<a href="https://kyzylorda-news.kz/ru">Kyzylorda-news.kz.</a> Тәуелсіз елдің мемлекет ретінде қалыптасуына арнайы бекітілген заң жүйесінің маңызы зор. Себебі елдегі бар азаматтар заң алдында тең болғандықтан оларға қатысты заңбұзушылық жағдайы байқалғанда істің ақ-қарасын анықтап, айыптыны заң бойсындыратын да сол − мемлекеттік сот органы. Олай болса, Жаңақорған аудандық соты 2023 жылдың алғашқы алты айының жұмыс қорытындысы бойынша өткізген баспасөз релизіне шолу жасап өтейік. Шара барысында аудандық сот төрағасы Әлия Түбекбаева 2023 жылдың 6 айында &nbsp;атқарылған жұмыс жайлы баяндады.Конституцияның 1-бабы мен 12-бабында: «Мемлекеттің ең қымбат қазынасы – адам және адамның өмірі, құқықтары мен бостандықтары» делінген. Біздің елдің заңына сәйкес бірінші орында адам және оның өмірі тұр. Одан кейін мемлекет қойылған. Яғни, мемлекет адамның құқын қамтамасыз етуге тиіс. Адамның құқығын қаншалықты қорғай алып жүрміз, заңға қайшы әрекеттердің жолы кесілді ме?– Аталған мерзімде аудандық сотта барлығы 368 іс қаралып, аяқталды. Оның ішінде 193 азаматтық іс, 29 қылмыстық іс, 20 әкімшілік іс, 286 әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс қаралды. Қылмыстық істер бойынша 24 қаралып, 20 адамға қатысты айыптау үкімі шығарылып, 5 адамға қатысты қылмыстық іс медиация заңымен тоқтатылды. Есірткі заттардың заңсыз айналымына байланысты 4 қылмыстық іс түсіп, қаралып аяқталды. Оның ішінде үкім шығарылған 1 іс бойынша 30 АЕК мөлшерінде айыппұл жазасы тағайындалып, 3-уі бойынша қоғамдық жұмыстарға тартылған.&nbsp; ҚР «Медиация туралы» Заңы қолданылып қаралған 5 іс тоқтатылды. Осы мезгілде аяқталған 24 істің 15-і қысқартылған тәртіппен қаралып, қаралған істердің 62,5 пайызын құрады. Сондай-ақ 3 қылмыстық іс бойынша апелляциялық шағым түсіп, сот үкімі өзгеріссіз қалды, – деді Әлия Бердібекқызы.Сот төрелігіне халықтың қол жетімділігін қамтамасыз ету мақсатында ғаламтор жүйесінде әрбір соттың арнайы әлеуметтік желіде парақшасы ашылып, онда соттағы істердің қозғалысы жайлы мәліметтер, соттардың атқарған жұмыстары жайлы хабарламалар жарияланып тұруы әдетке айналды. Бұл мәліметтерге ғаламтор қызметін пайдаланушы әрбір азамат қол жеткізе алады. Басты мақсат халықтың сотқа деген сенімін арттыру, ақпаратты қолжетімді ету екенін атап өту керек. Аудандық соттың әрбір ісі мен жаңалығы, тоқсан сайынғы қорытындысы фейсбук әлеуметтік желісінде ұдайы жарияланып тұрады. Ал азаматтық істер бойынша аудандық сотқа 419 талап арыз түсіп, оның 291 талап қою арызы &nbsp;бойынша азаматтық іс қозғалып, 193 іске шешім шығарылып, 19 іс тоқтатылып, 70 сот бұйрығы шығып, 64 азаматтық іс тоқтатылған. Тоқтатылған істер бойынша сотпен 11 дау-шарды медиация тәртібімен реттеу туралы келісім, 1 дауды партисипативтік рәсім тәртібімен, яғни адвокаттардың жәрдемімен реттеу туралы келісім, 7 іс бітімгершілік келісімдері бекітілген. ҚР «Азаматтық процестік кодексіне» енгізілген жаңа институт «сотқа дейінгі хаттама» бойынша 31 іс тоқтатылған. Жалпы, осы мерзімде қаралған азаматтық істер бойынша 6 жекеше ұйғарым шығарылған. Аталған азаматтық істер бойынша 11апелляциялық шағым түсіп, оның 9-қаралып, 4-сот шешімінің күші жойылған.&nbsp;Сондай-ақ сот төрағасының мәліметіне сай әкімшілік істер 20 іс түсіп, оның 17-і &nbsp;жер қатынастары бөлімі коммуналдық мемлекеттік мекемесіне әкімшілік актілерге дау айту туралы болса, 3-уі округтік сайлау комиссиясының хаттамасын заңсыз деп тану болса, оның5 іс кері қайтарылған. Тоқтатылған істер бойынша 39 әкімшілік іс тараптардың татуласуына байланысты, медиация заңы қолданылып, (тоқтатылған істердің 82 пайызын құраған), 5 әкімшілік іс ауызша ескерту жасап шектелумен, 5 әкімшілік &nbsp;іс әкімшілік құқық бұзушылық құрамының болмауынан тоқтатылған. 2023 жылдың 2-тоқсанында әкімшілік істер бойынша 2 апелляциялық шағым түсіп, оның 2 қаралып, сот шешімдері өзгеріссіз қалған. Әкімшілік құқық бұзушылық туралы істер бойынша 148 іске жаза ретінде әкімшілік айыппұл салынып, 57 адам әкімшілік қамаққа алынып, 5 адам арнайы көлік жүргізу құқығынан айырылған, &nbsp;17 адамға ескерту жасалған. Осы тұста айта кетейік, әкімшілік құқық бұзушылық істер бойынша салынған, айыппұл сомасы 7 188 303 теңгені құрайды, өз еріктерімен 2 875 032 теңгесі төленген.Сонымен қатар, «Цифрлы Қазақстан» мемлекеттік бағдарламасы аясында қоғамымыз цифрлық жүйеге бет бұрған салалардың игілігін көріп келеді. Соның ішінде сот саласының цифрлы жүйеге дер кезінде бет бұруының артықшылығын қарапайым халық тиімділігін сезініп келеді. Қазір сот залындағы істердің барлығы бейне жазба арқылы жүргізіледі. Яғни, кез келген айыпталушы немесе өндіруші тарап апелляцияға бергенде бейне жазбаны пайдалана алады.– Сот жүйесін цифрландыру үшін «Цифрлы Қазақстан» жобасының тиімділігі арта түсті. Цифрлы жүйе қағазбастылықтан арылып, халық уақытын үнемдеп, сот жүктемесінің азаюына ықпал етіп, сотқа жүгінуші тараптардың да орынсыз сабылуды алдын алды. Есесіне сот жүйесінде ¬электронды технологияға негізделген, заман талабына сай, оңтайлы, қолжетімді, ашық сот процестері базасы жасалып, халықтың сотқа деген сенімінің артуына әсер етті. Қазір істердің барлығы электронды нұсқаға көшті. Мәселен, қазір талапкер немесе борышкерлер сотқа онлайн арқылы қатыса алады. Ол үшін қалта телефонына «True Conf» құрылғысын жүктеп алады. Ал телефон түсінбейтіндер аудандық сотқа қатысу үшін өзінің тұрғылықты қаласындағы сотқа алдымен хат жазады, сосын іс басталғанда сот залындағы экраннан тікелей эфирде процеске қатысуға құқы бар. Бұл уақытты үнемдеуге, екінші жағынан ашықтық пен жариялылықтың қолдану аясын кеңейтуге мол мүмкіндік береді, – деді Әлия Бердібекқызы.Әкімшілік жаза қолдану көрсеткішіне тоқталсақ 148 тұлғаға әкімшілік айыппұл салынып, 57 адамға әкімшілік қамаққа алу, 5 адамға арнайы құқықтан айыру, 17 адамға ескерту жасау түріндегі жазалар қолданылған. Әкімшілік істердің тоқтатылғаны да бар. Яғни олардың ішінде 39 іс екі тараптың татуласуына байланысты, 1 әкімшілік іс &nbsp;ауызша ескерту жасап шектелумен. Жалпы, осы мерзімде қаралған әкімшілк құқық бұзушылық туралы істер бойынша 19 жекеше қаулы шығарылған. Бұл 6 айда әкімшілік құқық бұзушылық туралы істер бойынша 2 апелляциялық шағым түсіп қаулысы өзгеріссіз қалдырылған.&nbsp; Соның ішінде ҚР ӘҚБтК-нің 608- бабымен жүргізушінің көлік құралын олкологольдік есірткі немесе масаң күйінде басқару, сондай-ақ масаң күйдегі адамға көліктің тізгінін беру бойынша 50 әкімшілік құқық бұзушылық &nbsp;іс қаралған. Масаң күйде көлік тізгінін ұстағандарға 15 тәулік әкімшілік қамаққа алу және көлік құралын басқару құқығынан 7 жыл мерзімге айыру жазасы тағайындалған.Сонымен қатар, Қазақстан Республикасы ӘҚБтК-нің 10-тарауы. Жеке бастың құқықтарына қол сұғатын әкімшілік құқық бұзушылықтар ӘҚБтК-нің 73-2 бап, ұрып соғу санаты бойынша 36 іс түсіп қаралып аяқталған. Ал, жыл басынан бері 73 адам ажырасуға өтініш берсе, оның 45 некесі бұзылып, 19 неке медиация тарапынан татуласқан. Байқағанымыздай қоғамда отбасының ажырасу мәселесі қазір көпті алаңдатуда. Бұл тақырып төңірегінде Әлия Бердібекқызы ерекше тоқталып өтті.– Елімізде жылдан-жылға ажырасып жатқан отбасылар көбеюде. Әрине, бұл жақсылықтың нышаны емес. Шыны керек, бізге ажырасуға өтініш білдірген азаматтарды ажыратпай, керісінше татуластыруға тырысамыз. Әуелі екі тарапты да тыңдап, белгілі бір мерзімде уақыт береміз. Ажырасу оңай болғанымен, ортада балалардың қиналатынын, тірі жетімнің күйін кешетінін егжей-тегжейлі айтып, отбасындағы татулықтың дәнекері болатын кішкентай сәбилердің де болашақ тағдырына немқұрайлы қарамау қажеттігін түсіндіреміз. Қалай десек те, қисыны келіспейтін қамшының сабындай қысқа ғұмырда отбасындағы құндылықтардың қадірін жете түсініп, жақсы бағалай білетін отбасылардың екіге бөлінгенін емес, бір бүтін болып қалуына бар күшімізді салып келеміз. Біз өз тарапымыздан барынша отбасын сақтап қалуға әрекет етеміз, – деді.&nbsp;Аудандық сот ұжымы қызу жүріп жатқан жұмысты БАҚ беттеріне жариялап отырады. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының сайтына жариялауға 30 материал жолданып, оның 20-жарияланған, бұқаралық ақпарат құралдарына судьялар мен кеңсе қызметкерлерінің 37 мақаласы жарияланып, 2 пресс-конференция өткізілген, 10 семинар сабағы ұйымдастырылып, 3 бейне ролик, барлық істер тек аудио-бейне жазбасы (АБЖ) құралына басылып қаралған. Баспасөз конференциясын қортындылай келе сот төрағасы алдағы уақытта сот төрелігінің сапасын арттыруға, сот жүйесін нығайтуға барлық шаралар қолданылатынын атап өтті.Осы тұста айта кетейік, өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда биыл қаралған істердің саны азайғанын, оның басты себебі, сотта және сотқа дейін тараптардың татуласу құқығын қамтамасыз ететін медиацияның әсері екенін жеткізді. Еліміздегі сот жүйесі өз тарапынан түрлі реформаларға мұрындық болып, халықтың сотқа деген сенімін нығайтуға, тәуелсіз Қазақстанда адам құқығының аяқасты болмай, бостандық пен теңдіктің сақталуын биік мұрат етіп келеді.Сот билігінің күші Заңның мүлтіксіз орындалуында, құқыққа деген зор құрметте. Қазіргі қоғамда азаматтардың өз құқықтарын жетік білмеуі немесе өзгелердің құқықтарын бұзу сияқты көріністер кездеспей тұрмайды. Әлеуметтік ортадағы түрлі құқық бұзушылықтардың Ата Заң негізінде қалпына келтірілуі, әділеттілік табуы, халықтың сот билігіне деген сенімінің нығаюы Конституциямыздың арқасында мүмкін болып отыр. Алдағы уақытта бұл бағыттағы жұмыстар жалғасын таба береді. Баспасөз конференциясын қорытындылай келе сот төрағасы алдағы уақытта да сот төрелігінің сапасын арттыруға, сот жүйесін нығайтуға барлық шаралар қолданылатынын атап, баспасөз өкілдерінің туындаған сұрақтарына жауап бере отырып, алғысын білдірді.

