<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> &nbsp;Қызылордада Достық үйінде жазғы уақытты тиімді пайдалану мақсатында «Ассамблея жастары» ұйымының белсенділері арасында «Этно» квиз интеллектуалды сайысы өтті.Қызылорда облыстық қоғамдық даму басқармасы «Қоғамдық келісім» КММ директорының орынбасары Дәулет Омаров квиз сайысының алғы сөзінде қатысушы командаларға сәттілік тілей отырып, жастар ұйымының жұмысын одан әрі жандандыру туралы ұсыныстарын білдірді.Жастар арасында бірлікті нығайтып, білімді жетілдіруді көздеген сайысқа Ассамблея жастары ұйымының құрамындағы мүшелерден құралған 4 топ қатысты.Қазылар алқасы құрамында облыстық қоғамдық даму басқармасы «Қоғамдық келісім» КММ директорының орынбасары Дәулет Омаров, ғылыми-сарапшылық топтың мүшесі Талғат Телеубаев және “Қоғамдық келісім” мекемесінің бөлім басшысы Ерсұлтан Есов болды.Кезеңдер басталмас бұрын қатысушылар өз топтарын таныстырып өтті. Сайыс 5 кезеңнен тұрды. Қатысушыларға «Кім тапқыр?» алғашқы кезеңінде сөз тіркестерінің мағынасын табу керек болды. Екінші «Білім бәйгесі» кезеңінде интеллектуалды сұрақтар қойылды. Ал «Танымал тұлғалар» кезеңінде қазақтың ақын, жазушылары мен зиялы қауым өкілдерін табу керек болды. Төртінші кезеңде жалпы сұрақтар жасырылды. Ал бесіншіде қатысушылар әуезді әуендерді жалғастырды.Әділ қазылар алқасының шешімі негізінде сайыста оқ бойы озық шығып, жүлделі бірінші орынды «Бірлік» тобы, екінші орынды белсенді «Татулық» тобы, үшінші орынды «Достық» тобы, төртінші орынды «Ынтымақ» тобы жеңіп алды. Жеңімпаз топтарға электроника және техникалық сауда үйлеріне сертификаттар табысталды.

Қызылордада жастар арасында «Этно» квиз өтті

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Қадағалаушы орган өкілдері өңірдегі бірнеше білім беру мекемесіндегі заң бұзушыларды әшкереледі.&nbsp;Бұл туралы&nbsp;<a href="https://stan.kz/pavlodardagi-balabakshada-psihonevrologiyalik-esepte-ty-402430/">Stan.kz</a>&nbsp;ақпарат агенттігі &nbsp;хабарлайды.Павлодардағы жекеменшік балабақшаның бірінде&nbsp;психоневрологиялық диспансердің есебінде тұрған әйел тәрбиеші болып жұмыс істеген. Бұл жағдайды&nbsp;прокурорлар тексері барысында анықтаған.Сондай-ақ&nbsp;Аққулы ауданында&nbsp;музыка пәнінің мұғалімінің бұрын адамға&nbsp;орташа ауырлықтағы дене жарақатын салғаны үшін сотты болғаны анықталды. Ал Тереңкөл ауданындағы 200-ге жуық бала жаттығатын теннис орталығындағы кадр бөлімінде бұрын есірткі қылмысы үшін жауапкершілікке&nbsp;тартылған адам жұмыс істеген.<blockquote>“Істі болғандар мектеп пен балабақшаларда аула сыпырушы, тазалыққа жауапты қызметкер ретінде де ұзақ жылдар бойы қызмет&nbsp;етіп келген. Заң бұзған&nbsp;тұлғалар бірден жұмыстан шығарылып, білім беру мекемелерінің басшыларына тиісті шара қолданылмақ”, –&nbsp;делінген хабарламада.</blockquote>Павлодар облыстық прокуратурасы құқықтық ақпаратты қалыптастыру бөлімінің бастығы Серік Ахметов заң бойынша кісі өлтіру, денсаулыққа қасақана зиян келтіру, экстремизм, адам саудасы секілді қылмыс жасағандар балалармен жұмыс істемеуі тиіс екенін атап өтті. Бірақ жекеменшік мектеп пен балабақшалар заңды жиі бұзатын көрінеді.&nbsp;Бұрын істі болған азаматтар қазір жұмыстан шығарылды. Прокуратура бірнеше іске қатысты тергеу жұмыстарын жүргізіп жатыр.Фото:&nbsp;pixabay.com

Павлодардағы балабақшада психоневрологиялық есепте тұрған әйел жұмыс істеген

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a>&nbsp; &nbsp;Алматыда автобус апатына себепкер болған жүргізуші әйел ұсталды. Бұл туралы <a href="https://stan.kz/almatida-avtobus-apatina-sebepker-bolgan-zhurgizushi-ay-402425/">Stan.kz</a> ақпарат агенттігі хабарлайды.<blockquote>"Алматыда Мақатаев пен Масанчи көшелерінің қиылысында автобус апатына&nbsp;себепкер болған жүргізуші ұсталды. Ол уақытша ұстау изоляторына қамалды”, –&nbsp;делінген полицияның хабарламасында.</blockquote>Полиция автобустың қандай жылдамдықпен жүргенін анықтау үшін сараптама тағайындалғанын атап өтті.Оқиға салдарынан зардап шеккен алты адам қалалық ауруханаларға жатқызылды.<blockquote>“Науқастардың&nbsp;аяқ-қолдары сынған. Олардың барлығына қажетті ем-дом тағайындалып, тұрғылықты жері бойынша амбулаторлық емдеуге жіберілді", –&nbsp;делінген хабарламада.</blockquote>Еске салсақ, Алматыда 18-автобусқа жеңіл көлік соқтығысып,&nbsp;салдарынан бір адам қаза тапты.&nbsp;Фото видеодан алынды

Алматыда адам өліміне әкелген автобус апаты: Жүргізуші әйел ұсталды

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a>&nbsp; 28 маусым – Бұқаралық ақпарат құралдары қызметкерлерінің мерекесіне орай Қазақстан Халық партиясының Қызылорда облыстық филиалының төрағасы Қайрат Ерназаров бір топ журналистерді құттықтады.<blockquote>– Сіздерді кәсіби мерекелеріңіз – Бұқаралық ақпарат құралдары қызметкерлері күнімен шын жүректен құттықтаймын! Қызығы мен қиындығы қатар келетін журналистика саласы үлкен еңбек пен табандылықты талап етеді. Сіздер өңіріміздің тыныс-тіршілігін, бүгіні мен ертеңін қазіргі кезде болып жатқан тың өзгерістер мен өзекті мәселелерді шынайы түрде қалың бұқараға жеткізіп келесіздер. Бүгінде біз жаһандық даму көшінен қалмай төрткүл дүниедегі оқиғалардан дер кезінде хабардар болып отырсақ, ол ең бірінші Сіздердің арқаларыңызда жүзеге асуда. Сіздерге мықты денсаулық, отбасыларыңызға амандық, шығармашылық табыс пен шалқар шабыт тілеймін, – деді Қайрат Шаршыбекұлы.</blockquote>Мереке қарсаңында Қазақстан Халық партиясы Қызылорда облыстық филиалы жыл бойы партия жұмысын ақпараттандырып отырған “ҚОҒАМ ТВ” телеарнасы мен «Сыр бойы», «Ақмешіт апталығы» газеті, “Kyzylorda-news.kz” ақпараттық агенттігінің тілшілерін арнайы құттықтап, мерекелік сертификаттар табыстады.

