<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Алдағы жылдары қазақстандықтардың зейнетақысы бірнеше көзден құралатын болады. Ынтымақты компоненті жоқ азаматтар үшін зейнетақы төлемдері мемлекет, қызметкер және жұмыс беруші аударымдары есебінен қалыптасады, деп хабарлайды <a href="https://baq.kz/bolashaqta-qazaqstanda-zeynetaqy-qalay-tolenedi-200029296/">BAQ.KZ </a>тілшісі.БЖЗҚ ынтымақты компонент болмаған жағдайда зейнетақы неден құралатынын түсіндірді.Болашақта азаматтардың зейнетақысы келесі бөлшектерден қалыптасады:<ul><li style="text-align:justify;">Мемлекет төлейтін базалық зейнетақы;</li><li style="text-align:justify;">Қызметкердің міндетті зейнетақы жарналары (МЗЖ) есебінен қалыптасқан жинақтаушы зейнетақы;</li><li style="text-align:justify;">Жұмыс берушінің міндетті зейнетақы жарналары есебінен (ЖМЗЖ) қалыптасқан шартты-жинақтаушы зейнетақы.</li></ul>Жұмыс берушінің міндетті зейнетақы жарналары 1975 жылы және одан кейін туған қызметкерлер үшін енгізілді. Себебі олардың 1998 жылға дейінгі еңбек өтілі жоқ немесе өте аз, соған байланысты ынтымақты зейнетақы алу мүмкіндігі шектеулі.Бұл зейнетке шыққанда жеткілікті зейнетақы мөлшерін алуға мүмкіндік береді.Фото: Александр Павский

Болашақта Қазақстанда зейнетақы қалай төленеді?

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Мемлекет басшысы жүргізіп отырған ауқымды экономикалық реформалар жағдайында 2025 жылы прокурорлар мемлекет мүдделерін 1,1 трлн теңгеден астам сомаға қамтамасыз етті.Мемлекет пайдасына мемлекеттік қаражатты жұмсау, мемлекеттік сатып алу, қоршаған ортаны қорғау және жер қойнауын пайдалану, жерлерді ұтымды пайдалану және басқа да салаларда 470 млрд теңге көлемінде ақша қаражаты мен мүлік тәркіленді.Бас прокуратура қаржы және әділет министрліктерімен бірлесіп мемлекеттік мүлікті басқарудың заңдылығына жүргізілген бір ғана тексерудің нәтижесінде 3 жылдан астам уақыт бойы шоттарда бұғатталып тұрған және бюджетке төленбеген 193 млрд дивидендтерді төлеу бойынша шаралар қабылданды.Мемлекет меншігіне Алатаудың тау етегінде, Каспий теңізінің жағалауында, Бурабай ұлттық паркінде орналасқан олигополиялардың жері, сондай-ақ жылдар бойы мақсатты түрде пайдаланылмаған қоғамдық жайылымдар мен өзге де алқаптар – ауыл шаруашылығы мақсатындағы жердің барлығы 800 мың гектар қайтарылды.Нәтижесінде бірқатар өңірлерде жайылым тапшылығы мәселесі іс жүзінде шешілді – прокурорлар ауылдық аумақтардың барлық тұрғындарына оларды пайдалану мүмкіндігі мен қолжетімділігін қамтамасыз етті.Президент бекіткен ішкі саясат қағидаттары мен «Таза Қазақстан» тұжырымдамасы аясында табиғат пайдаланушылармен келтірілген 25 млрд көлеміндегі экологиялық залал өтелді.Цифрлық технологияларды, ғарыштық мониторингті және жасанды интеллект элементтерін пайдалана отырып, прокурорлар экологтармен бірлесіп 3,8 мыңнан астам заңсыз қоқыс орындарын жойды.Прокурорлық қадағалау актілері бойынша құрылыс салушылармен 300 мыңнан астам жаңа жасыл желектер отырғызылды.Мемлекеттік басқарудың тиімділігін арттыру туралы Президенттің Жарлығын орындау шеңберінде прокурорлар жергілікті атқарушы органдардың шығыстарын оңтайландырып, 255 млрд теңге көлеміндегі қажетсіз мемлекеттік шығындардың жолын кесті. Бұл – тұтас бір өңірдің жылдық бюджетімен салыстыруға болады.Павлодар мен Атырауда жергілікті органдар арнайы техника мен пәтерлерді нарықтық бағасынан үш есе қымбат бағамен сатып алуды жоспарлаған.Прокурорлар бұл сатып алуларды тоқтатып, қаражат өзге әлеуметтік қажеттіліктерге және инфрақұрылымды жақсартуға бағытталды.Прокурорлардың өтінішхаттары мен наразылықтары бойынша 300-ден астам азаматтық және әкімшілік іс бойынша шешімдер қайта қаралды, оның ішінде мемлекет пайдасына 22 млрд теңге өндірілді.Мысалы, менің наразылығым бойынша мемлекеттен екі жеке компанияның кредиттік берешегі үшін 1,2 млрд теңге өндіріп алу жойылды.Керісінше, менің наразылығым бойынша орындалмаған қару-жарақты жөндеу жұмыстары үшін мемлекеттік қорғаныс тапсырысының пайдасына 800 млн теңге өндірілді.Қоғам мен мемлекеттің экономикалық мүдделерін қорғау саласындағы прокурорлық қадағалаудың тиімділігі, соның ішінде цифрлық технологиялар мен жасанды интеллект элементтерін жұмысқа енгізу есебінен артып келеді.Берік Асылов, Қазақстан Республикасының Бас ПрокурорыФото: Нұрболат Нұржаубай