Жаңақорған аудандық соты 6 айды қорытындылады

<a href="https://kyzylorda-news.kz/ru">Kyzylorda-news.kz.</a> Бүгін Жамбыл, Түркістан, Қызылорда және Шымкент өңірлері бойынша байланыс инспекциясының басшысы Ержан Тоқтағұлов ауданға келді.&nbsp;Шалғай ауылдардағы байланыс желілерін жақсарту мақсатында арнайы шақыртуымен келген Ержан Дәулетұлымен кездескен аудан әкімі Мұхтар Оразбаев елді мекендердегі байланыс желілерінің нашарлығын айтып өтті.&nbsp;«Бүгінгі күні Шәкен, Шилі, Сарбұлақ және т.б елді мекендерде, сондай-ақ, ауданның кейбір тұстарында байланыс өте нашар. Сондықтан да Өзіңізді ауданға арнайы шақырып отырмыз. Кемшіліктермен жұмыс жасап, барлық мүмкіндікті пайдаланып, ауыл халқының жылдам байланысқа қол жеткізуіне жағдай жасауымыз керек», - деді аудан басшысы.&nbsp;&nbsp;«Бүгін қасиетті Қазалы топырағына табанымыз тиіп отыр. Мақсатымыз - елді мекендердің байланысқа мұқтаждығын шешу. Сәтін салса, ауданға қарасты шалғай ауылдарға ат басын бұрамыз. Ауылдағы байланыс, сондағы мектептердің интернет желілері қалай болып тұрғанынан хабар алып, жаңа оқу жылында дайындығын пысықтаймыз. Яғни, &nbsp;барлығын зерделеп, зерттеп, кемшіліктер болса соған сәйкес жұмыс жасайтын боламыз», - деді Ержан Дәулетұлы.Басқосуға “Қазақтелеком” АҚ аудандық телекоммуникация торабы мен “Транстелеком” АҚ-ның аудандық филиалы, “Activ”, “Beeline”, “Altel” және “Kcell” АҚ операторлары қатысып, арнайы мамандармен бірлесіп жұмыс жасау қажет екені айтылды. Сонымен қатар, түрлі ұсыныстар қозғалып, жан-жақты талқыланды.&nbsp;Жиын соңында Мұхтар Әуесұлы байланыс инспекциясының өңіраралық басшысына алғыс айтып, алдағы жұмыстарына сәттілік тіледі.&nbsp;Айта кетейік, мамандар алдағы күндері Қарақұм беткейдегі елді мекендерге және Майлыбас, Қ.Пірімов ауылдарына &nbsp;арнайы барып, байланыс желілерді жақсарту мақсатында тиісті шараларды жүргізетін болады.