Қазақстан Халық партиясы  БАҚ өкілдерін кәсіби мерекесімен құттықтады

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a>&nbsp; Бүгінгі қоғамның өзекті мәселелерінің бірі – нашақорлықпен күрес. Қазіргі таңда есірткіге қарсы күрес жүргізу үшін жауапты мамандар аянып қалып жатқан жоқ. Қоғам дертін ауыздықтау мақсатында ұйымдастырылған үгіт-насихат жұмыстарын облыстық полиция департаментінің есірткіге қарсы іс-қимыл басқармасы бастығының міндетін атқарушы Ардақ Дүненов Өңірлік коммуникациялар қызметінің ақпарат алаңында БАҚ өкілдеріне баяндап берді.<blockquote>– Жыл басынан Қызылорда облысы Есірткі қылмысына қарсы іс-қимыл басқармасының қызметкерлерімен бірлесіп есірткі жарнамасы бар граффитилерді жою бойынша акциясы өткізілді. Одан бөлек қаладағы әртүрлі мөлтек аудандарда орналасқан ғимараттардың қабырғаларынан 50-ден астам граффити-жазулар жойылды. Әлеуметтік желіде мониторинг жүргізу барысында «Киберқадағалау» ақпараттық жүйесіне синтетикалық есірткіні жарнамалайтын 110 сайт енгізіліп, оларды бұғаттауға ұсыныс берілді,- деді Ардақ Әбішұлы.</blockquote>Өткен жылмен салыстырғанда биыл облыста нашақорлық диагнозымен есепке алынған азаматтар саны азайған. Сондай-ақ, биыл алғаш рет дәл осы диагнозбен ешқандай жасөспірімнің тіркелмегені анықталды.<blockquote>– Өткен жылы облыстық психикалық денсаулық орталығында 428 науқас, ал биыл 447 науқас емделіп шықты. Бүгінде облыс тұрғындарына наркологиялық қызметті Қызылорда облыстық психикалық денсаулық орталығы құрамындағы 190 төсек орынға арналған тәуліктік және 10 төсек орынға арналған күндізгі стационар, 4 БМСК ұйымдарындағы психикалық денсаулық орталықтары, Байқоңыр қаласы мен аудандардағы 8 наркологиялық кабинеттер көмек көрсетеді. Біз де өз тарапымыздан тұрақты түрде есірткі, психотроптық заттар мен алкогольді тұтынуға жол бермеу мақсатында профилактикалық жұмыстар жүргізіп отырамыз,- деді облыстық психикалық денсаулық орталығы директорының орынбасары Аман Тұрсынов.</blockquote>Фото: Қызылорда облысының Өңірлік коммуникациялар қызметі

26 маусым – халықаралық нашақорлыққа және есірткінің заңсыз айналымына қарсы күрес күні

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a>&nbsp; &nbsp;Қызылорда қаласында соңғы жылдары құрылыс қарқын алған. Ал сол құрылысты жүргізіп, шаһар сәулетіне көрік беріп, зәулім үйлер мен ғимараттар салуға өз үлесін қосып жүрген жан­ның бірі – Қалдыбек Абдреев. Кейіпкеріміз «Дәнекер құрылыс компа­ниясы» ЖШС-да учаске бас­шысы қызметін атқара­ды.Кейіпкеріміз 1960 &nbsp;жылы &nbsp;Қызылорда облысы­­ның &nbsp;Сырдария ауда­нына қарасты Шаған ауы­лында дүниеге келген. Өмір жолын &nbsp;құрылыс са­ласына арнаған Қалдыбек Абдреевтің қажырлы еңбегі зор құрметке ие. Оның &nbsp;42 жыл бойы жасаған құрылыс нысандарында өзіндік қол­таңбасы қалған.Алғаш еңбек жолын 1981 жылдың маусым айында &nbsp;ПМК – 18 «Рис­совхозстрой» &nbsp;мекемесіне IV &nbsp;разрядты тас қалаушы &nbsp;болып бастаған. Сол ме­кемеде бірнеше айдан кейін шебер қызметкері болған. Бір жылдан кейін бас инженер қызметіне ауысып, 4 жылдан кейін &nbsp;ӨТБ басшысы қызметіне дейін өскен. Ал 1987 жылы Терең­өзек күріш совхозына ЖКО инжтеплотехник қызметіне жұмысқа ауысқан. Онда &nbsp;үш жыл &nbsp;қызмет жасағаннан кейін шаруашылық про­рабы болған. Аталған мекемеден 2012 жылы өз еркімен жұмыстан шығып, «Дәнекер құрылыс компаниясы» ЖШС-на прораб ретінде жұмысқа қабылданған. Серіктестікте алты жыл еңбек еткен кейіпкеріміз 2018 жылдан бастап &nbsp;учаске басшысы &nbsp;қызметіне дейін көтерілген.«Дәнекер құрылыс ком­паниясы» ЖШС мекемесі кейіпкеріміздің тұрақты жұмыс орнына айналған. Бұл мекемеде еңбегі еленіп 2018 жылы құрылысшылар күніне орай алғыс хатпен марапатталған. Ал 2019 жылы «Қазақстанның құр­метті құрылысшысы» атты құрмет белгісін алған.Қазіргі таңда мекемедегі әріптестерімен бірге қала мен облыс аумағындағы ау­дандарда көптеген тұрғын үй құрылыстарының, жол, ауызсу, аяқсуларды елді-мекендерге пайдалануға, түрлі қоғамдық жұмыстарға белсене араласып, тұр­ғын үй нысандарының құ­рылыстарын салуға және қала орталығын көркейтуге атсалысып келеді.Н.Талғат

Қала сәулетінде құрылысшылар қолтаңбасы бар

Сыр журналистикасындағы жасанды интеллект

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a>&nbsp; &nbsp;Қызылорда&nbsp;облысының білім басқармасының «Қызылорда қаласының №2 психологиялық-педагогикалық түзету кабинеті» коммуналды мемлекеттік мекемесіі 2016 жылдың 1 наурызында ашылған. №278&nbsp;Б.Момынбаев атындағы ІТ мектеп- лицейінің ғимаратында орналасқан мекеме дамуында ақауы бар балалар мен жасөспірімдерді оңалту және әлеуметтік бейімдеу бағытында жұмыс істейді.Бүгінде балалардың жасына сай қалыпты дамуының кешуілдеп, түрлі бұзылыстармен бетпе-бет келу жағдайы жиілеген. Мұндай ерекше балаларды әлеуметтік қолдау, оңалту, бейімдеу шаралалы мемлекеттің қолдауымен қолға алынып, соның аясында жүйелі жұмыстар жүргізіліп келеді.Аталған мекеме осы бағытта жұмыс істеп дертіне шипа іздеген балалардың оңалып, денсаулығының жақсаруы үшін қызмет көрсетеді. «Қызылорда қаласының №2 психологиялық-педагогикалық түзету кабинеті» мекемесінде қазіргі таңда жетпіске жуық бала ем алады екен. Оның ішінде 8 түрлі бұзылыстағы балалар түзету көмегін алуға келеді. Әсіресе, тірек-қимыл қозғалысы бұзылған, өздігінен жүріп тұра алмайтын балалар да бар. Оларға мекемедегі арнайы мамандар тиісті көмекті көрсетеді.Мекеме мамандарының айтуынша, орталық көмегіне жүгінетін балалар қала аумағынан, оның ішінде шет аймақтардан келетін көрінеді. Ем алуға келетін ерекше балаларға әлеуметтік педагог, педагог-психолог, мұғалім-логопед, дефектолог, сурдопедагог, тифлопедагог, ЕДШ нұсқаушысы, массаж маманы тиісті ем-дом шараларын жасайды.Мекемеге балаларына ем алуға келетіндердің қарасы қалың. Мұндағы мамандардың балалардың диагнозына сәйкес ем тағайындап, сол бойынша жұмыс істейді. Бұл істі нәтижесіз деуге болмайды. Себебі, көңілі жабырқаған ата-анаға үміт сыйлаған орталықта ем алушылардың бастапқы кезеңнене әлдеқайда жақсы өзгеріске жетуі еңбектің зая кетпегенін білдіреді.А.Әлім

