы визит орталығының маманы Ақбота Наурызбаева.</blockquote>Жалпы, Қазақстан аумағында 500-ден астам құс түрі кездеседі, олардың 56-сы Қызыл кітапқа енгізілген. Алайда мамандар шамамен 60 түрдің жойылу қаупінде екенін атап өтеді. Ал ақбөкендер саны соңғы жылдары айтарлықтай өсіп, шамамен 4 миллионға жетті. Дегенмен бұл өсім де экожүйелік тепе-теңдікке қатысты жаңа ғылыми сұрақтарды алға тартып отыр.<blockquote>– Популяцияны табиғи деңгейде ұстап тұру үшін экожүйелік тепе-теңдікті сақтау қажет. Бұл бағытта жыртқыш түрлердің рөлін қайта қарастыру маңызды, – дейді эколог Зүлфия Сүлейменова.</blockquote>Қазақстанда омыртқалы жануарлардың 835 түрі тіркелген, олардың 227-сі сирек саналады.<blockquote>– Арқардың бірнеше түрі тек еліміздің аумағында таралған. Олардың популяциясы шектеулі. Негізгі қауіп – бақылаудың жеткіліксіздігі мен мекен ету ортасының қысқаруы, – дейді биология ғылымдарының кандидаты Жасхайыр Қарағойшин.</blockquote>Осыған байланысты биоалуантүрлілікті сақтау мәселесі мемлекеттік деңгейде ерекше назарға алынып отыр. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев бұл бағытта арнайы қор құру бастамасын көтерген. Сондай-ақ Каспий аймағын зерттеу және итбалықтарды қорғау бойынша ғылыми институттар құрылып, резерваттар жасақталған.Сонымен қатар реинтродукция жобалары да жүзеге асуда. Торғай даласына керқұландардың қайта әкелінуі және Іле-Балқаш өңіріне Амур жолбарысын енгізу жұмыстары – соның нақты дәлелі.Осы бастамалардың барлығы жүйелі саясатпен бекітіліп отыр. Үкімет биологиялық әртүрлілікті сақтау және оны орнықты пайдалану жөніндегі Тұжырымдаманы қабылдады. Ол – табиғатты қорғау, экожүйелерді қалпына келтіру және биоалуантүрлілікті ұтымды пайдалану саласындағы мемлекеттік саясаттың негізгі стратегиялық негізі.Тұжырымдама Қазақстанның 1994 жылы ратификациялаған Биологиялық әртүрлілік туралы конвенция аясындағы міндеттемелерін орындауға бағытталған. Сонымен қатар ол 2050 жылға қарай табиғатпен үйлесімді тепе-теңдікке қол жеткізуді көздейтін Куньмин-Монреаль жаһандық биоалуантүрлілік бағдарламасының мақсаттарын іске асыруға негіз болады.Қазақстан биоалуантүрлілікті сақтау қауымдастығының мәлімдеуінше, мәселе &nbsp;ортақ жауапкершілікті талап етеді.<blockquote>– Құжатты қабылдау мемлекеттік органдардың, ғылыми қауымдастық пен қоғамдық ұйымдардың бірлескен еңбегінің нәтижесі болды. Дайындау барысында халықаралық тәсілдер мен ұсыныстар ескеріліп, ұлттық басымдықтар айқындалды, – деді қауымдастық директоры Вера Воронова.</blockquote>Тұжырымдама 8 негізгі бағыт пен 13 мақсатты индикаторды қамтиды.Бірінші бағыт – экологиялық желіні дамыту және ерекше қорғалатын табиғи аумақтар жүйесін кеңейту. Бұл – табиғатты сақтаудың ең тиімді әрі әлемдік тәжірибеде кең қолданылатын тәсілдердің бірі. 2035 жылға қарай қорғалатын аумақтардың көлемін 31 млн гектардан 33,2 млн гектарға дейін ұлғайту көзделіп отыр.Екінші бағыт – орман ресурстарын қорғау мен қалпына келтіруді күшейту, орнықты орман шаруашылығын дамыту. Орманмен қамтылған аумақты қазіргі 13,9 млн гектардан 14,7 млн гектарға жеткізу жоспарланған.Сондай-ақ ағаш ресурстарын тиімді пайдалану көзделіп, 2035 жылға қарай ағаш өңдеу өнімдерінің өндірісін бес есеге арттыру жоспарланып отыр.Үшінші бағыт – жануарлар дүниесін мониторингтеу, қорғау және тұрақты пайдалану жүйесін жетілдіру. Қызыл кітапқа енгізілген түрлерді сақтау және аңшылық мақсаттағы жабайы жануарларды тұрақты басқару шаралары қарастырылған.Төртінші бағыт – ихтиофауна мен табиғи балық ресурстарын қорғау.&nbsp;Салада тәуекелдерді терең зерттеу мен мониторингті күшейту қажет. Бесінші және алтыншы бағыттар өсімдіктер әлемін сақтау және жайылымдардың тозу мәселесін шешуге арналған. Бұл ретте ғылыми негізделген тәсілдер, мониторинг және инвентаризация жұмыстары басты орын алады.Қалған екі бағыт биоалуантүрлілік туралы деректерді жинау, жүйелеу және индикаторлар жүйесін қалыптастыру арқылы ұзақ мерзімді стратегия құруға бағытталған.Биология ғылымдарының кандидаты Александр Бербердің пікірінше, мұндай құжат мемлекеттік органдарды, халықаралық және үкіметтік емес ұйымдарды, сондай-ақ жеке секторды бір мақсатқа жұмылдырып, тек сирек түрлерді ғана емес, жалпы экожүйені қорғауға мүмкіндік береді.Жалпы алғанда, Қазақстандағы биоалуантүрлілікті қорғау саясаты көпқырлы әрі кешенді сипатқа ие. Қорықтар мен ғылыми зерттеулерден бастап мемлекеттік тұжырымдамалар мен халықаралық ынтымақтастыққа дейінгі шаралар табиғатты сақтаудың тұтас жүйесін қалыптастырып отыр. Бұл – тек бүгінгі экологиялық мәселелерге жауап қана емес, болашақ ұрпақ үшін табиғи байлықты сақтап қалуға бағытталған стратегиялық ұстаным.Мөлдір СабыржанДереккөз Freepik

Қазақстан биоалуандылықты қалай сақтап отыр?