Қазалы ауданына байланыс инспекциясының өңіраралық басшысы келді

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz.</a> «Қызылорда Облыстық салауатты өмір салтын қалыптастыру орталығы» ЖШС-ның Қармақшы ауданы бойынша өз жұмысын 1998 жылдан бері жасап келеді. Сол кезде орталыққа дәрігер Бисенова Күланда, одан кейін дәрігер Үмітжан Сариева, медбике Аида Жеткергенова мен Дариха Құлмырзаевалар еңбек етеді.Орталықта түрлі салауатты өмір салтын қалыптастыруға бағытталған іс-шаралар мен денсаулық мектебі жұмыс істейді. Денсаулық мектебінде күн сайын сағат 9.00-ден 12.30-ға дейін 7 түрлі тақырыпта кеңестер беріледі. Атап айтар болсақ, «Дене белсенділігі – салауатты өмір салтының негізі», дұрыс тамақтану, темекі шегудің алдын алу, алкоголь ішімдіктерін тұтынуғак жол бермеу, жеке гигиенаны сақтау, күйзелікстің алдын алу және күйзеліске төзімділік дағдыларын қалыптастыру, қарым-қатынас жасау дағдылары бойынша жұмыс жүргізеді.Жыл басынан бері мұнда түрлі іс-шалар, кездесу мен семинар, акциялар тұрақты түрде ұйымдастыруда. А.Жанпейісов атындағы №105 мектеп-лицейінде «Салауатты өмір салтын ұстану» тақырыбында кездесу өткізілсе, Қармақшы аудандық емханасында «Жатыр мойны қатерлі ісігінің алдын алу», О.Шораяқұлы &nbsp;атындағы №30 орта мектебінде «Отбасы құндылықтары», &nbsp;ІІІ Интернационал ауылындағы &nbsp;№108 орта мектебінде «Зорлық-зомбылықтың алдын алу, күйзелістің алдын алу», Ү.Томанов атындағы №30 орта мектебінде «Отбасы құндылықтары», « Қатерлі ісіктің алдын алу», «Зиянды әдеттердің алдын алу» семинары ұйымдастырды. Сонымен қатар, Тұрмағамбет Ізтілеуов атындағы №29 орта мектебінде «Спорт – денсаулық кепілі», &nbsp;«Спорт – көркі өмірдің» Төребай би ауылындағы №199 орта мектебінде «Спорт – денсаулық кепілі» тақырыбында спорттық сайыстар өткізілді. Ә.Егізбаев атындағы №121 орта мектебі «Отбасы құндылықтары», «Мектеп оқушысының тамақтануы» тақырыбында акциялар өтті.&nbsp;Ш. Уәлиханов атындағы №26 орта мектебі «Репродуктивті және психикалық денсаулық», «Зиянды әдеттердің алдын алу» Ш. Уәлиханов атындағы №26 орта мектебі «Ұлт болам десең – бесігіңді түзе!» С.Есқараев атындағы №27 орта мектебі «Салауатты өмір салтын ұстану, дұрыс тамақтану, дене белсенділігі» Ә.Егізбаев атындағы №121 орта мектебі «Дұрыс тамақтану, жеке бастың гигиенасы» семинары өтті. Сонымен қатар, Қармақшы аграрлы-техникалық колледжі «Зиянды әдеттердің алдын алу», «Отбасы құндылықтары», «Нашақорлықтың алдын алу» тақырыбында кездесулер өткізілсе, &nbsp;Қармақшы аудандық қорғаныс істері жөніндегі бөлімі «Психикалық денсаулықты сақтау», «Мен өмір таңдаймын!», «Дене белсенділігі, дұрыс тамақтану» семинары ұйымдастырылды. Сондай-ақ, О.Шораяқұлы атындағы №30 орта мектебі «Құқықбұзушылықтың алдын алу», «Отбасы құндылықтары», «Нашақорлықтың алдын алу», Ү.Томанов атындағы №183 орта мектебі «Құқықбұзушылық және жасөспірім», «Нашақорлықтың алдын алу», О.Шораяқұлы атындағы №30 орта мектебі «Біз туберкулезді жеңе аламыз!» кездесулері өтті. Ал Т.Көмекбаев атындағы №250 мектеп-лицейінде «Біз – спортпен біргеміз», «Спорт – біздің досымыз!» спорттық сайыстары жүргізілді.Қармақшы ауданы бойынша Халықаралық нашақорлыққа және есірткінің заңсыз айналымына қарсы күрес күніне арналған «Жақсы әдеттер марафоны» ұлттық бағдарламасының аясында іс-шаралар өткізілді. Айталық, О.Шораяқұлы атындағы №30 орта мектебінде бастауыш сынып оқушылары арасында «Біз нашақорлыққа қарсымыз!» тақырыбында таза ауада &nbsp;дене жаттығуларын жасаумен «Жаппай дене шынықтыру минуттары» өтті. Шара барысында «Шаттық шеңбері» ойыны ойнатылды.Көмекбаев ауылындағы №185-орта мектепте оқушылар арасында «Жақсы әдеттер марафоны!» тақырыбында спорттық ойындар өткізілді. Мектеп мейіргері шараға қатысушылардың дене қызуын алдын-ала өлшеп,бақылаудан өткізді. Бір уақытта барлық балалар таза ауада дене жаттығуларын жасап, асфальт бетіне тақырып бойынша &nbsp;сурет салды. Ақтөбе ауылдық №109-орта мектебінде «Жақсы әдеттер марафоны» тақырыбында «Мен және менің табиғатым» атты сурет салу конкурсы өтті. Сондай-ақ, таза ауада «Көңілді музыкалық ойындар» іс-шарасы ұйымдастырылды.&nbsp;Қармақшы аудандық емханасы алдында медицина қызметкерлері арасында салауатты өмір салтын қалыптастыруға байланысты «Зиянды әдеттердің алдын ал!» тақырыбында таза ауада спорттық шара ұйымдастырылды. Бұл шараны мекеме басшысы Б.С.Нысанбаев ашып, спорттық сайысқа қатысушыларға &nbsp;сәттілік тіледі. Медицина саласының ардагерлері, медицина қызметкерлері қатысқан бұл шара жас ерекшелігіне байланысты өз денсаулықтарына жауапкерлікпен қарауды,дене белсенділігімен айналысуды насихаттады. Қатысушылар &nbsp;қашықтыққа секіруден,үстел теннисінен, футбол, тоғызқұмалақ ойыны және волейбол ойнаудан бақ сынасты. Жеңімпаздар «Алғыс хаттармен» және ақшалай сыйлықтармен марапатталды. А.Жанпейісов атындағы №105 мектеп-лицейінде «Балдырған» күндізгі тынығу лагерінде &nbsp;оқушылар арасында «Біз &nbsp;есірткіге қарсымыз!» тақырыбында таза ауада &nbsp;флешмоб өткізілді. &nbsp;Шарада ЖДО, СӨСҚ мамандары зиянды әдеттердің алдын алу, тиімді тамақтану, дене белсенділігі туралы түсіндірме жұмыстарын жүргізді. Көмекбаев ауылындағы №185-орта мектепте оқушылар арасында «Есіркіден аулақ бол!» тақырыбында флешмоб өткізілді.. Сонымен қатар, «Зиянды әдеттердің алдын ал» &nbsp;тақырыбында &nbsp; сурет салып, көрме ұйымдастырды. Сонымен қатар, Ә.Егізбаев атындағы №121 орта мектебінде «Балдәурен» күндізгі тынығу лагерінде &nbsp;оқушылар арасында «Біз &nbsp;нашақорлыққа қарсымыз!» тақырыбында таза ауада &nbsp;флешмоб өткізілді. Шарада ЖДО, СӨСҚ мамандары зиянды әдеттердің алдын алу, тиімді тамақтану, дене белсенділігі туралы түсіндірме жұмыстарын жүргізді. А.Жанпейісов атындағы №105 мектеп-лицейінде «Балдырған» күндізгі тынығу лагерінде оқушылар арасында «Біз &nbsp;есірткіге қарсымыз!» тақырыбында cурет сайысы өткізілді. &nbsp;Шарада ЖДО, СӨСҚ мамандары денсаулық, денсаулыққа зиян келтіретін темекі, ішімдік, есірткі тұтынудың алдан алу, тиімді тамақтану, дене белсенділігі туралы түсіндірме жұмыстарын жүргізді. Ү.Томанов атындағы №183 орта мектебінде 7 сынып &nbsp;оқушылар арасында «Есірткіге ЖОҚ-де!» тақырыбында таза ауада &nbsp;флешмоб өткізілді. &nbsp;Шарада ЖДО, СӨСҚ мамандары зиянды әдеттердің алдын алу, тиімді тамақтану, дене белсенділігі туралы түсіндірме жұмыстарын жүргізді.О.Шораяқұлы атындағы №30 орта мектебінде «Балдәурен» күндізгі тынығу лагерінде тынығушылар арасында «Біз &nbsp;есірткіге қарсымыз!» тақырыбында флешмоб өткізілді. Лагерь тынығушылары флешмобқа белсене қатысып, марафонға өз үлестерін қосты. Сонымен қатар, «Нашақорлықтың &nbsp;алдын ал» &nbsp;тақырыбында &nbsp; сурет салып, көрме ұйымдастырды. Ү.Томанов атындағы №183 орта мектебінде «Берік отбасы – есірткіден алыс!» тақырыбында облыстық отбасылық сайысы өткізілді. &nbsp;Шараға 4 отбасы қатысып, дене белсенділігімен айналысу, бос уақытты тиімді пайдалану, сурет салу, жетістіктері атты 4 бөлімнен тұратын сайыста Мырзашевтар отбасы бірінші орынды иеленді. &nbsp; Ә.Егізбаев атындағы №121 орта мектебінде ата-аналар арасында &nbsp;«Нашақорлықтың алдын алу» тақырыбында ата-аналар жиналысы өткізілді. &nbsp;Ш.Уәлиханов атындағы №26 орта мектебінде «Жас толқын» аулалық клубы мүшелері арасында «Біз &nbsp;есірткіге қарсымыз!» тақырыбында футболдан спорттық сайыс өткізілді. Кездесу нәтижесі бойынша «Былғары доп» командасы жеңіске жетіп, «Алғыс хаттармен» марапатталды.Жосалы кентінде орталық алаңда Жастар орталығының ұйымдастыруымен «Жастар – нашақорлыққа қарсы» тақырыбында акция өткізілді. Оған ЖДО, СӨСҚ мамандары есірткінің, ішімдіктің, темекінің зияны туралы түсіндірме жұмыстарын жүргізіп, АТМ таратты. Сонымен қатар, орталық алаңдағы &nbsp;LED экраннан &nbsp;нашақорлықтың алдын алу туралы видеороликтер көрсетілді.

Қармақшыдағы денсаулық мектебінде күн сайын 7 түрлі тақырыпта кеңестер берілуде

<a href="https://kyzylorda-news.kz/ru">Kyzylorda-news.kz.</a> «Біз бала құқықтарын қорғау жөніндегі ауқымды мәселелерді шешуге тиіспіз. Балалардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету, балалар арасындағы суицид пен буллингтің алдын алу үшін мемлекеттік бақылауды күшейтіп, тиімді тетіктерді қарастырған жөн»- деген болатын мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев. Қазіргі басты мәселелердің біріне айналған балалар арасындағы суицид пен буллингтің алдын алу мақсатында біршама жұмыстар атқарылып жатыр.Бүгінде қай-қайсымыз да әлеуметтік желіге тәуелдіміз. Мұндайда үлкендерден бұрын оң-солын танып үлгермеген жасөспірімдер үшін алаңдайтынымыз рас. Кейбір жеткіншектерді суицидке дейін жеткізетін буллинг пен кибербуллингтің кесірі екені белгілі. Елімізде бүгіндері 11-15 жастағы жасөспірімдердің 12 пайызға жуығы осы дерттен жапа шеккендер санатында. Бұл мәселені Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев та назардан тыс қал¬дырған емес. Президент халыққа арнаған Жолдауында: «Қазір – ғаламтор дәуірі. Ондағы бей-берекет ақпарат тасқыны ұрпақтың санасын улап жатыр. Бір сәттік танымалдылықты көксейтін тамырсыз идеялар жаппай белең алуда. Бұл – аса қатерлі үрдіс» деген еді.Алдымен буллинг пен кибербуллинг дегеніміз не, оның алдын алуға бола ма? Осы жөнінде тоқталып өтсек. Буллинг (bullying) сөзі ағылшын тілінен аударғанда қорлау, қудалау, мазалау, кемсіту, қорқыту дегенді білдіреді екен. Бүгінде әлеуметтік желілерде оны кибербуллинг деп те атайтын болды. Кибербуллинг – әлеуметтік желілерде қорлау немесе қудалау дегенді білдіреді. Жасыратыны жоқ, балаларымызды заманнан, қатарынан қалмасын деген оймен гаджеттер мен телефонға үйірсек қылып алдық. Сарапшы мамандардың пайымдауынша, ата-аналар балаларына алғаш үш жасында-ақ смартфонды қолына ұстататын көрінеді. Ал төрт-алты жастағы балалардың 54 пайызында жеке телефоны болса, ол бала 14-ке келгенде бұл көрсеткіш 97 пайызға жетеді екен.&nbsp;Сарапшылардың сөзінше, кибербуллинг қазір бүкіл әлемдегі өте өзекті проблемаға айналған. Бір тәулік ішінде әлеуметтік желілердегі контентті бұғаттауды талап ететін заң Германия, Франция, Жаңа Зелландия, АҚШ секілді бірқатар дамыған елде қабылданған. Мәселен, АҚШ-тың 40-тан астам штатында кибербуллингке қолданылатын қылмыстық жаза өте қатаң. Сингапур, Оңтүстік Корея, Ресей мен Түркия мемлекеттері де осы әлеу¬меттік желі жөніндегі заңдарын қайта қарастырып, кибербуллингке қатысты жазаны күшейтуде.Баланың заманға сай болғаны дұрыс қой. Бірақ таяқтың екі ұшы болатыны тәрізді, жаңа технологиялардың пайдасынан гөрі зияны да бар екенін ұмытпауымыз керек. Жасөспірімдердің ата-анасы біле бермейтін түрлі қосымшаны жүктеп алып, ғаламтор кеңістігін шарлайтыны көңілге күмән ұялатады. Олардың әлеуметтік желіден түр-түсінен, жасынан бейхабар «жаңа достар» табатынын қайтерсіз. Олардың бірі ермек үшін әңгіме-дүкен құрса, енді бірі жымысқы оймен баланың сеніміне кіргісі келеді. Біз әңгімеге арқау еткелі отырған мәселе сондай арам ойлы жандар туралы болмақ. Олар түрлі ойындар арқылы баланы қызықтырып, содан соң бала туралы анық-қанығын біліп алып, кейін қорқыту, бопсалауға тырысады. Ақырында ешнәрседен бейхабар аңғал бала желідегі жалған аккаунт иесінің айтқанына көнетіндей жағдайға жетеді. Осындай «жаңа достықтың» соңы бала¬ны суицидке алып келген оқиғалар да болып жатыр. Қоғамда бұл мәселе жиі көтеріліп келеді. Осы тұрғыда:<blockquote>&nbsp;Мектепте ұзақ жыл жұмыс істедім. Ұстаздық еткен кезімде балалармен тығыз қарым-қатынаста болғандықтан, кейде жеткіншектер арасында түсінбестік жағдайлар болып жататынын білетінбіз. Ұстаз ретінде мұндай мәселелерде балаларға қол ұшын созуға тырысатын едік. Алайда ол кезде буллинг дегенді білмейтінбіз. Бүгіндері технологияның қарыштап дамуы мен интернет желісінің қолжетімділігі адамдардың «маған барлығы рұқсат етілген» деген пайымын одан сайын нықтай түскендей. Олар жалған аккаунт арқылы балалармен танысып, олар¬дың сеніміне кіретінді шығарды. Сеніміне кіріп алған соң қорқыту, бопсалау, оғаш қылық жасауға итермелеу сынды заң бұзушылықтарға баратын болыпты. Осының кесірінен адами құндылықтардың құрдымға кетіп бара жатқандығына менің де көңілім алаңдаулы,– дейді қала тұрғыны О.Мақсат. &nbsp;</blockquote>Осы күні ғаламторда баланың өз-өзіне, жақындарына, туыстарына қол жұмсауына итермелейтін ойындар да аз емес. Бұдан бірнеше жыл бұрын кибербуллингтердің жемісі саналатын «Көк кит», «Тыныш үй», «Мені сағат 04:20-да оят», «Қызыл жапалақ», «Киттер мұхиты», «Құс жолы», «NaN», «F57» сынды ойындар дүние жүзін дүрліктіргені белгілі.&nbsp;Елімізде әр бесінші бала осы кибербуллингтің қатысушысы немесе зиян шегушісі екені анықталды. Мұндай әрекетке барғандар келешекте психикалық ауытқушылыққа шалдығады екен. Еліміздегі әрбір бала немен айналысып жатыр, әлеуметтік желіде кіммен дос? Буллинг пен кибербуллингтің құрбанына айналып жүрген жоқ па деген сұрақтар әрбір ата-ананы алаңдатуы тиіс. Сондықтан да интернеттегі бала тәрбиесін, бала құқығын біз басты назарда ұстауымыз керек, дейді психолог мамандар.Жасыратыны жоқ, қазір атауы қазақ қоғамына жат болғанымен, қатері бүкіл елді шарпып үлгерген бұл кесел қазір өршіп тұрғаны белгілі. Ендеше, желідегі жүгенсіздік пен жауапсыздыққа, желікке заң жүзінде жауап берер уақыт келді. Бала тәрбиесін әлеуметтік желіге табыстаудың зардабы ең алдымен ата-анаға әсер етеді. Жаңа технологияның мүмкіндігі қарыштап дамыған заманда бұл мәселеге мән беретін кез жетті. Балаларымыз жамандыққа кезікпесін, қиын жағдайға тап болмасын десек алдымен өзіміз, ата-аналар үлгі болуымыз қажет-ақ.&nbsp;