Ерекше балаларға үздіксіз ем керек

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a>&nbsp; &nbsp;Бала тәрбиесінде үйдегі ата-анадан бөлек, бөбекжай балабақшаның да маңызы бары белгілі. Әр үйдің бір-бір еркесін бетінен қақпай өсіріп, тәрбиелік тағылым беретіні, тілазар сәбиден тәртіпті бала қалыптастыратыны рас. Балабақшадан алған өнеге баланың алдағы кезеңінің баспалдағы десек артық болмас. Тасбөгет кентіндегі «Күләнда» балабақшасында 3-5 жас аралығындағы балалар тәрбиеленеді. Олардың тәртіпке бас иіп, тәрбиелі, өнерлі, білімді болуына мұндағы әрбір маманның сіңірген еңбегі зор.Мұнда әрбір баланың қабілетіне қарай түрлі үйірмелерге қатысып, шыңдалып шығуына бар мүмкіндік жасалған. Ал олардың икемі мен қабілетін бағамдай білу тәрбиешілерге жүктелген. Балабақшадағы әр бүлдіршінге өз баласындай қамқорлық танытып, өнерлерін шыңдап жүрген сондай маман ретінде Эльмира Бекниязова мен Арайлым Ботабекованы &nbsp;айтуға болады.Кейіпкерлеріміз бөбекжай балабақшадағы «Күләнда» би орталығының жетекшілері. Мұндағы әрбір шара, мерекелік кеш талапты мамандармен талантты бүлдіршіндердің қатысуынсыз өтпек емес. Сондықтан өнерлі балалардың қарым-қабілетін шыңдауда Эльмира мен Арайлымның үлесі орасан.<blockquote>– Бала – өмірдің қызығы деп бекер айтпаған ғой. Арайлым екеуміздің балабақша саласында жүргенімізге 10 жылға жуық уақыт болды. Осы уақыт ішінде бүлдіршіндердің жан дүниесін, көзқарасын тани алатындай тәжірибе алдық. Олармен өткізген әрбір уақыттан ләззат алуға болады. Оны осы саланың ыстық-суығына төзіп жүрген жандар жақсы біледі. Сол сияқты балабақшамызда &nbsp;өнерлі балалар жетерлік. Көпшілігі кішкентай бала деп бұған аса мән бермеуі мүмкін. Дегенмен тереңіне үңіле білсең небір талантты жастардың ең алғашқы қадамы балабақшадан басталғанын байқайсыз. Бүгінде балабақшамызда «Күләнда» би орталығы жұмыс істейді. Оған 4-5 жас аралығындағы балалар іріктеп алынған. Түрлі бағыттағы биді үйретеміз.&nbsp;Әрине оңай шаруа емес. Бірақ еңбегіміз жеміссіз деуге болмайды. Талай мәрте түрлі деңгейдегі байқауларда жеңімпаз атанып жүрміз, – дейді би тобының жетекшісі Эльмира Жеткергенқызы.</blockquote>Қазіргі таңда мемлекетіміз балалар шығармашылығын дамытуға баса мән беріп келеді. Бұл ретте түрлі үйірмелер ашылып дарынды балаларды танытуға барынша мүмкіндік жасалуда. Ал мектеп жасына дейінгі бүлдіршіндердің талантын тану үшін түрлі байқаулар өткізу дәстүрге айналып келеді.&nbsp;Былтыр&nbsp;осы бағытта «Jas Daryn» жобасы аясында өткізілген халықаралық фестивальде «Күләнда» би тобы жүлделі І орынды жеңіп алды. Ал оның жетекшілеріне «Үздік жетекші» номинациясы берілді.Жеңіске жету жолында уақытпен санаспай жанын сала жұмыс істеген би жетекшілерінің еңбегі осылай жанған. Себебі олардың еңбек жолындағы жеңісі де, жемісі де бүлдіршіндердің бағындырған белесімен бағаланады.А.Әлім