Антропоцен немесе жаңа дәуірдегі геологиялық күш пен климаттық миграция қаупі

Ашық дереккөзден<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Қазақстанның Бурабай мен Көлсайы, Шарын шатқалы мен Іле Алатауы, Баянауыл мен Қарқаралысы – көз тартар көрікті мекендер ғана емес, елдің экологиялық тұрақтылығы мен табиғи болашағын айқындайтын стратегиялық ресурс. Дегенмен, туристік ағынның артуы&nbsp;оларға&nbsp;түсетін қысымды күшейтіп, табиғатты сақтау мәселесін жаңа деңгейге көтеріп отыр. Осы тұрғыда экотуризм бүгінде жай ғана демалыс формасы емес, табиғатты қорғау мен экономикалық дамуды тең ұштастыратын маңызды әрі жауапты бағытқа айналуда.Саланың&nbsp;даму әлеуетіЭкотуризм – табиғи аумақтарға зиян келтірмей саяхат жасауға, экожүйелерді сақтауға және жергілікті халықтың әл-ауқатын қолдауға бағытталған туризмнің заманауи түрі. Бүгінде бұл бағыт әлемдік деңгейде қарқынды дамып, жаһандық туризм индустриясының маңызды әрі тұрақты сегменттерінің біріне айналып отыр.Осы үрдістен Қазақстан да тыс қалып отқан жоқ. Ел аумағының кеңдігі, табиғи ландшафттардың ерекше әртүрлілігі және сирек кездесетін экожүйелер экотуризмді дамытуға зор мүмкіндік береді. Шарын шатқалы, Көлсай мен Қайыңды көлдері, Алтын-Емел, Катон-Қарағай, Бурабай және Маңғыстау өңірлері бүгінде экотуризмнің негізгі әрі сұранысқа ие бағыттары ретінде қалыптасып келеді.Дегенмен, мамандардың пікірінше, табиғи аумақтарға келушілер санының артуы экожүйелерге түсетін антропогендік қысымды айтарлықтай күшейтіп отыр. Бұл жағдай өз кезегінде туристік инфрақұрылымды ғана емес, жалпы басқару жүйесін де қайта қарауды және жетілдіруді талап етеді.Дамуға не кедергі?Экология саласының сарапшысы Светлана Спатарь Қазақстанда туризм дамып келе жатқанымен, оны басқару деңгейі артта қалып отырғанын айтады.<figure class="image"><img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/Derekk_z_Maksim_Morozov_48d1b379e6.jpg" alt="Ашық дереккөз"><figcaption>Ашық дереккөз</figcaption></figure><blockquote>– Бүгінде туризм табиғатты тамашалау емес, оны тұтыну құралына айналып барады. Инфрақұрылым жоқ, айыппұл жүйесі жұмыс істемейді, ал мәдениет деңгейі өте төмен, – дейді ол.</blockquote>Осы пікірді экология саласының тағы бір маманы Базарбек Қамысбаев та қолдайды. Оның айтуынша, табиғи аумақтардағы бақылаудың әлсіздігі экологиялық тепе-теңдіктің бұзылуына тікелей әсер етіп отыр.<blockquote>– Бурабайда жартастарға жазу жазу, Жұмбақтасқа жақын бару, қоқыс тастау сияқты жағдайлар жүйелі бақылаудың жоқтығын көрсетеді, – дейді ол.</blockquote><figure class="image"><img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/ashy_derekk_z_2_122fe0ed79.jpg" alt="ашық дереккөз (2).jpg"><figcaption>ашық дереккөз</figcaption></figure>Мамандардың пайымынша, бұл түйткілдер жеке-дара емес, өзара байланысты жүйелік мәселелердің жиынтығы. Олар негізгі проблемаларды бірнеше бағытқа бөледі. Олар – &nbsp;экологиялық заңнаманың әлсіз орындалуы, туристік мәдениеттің төмендігі, инфрақұрылым тапшылығы және ұзақмерзімді стратегиялық жоспарлаудың жеткіліксіздігі.Болашақ перспектива: тұрақты туризм моделіАталған мәселелерді еңсеруде әлемдік тәжірибеге үңілуге болады.&nbsp;Мысалы, Кения мен Еуроодақ елдерінде бір реттік пластикке қатаң шектеу енгізілген. Мұндай шешім экожүйеге түсетін жүктемені айтарлықтай азайтып, табиғи аумақтардың ластану деңгейін төмендетуге ықпал етті.Сарапшылар Қазақстанда да осыған ұқсас шараларды кезең-кезеңімен енгізу қажет екенін айтады. Олардың пікірінше, ұлттық парктерге пластик өнімдерін алып кіруге шектеу қою, қайта пайдаланылатын ыдыстар жүйесін дамыту және экодүкендер желісін қалыптастыру – экотуризмді тұрақты дамытудағы нақты әрі тиімді қадамдардың бірі.Бұл тұста&nbsp;Норвегия тәжірибесі де ерекше маңызға ие. Елде туристерге табиғатты қорғау ережелері алдын ала түсіндіріліп, оларды бұзғандарға қатаң айыппұл жүйесі қолданылады.– Қазақстанда да экобекеттер мен ақпараттық жүйелерді дамыту қажет, – дейді мамандар.Сонымен қатар сарапшылар QR-код арқылы виртуалды экскурсиялар жасау, туристер ағынын реттеу және алдын ала онлайн брондау жүйесін енгізу сияқты цифрлық шешімдерді кеңінен қолдануды ұсынады.<figure class="image"><img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/Derekk_z_24_kz_f69051594c.jpg" alt="Дереккөз 24.kz.jpg"><figcaption>Дереккөз 24.kz</figcaption></figure>Мамандардың&nbsp;сөзінше,&nbsp;туристерге сапар алдында экологиялық мінез-құлық ережелерін түсіндіру тәжірибесін жүйелі түрде енгізу қажет. Бұл ретте туристік қызмет көрсететін компанияларға міндетті экобрифинг өткізу талабын қою тиімді шешім ретінде қарастырылады.Осыған қоса ұлттық парктерде «экотәрбие сағаттарын» енгізу мүмкіндігі де ұсынылып отыр. Мәселен, келушілерге арналған қысқаша нұсқаулық видеолар көрсету немесе гидтердің сапар басында экологиялық ережелерді түсіндіруі бұл мәдениетті қалыптастыруға ықпал етеді.Сарапшылар сондай-ақ әлеуметтік желілер арқылы инфлюенсерлермен бірлескен экобілім беру кампанияларын жүргізуді де тиімді әрі шығыны аз құрал ретінде атап өтеді.P.S. Экотуризм Қазақстанда қарқынды дамып келе жатқанымен, оның болашағы тек инфрақұрылымға емес, ең алдымен қоғамның экологиялық санасына тікелей байланысты.&nbsp;Табиғатты сақтау мен туризмді дамыту арасындағы тепе-теңдік сақталған жағдайда ғана&nbsp;аталған&nbsp;сала ұзақмерзімді және тұрақты даму траекториясына шыға алады.&nbsp;Мөлдір Кенжеғұлова