Мемлекетке 1,1 трлн теңгеден астам сома қайтарылды: 2025 жылғы прокурорлық қадағалау қорытындысы

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> &nbsp;Желтоқсан &nbsp;— жылдың ең қымбатқа түсетін &nbsp;айы: сыйлықтар, мерекелік дастарқан, корпоративтік кештер мен саяхаттар отбасылық бюджетке ауыртпалық түсіреді. Дәл осы кезеңде адамдар импульсивті сатып алулар жасайды, асығыс кредит алады және мереке алдында белсенді болып &nbsp;кететін алаяқтардың құрығына түседі. Жаңа жылды тыныш және жағымсыз тосынсыйларсыз қарсы алу үшін, Fingramota.kz сіз үшін арнайы чек-парақ жасады.Ақылға қонымды мерекелік бюджет жасаңызАқшаны жұмсамас бұрын, қанша ақша жұмсауға дайын екеніңізді түсіну маңызды — ол үшін шығындарды санаттарға бөліңіз: мысалы, сыйлықтар, мерекелік дастарқан, үйді безендіру &nbsp;және дайындау, сапарлар мен түрлі іс-шаралар. Сондай-ақ, күтпеген шығындарға ақша қалдыруды ұмытпаңыз, себебі мереке күндері кез келген нәрсе орын алуы мүмкін — күтпеген қонақтар немесе сапарға шығар алдында көлігіңіздің бұзылуы.&nbsp;Есептеп көрейік, мәселен, ипотека мен міндетті шығыстарды төлегеннен кейін отбасының табысы 300 мың теңгені құрайды. Сыйлықтар ең қымбат шығынның бірі болғандықтан, оларға 40%-ды немесе 120 000 теңге бөлуге болады. Бюджеттен асып кетпеу үшін алдын-ала кімге сыйлық беретіндігіңізді, қандай және қанша тұратындығына тізім жасап алыңыз.&nbsp;Сыйлықтардан кейінгі шығыны біраз аздау, алайда &nbsp;қомақты қаржыны қажет ететін — мерекелік дастарқан, оған біз бюджеттен 90 000 теңге немесе 30% бөлеміз. Ал үйді безендіруге &nbsp;30 000 теңгедей ғана бөлуге болады, &nbsp;өйткені, әдетте, әшекейлер өткен жылдардан қалады және оларды жаңартсаңыз жеткілікті.&nbsp;Саяхаттар мен ойын-сауық отбасының жоспарларына байланысты, сондықтан оларға тек 10% немесе 30 000 теңге бөлуге болады. Бұл киноға, тегін мерекелік қойылымдарға, концерттерге, жәрмеңкелерге немесе мұз айдынына бару болуы мүмкін. Егер сіз туыстарыңызға баратын болсаңыз, онда жол шығындары мен шағын сыйлықтарды санауды ұмытпаңыз.Және де, соңғысы, дегенмен ең маңыздысы — &nbsp;күтпеген шығыстар, оған да біз де 10% немесе 30 000 теңге қалдырамыз. Бұл қор сіздің қаржылық қауіпсіздігіңіз үшін маңызды, себебі мереке күндері көп нәрселер болып қалуы &nbsp;мүмкін — аз дегенде бағаның өсуі, күтпеген қонақтар немесе шұғыл сатып алулар. Мүмкін, сантехникаңыз кенеттен істен шығып қалуы мүмкін және маман шақыруға ақша жұмсауға тура келеді. Сондықтан бұл тармақты да назардан тыс қалдырмаңыз.&nbsp;Жаңа жыл қарсаңында белсенді болып кететін алаяқтардан сақ болыңызМереке қарсаңында жалған сайттар, жалған сатушылар және аниматорлардың атын жамылып «жұмыс істейтін» алатын алаяқтар көбейіп келеді. Соңғылары ата-аналардың мереке күндері кішкентай балаларына &nbsp;қуаныш сыйлау мақсатында Аяз Ата мен Ақшақардың қызметтеріне жүгінетінін пайдаланып, өз қызметтерін ұсынады. Алаяқтар әлеуметтік желілер арқылы көзге бірден түсетін жарнамалар орналастырады, төмен бағалар ұсыну арқылы ата-аналарды алдап, арбап өздеріне тартады.Бұдан әрі олар екі бағытта жұмысын жалғастырады: не алдын ала төлем алып, бірден жоқ болып кетеді, &nbsp;не үйге келіп, &nbsp;біреуі ересектер мен балалардың көңіл-күйін көтеріп жатқанда, екіншісі ұрлықпен айналысып, үйдегі құнды заттарды алып кетеді. Сондықтан компанияның нарықтағы орнын мұқият тексеріп, тәуелсіз сайттардан нақты жазылған пікірлерді бір шолып шығыңыз, таныстарыңыздан ақпарат алыңыз және күмәнді сайттардан тапсырыс бермеңіз.