Балабақша бала тәрбиесінің баспалдағы

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a>&nbsp; &nbsp; «Дәрігер, жанымда сіз болыңызшы…» «Сіздің жылы сөзіңіздің өзі бізге қуат береді», «Қызымның есімін сіздің құрметіңізге Сәуле қойдым»… Иә, бұл – қазақ «бір аяғы көрде, бір аяғы жерде» дейтін жүкті аналардың сәбиін аман-есен бауырына басқан соң, дәрігерге деген риясыз ризалығы. Шыны керек, Сәуле Сәменқызының атына мыңдаған ана күн сайын алғыс айтады десек, артық айтқандық емес. &nbsp;Әрине, дәрігердің бәрі де өз ісіне жауапты. Алайда мамандығының қасиетін бойына сіңірген, аялы алақаны шипалы, жылы сөзі де қиналғанға күш беретін нағыз дәрігерлер санаулы ғана. Оларды «Құдай өзі дәрігер етіп жаратқан» деп жатады. Иә, Сәуле Сәменқызы табиғатынан дәрігер болып жаралғандай. Бүгінде облыстық перинаталдық орталықтың аты аталса, Сәуле Сәменқызының есімі қоса айтылады. Бір орталықтың бар жауапкершілігін көтеруге тырысқан, ана мен балаға қуаныш сыйлау үшін жан-тәнімен қызмет етіп келе жатқан, әрбір келушіні жақынындай көріп, елпілдей қарсы алатын Сәуле Сәменқызына арқа сүйеп келетін аналар аз емес. Көптің алғысына бөленген, қолы жеңіл дәрігерге елдің алғысы шексіз. Тіпті «сіз зейнетке шығып кетпей тұрып, тағы да босанып алсам деп жүрмін» деп жүктілігін жоспарлап жүргендер де кездеседі. Мұның бәрі дәрігерге деген &nbsp;алғаусыз сенім. Қай мамандық иесі болсын, нағыз маман атанып, халықтың алғысына бөлену кез келгенге бұйыра бермейтін бақыт. Бүгін біз мақаламызға арқау еткен кейіпкер – облыстық перинаталдық орталығы бас дәрігерінің пациенттерді қолдау және ішкі бақылау жөніндегі орынбасары, жоғары санатты акушер-гинеколог дәрігер Сәуле Сәменқызы алғыс арқалаған ақ халатты абзал жан. Ол мұндай дәрежеге қалай жетті? Барлық ананың сүйікті дәрігеріне айналудың қандай құпиясы бар?… Кішкентай Сәуленің анасы үнемі қолы тимей зыр жүгіріп жүретін-ді. Үстінде ақ халаты, қашан көрсең де жұмысқа асығып кетіп барады.Мұндайда бүлдіршін қыз анасы­на: «Қайда барасыз?» деп сұрақ қойып үлгереді. Ылғи да бір жауап: «Адамдарға көмектесуге бара жатырмын». Бала Сәуле үшін осы жауаптың өзі қызық. Анасы құдды ертегідегі сиқыршы немесе құт­қа­рушы періште сияқты. Әрдайым қиналған адамдарға көмектеседі, олар­ды құтқарып қалады. Ол анасын құтқарушы деп білді. Бала қиялында­ғы бейне тіпті бөлек. «Менің анам бол­маса, адамдарға кім көмектесе алар еді. Оның аппақ халаты да ерекше». Кейін есейе келе анасының ауылдағы перзентханада жұмыс істейтінін тү­сінді. Ауылдың 10 төсектік босану бөлімінде міндет бөлісетін шама жоқ. Мұнда осы ауылға жақын 5 елді мекеннің әйелдері келіп босанады. Мұндайда дәрігерге де, медбикеге де, тіпті кіші медицина қызметкеріне де қарап тұратын шама жоқ. Дәрігерге қолғабыс етіп, жүкті әйелдің жағдайын жасап, зыр жүгіріп жүргені. Күн-түн деп уақытпен санаспайды да. Әрдайым адамдарға көмектесуге бара жат­қан анасының осы бір бейнесі кішкентай қыздың жүрегіне «мен де сондай болсам ғой» деген ізгілік сәулесін ұялатты.<blockquote>– Қазақта «қыз анаға қарап бой түзейді» дейді ғой. Менің дәрігер болуыма анам ықпал етті. Бала күнімде анам үстіне ақ халатын іліп алып, жұмысқа асығып кетіп бара жатқаны көз алдымда қалып қойды. Әрдайым адамдарға көмектесу үшін жүгіріп жүретін, уақытпен санаспайтын, үс­тіндегі аппақ ха­латы өзіне әдемі жарасатын анамды көріп өскен мен әлемде ақ халат кигендерден артық ең қасиетті мамандық жоқ деп өстім. Тіпті дәрігерден басқа мамандық туралы ойламадым да. Осы мамандықты таңдауыма анамның ақ халатына сүйсінуім және «мен де адамдарға көмектесе алсам ғой» деген арман жетелеп әкелді. Анам ұзақ жылдар бойы ауылдың перзентханасында жұмыс істеді, – дейді дәрігер Сәуле Сәменқызы.</blockquote>Бала күнгі арман есейе келе мақ­сатқа жету жолындағы ізденіске алып келді. Оқысам, үйренсем, білсем деп өскен бойжеткеннің бар арманы – ақ халат киген дәрігер болу еді. &nbsp;Ең алдымен медициналық училищеге оқуға түскен ол диплом алған соң, жас маман ретінде 1982 жылы еңбек жолын туған жерден бастады. Сырдария ауданының, Шаған ауылындағы 10 тө­сектік перзентханада акушер болып бір жылдан аса уақыт жұмыс істеп, жоғары білім алуды ойлады. Арман қуып, жоғары оқу орнына түсіп, 1990 жылы дәрігер ретінде еңбек жолын жалғастырды. Сол жылдан бері Сәуле Сәменқызы өзі қалаған мамандықтың отына күйіп, суығына тоңып келеді. Акушер-гинеколог дәрігер ретінде әрбір жүкті әйелдің денсаулығы, дүниеге дені сау бала әкелу, ана­ның өмірі, әрбір сәбидің жарық дүниеге аман-есен келіп, анасымен қауышуы оның қызметі ғана емес, тілегіне ай­нал­ды. Перзентханаға келген әрбір жүкті әйелдің жағдайын жасап, жылы сөзбен дем беру, қиналған ана­ға дәрігер ретінде қолұшын беріп, шипалы алақанымен бар мейірімін төгуден шаршаған жоқ. Тіпті күн сайын­ғы оқиғалар, әрбір кезекшілік – жас дәрігер үшін үлкен тәжірибе. Әрбір сәтті көңілге тоқып, қолы қалт етсе зерттеуден, ізденуден жалықпаған маман уақытпен санаспай еңбек ете берді. Ең басты мақсатым – әр анаға қуаныш сыйлау, ана мен баланың бақытты сәтіне куә болу деген ұста­ныммен еңбек еткен жас дәрігер кейін ана мен бала десе, өз есімі қоса аталатынын, есімін ел танитын дәрігер болатынын сол кезде білмеген де болар. Перзентханаға айы-күні жетіп, толғатып келген немесе өлім мен өмір ортасында, жағдайы ауыр жүкті әйелді аман алып қалу үшін олармен бірге қиналып, бірге қуанатын дәрігердің әр күні қызық пен шыжыққа толы сәттермен өтіп жатты.