Экотуризм және Қазақстан: табиғатты қорғаудан тұрақты дамуға дейін

Фото: &nbsp;ашық дереккөз<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Қазақстан 2060 жылға дейін көміртегі бейтараптығына қол жеткізуді мақсат етіп, экономиканы түбегейлі трансформациялауды көздейтін ауқымды декарбонизация стратегиясын іске асырып отыр. Алайда бұл мақсатқа жету тек технологиялық өзгерістермен шектелмей, ауқымды инвестициялар мен тиімді қаржылық архитектураны қажет етеді. Сарапшылар қаржыландырудағы алшақтық пен орта мерзімді жоспарлаудағы белгісіздіктерді негізгі сын-қатер ретінде атап өтсе, мемлекет энергетикалық қауіпсіздік пен көміртегі шығарындыларын азайту арасында теңгерім табу үшін атом энергетикасын дамытуды да стратегиялық бағыт ретінде қарастырады. Тақырыпты тарқатсақ.2060 жылға дейінгі &nbsp;декарбонизация стратегиясыОрталық Азия елдерінің барлығы бірдей климаттық саясат саласында ұзақ мерзімді стратегиялық құжаттарды бекітіп үлгермегенімен, Қазақстан бұл бағытта нақты институционалдық негіз қалыптастырып, декарбонизация саясатын жүйелі түрде іске асырып отырған мемлекеттердің бірі ретінде ерекшеленеді.Еліміз 2023 жылдың ақпан айында 2060 жылға дейін көміртегі бейтараптығына қол жеткізу стратегиясын қабылдады. Құжат парниктік газдар шығарындыларын кезең-кезеңімен және тұрақты түрде қысқартуды көздейді. Нысаналы көрсеткіштерге сәйкес, ұлттық нетто-шығарындылар көлемі 2023 жылғы 345,8 млн тонна CO₂-эквивалентінен 2060 жылға қарай нөлдік деңгейге дейін төмендеуі тиіс. Бұл өз кезегінде экономиканы терең трансформациялауды, энергетика секторындағы көміртекке тәуелділікті азайтуды және «жасыл» технологияларға жүйелі түрде көшуін білдіреді.Осы ұзақ мерзімді мақсатқа жету үшін стратегияда аралық кезеңдік индикаторлар да нақты айқындалған: 2030 жылға қарай – 324,4 млн тоннаға, 2040 жылға қарай – 209,9 млн тоннаға, ал 2050 жылға қарай – 95,4 млн тонна CO₂-эквивалентіне дейін төмендету көзделген. Аталған көрсеткіштерге қол жеткізу энергетика, өнеркәсіп, көлік және аграрлық секторларда кешенді құрылымдық өзгерістерді талап етеді.Бұл тұрғыда көміртегі бейтараптығына көшу бірнеше негізгі бағытқа сүйенетінін айту керек. Атап айтқанда, көмірге негізделген генерацияны кезең-кезеңімен жаңартылатын энергия көздерімен алмастыру, қазба отындарының үлесін азайту, сутегі және өзге де баламалы отын түрлерін енгізу, сондай-ақ көміртекті ұстау және сақтау технологияларын дамыту көзделген.Ең айқын ілгерілеу жаңартылатын энергия көздері секторында байқалады. Мәселен, 2025 жылдың бірінші жартыжылдығының қорытындысы бойынша олардың электр энергиясын өндірудегі үлесі 7%-ға жетті. Дегенмен, декарбонизацияның қалған бағыттары, әсіресе өнеркәсіпті жаңғырту және технологиялық қайта жарақтандыру, айтарлықтай көлемдегі инвестициялық ресурстарды талап ететінін көрсетеді.«Жасыл» қаржы нарығында не жетіспейді?Осылайша, Қазақстанның 2060 жылға дейінгі көміртегі бейтараптығына бағытталған стратегиялық мақсаттары ауқымды құрылымдық өзгерістерді ғана емес, сонымен бірге олардың қаржылық қамтамасыз етілу деңгейін де айқындап отыр. Осы тұста Ұлттық экономикалық зерттеулер бюросының (НБЭИ) сарапшысы Балтабай Сыздықов қаржыландыру факторының шешуші рөл атқаратынын ерекше атап өтеді.<figure class="image"><img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/Derekk_z_ashy_derekk_z_4cf4fbc87d.jpg" alt="Дереккөз ашық дереккөз.jpg"><figcaption>&nbsp;Дереккөз ашық дереккөз</figcaption></figure>Сарапшының айтуынша, 2060 жылға дейінгі декарбонизация мақсаттарына жету үшін қажетті жалпы инвестиция көлемі 610 млрд АҚШ долларын құрайды. Оның ішінде мемлекеттік инвестициялар үлесі небәрі 3,8% ғана.<blockquote>– Инвестициялардың 60,7%-ы энергетика секторына, 10,8%-ы көлікке, 7,4%-ы энергия тиімділігіне, 5,5%-ы ауыл шаруашылығына, ал 15,6%-ы өзге салаларға бағытталады, – деді ол.</blockquote>Сонымен қатар Балтабай Сыздықов қаржы құрылымының басым бөлігі жаңа қаржы ағындарынан емес, экономика ішінде қалыптасқан капиталды қайта бөлу арқылы жүзеге асатынын да атап өтті.Сарапшының пікірінше, негізгі түйткіл – 2030 жылға дейінгі орта мерзімді кезең бойынша нақты қаржыландыру жоспарының жеткіліксіздігі. Оның айтуынша, бұл жағдай стратегиялық мақсаттар мен оларды іске асыру тетіктері арасындағы алшақтықты күшейтіп, «жоспарлау вакуумын» қалыптастырады.<blockquote>– 2030 жылға дейін қажетті қаржыландыру көлемі 20,7 млрд доллар болса, жоспарланғаны – 9,1 млрд доллар ғана. Бұл 11,6 млрд доллар тапшылықты білдіреді, – деді сарапшы.</blockquote>Оның сөзінше, бұл Қазақстанның климаттық мақсаттарының тек 45%-дан азы ғана нақты қаржылық қамтамасыз етіліп отырғанын көрсетеді, бұл өз кезегінде жүйелік тәуекелдерді арттырады.Маман «жасыл» қаржы нарығы біртіндеп дамып келе жатқанымен, оның қазіргі көлемі климаттық мақсаттарды толық жабуға жеткіліксіз екенін де атап өтті. Сонымен қатар ол көміртегі бағасының төмендігі мен көміртегі нарығының әлсіз дамуы кәсіпорындарды шығарындыларды қысқартуға жеткілікті деңгейде ынталандырмай отырғанын жеткізді.Осыған байланысты Балтабай Сыздықов климаттық қаржыландыру тапшылығын еңсеру үшін тек жекелеген шаралар емес, толыққанды көміртекті реттеу жүйесін қалыптастыру қажет екенін баса айтады. Мұндай жүйе MRV механизмі, квоталар саудасы, көміртегі салығы және цифрлық инфрақұрылымды біріктіретін кешенді архитектураға негізделуі тиіс.Атом энергетикасын дамытуға дейінгі энергетикалық трансформацияОсылайша, көміртегі бейтараптығына бағытталған стратегиялық мақсаттар тек қаржылық және реттеуші тетіктермен шектелмей, елдің жалпы энергетикалық саясатының да қайта құрылуын талап етіп отыр. Бұл тұрғыда Қазақстан біржақты «жасыл» энергетикаға көшу ғана емес, базалық генерация көздерін әртараптандыру арқылы теңгерімді энергетикалық модель қалыптастыру бағытын ұстануда.<figure class="image"><img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/Foto_ashy_derekk_z_64149b0870.jpg" alt="Фото ашық дереккөз.jpg"><figcaption>ашық дереккөз</figcaption></figure>Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстанның көміртегі бейтараптығына қол жеткізу мақсатын жүзеге асыруда прагматикалық ұстанымның маңызды екенін атап өтті.&nbsp;Мемлекет басшысының айтуынша, көмір мен көмірсутек ресурстары әлі де ел экономикасының негізі болып қала береді, ал уран өндірісі Қазақстанның жаһандық энергетикалық нарықтағы ерекше стратегиялық орнын айқындайды.Осы ұстанымның жалғасы ретінде 2026 жылы Қазақстанның атом саласын 2050 жылға дейін дамыту стратегиясы бекітілді. Құжат атом энергетикасын ұлттық энергетикалық қауіпсіздік пен декарбонизация саясатының негізгі тіректерінің бірі ретінде айқындайды.Стратегияға сәйкес, елде кемінде үш атом электр станциясын кезең-кезеңімен салу жоспарланған. Сонымен қатар атом саласын үйлестіретін ұлттық холдинг құру көзделіп отыр.<figure class="image"><img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/ashy_derekk_z_fb8f3e70a5.jpg" alt="ашық дереккөз.jpg"><figcaption>ашық дереккөз</figcaption></figure>Атом энергетикасы болашақта тек энергия көзі ретінде емес, өнеркәсіп, ғылым және біліммен ықпалдасқан жоғары технологиялық кластер ретінде дамитын болады. Бұл бағыт уран ресурстарын тиімді пайдалануға, энергетикалық қауіпсіздікті күшейтуге және көміртегі шығарындыларын қысқартуға мүмкіндік береді.Жалпы алғанда, атом саласын дамыту Қазақстанның энергетикалық трансформациясының келесі кезеңін айқындап, декарбонизация саясатын нақты өндірістік және институционалдық негізбен толықтыратын маңызды фактор ретінде қалыптасып отыр.&nbsp;Мөлдір&nbsp;Кенжеғұлова

Көміртегі бейтараптығы: инвестициялық алшақтық, шешімдер мен энергетикалық жаңғыру