Алаяқтықтың тағы бір кең таралған түрі жалған акциялар мен сайттардың көшірмесі болып келетін сайттар арқылы жүргізіледі. Адамдар фишингтік беттердегі жарнамаларға алданып жатады, мұнда алаяқтар өте төмен баға көрсетеді, осы жерден алаяқтар ақшаны ұрлайды және құрылғыға вирус кіргізіп қояды. Тек тексерілген сайттардан сатып алыңыз, сайттың мекенжайын тексеріңіз (күдікті әріптерді ауыстыру болуы мүмкін — мысалы, Wildberries &nbsp;орнына Wildberrie$) және қосымша жеке деректерді енгізбеңіз — жұмыс істеп тұрған дүкендерге ол қажет емес.Сіз таң қалуыңыз мүмкін, бірақ тіпті&nbsp;зиянсыз құттықтау хаттары&nbsp;да алаяқтардың қолындағы қаруға айналды. Олар азаматтардың гаджеттерін бұзып кіру арқылы олардың жақындарына құттықтаулар жібереді, олар шын мәнінде зиянды ресурстарға әкеледі, олар құрылғыға шпиондық бағдарламалар орнатады — олардың көмегімен алаяқтар шоттардан ақша алады немесе кредит ресімдейді. Сондықтан, олар сіздің әжеңізден келген болса да, ешқашан&nbsp;сілтемелерге өтпеңіз.Сондай-ақ, жаңа жылдық «инвестициялық ұсыныстардан» сақ болыңыз: мерекелерге дейін жалған брокерлер, крипто-алаяқтар және жай қаржы пирамидалары іске қосылады. Олар&nbsp;«Жаңа жылға қатысты кіріс», «кепілдендірілген кіріс»&nbsp;немесе&nbsp;«ақша салғандары үшін сыйлық бонустарына»&nbsp;уәде етеді. Алайда, инвестицияларда кепілдендірілген пайда жоқ екенін есте ұстаған жөн — мұны сізге кез келген нақты брокер айтады және барлық қаржы компаниялары ҚНРДА сайты арқылы оңай тексеріледі: егер лицензия болса, онда адамдарға сенуге болады, егер жоқ болса, біз ұсыныстан ол қаншалықты тиімді болып көрінсе де бас тартамыз.Сонымен, желтоқсан айы қаншалықты қарбалас болса да, балалар мен қарт туыстарыңызға көңіл аударыңыздар, олардың мұқият болуын қадағалаңыз, оларға уақыт бөліңіз, себебі олар көбінесе алаяқтық схемалардың құрбаны болады. Оларға қоңырау шалып, мысалы: «Сіздің анаңыз апатқа ұшырады, Сіз оның полицияда болғанын қаламайсыз ғой? «немесе» сіздің немереңіз ауруханада, шұғыл түрде емделуге ақша қажет» деп айтуы мүмкін. Оларға қарапайым ережені: ешқашан кодтарды, карта деректерін және CVV-ді ешкімге жібермеуін және қандай жағдай болса да айтпауын түсіндіріңіз. Кез келген күмән туындаған кезде Сізге бірден қоңырау шалуын сұраңыз.Бүкіл ақшаңызды желтоқсанда жұмсап қоймаңызКөтеріңкі көңіл-күйде ақша жұмсауға қызықтырып тұратын жайттар көп, себебі Жаңа жыл — тосынсый, жылына бір-ақ рет болатын мейрамды жақсылап бір тойлайық. Бірақ ешкім қаржылық міндеттемелердің күшін жойған жоқ, және сіз барлық жақындарыңызды қымбат сыйлықтармен толтырып, өзіңізді қуантып, үйді безендіргіңіз келсе де, қаңтар айына резерв дайындау керек екенін ұмытпаңыз. Себебі 2026 жылдың бірінші айында біз барлық бірдей коммуналдық төлемдерді, ипотека немесе жалдау төлемдерін, көлік шығындарын, азық-түлік шығыстарын, дәрі-дәрмектерді және т. б. төлем жасауымыз қажет. Сондықтан желтоқсан айындағы жалақының кем дегенде 15-20%-ын қаңтарға қалдырыңыз, егер сізде сыйлықақы болса, оның бір бөлігін де кейінге қалдырған дұрыс.&nbsp;Тағы да бір маңызды кеңес: мереке үшін кредит ресімдемеңіз - олар үшін де сіз қаңтарда төлейсіз. Егер сіз қарызсыз сыйлық ала алмасаңыз, онда бұл сыйлық сіз үшін өте қымбат. Арзанырақ, алайда сыйлық беретін жанның немен айналысатынын ескере отырып, мағыналы сыйлық берсеңіз сол дұрысырақ болады.<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/infographics_1211_74_11d5159b50.png" alt="infographics-1211-74.png">Толығырақ&nbsp;"Бюджетті жоспарлаймыз"&nbsp;бөлімінде оқыңызФото: fingramota.kz

Жаңа жылдық чек-парақ: бюджеттіңізді мерекеге қалайша дұрыс есептеп, алаяқтардың айласына түсіп қалмаудың жолдары