Бала қауіпсіздігі басты назарда

<a href="https://kyzylorda-news.kz/ru">Kyzylorda-news.kz.</a> Қазгидромет ел аймақтарында 26 шілдеде болатын қауіпті метеорологиялық құбылыстарға болжам жасады.Атмосфералық фронтальды бөлімдердің өтуімен ҚР батысында, солтүстігінде, оңтүстік-шығысында ауа райының тұрақсыз сипаты сақталады, найзағай ойнап, жаңбыр жауады. Тек оңтүстікте, шығыста, елдің орталығында жауын-шашынсыз ауа-райы күтіледі. Республика бойынша жел күшейеді, түнде солтүстік-батыста тұман болады.<blockquote>«Күндіз Алматы, Жамбыл, Қызылорда, Түркістан облыстарында Жетісу, Абай, Ұлытау, Маңғыстау, Қарағанды, Ақтөбе, Атырау, Шығыс Қазақстан облыстарының оңтүстігінде 35-42°С қатты ыстық күтіледі.Күндіз Алматы облысының солтүстігінде, орталығында өте қатты ыстық - 42°С, Түркістан облысының батысында өте қатты ыстық, шөлді аудандарында 45°С, Ұлытау облысының оңтүстігінде, Жетісу облысының оңтүстігінде, орталығында 40-42°С сақталады.Алматы, Түркістан, Жамбыл, Шығыс Қазақстан, Қарағанды, Маңғыстау, облыстарында, Ұлытау, Жетісу, Абай облыстарында, орталығында, шығысында Қызылорда, батысында, оңтүстігінде Павлодар, оңтүстігінде Ақтөбе, батысында, солтүстігінде Атырау, оңтүстігінде, батысында Ақмола облыстарында төтенше өрт қаупі бар», - деп жазды синоптиктер.</blockquote>Солтүстік Қазақстан, Ақмола, Атырау, Қостанайдың оңтүстігінде, Маңғыстау облыстарының батысында, солтүстік-шығысында жоғары өрт қаупі сақталады, Батыс Қазақстан облысында өрт қаупі жоғары болады деп күтіледі.