<blockquote>– Менің мамандығым қызы­ғынан гөрі қиындығы мол дер едім. Себебі екі адамның өміріне жауап беру – үлкен жауапкершілік. Әрбір босанған анамен бірге қиналып, бірге толғатып, әрбір сәбиді анасымен аман-есен қауыштыру бақытына куә болу оңай жұмыс емес. Әрбір әйелдің денсаулығына алаңдап, түн ұйқың төрт бөлінетін сәттер де болады. Сырт көзге сыр бермесек те, әрбір анамен бірге қуанып, бірге қиналуды бастан өткереміз, – дейді ақ халатты абзал жан. Бала кезден ақ халаттың қасиетін сезініп, «құтқарушы» болу­ды арман­даған ол кейін есейе келе де осы қағи­даны өмірлік ұстанымы етті. Дәрігер ретінде ғана емес, адам ретінде де адамдарға жақсылық жасау арқылы жаны жадырайтын Сәуле Сәменқызы мықты дәрігер ғана емес, жақсы адам деген атқа лайық болуды ойлады.</blockquote>– Айналама жақсылық жасау – өмірлік ұстанымым. Жақсылық жаса­ған сайын жолың ашыла түседі дегенді бала кезден құлағымызға құйып өстік. Мамандығым да айналаңа қуа­ныш сыйлау ғой. Әр­дайым адамдардың көңіліне қа­раймын, ешкімді ренжіткім кел­мейді, өзгені қуантуға септігім тисе, мен үшін ең үлкен бақыт сол, – дейді кейіпкеріміз.Дәрігердің әрбір күні түрлі оқиға­ға толы. Кейде қуанатын, кейде қынжы­латын сәттер де бо­лады. Тіпті әрбір сәт қанша жыл өтсе де ұмы­тылмай, құдды бір кино лентасындай кейде тіз­бектеліп, көз ал­дыңа келе қалатыны бар.<blockquote>– Бұдан 10-15 жыл бұрынғы бір оқиға әлі де есімнен кетпейді. Бір жүкті әйел толғатып келді. Денсаулығында бо­сануға қарсы көр­сеткіштері болса да тәуекел етіп тұр. Онымен бірге біз де тәуекелге бел будық. Ол кезде кесарь тілігі 1000-ның бірінде ғана болатын еді. Сол әйел үшінші ке­зекшілігімде барып, аман-есен босанды. Жұ­мысқа келген сайын соның жанына жүгіріп барамын, тіпті аты-жөнін қа­ғазға жазып, терезеге іліп қойған­мын. Сол бір өмір мен өлімнің арасын­дағы сәт әлі есімнен кетпейді, тіпті сол әйел­дің аты-жөні де қан­ша жыл өтсе де ойымда жатталып қалған. Әрине, сол жылдардағы медицина мен бүгінгі жағдайды салыстыруға келмейді. Уақыт озған сайын медицинаның жетістіктері аз емес, жаңа технологиялар еніп, алға қарай даму үстінде. Дегенмен қай кезде де ана мен бала жайына, екі адамның өміріне алаңдайсың, – дейді дәрігер.</blockquote>Айта кетелік, жұмыс бары­сында талай оқиға болатыны сөзсіз. «Дүниеге сәби аман-есен келгенше әйелмен бірге «бір өліп, бір тірілетін» дәрігердің тебіренісін өзінен басқа кім түсінер? Әрбір анамен бірге қуанып, бірге жылағандай күй кешіп, білімі мен біліктілігінің арқасында талай анаға қуаныш сыйлаған акушер-гинеколог дәрігер Сәуле Сәменқызын анасындай жақсы көріп кеткен жас аналар аз емес. Бұл сөзімізге дәрігердің мыңдаған сәбиге кіндік шеше болып, тіпті қыз дүниеге келсе, есімін дәрігердің құрметіне Сәуле деп қоятындар да аз емес. Кейін көшеде кездесіп қалса, «Сәулеңіз қазір мектепте үздік оқушы» немесе «сіз сияқты мықты дәрігер болам дейді», «сізге ұқсайтын сияқты» деген жылы лебіздерді жиі естиді. Дәрігерге бұдан артық қандай құрмет болсын?!Алғашқы жұмыс күнінен бас­тап ана мен балаға қызмет етіп келе жатқан дәрігер білім мен ізденістің арқасында әрбір жүкті әйелдің жағдайын жүзіне қарап-ақ білетін білікті маманға айналды. Диплом алған сәттен бас­тап ана мен баланың ортасында қызмет етіп келе жатқан ол осы саланың жілігін шағып, майын ішкен маман десек артық айтқандық емес. Әріптестерінің өзі «Сәуле Сәменқызы қандай уәж айтар екен?» деп ақыл-кеңесін тыңдаудан жалықпайды. Білікті дәрігер де ешқашан «өзім білемге» салған емес. Қашан көрсең де құрақ ұшып, үлкенге, кішіге де, әрбір емделушіге де елжірей қарап, бәрін де тыңдауға дайын. Жоғарыда айтып өткеніміздей, Ақтөбе медициналық институтын бітірген ол еңбек жолын облыстық перзентханада 1990 жылы ординатор ретінде бастады. 2000 жылдан бастап обсервация бөлімінің меңгерушісі, 2005 жылдан босану бөлімінің меңгерушісі, 2013 жылдан ІІ аку­шерлік бөлім меңгерушісі қыз­метін атқарды. Бүгінде облыстық перинаталдық орталық бас дәрі­герінің пациенттерді қолдау және ішкі бақы­лау жөніндегі орынбасары қызметін атқарып келе жатқан ол тәжірибелі, білікті дәрігер ретінде құрметке ие. Алай­да ол қай кезде де ізденуден жалық­қан емес. Оның жұмыс бары­сында­ғы бір талабы – әрдайым іздену, оқу, білім алу. Өзі де кейінгі буынға бұл талапты орындауда үлгі болып келеді. Мәселен, білім жетілдіру мақ­сатында Сәуле Сәменқызы бір­неше шетелде болып, тәжірибе алмасты. Атап айтқанда, Литваның ғылыми денсаулық университеті, «Денсаулық сақтау менеджменті» бойынша қайта даярлаудан өтті. Денсаулық сақтау менеджменті саласы бойынша &nbsp;Польша еліндегі қоғамдық денсаулық мекте­бін­де тәжірибе алмасты. Бір сөз­бен айтқанда, 35 жыл бойы ана мен балаға қамқорлық жасау қызметінде ізденуден жалықпаған, білімі мен білігін ана мен баланың қуануына жұм­саған қажырлы еңбегі елеусіз қалған жоқ. Атап айтқанда, дәрігердің денсаулық саласына қосқан үлесі үшін әр жылдары ҚР Денсаулық сақтау министрлігінің «Кәсіби саладағы ерен еңбегі үшін», «Денсаулық сақтау ісінің үздігі», «Халық алғысы», «Жыл үздігі» медальдарын кеудесіне тақты. Мұнан бөлек, халық берген «Сәуле Жақанова – мықты дәрігер» деген бәрінен де жо­ғары марапаты бар.Сәуле Сәменқызы бүгінде ал­пыс­тың асуына абыроймен жет­кен білікті дәрігер. Отбасында немерелерінің сүйік­ті әжесі, құр­метке бөленген дәрі­гер, жас мамандарға үлгі болар ұстаз.Г.Мағлұм