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Цифрлық қаржы сервистерінің дамуына байланысты кредит алу процесі бұрынғыдан да жылдам әрі ыңғайлы бола түсті. Алайда онымен бірге тәуекелдер де артты: алаяқтар жеке деректерді ұрлау, фишингтік сайттар және әлеуметтік инженерия әдістерін пайдаланып, азаматтардың келісімінсіз олардың атына кредит рәсімдеу жағдайларын жиілетті.Көп жағдайда азаматтар кредит туралы тек берешек жөніндегі хабарламалардан немесе коллекторлар хабарласқан кезде ғана біледі. Мұндай жағдайлар адамдар үшін елеулі қаржылық және психологиялық салдар туындатады.Осы тәуекелдерден қорғау мақсатында Қазақстанда азаматтың атына кредит рәсімдеу мүмкіндігін ерікті түрде шектеуге мүмкіндік беретін «Стоп кредит» мемлекеттік сервисі енгізілді.«Стоп кредит» сервисі дегеніміз не?«Стоп кредит» — eGov.kz порталында және eGov Mobile мобильді қосымшасында қолжетімді тегін мемлекеттік қызмет. Оның көмегімен әрбір азамат электрондық цифрлық қолтаңбаны пайдалана отырып, өз атына банктік кредит немесе микрокредит рәсімдеуге тыйым қоя алады.Шектеу мерзімсіз қолданылады, қосу санына шектеу жоқ және пайдаланушының өз бастамасымен кез келген уақытта алынып тасталуы мүмкін. Шектеуді қою немесе алып тастау құқығы тек жеке деректер иесіне тиесілі.«Бірінші кредиттік бюро» АҚ мәліметінше, бүгінде&nbsp;4,5 млн-нан&nbsp;астам азамат осы мүмкіндікті пайдаланды.&nbsp;Бұл сервистің жоғары сұранысқа ие екенін көрсетеді.«Стоп кредит» қызметін қалай қосуға болады?«Стоп кредит» сервисін қосу екі жолмен жүзеге асырылады:∙&nbsp;eGov Mobile арқылы:&nbsp;авторизация, «Экономика және қаржы» бөлімінен қызметті таңдау, өтінімді толтыру және ЭЦҚ көмегімен қол қою;∙&nbsp;eGov.kz сайты арқылы:&nbsp;ЭЦҚ арқылы кіру, басты беттен «Сервистер» — «Банктік кредиттер мен микрокредиттерді ерікті түрде шектеу» — «Қызметке онлайн тапсырыс беру» тармағын таңдап, ЭЦҚ-мен растау.Қалаған кезде пайдаланушы шектеуді кез келген уақытта алып тастай алады: ол үшін сол қызметке қайта кіріп, бас тартуды растау және өтінімге қол қою жеткілікті.Азаматтарға берілетін заңнамалық кепілдіктер?2024 жылғы 1 қыркүйектен бастап заңнамаға енгізілген өзгерістер азаматтарды қосымша қорғауды көздейді. Егер кредит немесе микрокредит ерікті тыйым күшінде болған кезеңде рәсімделсе, қаржы ұйымы мұндай қарызды есептен шығаруға міндетті.Бұл норма азаматтардың құқықтық қорғалуын айтарлықтай күшейтеді және алаяқтық әрекеттердің салдарын азайтады.Соған қарамастан, сервисті қосқаннан кейін де кредиттік тарихты уақытылы тексеріп отырған жөн. Егер тыйым салу мерзімінде сіздің атыңызға кредит рәсімделсе, банк немесе МҚҰ оны міндетті түрде есептен шығаруы тиіс.Неліктен «Стоп кредит» маңызды қорғаныс құралына айналды?Қазіргі алаяқтық схемалары көбіне техникалық бұзудан гөрі азаматтарды алдап-арбауға бағытталған. Олар жалған банк сайттарын, жалған хабарламаларды және «қауіпсіздік қызметі» атынан қоңырауларды пайдалана отырып, онлайн-банкингке немесе электрондық қолтаңбаға қол жеткізеді. «Стоп кредит» сервисі қосылған жағдайда, жеке деректер бұзылғанның өзінде кредиттік ұйымдар кредит беруден бас тартуға міндетті, өйткені клиенттің кредиттік тарихында тиісті белгі көрсетіледі.Сонымен қатар сервис ұрланған деректер негізінде кредит рәсімдеудің, бұзылған онлайн-банкинг арқылы қарыз алудың және алаяқтардың немесе үшінші тұлғалардың психологиялық қысымы жағдайында кредит рәсімдеу тәуекелдерін төмендетеді.Сондай-ақ бұл сервис жақын уақытта кредит алуды жоспарламайтын азаматтар үшін өзін-өзі бақылау құралы бола алады.<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/2_fcccd47ff3.png" alt="2.png">Цифрлық қауіптердің артуы жағдайында «Стоп кредит» сервисі алаяқтықтың алдын алудың тиімді тетігіне және азаматтардың қаржылық қауіпсіздік жүйесінің маңызды бөлігіне айналып отыр. Егер жақын уақытта кредит алуды жоспарламасаңыз, ерікті тыйым енгізу дер кезінде қабылданған орынды қорғаныс шарасы болуы мүмкін.Фото: fingramota.kz

«Стоп кредит»: бір цифрлық құрал алаяқтық кредиттерден қалай қорғайды?