26 шілдеге арналған ауа райы болжамы

<a href="https://kyzylorda-news.kz/ru">Kyzylorda-news.kz.</a>&nbsp; Жыл басынан бері ауданның әлеуметтік-экономикалық &nbsp;дамудың &nbsp;оң &nbsp;динамикасы қалыптасып, негізгі 7 макроэкономикалық көрсеткіштерді 100 &nbsp;пайыздан &nbsp;жоғары &nbsp;деңгейде орындап отыр. &nbsp;Бұл туралы аудандық экономика және бюджетті жоспарлау бөлімінің мамандары мәлімет ұсынып отыр.&nbsp;Негізгі салаларға &nbsp;жеке-жеке &nbsp;тоқталып кететін &nbsp;болсақ, &nbsp;есепті &nbsp;мерзімде 13,6 млрд теңгенің өнеркәсіп өнімі &nbsp;өндірілді. Нақты &nbsp;көлем &nbsp;индексі 105,9% құрады (1 айда -107,5%; 2 айда-108,3%; 3 айда – 110,4%; 4 айда – 109,2%, 5 айда – 101,1%). Қызылорда &nbsp;қаласы &nbsp;мен &nbsp;аудандар &nbsp;бөлісінде Арал &nbsp;ауданы &nbsp;5 орынға орналасқан.&nbsp;Жыл &nbsp;басынан &nbsp;бері &nbsp;аудан &nbsp;өнеркәсібі тау-кен өндірісі арқылы &nbsp;орындалып &nbsp;келе &nbsp;жатыр деуге &nbsp;болады. Себебі, 6 айдың &nbsp;қорытындысымен электр &nbsp;энергиясын тарату 2,3 пайызға, сумен &nbsp;жабдықтау 6,3 пайызға &nbsp;орындалмаса, жыл &nbsp;басынан &nbsp;бері өңдеу &nbsp;өнеркәсібінде төмендеу &nbsp;тенденциясы бар.Ауданда өндірілген өнеркәсіп &nbsp;өнімдерінің 73 пайызы өңдеу өнеркәсібіне тиесілі. Өңдеу өнеркәсібінде 9,9 млрд &nbsp;теңгенің &nbsp;өнімі &nbsp;өндірілді. Нақты &nbsp;көлем &nbsp;индексі 102,4% Қала, аудандар бойынша төртінші орында. &nbsp;Жарты &nbsp;жылдықтың &nbsp;қорытындысымен &nbsp;ауданда тоңазытылған &nbsp;балық 3,9 пайызға, басқа тәсілмен дайындалған &nbsp;балық 14,6 пайызға &nbsp;йодталған тұз 4,8 пайызға, бетон &nbsp;тауарлары 16,5 пайызға төмендеген. &nbsp;Ауыл шаруашылығы саласына &nbsp;келетін &nbsp;болсақ, жыл &nbsp;басынан &nbsp;бері 4,7 млрд теңгенің &nbsp;өнімі өндіріліп, &nbsp;нақты &nbsp;көлем &nbsp;индексі 101,6% құрады.&nbsp;Мүйізді &nbsp;ірі &nbsp;қара, қой мен &nbsp;ешкі, жылқы, түйе, құс басында өсім болғанымен, соңғы жылдарда &nbsp;алынған &nbsp;төл &nbsp;саны &nbsp;азайып &nbsp;келеді. Жыл &nbsp;басынан &nbsp;бері, алынған &nbsp;төлден қозы 14,6 пайызға, лақ 23,9 пайызға, құлын 26,2 пайызға, бота 21,6 пайызға кеміген. Негізінен &nbsp;қоғамдық-саяси ахуалға әсер &nbsp;ететін басты фактор – ол халықтың &nbsp;күнделікті &nbsp;тұтынатын азық-түлік &nbsp;тауарларының &nbsp;бағасы &nbsp;екендігі &nbsp;даусыз. &nbsp;&nbsp;Бүгінгі &nbsp;күнге аса &nbsp;маңызды 19 тауардың 4-нің &nbsp;бағасы &nbsp;шекті &nbsp;мәннен өскен. Атап айтқанда, күріш 41 теңгеге, нан 6 теңгеге, сиыр &nbsp;еті 128 теңгеге, қырыққабат 42 теңгеге өскен.&nbsp;Есепті &nbsp;кезеңде &nbsp;ауданда 6599 шағын &nbsp;және &nbsp;орта &nbsp;бизнес &nbsp;субъектілері &nbsp;тіркеліп, оның 279-ы заңды тұлғалар, 5061-і жеке кәсіпкерлер, 1259-ы шаруа қожалықтарды құраған. Өткен &nbsp;жылдың сәйкес &nbsp;кезеңімен &nbsp;салыстырғанда тіркелген &nbsp;субъектілер &nbsp;санында &nbsp;өсім 38,4 &nbsp;пайыз &nbsp;болды. &nbsp;Тіркелген &nbsp;субъектілердің 95,0 пайызы, 6268-і жұмыс жасап &nbsp;тұр. Яғни 55 заңды &nbsp;тұлға, 236 жеке &nbsp;кәсіпкер, 40 шаруа қожалығы &nbsp;қозғалыссыз &nbsp;тұрып, аудан рейтингісіне &nbsp;кері &nbsp;әсерін &nbsp;тигізуде. Жұмыс &nbsp;жасап &nbsp;тұрған шағын &nbsp;және &nbsp;орта &nbsp;бизнес субъектілерінің нақты &nbsp;көлем &nbsp;индексі 144,3 пайызды &nbsp;құрады. Бұл &nbsp;көрсеткіш &nbsp;бойынша Арал &nbsp;ауданы 2 &nbsp;орында.&nbsp;Есепті &nbsp;мерзім &nbsp;ішінде &nbsp;ауданда 4,9 млрд теңгеге бөлшек &nbsp;сауда &nbsp;жасалып, нақты &nbsp;көлем &nbsp;индексі 137,8% құрады. Қала, аудандар &nbsp;бөлінісінде 4 орынға &nbsp;орналасып &nbsp;отырмыз.&nbsp;Есесіне, жыл &nbsp;басынан &nbsp;бері &nbsp;аудандағы көтерме сауда көлемінің азаюы байқалып &nbsp;келеді. Ағымдағы &nbsp;жылдың &nbsp;6 айында &nbsp;ауданда 7,0 млрд теңгеге көтерме &nbsp;сауда &nbsp;жасалып, нақты &nbsp;көлем &nbsp;индексі 24,7 пайызға &nbsp;азайған.&nbsp;Жыл басынан бері облысқа тартылған &nbsp;инвестицияның 4,7 пайызы ауданға &nbsp;тиесілі &nbsp;болып, барлығы 7,7 млрд теңге &nbsp;инвестиция &nbsp;тартылып, өсім 2,0 есеге жетті. Қала, аудандар &nbsp;бөлінісінде 2 орындамыз.&nbsp;Тартылған &nbsp;инвестицияның 75,0 пайызы, яғни 5,8 млрд &nbsp;теңгесі &nbsp;ауылдық &nbsp;жерлерге &nbsp;тартылса, &nbsp;қалған 1,9 &nbsp;млрд теңгесі &nbsp;Арал &nbsp;қаласына &nbsp;салынған.Салалар &nbsp;бойынша &nbsp;айтатын болсақ, тартылған инвестицияның 2,0 млрд теңгесі білім беру &nbsp;саласына, 2,0 млрд теңгесі көлік &nbsp;және &nbsp;қоймалау саласына, 1,7 млрд &nbsp;теңгесі жылжымайтын &nbsp;мүліктермен &nbsp;операциялар &nbsp;саласына, 1,6 млрд теңгесі өнеркәсіпке &nbsp;салынған. Өнеркәсіпке, &nbsp;оның &nbsp;ішінде тамақ &nbsp;өндірісіне &nbsp;салынған &nbsp;инвестицияларда &nbsp;өсім &nbsp;байқалғанымен &nbsp;ауыл шаруашылығы &nbsp;саласына &nbsp;салынған &nbsp;инвестиция &nbsp;көлемі, өткен &nbsp;жылдың &nbsp;сәйкес кезеңімен &nbsp;салыстырғанда, 90,8 &nbsp;пайызға &nbsp;төмендеп &nbsp;кеткен.Мемлекет &nbsp;басшысының, &nbsp;облыс &nbsp;әкімінің тапсырмаларына сәйкес, шағын &nbsp;және &nbsp;орта &nbsp;бизнестің &nbsp;дамуына &nbsp;басымдық &nbsp;беріліп, &nbsp;ауданға &nbsp;тартылған &nbsp;инвестицияның &nbsp;ішіндегі &nbsp;жеке &nbsp;сектордың үлесін, &nbsp;экономикадағы бизнестің &nbsp;ролін арттырып, халықтың барынша бизнесте &nbsp;шоғырлануына ықпал жасалуы тиіс.Осыған &nbsp;орай, 2022 жылы ауданға &nbsp;16,7 млрд теңге &nbsp;инвестиция &nbsp;тартылып, &nbsp;ондағы жеке &nbsp;сектордың &nbsp;үлесі 50,3% құраса. Жыл басынан &nbsp;бергі инвестицияға жасалған &nbsp;талдау &nbsp;нәтижесі, оның &nbsp;ішіндегі жеке &nbsp;сектор үлесінің төмендеуін байқатып &nbsp;отыр. &nbsp; Ағымдағы &nbsp;жылдың &nbsp;6 айында жеке &nbsp;сектордың &nbsp;үлесі 49,4 пайызды &nbsp;құрап &nbsp;отыр.&nbsp;Биылғы жылға жасалған алдын - ала болжам бойынша даму бюджеті &nbsp;арқылы 15,7 млрд теңге инвестиция тартылатын болады. Ал жеке секторда 10,0 млрд &nbsp;теңгенің 14 жобасы &nbsp;іске &nbsp;асырылады &nbsp;деген &nbsp;болжам &nbsp;бар. Жеке сектордың &nbsp;осы &nbsp;жобалары 100 пайыз іске &nbsp;асырылғанның өзінде, оның жалпы &nbsp;инвестициядағы үлесі 39,0 пайызды &nbsp;құрайды &nbsp;екен, яғни 50,0 пайызға да &nbsp;жетпейді.&nbsp;Сондықтан, жыл &nbsp;басынан бері қалыптасып &nbsp;келе &nbsp;жатқан &nbsp;жағдайды &nbsp;ескере отырып, инвестиция &nbsp;саласы &nbsp;бойынша аудан &nbsp;рейтингісін &nbsp;көтеру, ондағы &nbsp;жеке &nbsp;сектордың &nbsp;үлесін &nbsp;жоғарылату мақсатында (кем &nbsp;дегенде 60-70 &nbsp;пайызға) жұмыстарды &nbsp;әлі де болса жетілдіруді қажет &nbsp;етеді.Есепті 6 ай &nbsp;ішінде 4,2 млрд теңгенің &nbsp;құрылыс &nbsp;жұмыстары &nbsp;атқарылып, өсім 3,2 есеге &nbsp;жетті. Облыс көлемінде 2 орындамыз.&nbsp; Пайдалануға &nbsp;берілген тұрғын &nbsp;үйлер &nbsp;көлемі.&nbsp;Жыл &nbsp;басынан &nbsp;бері 13807 &nbsp;шаршы &nbsp;метр &nbsp;тұрғын &nbsp;үй &nbsp;пайдалануға &nbsp;берілді. Барлығы &nbsp;жеке &nbsp;қаражат &nbsp;есебінен. Нақты &nbsp;көлем &nbsp;индексі 102,8% құрады. Қала мен аудандар &nbsp;бөлінісінде 5 орындамыз.Жыл соңына &nbsp;дейін бюджет &nbsp;қаражаты &nbsp;есебінен &nbsp;7200 &nbsp;шаршы метр &nbsp;тұрғын &nbsp;үйлер &nbsp;пайдалануға &nbsp;берілетін &nbsp;болады.&nbsp; Бюджеттің кірісі мен &nbsp;шығысына толығырақ баяндамамның екінші бөлігінде тоқталатын &nbsp;боламын. Дегенмен, &nbsp;жалпы &nbsp;айтатын &nbsp;болсам, аудан &nbsp;бюджетінің кірісі 7,0 млрд теңгені &nbsp;құрап, болжам 103,0 пайызға орындалса, &nbsp;оның &nbsp;ішінде өз &nbsp;кірістеріміздің болжамы 113,0 &nbsp;пайызға &nbsp;орындалып, 1753,0 млн теңгені құрады.&nbsp;Бюджет &nbsp;қаражатының &nbsp;игерілуі &nbsp;бойынша, бюджет шығысы 100,0 пайызға орындалып, 6,6 млрд &nbsp;теңгені &nbsp;құрады. &nbsp; Білім саласы бойынша қазіргі таңда ауданда 3-6 &nbsp;жас аралығындағы балалар толығымен мектепке дейінгі мекемелермен қамтамасыз етілсе, 2-6 жас аралығындағы балалардың қамтылу деңгейі 90,5 пайызды құрап отыр.Денсаулық саласында есепті &nbsp;мерзімде туу көрсеткіші 0,2 промиллеге төмендеген. Әлеуметтік маңызы бар аурулар бойынша, қан айналымы жүйесі ауруларымен алғаш рет тіркелгендер саны 100 мың халыққа &nbsp;шаққанда 236,6 промиллеге, қатерлі &nbsp;ісік аурулары 19,9 промиллеге, туберкулез ауруымен алғаш &nbsp;рет &nbsp;тіркелгендер &nbsp;саны &nbsp;0,2 промиллеге өскен. Есепті &nbsp;мерзімде 1 жасқа &nbsp;дейінгі 8 бала &nbsp;шетінеп, &nbsp;көрсеткіш 0,2 промиллеге &nbsp;көбейген.Жұмыспен қамту мәселелері бойынша жұмыс іздеп хабарласқандар саны 3114 адам болса, оның 557-і тұрақты жұмысқа орналасты. Биылғы жылы 3000 жаңа &nbsp;жұмыс &nbsp;орнын &nbsp;құру &nbsp;межесі &nbsp;берілсе, &nbsp;6 айда 1564 жаңа &nbsp;жұмыс &nbsp;орны &nbsp;ашылып, &nbsp;жылдық жоспардың 52,1 пайызы &nbsp;орындалып &nbsp;отыр. Жыл &nbsp;басынан &nbsp;бері 6 бос &nbsp;орындар &nbsp;жәрмеңкесі &nbsp;ұйымдастырылып, оған 390 адам &nbsp;қатысып, 63 адам &nbsp;тұрақты &nbsp;жұмысқа, 24 адам қоғамдық &nbsp;жұмыстарға &nbsp;жіберілді, 214 адамға заңнама &nbsp;аясында &nbsp;кеңестер &nbsp;берілді.Жыл &nbsp;басынан &nbsp;бері ауданда тіркелген қылмыстар саны &nbsp;азайғанымен, есепті &nbsp;мерзім &nbsp;ішінде бұзақылық, отбасы тұрмыстық қатынаста жасалған қылмыстар, топтасып жасалған қылмыстар саны &nbsp;өсіп &nbsp;отыр.&nbsp;2023 жылдың 6 айының &nbsp;қорытындысымен аудан бойынша 1 753,0 млн. теңге түсімдер түсіп, &nbsp;жоспардан 205,5 млн теңгеге артық орындалды. Ағымдағы нысаналы трансферттерден 675,6 млн. теңге, нысаналы даму трансферттерінен 2 358,0 млн. теңге және субвенциядан 2 223,0 млн. теңге толық &nbsp;түсті. &nbsp;&nbsp;Аудан бюджетінен қаржыландырылатын бюджеттік бағдарлама әкімшілері 2023 жылдың алғашқы алты айына бөлінген 6 642,0 &nbsp;млн. теңге қаржының 6 641,2 мың теңгесін игеріп шығындар жоспары 100,0% орындалды.