Ел алғысы ең жоғары марапат

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a>&nbsp; &nbsp; Қала іргесінде орналасқан Тасбөгет кенті сонау 1948 жылы алып құрылыстың басталуы негізінде бой көтерген еді. Сырдария өзенінің су тоспасын салу үшін шақырылған мамандар сол аумаққа қоныс теуіп жаңа ауданның негізі қаланған.Содан бері 70 жылдан астам уақыт өтіп, тарихы терең тамыр жайған кенттің өзіндік мәртебесі, мәдениеті қалыптасқан. Кент бастапқыда жан-жақтан тартылған құрылысшылардың орналастыру үшін ежелгі Қатынкөл мен Тасарық ауылының орнына салынған. Құрылыстың қарқын алуы, мамандардың күн санап артуы солай жаңа ауданның бой көтеруіне түрткі болды. Су бөгеті тоғыз жыл көлемінде салынды. Оған дейін мұнда құрылысшы отбасының балалары үшін мектеп, сондай-ақ мамандар даярлайтын оқу орны ашылды. Ал су бөгеті 1956 жылы ел игілігіне беріліп, Тасбөгет поселкесі Сырдария ауданының орталығы болды. &nbsp;Тасбөгет поселкесі құрылмай тұрып бұл аумақ Сырдария ауданы болғаны белгілі. Сондықтан мұндағы руханияттың өзегі әріден бастау алған деуге негіз бар. Ауданда 1926 жылдан клуб үйлері қызмет көрсеткен. Уақыт өткен сайын мәдени сала өркен жайып, кітапхана, клуб үйі, қызыл мүйіс деп аталатын мәдени орындар пайда бола бастайды. Көркемөнерпаздар үйірмесі жұмыс істейді. Бұл ретте мектеп оқушылары белсенді болып, көркемөнерпаздар ұжымы қалыптасады. Оларды халық ерекше ықыласпен қабылдап, танымалдылық артқан.Ауданның аталған саладағы дамуы соғыс жылдарынан кейін жанданды. Мәселен 1945-1955 жылдар аралығында онда 9 ауыл клубы, 14 кітапхана, 1 қызыл отау, 30-дан астам үйірме болған. Осылайша жыл өткен сайын жұртшылық рухани толысып, мәдени сұраныс артты. Әсіресе, көркемөнерпаздар жұмысы жетіле түсті. 1955-1965 жылдары ауданда 40 көркемөнерпаздар ұжымы, 1 «халық театры» болды. Театрда О.Әбдімомынов, Ы.Рахманқұлов, Б.Қуанышев, З.Арынова сынды өнерпаздар шынайы өнерімен көпшілікке танылды. Халық арасында таланттардың топ жаруына сол тұста аудандық мәдениет бөлімін басқарған Т.Жұмандықов, Б.Шілманов сынды азамат үлес қосты. Ең алғаш &nbsp;ауданға толық жабдықталған жылжымалы клубты әкелген де солар болатын. Сол тұста клуб сахнасында «Еңлік-Кебек», «Салпекеңнің саудасы», «Беу, қыздар-ай», спектакльдері қойылды.Кейін Сырдария ауданы мен Тереңөзек кенті біріктіріліп, аудан орталығы Тереңөзек кентіне ауысты. Бұл 1967 жылдың шамасы болатын. Мәдениет пен руханияттың өзегі ретінде мәдениет үйі, орталық кітапхана, кинотеатр салынды. 1967-1990 жылдар аралығында ондағы елдімекендерде 16 клуб, 27 кітапхана, 11 жылжымалы автоклуб, 1 халық театры, 40 көркемөнерпаздар үйірмесі тұрақты жұмыс істеді. Аудандық кітапханадағы кітап қоры 300984 данаға жетті. Оқырман саны да күн санап толықты. Жаңадан мәдениет үйі, 420 орындық клуб бой көтерді. Мұның бәрі халықтың сұранысына сай мәдени-рухани дамуы үшін жасалды.1997 жылдан бастап Тасбөгет қалаға қарасты аудан ретінде өз еншісін алды. Бұған дейін кенттегі бой көтерген 220 орындық мәдениет үйі руханияттың негізгі &nbsp;діңгегіне айналған. 1996 жылы аталған мәдениет үйіне КСРО және ҚазКСР халық әртісі С.Майқанованың атын беру туралы шешім шықты.Тәуелсіздік жылдары Тасбөгет кенті мәдени тұрғыда өз алдына бөлек дами бастады. Мәдениет ошағымен бірге «Мереке» вокалды-аспапты, «Бастаңғы» әжелер ансамблі дүниеге келді. &nbsp;Сонымен қатар «Мереке-думан» әзіл-сықақ театры жұмыс істеді. Аталған ойын-сауық отауы облысқа танымал ұжым болды.Сахна шеберінің атына берілген бұл мекеме бүгінде кенттің негізгі руханият ошағына айналған. Бабалар мұрасын насихаттап, өскелең ұрпаққа дәріптеуде бұл мәдениет ошағының орны айрықша. Елге 30 жылдан аса уақыт қызмет көрсетіп отырған мекеменің тіршілігі бір сәтке тоқтаған емес. Мұнда кент жастары мен оқушыларына арналған түрлі үйірмелер, кітапхана, сондай-ақ «Бастаңғы» әжелер ансамблі бар.Қазір мұндағы 8 үйірмеге 111 адам қатысады. Олардың барлығы дерлік өз талантын баптап, бәйгеде оза шапқан дарындар. Атап айтсақ, республикалық «Әдемі-ау», &nbsp;«Әрқашан күн сөнбесін» байқауында «Дарын» үйірмесінің оқушылары А.Мұсаева, Ж.Қалмағанбет, Е.Сармырзаев, Д.Ахылбек, А.Тілепбай, С.Құрал, Д.Кәрім жүлделі орын иемденген. Одан бөлек Түркия елінде өткен халықаралық балалар ойындары мен билері фестивалінде көркемсөз оқудан «Шабыт» үйірмесінің қатысушысы Ержігіт Сармырзаев 1 орынды иеленіп, Батуми қаласында өтетін «Золотая волна» халықаралық конкурсына жолдама алған. Бұдан өзге де облыстық республикалық түрлі бағыттағы байқауларда үйірме қатысушылары шашасына шаң жұқтырмай тек жүлделі орындардан бой көрсетіп жүр. Мұның барлығы мәдениет үйінде еңбек ететін қызметкерлердің ерен еңбегінің жемісі.Кенттің тыныс-тіршілігімен бірге мәдениет үйінің де жұмысы біте қайнасқан. Қай кезде болмасын тұрғындарға көтеріңкі көңіл-күй сыйлауда түрлі шараларға мұрындық болған руханият ошағы жаз айында да оқушылардың уақытын тиімді өткізуіне үлес қосуда. &nbsp;«Мереке» вокалды-аспапты ансамбліІргесі кенттегі мәдениет үйімен қатар қаланған бұл ансамбль уақытында көп көңілінен шығып, кең танымалдылыққа ие болған еді. Дәуірінде дүбірлеген ансамбльдің көркемдік жетекшісі өңірге белгілі сазгер С.Ұлықпан болды.&nbsp;Десе де «Мереке» вокалды-аспапты ансамблі десе елең етер көрермен әлі де бар. Осыдан&nbsp;төрт жыл бұрын ансамбль өзінің 30 жылдық мерейтойын атап өтті. Жастық шағының куәсіндей болған ансамбль орындаушыларының айтқан әндері ел жадында жақсы сақталған. Иә, бұл ансамбльдің Тасбөгеттің мәдени тарихында ойып алар орны бар.«Бастаңғы» әжелер ансамбліӨнегелі өнерді бойға сіңіріп, отбасы мен қоғамдық жұмысты қатар алып жүрген бұл әжелер ансамблінің тарихы 1989 жылдан бастау алады. Жаңа мәдениет үйі ашылғанда оған дем беріп, жаңаша бағытта қадам басқан ансамбльдің негізгі мақсаты – отбасы құндылығын дәріптеу. Ата-баба дәстүрін келер ұрпаққа жеткізіп, бойына сіңіру. Бұл тұрғыда «Бастаңғы» әжелер тобының атқарған жұмысын жоғары бағалауға болады. Қала бойынша белсенді, қайсыбір шара болмасын оқ бойы оза шығып, өнегелі ісімен ел құрметіне бөленген. Отыз жылдық орны бар ансамбльдің құрамы қанша өзгерсе де, сегіз қырлы бір сырлы жандармен қайта толықты.Ондағы әжелердің бірі қолөнерші, бірі ақын, бірі кәсіпкер. Иә, ансамбль құрамында 11 батыр ананың ең жасы алпыстан асса, үлкені сексеннің сеңгірінде. Көрермен көзайымына айналған олардың репертуары халық әндерінен құралған. Тіпті халық әнінің ескі нұсқалары да бар. Әнді нақышына келтіре орындап, өнерлерін көпшілікке паш етіп жүрген өнер ұжымы түрлі байқаулардың жүлдегері. Өңірде ауыл-аймақты аралап, гастрольдік сапарға шығатын, мәдениет үйімен бірге бүгінгі күнге дейін біте қайнасып келе жатқан бірден-бір ұжым ретінде «Бастаңғы» әжелер ансамблін айтуға болады. Аталған ансамбльге биыл 35 жыл толады.Тасбөгеттік таланттарСыр елі талай ақын, жырау, әнші, күйші, жазушыларды түлеткен өңір. Солардың біршамасы бұрынғы Сырдария ауданы, қазіргі Тасбөгет кентінің тумалары. Оның ішінде белгілі әдебиетші-ғалым М.Қаратаев, ақын Қ.Баймағамбетов, жырау Р.Мәзқожаев, айтыскер Х.Айжанқызы, М.Қыраубаев, Б.Нұрымбетов, халық әртісі С.Майқанова, Ш.Әбдібаев, О.Әбдімомынов, Ғ.Әбдінабиева, термеші Ә.Еңкебаев, Ұ.Байбосынова кинорежиссер С.Қожықов, драматург ақын И.Оразбаев, М.Әміреев, Ә.Рақымбекұлы, И.Иса, Қ.Есімсейітова, жазушы С.Балғабаев, С.Алдабергенов, Ш.Рахметбеков сынды таланттар ауданның рухани діңгегін нығайтуда зор үлес қосты. 1985 жылы А.Өтеповтың жетекшілігімен «Сырлы саз» ансамблі бүкілодақтық фестивальде лауреат атанды. Үш жылдан соң ансамбльге «Халықтық ансамбль» атағы берілді. Ал жоғары кәсіби шеберлігі үшін А.Өтепов «Ең үздік дирижер» номинациясымен жоғары бағаланды.А.Әлім