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Fingramota.kz сіздерді Қазақстандағы қаржылық сауаттылық деңгейін әлеуметтік зерттеу нәтижелерімен таныстыруды жалғастыруда.2025 жылғы пікіртерімге сәйкес, алаяқтықпен бетпе-бет кездескен респонденттердің үлесі 29,1%-ға дейін төмендеді, 2024 жылы бұл көрсеткіш 50,6%-ды, ал 2023 жылы 77,6%-ды құрады. Сонымен қатар, алаяқтармен «бетпе-бет келмегендердің» үлесі 70,9%-ға дейін өсті. Мұндай серпін халықты қорғау шараларының жақсарғанын және қаржылық сауаттылықтың артқанын, сондай-ақ қаржылық және онлайн-сервистермен өзара іс-қимыл кезінде азаматтардың сақтығының артқанын көрсетуі мүмкін. Сонымен қатар, күрделі онлайн-схемалардың, оның ішінде жасырын қаржылық тұзақтардың кеңеюі тікелей бақылау аясынан тыс қалатын жасырын қауіптерді тудырады.Өңірлік ерекшеліктер. Алаяқтық жағдайларының таралуын талдау осалдықтың бірнеше аймағын анықтады. Алаяқтармен қақтығыстардың ең жоғары деңгейі Шығыс Қазақстан облысында (39,3%), Жамбыл облысында және Ұлытау облысында (34,7%), Шымкент қаласында (32%) және Қостанай облысында (32%) байқалды. Ең жоғары қатысу 18-21 жас аралығындағы жастар арасында байқалады, бұл көрсеткіш 47,9%-ға жетеді. Бұл деректер жастардың цифрлық ортадағы белсенділігін көрсетеді, онда олар онлайн төлемдермен және қаржылық қызметтермен жиі араласады, бұл алаяқтармен байланысу ықтималдығын арттырады.Қауіп-қатерлердің құрылымы. 2025 жылы алаяқтықтың жетекші санаты интернет-алаяқтық (фишинг) болды – 52,2%, бұл өткен жылғы көрсеткіштерден едәуір жоғары (2024 жылы шамамен 24% және 2023 жылы 22,9%). Телефон шабуылдары (вишинг) 2023 жылғы 31,5% және 2022 жылғы 34,2%-бен салыстырғанда 27,5%-ға дейін төмендеуді жалғастыруда.Шабуыл арналары. Смартфон алаяқтық әрекеттердің басым арнасы болып қала береді (56,3%). Бұл ретте ең жылдам өсіп келе жатқан арналар e-mail (29,7%) және әлеуметтік желілер/мессенджерлер (15,2%) болып табылады, бұл алаяқтық схемалардың цифрлық ортаға бейімделуін және олардың кең аудиторияға қолжетімділігінің артуын көрсетеді.Алаяқтықты танып-білу және халықтың реакциясы. Алаяқтықты немесе қаржы пирамидасын тани алған респонденттердің үлесі 62,9%-ға жетті, бұл оң ұзақ мерзімді серпінді көрсетеді (2024 жылы 50,6%, 2023 жылы 61%, 2022 жылы 56%). Алайда, халықтың реакциясы негізінен реактивті болып қала береді, 41% алаяқтармен байланысын тоқтатады, бірақ тек 20,7% полицияға жүгінеді. Осалдық жоғары деңгейде сақталып отыр: респонденттердің 11,7%-ы толығымен және 2,7%-ы ішінара жеке деректерді шабуылдаушыларға беріп қойған.Сенгіштік тәуекелінің өңірлік аймақтары. Сенгіштіктің ең жоғары деңгейі Шығыс Қазақстан (26,2%), Батыс Қазақстан (24,3%), Атырау (23,4%) және Павлодар (22,2%) облыстарында тіркелді. Бұл өңірлерде әрбір бесінші респондент алаяқтардың құрбаны болды, оларға жеке деректерді берді, бұл аумақтарда алдын алу шаралары мен қаржылық сауаттылықты арттыруға басым көңіл бөлу керек.Алаяқтық салдары. Зардап шеккендер үшін қаржылық салдар айтарлықтай болып қала береді: 45,4% қалпына келтіру мүмкіндігі жоқ қаражаттың жоғалғаны туралы хабарлады, тек 4,6% өтемақы немесе қайтаруға қол жеткізді. 42%-дан астамы психологиялық зардаптарды, оның ішінде күйзелісті, мазасыздықты және онлайн-транзакцияларға деген сенімділіктің төмендеуін атап өтті.<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/infographics_1211_66_f412192012.png" alt="infographics-1211-66.png">Қорытындылар мен тенденциялар. Тікелей алаяқтық жағдайларының азаюына қарамастан, интернет-фишингтің өсуі және жаңа цифрлық арналардың кеңеюі жасырын қауіп төндіреді. Цифрлық белсенділігі жоғары өңірлердің жастары мен тұрғындары ең осал болып қала береді. Алаяқтықты танып-білудің оң серпіні (62,9%) халықтың қаржылық сауаттылығының артып келе жатқанын көрсетеді, бірақ іс-қимыл реакциясы шектеулі болып қалуда.Фото: fingramota.kz

Қазақстандықтар алаяқтықты қалай танып-біледі: екі жылдық зерттеу барысында не өзгерді?