Аралда 7200  шаршы метр  тұрғын  үй  пайдалануға  берілмек

<a href="https://kyzylorda-news.kz/ru">Kyzylorda-news.kz.</a> Президент Жолдауында елдің әлеуметтік-экономикалық қуатын арттырумен қатар мәдени, рухани келбетімізге де аса мән беруіміз керектігін ерекше атап өтті. Бұл жоғарыда айтып кеткеніміздей, халықтың рухани көңіл күйін құлдыратып алмау жолындағы мемлекетіміз ұстанып отырған оң саясат. «Қоғамды ұйыстыру, ұлттық бірегейлікті нығайту ісінде еліміздің тарихи мұрасын және мәдени әлеуетін тиімді пайдалануға баса мән беріледі. &nbsp; &nbsp;Бұл орайда Қазақстанның мүмкіндіктері зор, соның ішінде өзін халықаралық аренада тиімді таныта алады. Дегенмен, бұл мәселеге қатысты саясатымызды қайта қарау қажет. Қазір мемлекет бюджет қаржысын оңды-солды иелене беретін белгілі бір қайраткерлердің ғана жобаларын қаржыландырып отыр», деді Президент Қ.Тоқаев.Оры ретте Арал ауданындағы бірегей мәдени ошақтардың бірі – аудандық тарихи өлкетану музейінің бүгінгі хоры туралы сөз қозғағымыз келеді.Аудандық тарихи өлкетану музейі ресми түрде Қазақ ССР-ы Министрлер Кеңесінің қаулысымен 1988 жылдың 25 маусымында ашылды. Содан бері, міне, 35 жыл бойы халыққа мінсіз қызмет көрсетіп келеді. Алғашқы ашылған кезде 2 залы ғана болса, қазірде 6 залы, 8 мыңдай жәдігері (экспонат) бар. Жылына 10 мыңға жуық көрермен қамтитын мекемедекөрме залдары мен қор бөлімінде аудан тарихына байланысты көптеген аса құнды жәдігерлер бар. Әрине, ауданда бұған дейін де 1930 жылы музей ашылып, ол 1947 жылы белгісіз себептермен жабылып қалған. Оның барлық жәдігерлері облыстық музейге табысталған.Ал енді осы музей қалай ұйымдастырылып,ашылды.Оны көпшіліктің біле бермеуі мүмкін.Аудандық мәдениет бөлімін ширек ғасырдан аса басқарған Құдайберген Жасекенов ағамыз 1924 жылы туған, яғни 1984 жылы 60 жасқа толып зейнетке шығуы тиіс болатын. Кеңес өкіметі кезінде зейнетке 60 жаста шығатын және жоғарғы басшылық рұқсат етсе әрі қарайда бірнеше жыл жұмысын жалғастыра беруге мүмкіншілік бар еді. Тек ол кезде бүгінгідей зейнетақысын да, айлығында қосарлап алмайтын.Сонымен Құдекең 1984 жылы 60-қа толса да зейнеткешықпай, жоғарғы басшылықтың рұқсатымен меңгерушілікжұмысын одан әрі жалғастыра берді.1971-1987 жылдар аралығындаоблыстық мәдениет басқармасыныңбастығы Жарылқасын Үмбетов деген кісі болды. Аса білімдар,қызметкерлерге қатаң талап қоятын қатты адам еді, бірақ барынша әділетті болатын. Оның сынынан өткендер ғана жұмыс істейтін, талабына шыдамай біраз адамдар жұмыстан да шығып кетті. Тіпті бір ауданның орталық кітапхана директоры әйел адам Үмбетовтің талабына шыдамай декретке шығып кеткен. Кейін әріптестері оны «Үмбетовтен қорқып, декрет кешыққан келіншек» деп қалжыңдайтын. Жастары қатарлас болғасын ба, әлдеп арасаттылық тарын сыйлады ма, ол кісі әйтеуір Құдекең мен Қазалы аудандық мәдениет бөлімінің меңгерушісі Кеңес Асанбаевты қаттықадірлейтін.Бірде сол Үмбетов,шамасы 80-ші жылдар, Аралға келген бір іссапарында Құдекеңе:– Құдеке, не ойлап жүрсің, енді 3-4 жылда зейнетке шығасың, сонда не істейсің, әлде үйде жатып аласың ба, бірдеңемен айналысуың керек қой,сен істей қоятындай мәдениет бөлімінде жұмыстың реті жоқ, сондықтан Аралда музей ұйымдастырып,қайтадан ашайық,ол саған келешек нан болады,ол үшін осы бастан музейге керекті жәдігерлерді жинай беру керек, оғанауданның барлық мәдениет қызметкерлерін жұмылдырыңдар, ал мен өз тарапымнан қандай көмек болсада жасаймын,– деді. Бұл біз ойланбаған тың ұсыныс еді,әдепкіде не дерімізді білмей абдырап қалдық. Тіпті жәй айтыла қалған сөз шығар деп мән де бермедік.Өйткені музей ашу үшін қыруар жәдігер жинау керек,оның одан басқа да қаншама жұмыстары жетіп жатыр. Ал біздің музей дегенді сырттай білгеніміз болмаса,оның ішкі құрылымдарынан хабарымыз шамалы еді. Сондықтан бұл орындалмайтын шаруа ғой деп ойладық.Бірақ Үмбетов бізге талап еткенін қоймады. Ол Аралға келесі келгенде "қанша жәдігер жинадыңдар?" деп сұрақты тікесінен қойды. Біз не айтарымызды білмедік,өйткені бірде-бір жәдігер жиналмаған еді. Үмбетов онымен қоймай,аудандық партия,атқару комитеттерінің басшыларына кіріп, ауданда музей ашу мәселесін көтерді. Облыстық партия, атқарукомитеттерінен аудан басшыларының атына нұсқау-хаттар түсірді. Бізге енді облыстан да, аудан басшылығынан да тапсырмалар беріле бастады.Қаласақта,қаламасақта біз бұл жұмыспен енді шындап айналысуға мәжбүр болдық. Ендігі кезекте музейге керекті жәдігерлерді жинап,оған бас-көз болатын бір адам керек болды.Мәдениет бөлімінде басқа адамның реті болмай, бұл жұмыспен менің айналысуыма тура келді. Әр жыл сайын екі-үш қайтарадан ауданның барлық елді мекендерін аралап, алдымызға сол жердегі клуб, кітапхана, ауылсовет қызметкерлерін салып жәдігер жинауға кірістік. Біріне түсіндірдік,біріне жалындық, біріне музейде атың қалады дедік,жолдастығымызды, ағайыншылығымызды салдық, әйтеуір түрлі әдістерді қолдандық. Музей ашамыз дегесін жұртшылықта жәдігерге жарайды-ау деген көнеден қалған заттарын ақысыз беріп жатты. Тіпті кейбір заттарды жәдігерлікке жарамағасын тастап кеткен кездеріміз де болды.Ауданның барлық мәдениет қызметкерлеріне музейге жәдігер жинаутапсырылды. Әсіресе ауылдық клуб, кітапханашыларға қалаға әр келген сайын жәдігер әкелу қатаң міндеттелді.1979 жылы теңіздің тартылуына байланысты аудандағы ең ірі мекеме теңіз порты жабылып,оған қарасты «Маяк» клубы мәдениет үйіне берілдіде,бұған дейін 15 жылдай мәдениет үйі қызметін атқарып келген қазіргі музейғимараты бос қалды.Қолға түскен жәдігерлерді осы үйге әкеліп,жинай бердік. Жалпы бұл үй аудан үшін қасиетті де қастерлі үй деуге болады. Осы үйде Қазанғап оркестрі,драма ұжымы халықтық атақтарға ие болды. Белгілі жырау Набат Ойнарова, Қазақстанның халық әртісі Құдайберген Сұлтанбаев, Қазақстанның еңбегі сіңген қайраткері,композитор Мұрат Сыдықов және басқалар өздерінің өнер жолдарын осы үйдің қабырғасында бастады. Ауданның өнері мен мәдениеті үлкен биікке көтерілді.1986 жылдың қазан айында Қ.Жасекенов заңды зейнетке шығып,музейге ауысуы керек болды. Бұған дейін 3 мыңдай жәдігер жиналған еді. Бірақ музей әлі ресми түрде ашылмағандықтан қаралған штат жоқ болатын. Дәл осы кезде Ж.Үмбетов уәдесінде тұрып,көмекке келді. Облыстың білдейбір мекемесі,облыстық музейдің 5-6 адамдық штаты бар бір бөлімін уақытша жауып, оның адамдарын басқа бөлімдерге ығыстырып,Аралға ауыстырды.Бұл кезкелген басшының қолынан келе бермейтін үлкен ерлік әрі қамқорлық еді. Құдекең сол бөлімге меңгеруші болды да, қалған штаттарға адамдар алынды. Үмбетов онымен қоймай, республикалық «Казреставрация» мекемесінен суретші-реставраторлар бригадасын алдырды. Облыстық музейдегі Аралға қатысты жәдігерлердің басым бөлігін кері қайтарып, облыстық музейдің Әмірғали Көшекбаев бастаған білікті мамандарын Аралға жиі-жиі жіберіп, көмек көрсеткізді. Бұлардың барлығы да музей ресми ашылғанша бір жарым жылдан аса осында жұмыс істеді.Музей жұмысын ұйымдастырып,ашылуына аудандық партия,атқару комитеттері барынша қамқорлық көрсетті.Ауданның барлық мекемелеріне тапсырмалар берді.Әсіресе кеме жөндеу зауыты, тұрмыс қажетін өтеу комбинаты, сауда, денсаулық, білім, мәдениет, КазНИИРХ,Барсакелмес мекемелерінің көмектері ерекше болды. Кеме жөндеу зауыты музей ғимаратын күрделі жөндеуден өткізумен қатар, көркемдеуге қажетті заттарды,турникеттерді жасап берді. Тұрмыс қажетін өтеу комбинаты сапалы ағашпен, фанералармен қамтамасыз етті. КазНИИРХ, Барсакелмес мекемелері әртүрлі аң-құстардың, балықтардың мумияларын тегін берді.Музейді көркемдеуде суретші-реставраторлармен бірге әсіресеҚұдекеңнің інісі Жасекенов Смағұлдың еңбегі өлшеусіз болды. Смағұл тамаша ағаш ұстасы еді,ол өзінің жеке станоктарын әкеліп, музейдің барлық стенділерін жасап берді.Осындай қажырлы еңбектің нәтижесінде жоғарыда айтылған күнде музей салтанатты түрде ашылды. Оған аудан басшысы Б.Ақпенбетов,ардагерлер,мекеме қызметкерлері, жалпы жұртшылық,мектеп оқушылары қатысты. Аралда музейдің ашылуына себепкер бірден-бір адам Жарылқасын Үмбетов ағамыз бұл салтанатқа қатыса алмады, ол бұл кезде денсаулығына байланысты облыстық мәдениет басқармасы басшысы қызметінен кеткен болатын.Осы уақыт ішінде музей күннен-күнге кемелденіп, ел қызыға баратын рухани мекенге айналды. Көрнекті зергер Құдайберген Құлмамбетов музейге зергерлік ұста дүкенін жасап берсе,белгілі суретшілер Абай Әбішов, Берік Бөкешов көптеген картиналарын сыйға тартып,одан галерея ашылды. Музей жанынан балықшылар өміріне қатысты филиал ұйымдастырылып, ол жеке статусы бар Балықшылар музейі болды. Бүгінде музей халықтың рухани нәр алатын орталығына айналған.