Дереккөз Freepik<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Қазақстанның кең байтақ даласы – ежелден жануарлар дүниесінің алтын бесігі. Бұған Қостанай, Ақмола және Солтүстік Қазақстан өңірлерінен табылған мамонт сүйектері, сондай-ақ тарих қойнауында қалған жабайы жылқы, Каспий жолбарысы мен Тұран гепарды туралы деректер айқын дәлел. Алайда уақыт өте келе антропогендік қысым мен шектен тыс аңшылық талай түрді жер бетінен жойды. Бұл – биоалуантүрлілікті сақтау мәселесін кейінге қалдыруға болмайтынын көрсететін маңызды дабыл.Биоалуандықтың тарихи негізіСтатистикаға сүйенсек, ел аумағында 13 мыңнан астам өсімдік пен 80 мыңнан астам жануар түрі тіршілік етеді. Соның ішінде өсімдіктердің шамамен 14%-ы эндемик, яғни тек осы өңірге ғана тән. Мұндай алуан түрліліктің негізінде ел географиясының бірегейлігі жатыр.Қазақстан аумағы шөлдер мен шөлейттерден бастап кең далаларға, ну ормандарға, сулы-батпақты алқаптар мен биік таулы жоталарға дейін созылған табиғи мозаика іспеттес. Территорияның шамамен 60%-ын шөл және шөлейт аймақтар алып жатса, аридті ландшафттардың өзі ел аумағының 75%-дан астамын қамтып, жалпы биоалуантүрліліктің 40%-дан астамын сақтап отыр.Экологиялық сын-қатерлер және жойылып бара жатқан түрлерАлайда табиғи байлыққа қарамастан, бүгінде Қазақстанда шөлейттену мен климаттың өзгеруі үдерістері айқын сезілуде. Климаттық өзгерістер, ең алдымен, су ресурстарының азаюына әсер етіп отыр. Бұл әсіресе Арал теңізі мен Сырдария бассейндерінде анық байқалады және елдің оңтүстік пен батыс өңірлерінде шөлейттену қарқынын күшейте түсуде.Сонымен қатар қалалар мен ауылдардағы қоршаған ортаның ластануы да жағдайды күрделендіре түседі. Ауыр металдар мен өндірістік қалдықтардан туындайтын өнеркәсіптік ластану экожүйеге айтарлықтай зиян келтіріп, табиғи тепе-теңдікті бұзуда. Соның салдарынан сирек әрі эндемик жануарлар түрлерінің, соның ішінде қар барысы, қарақұйрық және киік сияқты аңдардың саны азайып барады. Браконьерлік пен тіршілік ету ортасының тарылуы бұл түрлерді жойылып кету шегіне жақындатуда.Бағалаулар бойынша, 670-тен астам жануар мен өсімдік түрі жойылып кету қаупінде немесе ерекше қорғауды қажет етеді. Ұлттық Қызыл кітапқа 220-225 жануар түрі енгізілген, ал соңғы жаңартуларға сәйкес бұл тізім 217 түрге дейін нақтыланған.Олардың қатарында қар барысы, Пржевальский жылқысы, Тұран жолбарысы, дала антилопалары мен жыртқыш құстар бар. Әсіресе ірі тұяқты жануарлардың – қарақұйрық, құлан секілді түрлердің популяциясы соңғы онжылдықтарда қабылданған шараларға қарамастан төмендеу үрдісін көрсетуде. Ал Арал теңізінің тартылуы теңіз алабұғасын қоса алғанда 24 балық түрінің толық жойылуына әкелді.Дегенмен, жағдай толықтай үмітсіз емес. Жүргізіліп жатқан қорғау шараларының нәтижесінде кейбір түрлердің саны қайта қалпына келіп, табиғи тепе-теңдікті сақтауға мүмкіндік беріп отыр.Экотуризм – табиғатты қорғаудың тиімді тетігіОсындай күрделі экологиялық жағдай аясында табиғи экожүйелерді сақтаудың нақты тетіктері айқындала бастады. Қазақстан – Орталық Азиядағы табиғи әртүрлілігі жоғары мемлекеттердің бірі. Елдегі осы байлықтың айқын көріністерінің бірі – Көкшетау өңірі.Мәселен, Бурабай мемлекеттік табиғи паркінің аумағында 754 өсімдік түрі және 469 жануар түрі тіркелген. Олардың ішінде 220 құс түрі, 48 сүтқоректі бар, соның 16-сы Қызыл кітапқа енгізілген.Мұнда соңғы жылдары табиғатты қорғау мен экономиканы ұштастыратын жаңа бағыттар дамып келеді. Марал шаруашылығы тек ауыл шаруашылығы саласы ретінде емес, экотуризмнің бір бөлігіне айнала бастады. Ақмола облысындағы агро-туристік кешендердің бірінде шамамен 300 марал өсіріледі. Мұнда келушілерге марал өнімдері ұсынылып, емдік панта ванналары арқылы қызмет көрсетіледі.Алайда бұл салада да өзекті мәселелер жоқ емес. Маралдың сирек түрлерінің бірі – жолақты марал Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген. Браконьерлік қысым мен мүйізіне деген жоғары сұраныс оның табиғи популяциясына кері әсер еткен. Қазіргі таңда елімізде шамамен 10 мыңға жуық марал бар.<figure class="image"><img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/Derekk_z_primeminister_kz_ccff61b52a.jpg" alt="Дереккөз primeminister.kz.jpg"><figcaption>Дереккөз primeminister.kz</figcaption></figure>Осыған байланысты марал шаруашылықтары да біртіндеп өнім сатудан гөрі экотуризмге негізделген табыс моделіне көшіп келеді. Бұл бір жағынан табиғатты сақтауға мүмкіндік берсе, екінші жағынан өңірлік экономиканы дамытуға ықпал етеді.<blockquote>– Қорғалатын табиғи аумақтарға келушілер саны соңғы жылдары артып отыр. Мысалы, жазда «Алтын дала» резерватына бардым. Ондағы табиғи орта ерекше әсер қалдырады. Миграциялық кезеңдерде киіктердің қозғалысын бақылауға мүмкіндік бар. Бұл аймақты дала сафариі бағытында дамытуға болады, – дейді эколог Зүлфия Сүлейменова.</blockquote>Мемлекеттік саясат және биоалуантүрлілікті сақтау стратегиясыОсы үрдістермен қатар елімізде ерекше экожүйелерді сақтауға бағытталған жүйелі жұмыстар да қарқын алып келеді. Соның айқын мысалы – Қорғалжын мемлекеттік табиғи қорығы. Оның аумағы 543 171 гектарды құрайды. Мұнда 346 құс түрі, 443 өсімдік түрі, 46 сүтқоректі тіркелген. Қорық «Құс базары» ретінде танымал, ал оның символдарының бірі – қоқиқаздар.<blockquote>– Қоқиқаздар жұптарын ұзақ уақытқа таңдайды, көбіне 1-2 жұмыртқа басады. Ұя басу процесіне аталығы мен аналығы кезектесіп қатысады. Балапандар дүниеге келген соң бірнеше күн ішінде арнайы топқа біріктіріледі. Оларды ондаған ересек құстар қорғайды, – дейді Қорғалжын қорығы визит орталығының маманы Ақбота Наурызбаева.</blockquote>Жалпы, Қазақстан аумағында 500-ден астам құс түрі кездеседі, олардың 56-сы Қызыл кітапқа енгізілген. Алайда мамандар шамамен 60 түрдің жойылу қаупінде екенін атап өтеді. Ал ақбөкендер саны соңғы жылдары айтарлықтай өсіп, шамамен 4 миллионға жетті. Дегенмен бұл өсім де экожүйелік тепе-теңдікке қатысты жаңа ғылыми сұрақтарды алға тартып отыр.<blockquote>– Популяцияны табиғи деңгейде ұстап тұру үшін экожүйелік тепе-теңдікті сақтау қажет. Бұл бағытта жыртқыш түрлердің рөлін қайта қарастыру маңызды, – дейді эколог Зүлфия Сүлейменова.</blockquote>Қазақстанда омыртқалы жануарлардың 835 түрі тіркелген, олардың 227-сі сирек саналады.<blockquote>– Арқардың бірнеше түрі тек еліміздің аумағында таралған. Олардың популяциясы шектеулі. Негізгі қауіп – бақылаудың жеткіліксіздігі мен мекен ету ортасының қысқаруы, – дейді биология ғылымдарының кандидаты Жасхайыр Қарағойшин.</blockquote>Осыған байланысты биоалуантүрлілікті сақтау мәселесі мемлекеттік деңгейде ерекше назарға алынып отыр. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев бұл бағытта арнайы қор құру бастамасын көтерген. Сондай-ақ Каспий аймағын зерттеу және итбалықтарды қорғау бойынша ғылыми институттар құрылып, резерваттар жасақталған.Сонымен қатар реинтродукция жобалары да жүзеге асуда. Торғай даласына керқұландардың қайта әкелінуі және Іле-Балқаш өңіріне Амур жолбарысын енгізу жұмыстары – соның нақты дәлелі.Осы бастамалардың барлығы жүйелі саясатпен бекітіліп отыр. Үкімет биологиялық әртүрлілікті сақтау және оны орнықты пайдалану жөніндегі Тұжырымдаманы қабылдады. Ол – табиғатты қорғау, экожүйелерді қалпына келтіру және биоалуантүрлілікті ұтымды пайдалану саласындағы мемлекеттік саясаттың негізгі стратегиялық негізі.Тұжырымдама Қазақстанның 1994 жылы ратификациялаған Биологиялық әртүрлілік туралы конвенция аясындағы міндеттемелерін орындауға бағытталған. Сонымен қатар ол 2050 жылға қарай табиғатпен үйлесімді тепе-теңдікке қол жеткізуді көздейтін Куньмин-Монреаль жаһандық биоалуантүрлілік бағдарламасының мақсаттарын іске асыруға негіз болады.<figure class="image"><img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/Derekk_z_ASBK_ebeae8c344.jpg" alt="Дереккөз АСБК.jpg"><figcaption>Дереккөз &nbsp;АСБК</figcaption></figure>Қазақстан биоалуантүрлілікті сақтау қауымдастығының мәлімдеуінше, мәселе &nbsp;ортақ жауапкершілікті талап етеді.<blockquote>– Құжатты қабылдау мемлекеттік органдардың, ғылыми қауымдастық пен қоғамдық ұйымдардың бірлескен еңбегінің нәтижесі болды. Дайындау барысында халықаралық тәсілдер мен ұсыныстар ескеріліп, ұлттық басымдықтар айқындалды, – деді қауымдастық директоры Вера Воронова.</blockquote>Тұжырымдама 8 негізгі бағыт пен 13 мақсатты индикаторды қамтиды.Бірінші бағыт – экологиялық желіні дамыту және ерекше қорғалатын табиғи аумақтар жүйесін кеңейту. Бұл – табиғатты сақтаудың ең тиімді әрі әлемдік тәжірибеде кең қолданылатын тәсілдердің бірі. 2035 жылға қарай қорғалатын аумақтардың көлемін 31 млн гектардан 33,2 млн гектарға дейін ұлғайту көзделіп отыр.Екінші бағыт – орман ресурстарын қорғау мен қалпына келтіруді күшейту, орнықты орман шаруашылығын дамыту. Орманмен қамтылған аумақты қазіргі 13,9 млн гектардан 14,7 млн гектарға жеткізу жоспарланған.Сондай-ақ ағаш ресурстарын тиімді пайдалану көзделіп, 2035 жылға қарай ағаш өңдеу өнімдерінің өндірісін бес есеге арттыру жоспарланып отыр.Үшінші бағыт – жануарлар дүниесін мониторингтеу, қорғау және тұрақты пайдалану жүйесін жетілдіру. Қызыл кітапқа енгізілген түрлерді сақтау және аңшылық мақсаттағы жабайы жануарларды тұрақты басқару шаралары қарастырылған.Төртінші бағыт – ихтиофауна мен табиғи балық ресурстарын қорғау.&nbsp;Салада тәуекелдерді терең зерттеу мен мониторингті күшейту қажет. Бесінші және алтыншы бағыттар өсімдіктер әлемін сақтау және жайылымдардың тозу мәселесін шешуге арналған. Бұл ретте ғылыми негізделген тәсілдер, мониторинг және инвентаризация жұмыстары басты орын алады.Қалған екі бағыт биоалуантүрлілік туралы деректерді жинау, жүйелеу және индикаторлар жүйесін қалыптастыру арқылы ұзақ мерзімді стратегия құруға бағытталған.Биология ғылымдарының кандидаты Александр Бербердің пікірінше, мұндай құжат мемлекеттік органдарды, халықаралық және үкіметтік емес ұйымдарды, сондай-ақ жеке секторды бір мақсатқа жұмылдырып, тек сирек түрлерді ғана емес, жалпы экожүйені қорғауға мүмкіндік береді.Жалпы алғанда, Қазақстандағы биоалуантүрлілікті қорғау саясаты көпқырлы әрі кешенді сипатқа ие. Қорықтар мен ғылыми зерттеулерден бастап мемлекеттік тұжырымдамалар мен халықаралық ынтымақтастыққа дейінгі шаралар табиғатты сақтаудың тұтас жүйесін қалыптастырып отыр. Бұл – тек бүгінгі экологиялық мәселелерге жауап қана емес, болашақ ұрпақ үшін табиғи байлықты сақтап қалуға бағытталған стратегиялық ұстаным.Мөлдір Кенжеғұлова