Кент мәдениетінің мәйегі

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a>&nbsp; Сол аса қымбат бөгетті сал­май-ақ, мұнда су әкелуге болады. Қалай дей­­сіз ғой? Біздің қалаға кіріп тұрған бұ­рын­­ғы теңіз аумағы «Арал бухтасы» (қой­науы) деп аталады. Осы жерде Балтық жүйесі бойын­ша ең төменгі өлшем – 37 метр. Де­мек, Кіші Арал шетінен мұнда 17 шақырым ар­на қазылуы керек. Бас жағы жай ғана арна, ал Арал қаласына жақын жері 300-500 метр кеңейтілген жайылма болса болады. Арна тереңдігі 5 метр ғана болуы мүмкін. Сонда теңіз суы өз ағынымен бері келеді.Соңғы жылдары көп талқыға түскен солтүстік Арал – «Кіші Арал» теңізін қалпына келтіру мәселесінде «екі деңгейлі теңіз» деген пікір &nbsp;жиі &nbsp;айтылатын болды. Осы жайт теңіз айдынына үмітпен көз тігіп отырған Арал жұртшылығын қатты алаңдатып отыр. Олар &nbsp;ел басшылығынан көп жыл бойы солтүстік Арал теңізін біртұтас (бір деңгейлі) көтеруді табанды түрде сұрап келеді. Біз көкейтесті мәселеге байланысты &nbsp;осы саланың білікті маманы Зауалхан Ермахановтың мақаласын ұсынып отырмыз.2005 жылы солтүстік Арал айдыны «Кө­ка­рал» бөгетімен бөлектеніп, кіші теңіз ак­ва­ториясы біршама көтеріліп, су жиегі бері жа­қындауының арқасында, көк айдыннан бір­жолата айрылып қалдық па деп уайым ке­шіп отырған халықтың үміті оянып, ер­тең­ге деген сенімі бекіді. Мұндағы ел-жұрт­тың тұрмысы кәдімгідей жақсара бастады, әлем­ге әйгілі Арал экологиясы сәл де болса жұм­сарғандай болды, шеттеп кеткен ағайынның қайта оралып көшіп келуі бай­қал­ды. Бұның бәрі жақсы-ау, бірақ осы «Кө­карал» бөгетінің өз басында біршама проб­ле­ма бар екенін және осы күні солардың тым елеу­лі мәселеге айналып бара жатқанын біреу білсе, біреу білмейтін сияқты.1960-жылдардан суы тартылып, көлемі азая бастаған Арал теңізін тұтас сақтап қа­луға болмайтыны белгілі болған соң, Қазақ Ба­лық шаруашылығы ғылыми-зерттеу &nbsp;инс­ти­тутының Арал филиалы теңізді бөліп сақ­тау жөніндегі жобаны қолдап бастама кө­терген. Ол жоба бойынша Кіші теңізді бө­лек, &nbsp;Үлкен теңізді бөлек сақтау жолдары қа­рал­ды. Жоба бойынша Кіші Аралдағы су деңгейін Балтық жүйесі бойынша 48-50 метр биіктікке көтеріп, қазіргі «Көкарал» бөгеті тұрған жерде жабық дамбы салынуы керек де­ген идея мақұлданған. Бергі жақта жинал­ған судың артығы Көкарал түбегінің батыс жа­ғындағы «Көкарал ауызы» деген жерден, Ақ­басты ауылы жанынан 20 шақырым &nbsp;ка­нал арқылы Тұщыбас қойнауына тасталып тұруы керек еді. Бұл нұсқаны «Казгип­ро­вод­хоз» мекемесі қабылдамай бақты. Ол мекеме бас­шылығы «Сырдарияда су болмайды, Берг бұғазындағы бөгет төмен деңгейде салынып, артқан су үлкен теңізге содан түсіп тұруы ке­рек» деп шешті. Енді бүгінгі ащы тәжірибе мы­на жайтты көрсетіп отыр: «Көкарал» бө­геті салынғаннан бергі 15 жыл ішінде 48 т. шм &nbsp;су үлкен теңізге бостан-босқа ағып кетті. Әрі қарай кеткен су батпақ, сордан басқа еш пайда берген жоқ. Бұл 48 т. шм дегеніміз – осы Кіші теңіздегі судың көлемінен екі есе­дей көп молшылық. Сондықтан Балтық жүйе­сі бойынша 42 метр ғана тұрғызылған жа­таған бөгет салынғаны қате шешім екені ай­дан анық болды. Қаншама балықтан ай­рылғанымыз – өз алдына бөлек әңгіме.Сырдарияның 20 жылдай уақыт суы мол бо­лып, сосын, 20 жылдай су кө­ле­мі азайып кететін режимі бар екені мәлім. Бү­гінгі 42 метр деңгейдегі судың тұздылығы әр 1 литріне 10 грамнан тартса, соңғы жыл­дар­­дағы су тапшылығынан ол көрсеткіш өсіп кетіп, Кіші Аралдың 70 пайызында оның байырғы балықтары уылдырық шаша ал­майтын жағдайға жетті. 40 пайыз жерінде, мы­салы Сарышығанақ, Бутаков қойнау­ла­рында байырғы балықтар тіршілік ете ал­май­тын болды. Екінші қателігі: жаңағы айт­­­­­қандай, жабық бөгет салынбай, теңізде су сапырылуы (аэрация деген құбылыс – ред) болмай, Тұщыбас бетке артық су жіберіл­ме­гендіктен осы жағдайлар тым өрескел түрде орын алды.Осындайдан «аузы күйген» көпшілік бір дең­гейлі, біртұтас Кіші Арал нұсқасын дұрыс қол­дап жүр. &nbsp;2005 жылы салынған «Көкарал» бө­гетін Балтық жүйесі бойынша 48-52 метр­ге дейін көтергенде, көпшілік күткендей, Арал қаласының маңына су өзінен-өзі ке­ле­ді. Бұл жерде, өзімізде бар Сырдария өзенінің 120 жылдық көрсеткішін алға тартқым ке­леді. Соларды зерделей қарасақ, табиғаттың ыр­­ғақ-циклі бойынша, кейде, 12-13 жыл, кей­де, 20-30 жылға дейін мол сулы жылдар бол­­са, кейін, сонша уақыт бойы ағып келер су көлемі азайып кетеді. Демек, «Көкарал» бө­­гетін мейлінше көтеріп салсақ, су мол жыл­­дары Кіші теңізді барынша толтырып алу мүмкіндігі болады. Сөйткенде, теңіз суы­ның тұздылығы 10 грамм емес, 4-5 грамға шейін төмендейді. Ал енді келесі циклда – 20 жыл жобасында су аз болғанда да, мұндағы тұз­дылық тым басымдап кетпей, 10 грамға дейін өсуі мүмкін. Мұндай жағдайда Арал­дың байырғы балықтары теңізде тіршілік ете береді. Бүгінгі үлкен проблема сол – жо­ға­рыдағы зиянды қателік себебінен балық 4-5 есеге азайып кетіп отыр. Қаратерең, Қа­ра­шалаң, Бөген, Аманөткел, Ақбасты, Ақеспе, Мер­генсай елді мекендерінде жігіттер балық аулау кәсібін тастап кетіп жатыр. Сондықтан ел болып тезірек бір деңгейлі нұсқа бойынша «Кө­карал» бөгетін дереу көтеруді ұсынамыз. Егер бөгетті бекітіп,&nbsp;керекті межеге дейін биік­т­етсек, келешекте Кіші Аралға Ертістен де су жетеді деген үміт бар. Кіші Аралдың үмі­ті жан-жақты. Міне, сондай болашағы бар бағытқа жұмыс істеуіміз керек. Бір дең­гейлі теңіз идеясының тиімділігі де, өмір­шең­дігі де осында.