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Fingramota.kz сіздерді Қазақстандағы қаржылық сауаттылық деңгейін әлеуметтанушылық зерттеу нәтижелерімен таныстыруды жалғастыруда.ҚНРДА жүргізген пікіртерімнің нәтижелері қазақстандықтардың кредиттерге көзқарасы салмақты және ұтымды екенін көрсетті. Орташа бағалар (3,31-ден 3,79-ға дейін) халықтың кредит берудің пайдасын, сол сияқты тәуекелдерін білетіндігін көрсетеді. «Кредиттер өмір сапасын жақсартуға мүмкіндік береді» (3,44) және «Кредиттер ыңғайлы, бірақ жоспарлауды қажет етеді» (3,45) сияқты пікірлер жауапты көзқараспен кредиттердің пайдасын түсінуді көрсетеді.Жалпы алғанда, халық кредиттерді саналы және тәртіпті пайдалануды талап ететін қажетті, бірақ тәуекелді құрал ретінде қабылдайды. Азаматтардың көпшілігі кредиттер арқылы өмір сүру деңгейін жақсартуға және мақсаттарға жетуге болатынын мойындайды, бірақ оларды абайсызда пайдалану қымбат және ықтимал қауіпті деп санайды. Осылайша, халық саналы қаржылық сақтықты көрсетеді: адамдар кредиттерден бас тартпайды, бірақ ұтымды тәсіл мен төлемді жоспарлау қажеттілігін түсініп, оларға мұқият қарауды жөн көреді.Қазақстандықтардың жартысына жуығы (50,7%) кредиттерді пайдалану тәжірибесіне ие. Ең көп тартылу Атырау (56,7%), Ақтөбе (54,7%), Жетісу (54,7%) және Солтүстік Қазақстан (54%) облыстарында байқалады, ал ірі қалаларда – Астана мен Алматыда – кредит алатындардың үлесі төмен (42% және 44%), бұл жоғары кірістерге және &nbsp;баламалы қаржы көздеріне &nbsp;қолжетімділікке байланысты.Жасы бойынша кредит алудағы белсенділік шамамен біркелкі, бірақ 22–29 және 50–62 жастағы адамдар арасында байқалады. Тұрақты кірісі бар, сондай-ақ айтарлықтай міндеттемелері бар жетілген жұмыс істейтін азаматтарға қарағанда, жас азаматтар тұрғын үй, көлік және тұрмыстық қажеттіліктерге арналған кредиттерді жиі пайдаланады.Кредиттердің құрылымы негізінен тұтынушылық болып қала береді. Тұрмыстық қажеттіліктерге кепілсіз кредиттерді респонденттердің 42,9%-ы, кепілді тұтынушылық кредиттерді 27%-ы, ипотеканы 23,2%-ы алды. Жасы ұлғайған сайын ипотека үлесі төмендейді, ал кепілсіз шағын кредиттер тіпті зейнеткерлер арасында да танымал болып қалады (63+), онда 48,8% осындай кредиттерді пайдаланады. Бұл көптеген адамдар үшін кредиттер әдеттегі өмір сүру деңгейін сақтау құралына айналатынын көрсетеді.Көп кредит алу және борыш жүктемесі. Респонденттердің 36,2%-ында бір кредит, 27,2%-ында екі, 8,2%-ында үш немесе одан да көп кредит бар. Осылайша, қарыз алушылардың 70%-дан астамы бір уақытта бірнеше кредитке қызмет көрсетеді. Көпшілік үшін борыш жүктемесі жоғары болып қалады, 31% кірістің шамамен 20%-ын , 23,9% кірістің &nbsp;30%-ын, ал 17,8% &nbsp;кірістің 40%-ын немесе одан да көп кредитке &nbsp;жұмсайды. Ең үлкен борыш жүктемесі Солтүстік Қазақстан, Қызылорда, Ақмола және Ұлытау облыстарында тіркелді, онда кірістің 40%-дан астам төлемдері бар азаматтардың үлесі 20%-дан асады.