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a>&nbsp; Қазақстандық режиссер Думан Еркінбектің дебюттік туындысы –&nbsp;«Qaitadan»&nbsp;фильмі прокатта рекорд орнатып, үш апта ішінде 1 миллиард теңгеден астам табысқа жетті. Осылайша отандық кинопракатта көш бастады.&nbsp;«Бұл картина – мемлекет қаржысына түсіріліп, шығыннан бес есе артық пайда әкелген алғашқы жоба», – деді Мәдениет және ақпарат министрлігі хабарламасында.&nbsp;<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/IMG_2514_f03c1d3f55.JPG" alt="IMG_2514.JPG">&nbsp; &nbsp;&nbsp;Иә, бүгінде қазақ киносы дамыды. Мәні-мағынасы жоғары, жастарға үлгі болатын, қоғамдағы өзекті мәселені қамтитын туындылар жарыққа шығуда. Жасыратыны жоқ, көрерменнің жүрегін жаулаған, бүгінге дейін ұмытылмастай әсер сыйлаған кинолар көп.&nbsp;Соның бірі –&nbsp;«Qaitadan».&nbsp;Драма-фантастика жанрында түсірілген. Режиссері – Думан Еркімбек. Кинотеатрларда 4-ші қыркүйектен бастап көрсетілуде. Бұл фильмді кинотеатрдан бізде тамашаладық. «Қандай мықты туынды шыққан» деп қызықтық.&nbsp;Фильм продюсері Жалын Тілеубергенмен телефон арқылы байланысқа шығып, фильм түсіру барысындағы қызықтарды сұрадық...&nbsp;<figure class="image"><img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/prodyuser_596026f3e5.PNG" alt="Жалын Тілеуберген, продюсер: "><figcaption>Жалын Тілеуберген, продюсер:</figcaption></figure>&nbsp;&nbsp;Фильм түсіру идеясы – 2020 жылы басталды. Режиссер, сценаристі Думан Еркінбек. Идея Алматы облысының Күрті ауылында туындаған. Ол ауылдың шетіндегі дамбыны көріп, «дамбы жарылып кетсе не болады, ауылдың жағдайы қалай болады, халық арасынан Қаһарман шығады ма?» деген секілді сауалдардан кейін «Қайтаданның» сценарий жазылды. Бөгеттің қирау көріністері арнайы тұрғызылған декорацияларды бірнеше рет құлату арқылы жүзеге асырылды.&nbsp; &nbsp; Дамбы соғу, ауылды тұрғызу – ол көрерменге шынайы көрсету үшін және фильмді шынайы шығару үшін керек болды. Жасанды интеллект пен әзірге бұл мүмкін емес. Жасанды интеллектпен ондай маштаптағы, сападағы дүние шығару біздің елде әлі дамымады. Сондықтан бұл жай жасай салатын нәрсе емес. Макет – ол шынайы көрсетіледі. Судың аққаны, судың әр бір физикасы шын судан ғана жақсы көрінеді. Сондықтан да сондай макет жасауға тырыстық.Бұл фильм негізінен көпшілік көрерменге арналған. Мемлекеттің қолдауымен түсірілді.&nbsp; Фильм түсіру барысында қиындықтар өте көп болды. Мәселен ауа-райы. Екі күн түсіріп бастаған соң, бұршақ аралас жаңбыр жауды. Түсірілім 14 күнге тоқтады. Содан кейін түсірілім барысында 300 массовканы таудың басына шығардық. Эвакуациялау қиын болды. Макет жасау бөлек, оны түсіретін кездегі тәуекел бір бөлек. Барлығы қолдан жасалған конструкция болған соң ол дұрыс жарылмай, шайылмай қалуы мүмкін. Мұның өзі екі жарым ай жасалған еңбек. Оны сәтсіз дублмен құртып алуымыз мүмкін еді. Ол макет фильмнің 30 пайыз бюджетін құрады. Сондықтан да бізге үлкен тәуекел. Барлығын ойдағыдай түсіріп алған соң қуандық, – дейді продюсер.<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/IMG_2502_1_ff5b31fe8b.JPG" alt="IMG_2502 (1).JPG">&nbsp; &nbsp; &nbsp;Бір фильм арқылы біраз нәрсені түсінуге болады. Мәселен басты кейіпкер Рауанның&nbsp;(Жасұлан Көпберген) ҰБТ тапсыруынан басталады. Мектеп бітіруші түлек үшін ең маңыздысы – ҰБТ. Десе де аз балл алып қалу өмірдің соңы емес. Ал Рауан бар болғаны 21 балл алып, &nbsp;құлайды. Әкесі күн-түн үйде болмай, үш жерде жұмыс істейді. Анасы да жұмыста. Ата-анама ауырлық түсірмейін, жұмыс істеп қол ұшын созайын дейді. Ол туралы ештеңе білмеген ата-анасы Рауанды ауылдағы қара шаңыраққа әкеледі. Қаланың баласына ауыл өмірі тансық болып көрінеді. Қалаға қайтқысы келеді. Ауылда тұрмайтынын қанша айтса да ата-анасы ауылда қалудың дұрыс шешім екенін айтады. Фильм барысында ауылдағы ағасы Әбіш (Ашим Ахметов) үнемі әзілмен ренжіткені, жиені Ақош (Рамазан Мақабатұлы) мен бірге қора тазалағаны жиі көрсетіледі.&nbsp;<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/IMG_2516_556d3e6f88.JPG" alt="IMG_2516.JPG">&nbsp;&nbsp;Дүкендегі сатушы қыз Бағыммен (Шұғыла Ешенова) Рауанның танысу барысы, мектеп кешіндегі сәттері бейнеленеді. Алғашқы таныстығынан бастап, достығы да көрсетіледі. Бағымның арбаға танылған анасына деген қамқорлығы айқын бейнеленген.&nbsp;Журналист Гүлмира Әбіқай киноның жабық көрсетіліміндегі әсерімен оқырмандарымен бөлісті.&nbsp;<figure class="image"><img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/Gulmira_866f933773.jpg" alt="Гүлмира Әбіқай, журналист: "><figcaption>Гүлмира Әбіқай, журналист:</figcaption></figure>&nbsp;&nbsp; – &nbsp;Дамба жарылып, бір ауылды 18 минутта су шайып кеткеніне тура 15 жыл өтіпті. Бір ауылды бір сәтте жер бетінен жойған апат жайлы аз айтылып, шу тез басылды. Бір жылдан соң түбірімен жойылған ауыл орнына жаңасы салынып халық топан суды ұмыта бастады. Есімде қалғаны дамбаның сызатына, төнген қауіпке мән бермеген ауыл әкімі, жеке дамба қожайыны, тағы 2-3 адамға қатысты қылмыстық іс қозғалды. Олар соталды ма, іс немен біткені де сиырқұймышақтанды. Әйтеуір, Үкімет Қызылағаш қырғынын жұрт жадынан тезірек ұмыттыруға тырысқандай болды. Енді ойлап қарасам, шағын ауылда 3,500 тұрғын болды. 146 үй жер бетінен жойылып, 251-і қирады. Қалған 42 үйге де сызат түсіп, жөндеуді талап етті деп жазылған Үкімет есебінде.Мұны не үшін еске алды десеңіз, осы аптада &nbsp;qaitadan&nbsp;көркем фильмнің жабық көрсетіліміне бардым. Жас продюсер Жасұлан Төлепберген &nbsp;еңбегі. Кезінде Азат бауырыммен интернатта бірге оқып, үйден талай шәй ішкен көзтаныс жастар.Талай фильмнің презентациясына барып, соңына дейін көре алмай, атып тұрып жүгіруші ем. Бұл жолы басынан соңына дейін тапжылмай көрдім. Күлдім…жаным ашыды…жыладым…Қазақ киносының төсек-өсек-тұрмыстан ұзап, ақиқатқа оралуына шын қуандым!, – дейді журналист.&nbsp;<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/IMG_2498_41a73ddaed.JPG" alt="IMG_2498.JPG">&nbsp;Жалпы кино – көптің көзайымына айналған өнер түрі. Бүгінде бұл өнер қоғам ішінде қалыптасқан түйіткілді мәселелерді көпшілікке жеткізудің негізгі құралы.&nbsp;Байланыс арқылы кинотанушы Гүлзат Көбектің пікірін сұрадық.&nbsp;<figure class="image"><img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/Gulzat_K_bek_bd46e3b4d1.jpg" alt="Гулзат Көбек.jpg"><figcaption>Гүлзат Көбек, Кинотанушы:</figcaption></figure>&nbsp;Фильмнің идеясына автор өзі жауапты. Режиссерлар қоғамдағы өзін мазалаған оқиғаларды түсіреді. Біз кинотанушылар экранға қандай фильм шығады, соған маман ретінде идеясын талдап қана береміз.Фильм - шығармашылық процесс. Біздің режиссердің түсіру процесіне араласу құқымыз жоқ. “Қайтадан” фильмі ғана емес, қазіргі экранда жүріп жатқан көптеген фильмдерде бір күрделі процесс жүріп жатыр. Халықтың шынайы тілі экранға шығып кеткендей әсер қалдырады. Прокаттан халық шынайы&nbsp;жанды тақырыптар көре бастады. Экран - қоғамның айнасы. Ешқандай апат&nbsp;болмасын! Режиссер санамызда сең қозғалса деген идеяны айтқысы келді деп ойлаймын,– деді кинотанушы.<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/IMG_2508_d366facbf1.JPG" alt="IMG_2508.JPG">&nbsp;Түйін.&nbsp;Ауылдағы бөгет жарылып, тасқын ауылды қиратады. Бұл жағдай фильм барысында қайта-қайта қайталанады. Абырой болғанда ауыл тұрғындарының барлығы аман қалады. Рауанның ата-анасы да ҰБТ-дан әдейі құлағанын біледі. &nbsp;Рауан әр жаңа циклде апатты тоқтатуға, жақындарын қалай да аман алып қалуға мүмкіндік алады. Кино көрермен көңілінен шықты. Сыни пікір білдірген адамдарды болмады. Қоғамдағы өткір мәселені көгілдір экран арқылы халыққа көрсете білетін туындыларымыз көбейсін!<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/IMG_2512_e99c308e53.JPG" alt="IMG_2512.JPG">Мөлдір САБЫРЖАН &nbsp;