Осындай ойды негіздей отырып, өкініш­ке қарай, «екі деңгейлі теңіз» жобасын қол­дау­шылардың бар екенін айтқым келеді. «Екі дең­гейлі теңіз» жобасы жүзеге аса қалған жағ­дайда не болады? Салыстырып көрейік: сол­түстік қолтыққа су жеткізу үшін жаңадан ка­налдар қазу керек болады. Жаңадан жол­дар салынады. Бөгет басына жұмысшы қыс­та­ғын салу қажет болады. Баса айтатын жайт, Кіші Аралдың негізгі бөлігінің тұзды­лы­ғы күрт өсіп, мұнда балық шашқан уыл­ды­рық, дернәсіл түгел өліп қалатын болады. Өйткені Сарышығанақ, Бутаков қойнаулары тайыз болғандықтан, негізінен, теңіз ба­лық­тарының уылдырық шашатын жерлері осы­лар. Балық уылдырық шашады да, қайта те­рең­ге кетеді. Бұл жерде ұсақ организмдер бол­ғандықтан, шабақтар өсуіне жағдай бар. Ба­лықтың қыстайтын орны, жайылымы – Кі­ші теңіздің орталық, Шевченко шығана­ғындағы терең су асты. Сарышығанақта бөгет салынып бекітілсе, Кіші теңіздегі ба­лық­­тың негізгі уылдырық шашу жолы&nbsp;кесі­ле­ді. Бұл – бір. Екіншіден, дариядан келген ба­лық та уылдырық шашады. Бірақ Сары­шы­ғанақта мол балық жемі жоқ. Қолтық бө­гел­генде, ересек балық өсу үшін үлкен көлемде жем, теңіз организмінің мол қоры болуы керек. Мұнда ол жоқ. Сондай-ақ Сарышыға­нақ­та балық қыстай алмайды. Өйткені мұ­ның тереңдігі 4-5 метр ғана. Қыста 1-1,5 метр мұз қатса, оның астындағы балық «қалима бо­лып өлу» деген құбылысқа тап болады.Сондай-ақ жаңа каналдар арқылы ке­ле­тін судың жоғалу деңгейі жоғары болмақ. Ал өз із-ұлтанымен жайылатын судың жерге сіңу шығыны аз болады. Жаңадан қазылған ар­нада булану, жерге сіңіп кету факторы елеулі шығын әкеледі. Ертең «Солтүстік Аралды реттеу және Өңірлік даму» бағдар­ла­масы бойынша, Мырзас биігі тұсынан бөгет салынғанда, көлдерді ұстап тұру үшін 1,5 куб км су кетеді. Қазір «Көкарал» бөгетін­дегі су 41 метр деңгейде тұр, бүгінгі жағдай жал­ғаса берсе, ертең 40 метр болады, бара-бара 39 метрге түсіп кетеді. Бутаков шы­ға­на­ғында тұздылық 35 промилеге жетеді. Я­ғни, мұхиттың тұздылығымен бірдей бо­лады. Бұл – халық талғажау етіп отырған Кі­ші Аралдың түбегейлі өлуі десе де болар еді... Сондықтан біз дариямен келген суды жіті есеппен пайдалана алуымыз керек. Сон­дықтан да үлкен жобаларды жасағанда 5-10 жылға емес, 50-60 жылға, тіпті, ғасырға есеп алынуы керек.Екі деңгейлі теңіз хақында айта кететін тағы бір жайт, бұл жобаны ирандық мер­дігердің жеңіп алуында белгілі дәрежеде қитұрқылықтар бар сияқты. Өйткені осы нұс­қада 2009 жылғы, сол кездегі су шаруа­шы­­лығын басқарған А.Рябцевтің кезінде «Каз­гипроводхоз» жасаған жобасын қайта­лау бар. Бұл белгілі бір орталардың мүдде­ле­рі­не сай қамдалып жатыр ма деп ойлаймыз. Осы жобаны өткізу бағытында көпшіліктің талап-тілектері ескерілмей, «құпия» жұ­мыс­тар жылдам жүргізілуде. «Құпия» дейтініміз, осы нұсқа елге мәлімсіз түрде, қоғамдық тың­даудың демократиялық принципімен өткізілмей, мемлекеттік сараптау ке­зеңіне жеткізіліп, ресми нұсқа ретінде мақұлдану жағдайына келтірілген. Құрылыс жүргізушілер де дайын­далып қойылған. Және де жоба үлкен қаржының көзі екені дау­сыз... Бұған Арал халқы тү­бе­гейлі қарсы. Біздің есебі­міз­ше, бұрынғы «Көкарал» бө­ге­тін биіктетуге ондай көп қар­жы шығыны кетпейді.Әрине, Арал қаласының кей тұрғыны: «Теңіз суы те­зі­рек қалаға келсе, баяғыдай ыр­зық-қызықтарын көрсек» деп уәж айтады. Ел тілегі ғой. Арал қа­ласы бар және онан тысқарыда Арал­дың балықшы жұрты бар. Бұл екі ұғымды алатайдай етіп, бүлдіре бөлек­теуге, бір-біріне қарсы қоюға болмайды.Теңіз суын Аралға кел­тіру­ге тағы бір қым­бат, қосымша бө­гет салмай, жаңадан ар­на қаз­бай, қыруар қаржыны жаңа объек­тілерге шашпай-ақ шешетін басқа да жол бар. Осы кезге шейін, негізгі мәселені айт­қанда, Арал қаласының ір­ге­сіне су кел­тіру үшін Үшшоқыдан жаңа бөгет салу басты назарда бол­ған. Сол аса қымбат бөгетті сал­май-ақ, мұнда су әкелуге болады. Қалай дей­­сіз ғой? Біздің қалаға кіріп тұрған бұ­рын­­ғы теңіз аумағы «Арал бухтасы» (қой­науы) деп аталады. Осы жерде Балтық жүйесі бойын­ша ең төменгі өлшем – &nbsp;37 метр. Де­мек, Кіші Арал шетінен мұнда 17 шақырым ар­на қазылуы керек. Бас жағы жай ғана арна, ал Арал қаласына жақын жері 300-500 метр кеңейтілген жайылма болса болады. Арна тереңдігі 5 метр ғана болуы мүмкін. Сонда теңіз суы өз ағынымен бері келеді. Ал ка­нал­дың екі жағына, бүгінгі күннің та­лабына сай түрлі демалыс аймақтарын салу­ға бола­ды. Үлкен көлемдегі Саршы­ғанақты қалпына келтіру міндет емес. Сонда балықтар да келіп уылдырығын шашады. Екінші жағынан Арал халқының, қонақтарының демалуына жақ­сы жағдай жасалады. Жағажайлар болады.Алдында айтқанымыздай, Үшшоқыдан бөгет салу үшін жолы бар, электр жүйесі бар жә­не оны ұстап тұру қызметі үшін қыруар қар­­жы керек. Ал мына біз айтып отырған ка­­налға бір-ақ рет шығынданамыз. Есесіне Арал халқы өзінің баяғы теңізімен табыс­қан­дай қуанар еді. Айта кету керек, осы нұс­қа­ның идеясын елімізге белгілі атақты су маманы Нариман Қыпшақбаев кезінде айт­қан болатын. Осы жобаны маман ретінде біз де құп көреміз.Арал теңізінің тағдыры – әрбіріміздің тағ­дырымыз. Сондықтан да мұндай үлкен мәселеге бейжай немесе ұсақ есеппен қарау – Отан, ел-жер деген азаматтық тұғыры бар адам үшін салғырттық, пайда қуалау сияқты төмен әрекеттер болмақ. Ұзақ жыл бойы, тал­қысы кейде дауға ұласып, ізденуші, жа­нашыр азаматтарды шаршатып жүрген Арал тағдырының тиімді, оңтайлы шешімі осы.О. ЖОЛДАСОВ

Қазақстан және Қызылорда облысының жаңалықтары