Төлем мерзімінің өтуі және кредиттік &nbsp;тәртіп. Қарыз алушылардың жартысынан көбі (56,1%) кем дегенде бір рет төлем мерзімін кешіктірді, бұл ретте тек 14,7% әрдайым уақтылы төлейді. 18–21 жас аралығындағы жастар (62,9%) және зейнеткерлер (58,5%) ең осал санатқа жатады. Төлем мерзімін кешіктірудің ең жоғары деңгейі Ақмола (67,1%), Алматы (64%), Абай (63,6%) және Түркістан (63,6%) облыстарында тіркелді. Төлем мерзімін кешіктіргендердің 26,6%-ы банктерден көмек сұрамады, 16,3%-ы реттеу туралы келісті, ал 17,1%-ы банктің бастамасын күтті.Төлемдерден кейінгі қаржылық орнықтылық. Қарыз алушылардың жартысы (52%) ай сайынғы төлемдерден кейін базалық шығыстарға кірістің жартысынан азы қалатынын атап өтеді. Жетісу (63,4%), Түркістан (58,4%), Қызылорда (56,8%) және Қарағанды (57,5%) облыстарындағы ерекше шиеленісті жағдай. Ең үлкен жүктеме 22–62 жастағы адамдарда сезіледі, жоғары міндеттемелер мен шығыстардың үйлесімі жинақтау мүмкіндігін азайтады.Кредиттердің мақсаттары. Қарыз алудың негізгі себептері — жөндеу (27,2%) және күнделікті қажеттіліктер (22,4%). Тұрғын үйге кредиттерді &nbsp;адамдардың 18,3%-ы, автомобильге 10,3%-ы алады. Жекелеген өңірлерде — Алматы қаласында (37,7%), Алматы (31,6%) және Түркістан (30,4%) облыстарында &nbsp;күнделікті шығыстарға арналған кредиттер айтарлықтай үлесті алады, бұл ағымдағы шығыстар үшін қарыз қаражатына жиі тәуелділікті көрсетеді.Баламалар және қаржылық тәуелділік. Шамадан тыс кредит алуға қарамастан, респонденттердің 54,6%-ында қаржылық проблемаларды шешудің балама әдістері болды, ал 43,6%-ында кредит алудан басқа &nbsp;нұсқаларды көрмеді. Әсіресе, Қызылорда, Қарағанды және Ақтөбе облыстарының тұрғындары, сондай-ақ 30 жасқа дейінгі жастар қарыз қаражатына тәуелді. Жалғызбасты, ажырасқан және жесір әйелдер кредиттерді көбірек пайдаланады, ал ерлі-зайыптылар қаржылық орнықтылықты көрсетеді.Бөліп төлеуді және банктердің ашықтығын қабылдау. Респонденттердің 60%-ға жуығы бөліп төлеу кредиттің бір түрі екенін түсінеді, алайда 40%-ы оны «пайызсыз балама» деп санайды. Төлем мерзімін кешіктіруге деген көзқарас алаңдатарлық: Қарағанды, Ақмола, Қостанай және Қызылорда облыстары тұрғындарының шамамен 40%-ы төлемнің кешігуінің елеулі салдары жоқ деп санайды. Бұл ретте респонденттердің 68,6%-ы банктер жеткілікті ашық емес деп санайды, бұл сенім деңгейіне әсер етеді.Кредиттерге жалпы көзқарас. Орташа алғанда, халық кредиттерді қымбат деп бағалайды (орташа балл — 3,79) және оларды қаржылық қиындықтар тәуекелімен байланыстырады (3,5).<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/infographics_1211_62_9e6e6b566b.png" alt="infographics-1211-62.png">Фото: fingramota.kz

Қазақстандықтар кредиттерге қалай қарайды?