«Qaitadan»: Прокатта 1 млрд теңге жинады

Отбасы құндылықтарын қалай нығайтамыз?

7 қыркүйек — соғыс ойыншықтарын жою күні<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Адамзат тарихына көз жүгіртсек, соғыс пен қақтығыс қаншама қайғы-қасірет әкелгенін көреміз. Бір елді екіншісі жауласа, бір әулеттен талай адам айырылды. Қаншама шаңырақтың оты өшіп, ұрпақтың тағдыры күйреді. Осыны көрген халық бейбіт өмірдің қадірін бәрінен артық бағалайды. Сол бейбітшілікті дәріптеу – ең алдымен бала тәрбиесінен басталады. Өйткені бүгінгі ойыншықпен ойнаған бүлдіршін – ертеңгі қоғамның мүшесі. Сол себепті жыл сайын 7 қыркүйек – Соғыс ойыншықтарын жою күні ретінде аталып өтеді. Бұл күн балаларға қару емес, достық пен мейірімділік сыйлайтын ойыншықты таңдай білуді еске салады.<h2 style="margin-left:0px;text-align:center;">Ойыннан от шықпасын…</h2>Әдетте біз ойыншықты тек ермек көзі деп ойлаймыз. Бірақ ойыншықтың да өз тілі бар. Ол балаға үнсіз тәрбие береді. Қуыршақ ойнаған қыз бала қамқорлықты үйренсе, құрылыс ойыншықтарын ермек көрген ұл бала ойлануға дағдыланады. Ал қолына мылтық пен пышақ ұстаған балаға «күшпен шешу» ойы еріксіз қалыптасуы мүмкін.Психологтар мұндай ойыншықтар баланың агрессиясын күшейтетінін айтады. «Жауды жою», «қарумен жеңу» секілді түсінік ойында қалыптасып, шынайы өмірге де әсер етуі ғажап емес. Бір-бірімен ойнап жүрген бүлдіршіндердің «сені аттым», «мен сені өлтірдім» деп айқайлауы осының дәлелі. Бұл – бейкүнә ойынның артында үнсіз қатердің жатқанын көрсетеді.Жас ұрпақтың санасына зорлықты ерлік ретінде сіңіру – болашақ қоғамға жасалған қастандықпен тең. Сондықтан әлемнің көптеген елдері балаларды бейбіт ойға жетелеп, 7 қыркүйекті ерекше күн ретінде белгілеген.<h2 style="margin-left:0px;text-align:center;">Қатігездікке бастайтын ермек</h2>Қазіргі дүкен сөрелеріне қарасаңыз, түрі қорқынышты құбыжықтар мен үрейлі кейіпкерлерге толы ойыншықтарды жиі кездестіресіз. Қызығы сол – балалар дәл осыларға құмар. Қолында қанжары бар монстр, көзі қып-қызыл робот немесе құбыжыққа ұқсайтын қуыршақ қазір сәнге айналып үлгерді.Тағы бір парадокс – мұндай ойыншықтардың бағасы арзан емес. Кейбірі қарапайым отбасының бір айлық табысына тең. Соған қарамастан, сұранысқа шек жоқ. Бұл – маркетингтің айласы. Өндірушілер балалардың қиялын жақсы жарнама арқылы баурап, ата-ананы қымбат ойыншық алуға итермелейді. Нәтижесінде бала бойына бірнеше қажетсіз қасиеттерді сіңіруі мүмкін.Әлемнің дамыған елдері бұл мәселені ертерек түсініп, «бейбіт ойыншық» өндірісін жолға қойған. Мысалы, Жапонияда ғылымға қызықтыратын құрылғылар, Еуропада шығармашылыққа жетелейтін ойындар кең тараған. Олар баланың ойлау қабілетін дамытып, төзімділікке үйретеді.Ал бізде әлі де әскерилердің автоматы немесе пышағы өтімді тауарлардың бірі. Бірақ таңдау ата-ананың қолында. Қарапайым конструктор, табиғатты танытатын үстел ойыны немесе сурет салуға арналған құрал – бір мылтықтан әлдеқайда пайдалы. Мұндай ойындар баланы қиялға жетелейді, білімге ынталандырады.Әрине, ойыншық – балалық шақтың ажырамас бөлігі. Бірақ балаға берер ең үлкен сыйлық – оның дамуына сеп болатын пайдалы дүние. Бір қымбат роботтың орнына сүйікті кітабын сыйлау – ой-өрісін кеңейтеді. Бір пластик мылтықтың орнына спорт үйірмесіне жазу – денсаулығын нығайтады.Музыкалық аспапқа баулу – құлақ пен қиялды шыңдайды, ал сурет салу құралдары – шығармашылыққа жетелейді. Мұндай дүниелер баланың тек уақытын қызыққа толтырып қоймай, оның болашағына салынған инвестицияға айналады. Бала өскенде ойыншықты емес, алған тәрбиесін ұмытпайды.7 қыркүйек – Соғыс ойыншықтарын жою күні бізге жай ғана атаулы күн болып көрінуі мүмкін. Бірақ оның мәні терең. Бұл күні әрбір ата-ананы «баламның қолындағы ойыншық қауіпсіз бе?» деген сұрақты мазалауы тиісҚорлан САРЫФото: freepik.com

Балаларды бейбітшілкке бейімдейік

Көгалдандыру мәселесін қалай шешеміз?