Аралдағы мұражайда 8 мыңдай жәдігер бар

<a href="https://kyzylorda-news.kz/ru">Kyzylorda-news.kz.</a> Қармақшы ауданында «Ауыл ел бесігі» бағдарламасы аясында бес елді мекеннің 21 көшесіне орташа жөндеу жұмыстары жүргізіліп жатыр. Атап айтқанда, Жосалы кентінде 15 көше, Ақтөбе ауылдық округінде бір көше, Ақай елді мекенінде 3 көше, Ақжар ауылдық округінде бір көше, ІІІ Интернационал ауылында бір көше. Жалпы бүгінгі күнге дейін бес көшенің 3,5 шақырымы төселіп, аяқталды. Бұл туралы Өңірлік коммуникациялар қызметінде өткен брифингте Қармақшы ауданының әкімі Жандос Еркінбек мәлімдеді.– Жосалы кентіндегі Амангелді Иманов көшесін абаттандыру, аяқ су жолдарын жаңарту және орташа жөндеу жұмыстары аяқталды. Сонымен қатар облыстық бюджет есебінен Қуаңдария ауылындағы 2 көшеге орташа жөндеу жүргізілді. Ендігі кезекте көптен бері кент тұрғындарының көтеріп жүрген мәселелерінің бірі – Жосалы кентіндегі темір жолдан өтетін көпір құрылысы мемлекеттік сараптамадан өткізілетін болады. Бұдан бөлек, аудандық маңызы бар «Самара-Шымкент» Ақжар, Тұрмағамбет, Көмекбаев елді мекендерінің автомобиль жолдарының орташа жөндеу жұмыстарын жүргізуге 503,0 млн.теңге қаржы бөлінді. Қазіргі таңда мердігер мекеме жоспарлаған 8 шақырым жолдың 7,5 шақырымын аяқтады, - деді аудан әкімі Жандос Еркінбекұлы. &nbsp;

Қармақшы ауданына қарасты 5 елді мекеннің көшелері жөнделеді

<a href="https://kyzylorda-news.kz/ru">Kyzylorda-news.kz.</a> &nbsp;Биыл Қармақшы ауданында 26 813 гектар жерге егін егілді. Оның ішінде басты дақыл күріштің көлемі – 13 770 гектарды құрайды. Осы жылғы вегетациялық кезеңге бөлінген су лимиті мен егілетін дақылдарды кезектестіру схемасына сәйкес, күріштің көлемі былтырғы жылмен салыстырғанда 997 гектарға артық егілді. Ал әртараптандыру дақылдары 2 340 гектарға орналастырылды. Бұл туралы Қызылорда облысының өңірлік коммуникациялар қызметінің алаңында өткен брифингте Қармақшы ауданының әкімі Жандос Еркінбек хабарлады.– Қармақшы ауданының әлеуметтік-экономикалық жағдайы тікелей ауылшаруашылығына негізделген. Осы себепті жыл сайын егілетін егін көлеміне үлкен мән беріледі. Биылғы жылдың бірінші жартыжылдығында ауданымызда ауылшаруашылығы өнімдерінің жалпы көлемі – 2 млрд.899,5 млн.теңгені құрап, былтырғы жылмен салыстырғанда 102,1 пайызды құрады. Жалпы ауданда көктемгі дала жұмыстарының нәтижесінде 3854 гектарға – жаңа жоңышқа, 1050 гектарға – жаздық бидай, 1050 гектарға – мақсары, 50 гектарға – құмай, 40 гектарға – сүрлем жүгері, 3 гектарға – күнбағыс дақылы себілді. Сонымен қатар, осы жылы Жаңажол ауылдық округінде орналасқан «Жаңажол» ЖШС бес гектар жерге тамшылатып суару әдісімен алма бағын егіп, баптау үстінде. Бұдан бөлек, облыс әкімінің «тұрғындардың өзін-өзі әлеуметтік маңызы бар картоп, көкөніс және бақша өнімдерімен қамтамасыз етуді қалыптастыру» тапсырмасы бойынша аудан тұрғындарына 392 гектар бақшалық жерлер дайындалып, 881 отбасыға бөлініп берілді, – деді аудан әкімі Жандос Еркінбекұлы.Қармақшы ауданында мал шаруашылығы саласында да оң көрсеткіш қалыптасып келеді. Сәйкесінше, төрт-түлік мал басының өсім көрсеткіші орташа 6,0 пайызды құрайды. Атап айтқанда, мүйізді ірі қара 5,6 пайызға, қой басы 6,6 пайызға, жылқы 11,1 пайызға, түйе 9,0 пайызға, құс 5,8 пайызға артты.

Қармақшы ауданында 26 813 гектарға егін егілді

<a href="https://kyzylorda-news.kz/ru">Kyzylorda-news.kz.</a> &nbsp;Қармақшы ауданында құрылыс саласы қарқынды дамып келеді. Жыл басынан бері ауданда 11 460 шаршы метр тұрғын үй ел игілігіне пайдалануға беріліп, өткен жылғы көрсеткішпен салыстырғанда 103,8 пайызды құрап отыр. Жалпы ауданда құрылыс жұмыстарының көлемі 33,3 пайызға артты.&nbsp;Сондай-ақ, биыл халықтың әлеуметтік осал топтарына тұрғын үй сатып алу үшін Ұлттық қордан арнайы қаржы бөлінді. Осы орайда жыл соңына дейін кәсіпкерлер тарапынан екі пәтерлік 25 тұрғын үй салынып, заңдылыққа сәйкес сатып алынатын болады. Бұл жөнінде Қызылорда облысының өңірлік коммуникациялар қызметінде өткен брифингте Қармақшы ауданының әкімі Жандос Еркінбек хабарлады.–Ауданымыздағы Т.Көмекбаев, Қармақшы, Алдашбай Ахун елді мекендерін сапалы ауыз сумен қамтамасыз ету бойынша арнайы жоба қолға алынған болатын. Қазіргі таңда бұл жоба бойынша жұмыстар жоспарға сәйкес жүргізілуде. Одан бөлек, ауданның көгілдір отынға қосылған елді мекендерінің санын арттыру мақсатында да тиісті жұмыстар орындалуда. Бүгінде Төретам кентінің 73,2 пайызы, Ақай ауылдық округінің 91,2 пайызы табиғи газбен қамтылды. Сондай-ақ, Дүр Оңғар елді мекенінде ауылішілік газ желісінің құрылысы мен Жосалы кенті «Тәуелсіздік» ықшам ауданындағы үйлерге көгілдір отын кіргізу үшн тиісті құжаттар өткізілді, - деді аудан әкімі Жандос Еркінбекұлы.