<h4 style="margin-left:0px;text-align:justify;"><a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz.</a> Мемлекет басшысының Жарлығымен отставкаға кеткен атқарушы биліктің жұмысында қандай олқылықтар болды? Жаңа Премьер-Министр кім болуы мүмкін? Осы және өзге де сұрақтардың жауабын саясаттанушы Қайрат Айтбайдан білдік, деп хабарлайды<a href="https://inbusiness.kz/kz/news/kabinetten-shykpajtyn-ukimet-sarapshy-otstavkaga-ketken-ukimettin-zhumysyna-baga-berdi"> inbusiness.kz сайты.</a></h4><blockquote>"Бұл бұрыннан шешімін күтіп тұрған жағдай деп ойлаймын. Бәлкім, шамалы кешігіреңкіреп келген шешім болған шығар. Себебі жылдың соңында осындай шешімді тек қана саясаткерлер, заңгерлер ғана емес, жалпы саясатқа қатысы жоқ қарапайым халық та күткен еді. Неге десеңіз, өздеріңізге белгілі құбырлардың ескіргені, жылу электр орталықтарының жұмыс істемей қалғаны, еккен егіннің сол жерде қалып қалғаны, ол аз болғандай салықты көбейтеміз дегені халықтың қатты мазасын алғаны рас. Салықтың бәрі халыққа келіп түседі ғой. Кез келген экономикалық-әлеуметтік мәселені тек қана салықты көтерумен шешу деген үлкен қателік. Бұл халықтың наразылығын тудырып отыр. Мұндай шешім қабылдайтын кезде елдің мұң-мұқтажын тыңдаса, депутаттармен ақылдасса, бір дұрыс шешім болатын еді ғой", - деді спикер.</blockquote>Сарапшы Үкіметтің отставкаға кеткенін қолдайтынын жеткізді. Оның айтуынша, жаңадан келетін Үкімет басшысы әкім болған, министрлікте істеген, ел арасында жүрген азамат болуы тиіс. Сонымен қатар үміткер нарықты да түсіне алып, әлеуметтік мәселелерге көп көңіл бөле алуы керек.Саясаттанушы бұрынғы атқарушы билік несімен есте қалғанын айтты.<blockquote>"Бір-ақ сөзбен айтатын болсам, не Үкімет басшысы кабинеттен шықпайды, не министрліктер кабинеттен шықпайды. Сосын сылдыр сөздері көп. Оларға журналистер сұрақ қойса, "иә" не "жоқ" деген жауаптың орнына бір дұрыстап жауап бермейді ғой. Оны тыңдап отырған адам да, сұрақ қоюшы да шаршайды. Тұрғын үй-құрылыс саласында үлкен қателіктер кетті деп ойлаймын. Халыққа жұмыс, жалақы, зейнетақы керек. Үйлерінде су болмай тұрса, су кетпесе, бұл халыққа тиеді. Екіншіден, салықты қайта-қайта көтере берген. Сол жағынан үлкен дағдарыс алды деп ойлаймын. Жалпы сұрақ көп", - деп жалғастырды ол.</blockquote>Сондай-ақ Қайрат Айтбай бұрынғы Үкіметтің жұмысына баға берді.<blockquote>"Бес балдық шкаламен алатын болсақ, 3-ке әрең жетер еді ғой. Ел тыныштығының сақталуына ғана рөл атқарды", - деп қысқа қайырды сарапшы.</blockquote>Спикер "Әкімдердің деңгейінде отставка күтіле ме?" деген сауалға да тоқталды.<blockquote>"Меніңше, күтіледі. Жаңа Қазақстан деп жатырмыз ғой, көшке ілесе алатындары бар, алмайтындары бар. Білімді, елдің алдында абыройлы, жағдайды білетін әкімдер де бар. Ал ел танымайтын министрлер мен әкімдерге келсек, кадрлық саясат болу керек деп ойлаймын. Премьер-Министрдің орнына кім келетінін білмеймін. Бірақ енді халықтың алдында жүрген Бозымбаев, Ноғаев сияқтылар ғой. Қазақшасы да бар, орысшасы да бар, елдің жағдайын білетін, министр де болған азаматтар да бар ғой. Жалпы болжам жасау деген қиын дүние", - деді спикер.</blockquote>Саясаттанушы жаңа Премьер-Министрдің жұмысының дені аймақта өту керек деп есептейтінін жеткізді.<blockquote>"Кабинетте апталап отырып не істейді? Бір күн Президентте болады, бір күн Үкіметте болады, қалған уақыттың бәрі өңірлерде өтпей ме? Бір аптаны экологияға жіберіп, бір аптаны тұрғын үй-құрылыс саласына арнап, келесі апталарда ЖЭО-ларды қадағалапп дегендей, бүкіл аймақты аяғымен аралап, өз көзімен көрсе ғана мәселе сонда ғана шешіледі. Біздің Үкіметтегі ең үлкен қиындық – шешімді ешкім қабылдамауында. Өткенде Президент "биліктің жартысын Үкіметке бердім" деп айтты. Үкіметте шешім қабылдауға мүмкіндік көп. Бірақ соны осы кеткен атқарушы билік түсінбеді ме, әлде қабылдамады ма белгісіз. Жаңа келетін Үкімет өз өкілеттігін дұрыс пайдаланып, шешім қабылдай білуі керек", - деді Қайрат Айтбай.</blockquote>Айта кету керек, осыған дейін Қазақстан Үкіметі отставкаға кеткенін, Премьер-Министрдің міндеттерін уақытша атқару Роман Склярға жүктелгенін жазған болатынбыз. Бұдан бөлек Сенат төрағасы атқарушы биліктің жұмысына қатысты пікір білдірген еді.Фото: Нұрболат Нұржаубай

"Кабинеттен шықпайтын": Сарапшы отставкаға кеткен Үкіметтің жұмысына баға берді

Автор: Мөлдір СНАДИНФото: qazindustry.gov«Арилан» – электромобиль инфрақұрылымын дамытушы компания. Ол көлікті қуаттандыратын станция орнатуды жолға қоюда. Өткен жылдан бастап «Арилан» Алматыға зарядтау желісін жеткізуді бастады. 2012 жылы құрылған кәсіпорын алдағы уақытта елдің барлық аумағын қамтуды жоспарлап отыр.&nbsp; Бұл мақсатқа қазірдің өзінде 400 миллион теңге бөлген, алдағы уақытта инвестиция көлемін 2 миллиард теңгеге арттыруды көздейді. Саладағы осы және өзге де мәселені сарапшы, «Арилан» компаниясының атқарушы директоры Алексей Сосновскиймен бірге тарқаттық.<img class="image_resized" style="width:100%;" src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/Dizajn_bez_nazvaniya_9_ea6bdbf78d.jpg" alt="Дизайн без названия (9).jpg">Фото жеке қорынан– Алексей, қазір жаңа технология жан жақты, әлем елдерін қамтып отыр. Алайда Қазақстан электромобиль дәуіріне дайын деп айта аламыз ба? – Қазақстанда электромобиль екі есе артқан. Республика аумағында 8 мыңға жуық электромобиль бар, 2 жылда (2022-2023 ж.ж.) Дамуға қарап, өзгеріс болатынына сенімдіміз. Әйтсе де отандық автокөлік паркіндегі электромобиль үлесі ауыз толтырып айтатын деңгейде емес. Бар болғаны 0,04% ғана.&nbsp; Электрлі қозғалтқышы бар автокөлік өткен жылдан бастап тіркелген. Бір ғана желтоқсан айында қатарға 521 «жасыл» көлік қосылған. Соңғы он жылда электромобиль саны бойынша мұндай елеулі өзгеріс алғаш рет көрініс тауып отыр. Бұған дейін күрт өсу 2016 жылдың 1 қаңтарында байқалған: 785 машина. Батарея негізінде қозғалысқа енетін автокөліктің басым бөлігі, яғни 1,2 мыңы не 63,9%-ы Алматыда тіркелген. Мұны бірнеше фактормен түсіндіруге болады, маңыздысы бұл қалада бизнесмендердің көбірек шоғырлануында.&nbsp; Келесі кезекте – Астана. Алматымен салыстырғанда елордада жүйткіген электромобиль бәрібір аз – 249 ғана. «Жасыл» көліктердің ең азы Ақмола (4), Ұлытау (4) және Солтүстік Қазақстан (2) облыстарында байқалған. Жақында Парламент мәжілісі депутаттарының бірқатары Қазақстандағы «жасыл» көлік санын ұлғайтып, дамуды тежеп отырған фактордың бірі ретінде инфрақұрылымның артта қалуын меңзеді. Қазір облыс орталықтарының бәрінде электрлі көлікті зарядтаушы станция бар деп айта алмаймыз, ал аймақаралық трассалар туралы сөз қозғау тіпті артық.&nbsp; Осының әсерінен Қазақстанда электромобиль тек қалада жүруге арналған көлік түрі ретінде қарастырылып отыр. Бұған қоса қазақ билігі электромобильге қатысты нақты қадамды енді бастады. Электромобиль сынды күрделі инновациялық технологияларға халықты үйрету, дәстүрлі транспорттан ауысуға дайындықты күшейту керек. – Электромобильді қуаттау мәселесіне кеңінен тоқталыңызшы... – Елімізде бензинмен жүргенге қарағанда электрокармен жүру 3 есе арзан. Энергетика министрлігінің есептеуінше, 1 электромобиль жылына орташа алғанда 3400 кВт/сағат энергия тұтынады, ал 2035 жылға қарай электромобиль секторындағы жалпы тұтыну көлемі 136 млн кВт/сағатқа жетпек.&nbsp; Қазақстанда қашықтығы 500 шақырым, қуаты 350 кВт және аккумулятор сыйымдылығы 85 кВт/сағ (Tesla) электр көлігімен жүрудің әрбір шақырым құны 8,5 теңгені құрайды (қалалық циклде). Салыстырмалы түрде бензин багінің көлемі 60 литр болатын Toyota Camry (XV70) 2,5 автокөлігінің әрбір шақырымына жанармай құны – 19,06 теңге. (Қалалық циклде АИ 92 бағасы 205 теңге болған жағдайда қалалық циклде 100 шақырымға 9,3 литр жаққанда).&nbsp; Ел бойынша жыл сайынғы орташа жүріс 20 000 шақырымды ескере отырып, электромобильді қайта қуаттауға арналған жылдық шығындар 1 квт/сағ үшін 50 теңге мөлшеріндегі тарифі ескеріле отырып, 170 000 теңгені құрайды, бұл ішкі жану қозғалтқышы бар автомобильді ұстауға арналған жылдық шығындардан 2,7 есе арзан.&nbsp; Мысалы, біз биыл қуаттау бекеттеріндегі қызмет құнын киловатт-сағат үшін 75 теңге етіп белгіледік. Бұл – аз шығын. Көрші елдердің тәжірибесі көрсеткендей, бес электромобильге орташа есеппен қоғамдық орында бір зарядтау станциясын орнату қажет. Осылайша 2030 жылға қарай Қазақстанда елдің барлық қалалары бойынша 200 мыңнан астам зарядтау станциясы болады. – Мемлекет &nbsp;“таза транспортқа” ауысуға мүдделі ме? – Әрине. Бұл бағытта электрмобиль иелері кедендік БАЖ салығын, утильалым және көлік салығын төлеуден босатылды. Соңғы кезде жеке сектордың электромобильді пайдалануға көше бастағаны да нәтиже. Бүгінгі таңда қазақстандық компаниялар электромобиль мен электроавтобусты қоса алғанда, компаниялардың электр көлігін зарядтау үшін ЖЭК-пен жұмыс істейтін дербес қуаттау станциясын орнатуға күш салып келеді. – Жақында Мәжілісте электромобильге арналған заң жобасы ұсынылды. Бұған қатысты не айтасыз? – &nbsp;Заң жобасын шолып шықтық. Соның ішінде «Электромобиль» және «электрозарядты станция» ұғымдарын енгізу, коммуналдық ақылы автотұрақтарда (автопарковкаларда, паркингтерде) электромобиль көлігінің иесі үшін тегін тұрақ орындарын пайдалану, аймақтардағы электрозарядты станцияларды жобалау, орнату және техникалық пайдалану ережелерін әзірлеу бойынша мемлекеттік органдардың өкілеттілігін анықтау талаптары ұсынылғаны қуантты. Себебі, электромобильдің болашағы зор. Шетелдік тәжірибе соған айғақ. Глазгода өткен дүниежүзілік климат саммитінде Ұлыбритания, Үндістан, Австрия, Польша, Канада, Түркия және басқа елдер, барлығы 33 ел, сонымен қатар ірі алты автомобиль өндіруші: General Motors, Ford, Mercedes, Volvo, Jaguar/Land Rover және BYD (Build Your Dreams) 2040 жылға дейін іштен жану қозғалтқышы бар көліктерден толық бас тартатынын жариялады. Бірнеше күн бұрын Дубай қаласында өткен БҰҰ-ның климаттың өзгеруі жөніндегі 28-ші конференциясының сегіз климаттық іс-қимыл қарастырылған қорытынды құжаты қабылданды.&nbsp;Негізгі іс-қимылдардың бірі - &nbsp;көлік құралдарының шығарындыларын азайту, инфрақұрылымды дамыту және электромобильді қолданысқа енгізуді жеделдету. – Әңгімелескеніңізге рақмет!

Сарапшы: Электромобиль иесі салық та, утильалым да төлемейді

<a href="https://kyzylorda-news.kz/ru">Kyzylorda-news.kz.</a>&nbsp; «Мені туған ағам зорлады. Ол кезде 11-12 жаста едім. Үйде тек сіңлім, ағам үшеуіміз болатынбыз. Ол арам ойын іске асыру үшін сіңлімді сылтауратып далаға шығарып жіберетін.&nbsp; &nbsp;Қорыққаннан жақындарыма тіс жармадым.Бір жағынан әкем мен анам ренжісіп жүрген.. Бірақ бір күні төзімім таусылып, бәрін жайып салдым. Жан-дүнием төңкерілді. Анам ағамды таяқтың астына алды. Ағам болса өкінетінін айтып, сытылып шықты. Одан кейін анам менен ашуын алды. Бірақ кінәм не? Қолдаудың орнына қорлауды көрдім, өмірмен қоштасқым келеді».&nbsp;Алматылық құқық қорғаушы Ләззат Рақышева осындай мәтіндегі жазбалармен бөлісіп жүр. Анонимділік сақталған. Айтуынша, күніне осы тектес 10 хат келеді.&nbsp; Одан кейінгі кезекте тұрмыстық зорлықтан жапа шеккен әйелдер тағы бар. Елімізде бұл мәселелер бұған дейін май шаммен қаралмағасын болар, жүрегіңді езіп жіберер оқиға сан мың. Жақында Үкімет отырысында да Мәдениет және ақпарат министрі Аида Балаева соңғы төрт жарым жылда &nbsp;зорлық-зомбылықтан 869 адам көз жұмғанын хабарлады. Біз білмейтіні қанша?!&nbsp; Бұл – әлемдік мәселе. Тарихты парақтасақ, Парсы империясында «зәрдүшт» және «маздакия» деп аталатын екі ірі топ болған екен. Олардың саяси көзқарасы бір-біріне сай келмесе де, рухани азғындық тұрғысынан ұқсас болған. Себебі әйелді ардақтамаған, қорлауға тырысқан. Әсіресе, маздакия сенімін ұстанатындарда ер мен әйел арасындағы жеке отбасылық өмір немесе неке деген түсінік болмаған. Бұл кезеңдерде діни сенім, құндылық, білім жоқтың қасы екенін қосыңыз. Азғындықтың басты себебі де осы.&nbsp; Бірақ бүгінгі заман бөлек, заң бөлек. Министрдің айтуынша, қазірдің өзінде елімізде Отбасы саясаты бойынша 469,3 млн теңгені құрайтын 156 әлеуметтік жоба бар. Бөлінген қаржының 40% тұрмыстық зорлық-зомбылықтың алдын алуға бөлініп отыр.&nbsp; Мемлекет басшысы да биыл әйелге, балаға көрсетілетін зорлық-зомбылықпен күреске ерекше маңыз берді. Десе де, елімізде «тана көзін сүзбесе, бұқа жібін үзбейді» деген тәмсіл әлі бар. Қазақы менталитет қорлаған адамды емес, қорланғанды кінәлі санайтыны қынжылтады. Адамгершілік – ардың ісі дейміз. Ендеше ар-намыс кодексі болу керек әр адамда. Ал егер олай болмаса, өз қотырымызды өзіміз қасуға мәжбүрміз. Жағдай ушықпас үшін… P.S. Егер қиындыққа тап болсаңыз, &nbsp;оқиғаңызды бізге жолдаңыз, бірлесіп мәселенің шетін шығарайық! Бастысы, үнсіз қалмаңыз, сіз ЖАЛҒЫЗ ЕМЕССІЗ!Азамат АБИМОЛДА&nbsp;Фото: Нұрболат Нұржаубай &nbsp;

Қазақстан және Қызылорда облысының жаңалықтары: Аналитика

Қазақстан биоалуандылықты қалай сақтап отыр?

Антропоцен немесе жаңа дәуірдегі геологиялық күш пен климаттық миграция қаупі

Экотуризм және Қазақстан: табиғатты қорғаудан тұрақты дамуға дейін

Көміртегі бейтараптығы: инвестициялық алшақтық, шешімдер мен энергетикалық жаңғыру

Қазақстан биоалуандылықты қалай сақтап отыр?

«Qaitadan»: Прокатта 1 млрд теңге жинады

Отбасы құндылықтарын қалай нығайтамыз?

Балаларды бейбітшілкке бейімдейік

Көгалдандыру мәселесін қалай шешеміз?

"Кабинеттен шықпайтын": Сарапшы отставкаға кеткен Үкіметтің жұмысына баға берді

Сарапшы: Электромобиль иесі салық та, утильалым да төлемейді

Қорлағанды емес, қорланғанды кінәлайтын қоғамбыз ба?