Қармақшыда құрылыс қарқынды 

<a href="https://kyzylorda-news.kz/ru">Kyzylorda-news.kz.</a> Қармақшы ауданына жыл басынан бері 4,0 млрд. теңге инвестиция тартылып, өткен жылдың тиісті кезеңімен салыстырғанда 39,8 пайызға артты. Бұл туралы Өңірлік коммуникациялар қызметінің ақпараттық алаңында өткен баспасөз конференциясында Қармақшы ауданының әкімі Жандос Еркінбекұлы мәлімдеді.Сондай-ақ, өнеркәсіп саласының кәсіпорындарымен 2,6 млрд. теңгенің өнімі өндірілген. Ал, осы өнеркәсіп саласының 87,0 пайызын құрайтын өңдеу өнеркәсібінде 2,0 млрд. теңгегенің өнімі алынып, өткен жылдың тиісті кезеңімен салыстырғанда 13,1 есеге артып отыр.<blockquote>«Ауданның экономикалық дамуы көрсеткіштеріне тікелей әсер ететін шағын кәсіпкерліктің дамуыда басты назарда. Сонымен қатар, аудан бойынша тіркелген шағын және орта кәсіпкерлік субъектілер саны 2023 жылдың 1 шілдесіне 4 470 бірлікті құрап, өткен жылдың есепті кезеңімен салыстырғанда 13,4 пайызға, оның ішінде жұмыс жасап тұрған шағын және орта кәсіпкерлік субъектілер саны 4 150 бірлікті құрады. Бұған қоса, мемлекеттік бағдарламалар шеңберінде 90 жоба 740,5 млн.теңгеге несиелендірілсе, 112 жоба115,0 млн.теңге грант берілді. Жыл соңына дейін, кәсіпкерлік саласындағы жобалар мемлекеттік бағдарламалар арқылы қаржыландыру көлемі былтырғы жылдан да жоғары болады деп күтілуде» деді Жандос Еркінбекұлы.</blockquote>Қазіргі таңда ауданда «Ауыл Аманаты» бағдарламасы шеңберінде 1672,1 млрд. теңгені құрайтын 258 жобаның құжаттары дайындалуда. Бұдан бөлек, 9 ауыл шаруашылығы кооперативін ашып, 212,0 млн. теңгеге қаржыландыру жоспарланып отыр.<blockquote>«Облыс әкімінің тапсырмасына сәйкес аудан экономикасын әртараптандыруда шикізаттық емес секторды дамыту ішкі нарықты отандық тауарлармен толтырумен қатар импорт алмастыру мәселесі қолға алынуда. Ол үшін, индустрияландыру бағдарламасының аясында жүзеге асырылып жатқан ірі жобаның бірі Ақтөбе ауылындағы «Қармақшы құс» ЖШС құс фабрикасы биылғы жылы іске қосылады деп күтілуде. Жосалы кентіндегі «АНК-Дәулет» ЖШС газоблоктар өндіретін шағын зауытының құрылысы басталды. Жобаның жалпы құны 200,0 млн теңге. Жобаны жүзеге асыру мақсатында Өңірлік Инвестициялық орталығы арқылы 60,0 млн теңгеге несиелендірілді. Бұдан бөлек, аудандағы сауда саласын одан әрі дамыту және тұрғындарға қолайлы жағдай жасау мақсатында аудан орталығындағы ескі сауда базарының орнына жергілікті кәсіпкердің бастамасымен заманауи үлгідегі сауда орталығының құрылысы басталды. Жоба құны 150,0 млн теңге. Бүгінгі күні жобаны жүзеге асыру үшін Өңірлік инвестиция орталығы арқылы 50.0 млн. теңге несие қаражаты берілді.ІІІ-Интернационал ауылдық округінен жеке кәсіпкер Г.Рагибованың мал бордақылау алаңы және сою цехының құрылысын салу жоспарлануда. Жобаны іске асыруға қажетті 2 га жер теліміберілді. Мал бордақылау алаңында бір мерзімде 100 бас жылқы, 100 бас мүйізді ірі қара және 200 бас қой бордақылау жоспарлануда. Сонымен қатар, перспективада ет өңдеу цехын ашу көзделуде» деді Жандос Еркінбекұлы.</blockquote>

Қармақшы ауданының өнеркәсіп өрісі кеңейіп келеді

<a href="https://kyzylorda-news.kz/ru">Kyzylorda-news.kz.</a> «Жер – ырыстың кіндігі, білім – оның тізгіні» деген қазақ халқы білмекке ерекше көңіл бөлген. Заманына қарай амалын жасап, уақыт талабына бейімделген жұрт әр кезеңде түрлі ғылымды игергенін тарихи деректер растайды. Ал қазіргі жалпы білім беретін оқу орындарының негізі Қазақстанда ХІХ ғасырдың соңы, XX ғасырдың бас кезінде қаланған. Шалғайдағы далаға жаңалық болып келген сол тарихи оқиға туралы айтылғанда ойға оралатын орталықтың бірі – Қазалы жері. Біздің мекеннің санаулылар санатынан орын алып, тыңнан түрен салған тұңғыштар тобынан табылуының сыры неде?Білім – идеологияның жетекші құралы. ХІХ ғасырда патшалық Ресейдің қол астындағы ірілі-ұсақты елдерге өз саясатын терең сіңіруде оларды сауаттандыру қажеттігі туындады. Осы мақсатта қолға алынған халыққа білім беру ісі елімізде діни және зайырлы екі бағытта жүргізілді. XIX ғасырдың орта кезіне дейін қазақ балалары мектеп пен медреселерде мұсылманша білім алды. Медресе шәкірттеріне ислам дінінің негіздері бойынша бастауыш білім берумен қатар философия, математика, медицина, тарих, тіл білімі (лингвистика) және астрономия ілімінің негізін меңгертсе, 1870 жылдан бастап бұл діни оқу орындарына патша үкіметінің бастамасы бойынша орыс тілінің негіздерін үйрету міндеттелді. Көп ұзамай мұсылманша оқытуға бақылауды күшейтті. Деректерде 1867-1868 жылдардағы әкімшілік реформаға сәйкес мектеп пен медреселер ашу үшін уезд бастығының арнайы рұқсаты керек етілді. Алғашында астыртын, кейіннен ашық кемсітіп, қорлау саясатына көшті.Жаңа саяси ұстанымға негізделген мектептер ашылып,онда арифметика, география, жаратылыстану, тарих сияқты пәндер оқытылды.Бұлардың қатарында ХХ ғасырдың бас кезінде жұмысын бастаған Түркістан, Ақтөбе, Жаркент, Верный, Қазалы, Қостанай, Перовск, Семей қалаларындағы тұңғыш ашылған мектептер болды. 1860 жылы Қазалы уезінде Орынбор генерал-губернаторының жарлығымен ер балаларға арналған 2 кластық орыс-приход мектебі ашылды. Алғашқы мұғалімдікке І форт – Қазалы әскери бекінісінің офицері Алексеев пен шырақшы Ефграфов тағайындалады. Білім ошағының басшылық қызметі мен жоғары сынып оқушыларының жауапкершілігі Ефграфовқа жүктелсе, төменгі топқа Алексеев дәріс берген. Оқу бағдарламасында шәкірттерге әдебиеттік оқу, грамматика, есеп, дін ілімдері енген. Сабақ уақыты күніне 5 сағат, аптасына 28 сағатқа негізделген. Қазіргі жүйеден айырмашылығы – түске дейін 3 сағат сабақ оқылып, екі сағаттық үзіліс белгіленген. Түстен кейін 2 сағаттық сабақ оқылса, сенбі күнгі дәріс саны небәрі 3-еумен шектелген. Белгіленген күн тәртібі жасала тұра, балалардың зейіні сабаққа төмен болған. Оған бағдарламалардың бірсарындылығы, татаршадан орысшаға, орысшадан татаршаға аударылған түсініксіз тәржіма, мұғалімдердің тәжірибесіздігі де әсер еткен.Олар елге кең көлемде тарай алмады. Халықты тілі, ділі, дінінен ажырататын бағыт ұстанған білім мекемелері жұмысына ел ішінен наразылық туындады. Бұл жұмыстың басында қазақтан шыққан ағартушы-ғалым Ыбырай Алтынсарин тұр. 1857 жылы Орынбор шекара комиссиясы жанындағы мектепті үздік бітіріп шыққан Ы.Алтынсарин 1860 жылы сол қаладағы облыстық басқару мекемесінде тілмәштық қызмет атқара жүріп, қазақ балалар үшін ұлттық ұстанымдағы оқу орнын ашу туралы тілегін бірнеше рет басшылық тарапқа ұсынады. Арада бір жыл өткен соң қазақ балаларын оқытатын бастауыш мектеп ашуға рұқсат алады. Алтынсарин армандаған мектептер 1864 жылы Торғайда, 1865 жылдың басында Қазалы уезінде, көп ұзамай Ырғыз бен Тройцк жерінде ашылады. 1883 жылы Орынбор губерниясының Ор қаласында қазақтарға арналған мұғалімдер даярлайтын мектептің ісін бастауына да ағартушы-ғалымның қосқан үлесі орасан болады.Жаңа білім нысандары: екі жыл оқытатын ауылдық мектептер, төрт жыл оқытатын бір сыныптық мектеп, алты жыл оқытатын екі сыныптық училище болып бөлінді.Ерекшеліктері – пәндерінің ана тілінде оқытылуы, халық ауыз әдебиетінің тәрбие құралы ретінде мейлінше қолдынылуы басты назарда ұсталды. Әдістемеде автордың төл шығармаларынан бөлек Л.Толстой, К.Ушинский көзқарастары негізге алынды. Орынбор шекара комиссиясының орыс-қазақ 7 жылдық мектебінде Ыбыраймен бірге білім алған Момын Байдосов 1864 жылыдың 1 қарашасында Орынбор генерал-губернаторынан «Қазақ мектебінің мұғалімі және басқарушысы» деген бұйрық алып, Қазалыдағы қызметіне кіріседі.Қазалы қаласындағы бұл ер балалар мектебіне тек қазақ балалары ғана алынады. Олар хат жазу, кітап оқу, тарих, табиғаттану, сурет пәндерін меңгереді. Алғаш 25 балаға есік ашқан шаңырақтан Сердалы Бекшориннің ұлы, қазақ сурет өнерінің қайталанбас тұлғасы Үсен де білім алады. Көзі ашық, көкірегі ояу ұлт жанашыры, қадірлі би мектепке өз баласын беріп қана қоймай, өзгелерді де тартуға ықпалын тигізеді.Бұл кезеңде Ресейден Қазалыға қоныс аударушылар көптеп келеді. Жаңа қоныстанушылар қатарындағы өзге ұлт өкілдерін патша өкіметі мектепке кіргізе бастайды. Орын алған саясатқа қарсы шыққан би Сердалы Бекшорин өз наразылығы ретінде баласын шығарып алады.Өзбек КСР-нің Орталық тарих архивіндегі жазбаларда мынандай жолдар кездеседі.«Мектеп жұмысы бірден тіктеліп кете алмаған. Тұрақты мектеп үйін белгілеудегі қиындықтар, байлардың балаларын бұл мектепке бермеуі, діннің ықпалында болған халықтың тұрмыстық жағдайының өте ауырлығы, оқыған балалардың денсаулығына көңіл бөлінбеуі, оның жұмысының алға басуына кедергі жасады».Момын Байдосов кездескен кедіргідерге қарамастан, 1877 жылдың 1 қыркүйегіне дейін жауапты жұмыс атқарған.Уақыт жалғасып, тарих алмасып, ауданда ағарту саласы түрлі бағытта дамыды. Алайда солақай саясатқа сойыл сілтеп, сәулелі ойға шырақ берген бұл білім ошағы Қазалыдағы ғана емес, бүкіл уездегі ағарту саласындағы нәтижелі жұмыс істеген тұңғыштың бірі болғандықтан өлке тарихындағы орны айрықша.

Қазақстан және Қызылорда облысының жаңалықтары