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі 2025 жылы халықтың қаржылық сауаттылық деңгейіне әлеуметтанушылық зерттеу жүргізді. Пікіртерімге Қазақстанның барлық өңірінен 18-63 жас аралығындағы 5 мың адам қатысты. &nbsp;Fingramota.kz әлеуметтанушылық зерттеудің негізгі көрсеткіштерімен таныстырады. 2025 жылы қаржылық сауаттылық индексі&nbsp;41,5%-ды құрады, бұл&nbsp;2024 жылғы көрсеткіштен (41,2%) сәл асты және соңғы бес жылда байқалған тұрақты өсу үрдісін растайды (2024 ж. – 41,2%, 2023ж. – 40,5%, 2022 ж. – 40,3%, 2021 ж. – 39,52%, 2020 ж. – 39,07%).Қазақстандықтардың қаржылық сауаттылығы біртіндеп өсіп келеді және білімі күнделікті әдеттерінен көрініс табуда. Дегенмен, дағдының дамуы біркелкі емес. Ең әлсіз көрсеткіш – жеке қаржыны басқару саласында (32,5%). Бұл дегеніміз, көптеген адам бюджетті жоспарлауды, үнемі үнемдеуді және шығындарын ұтымды бөлуді білмейді. Сондықтан да практикалық дағдыларға: шығындарды бақылауға, резервтерді қалыптастыруға және саналы тұтынуға баса назар аудару керек.Екінші жағынан, ең жақсы нәтижелер (52,6%) қаржылық алаяқтыққа қарсы іс-қимыл блогында тіркелген. Бұл халықтың мұқият, тәуекелдерді ажыратып, цифрлық ортаның қауіптерін түсіне бастағанын білдіреді. Мұндай өсу мемлекеттік органдардың, банктердің және құқық қорғау құрылымдарының белсенді жұмыс жүргізуімен, сондай-ақ медиа және әлеуметтік желілерде киберқауіпсіздік тақырыбын кеңінен жария етуімен байланысты.Кредит беру қаржылық сауаттылықтың ең күшті сегменті болып қала береді. Респонденттердің жартысынан көбі кредиттердің қалай жұмыс істейтінін түсінеді: артық төлем, төлемдер мен кірістердің арақатынасы туралы біледі. Бұл қаржылық сананың өскенін білдіреді. Бірақ тәуекелдер әлі де бар: 2-ден астам кредиттің болуы және кешіктірудің салдарын жете түсінбеу.2025 жылы қаржылық сауаттылық деңгейін зерттеу қазақстандықтардың біртіндеп білімнің неғұрлым сапалы кезеңіне - хабардар болудан саналы әрекетке ауысқанын көрсетті. Бұл ретте басты қауіп білімнің жетіспеуі емес, оларды іс жүзінде шектеулі қолдану болып қала береді.Отбасылық бюджетті жүргізу &nbsp;Респонденттердің пікіртерімі респонденттердің тек 15,7%-ы барлық кірістер мен шығыстардың есебін үнемі жүргізетінін, тағы 14%-ы кірістер мен шығыстардың негізгі көздерін анықтаумен шектелетінін көрсетті.Осылайша, халықтың шамамен 30%-ын қаржылық тұрғыдан тәртіпті деп жіктеуге болады. Сонымен қатар, азаматтардың 52,3%-ы шығыстарды эпизодтық түрде немесе қажет болған жағдайда ғана бақылайды, ал 17%-ы бюджетті мүлдем жүргізбейді. Тұрақты жоспарлаудың ең елеулі қиындықтары 22-29 жас тобында байқалады, мұнда тек 19,3%-ы бюджетті тұрақты негізде жүргізеді, бұл көбіне өмір сүру шығындарының жоғары болуымен байланысты.Қаржылық жоспарлау құралдарын пайдалану да шектеулі болып қалып отыр. Сауалнамаға қатысқандардың жартысына жуығы (48,8%) ешбір есепке алу құралын қолданбайды. Қаржысын қадағалайтындардың ішінде мобильді қосымшалар (15,9%) және электрондық кестелер (14,7%) жиі қолданылады. Жастар цифрлық шешімдерді көбірек қолданады (18,4%), дегенмен әрбір екінші жас респондент (49,2%) қаржылық есепті мүлдем жүргізбейтінін мойындады, бұл технологияға қол жеткізу ғана емес, тұрақты дағдыларды қалыптастырудың маңызды екенін көрсетеді.Қолма-қол немесе қолма-қол ақшасыз төлемді таңдау2025 жылы елімізде қолма-қол және қолма-қол ақшасыз есеп айырысу арасында нақты теңгерім қалыптасты. Қолма-қол ақшасыз төлемдерді таңдағандар үлесі 26,1%-дан 39%-ға дейін өсті, ал қолма-қол ақшаны таңдағандар үлесі де 25,6%-дан 37,6%-ға дейін өсті. Нақты таңдауы жоқ адамдар саны 0,4%-ға дейін қысқарды. Жастар қолма-қол ақшасыз төлем әдістерін жиі пайдаланады (40,2%), алайда барлық жас топтарында қолма-қол және қолма-қол ақшасыз есеп айырысуды таңдайтындардың арақатынасы жақын екені байқалады – 37-39% шегінде.Халықтың жинақтау дағдысы &nbsp;Халықтың ақша жинау дағдысында қалыпты оң серпін байқалады. Пікіртерім қорытындысы бойынша респонденттердің 36,4%-ы барлық шығыстардан кейін оларда жинақтау үшін қаражат қалатынын, тағы 31%-ы ішінара қалатынын, ал 30,5%-да қаражатты кейінге қалдыру мүмкін емес екенін хабарлады. 2022 жылмен салыстырғанда ақша жинақтау мүмкіндігі бар азаматтардың үлесі 31,5%-дан өсті. &nbsp;Жинақтаудың кеңінен таралған түрі банктік депозиттер (21,6%) болып қалуда, бұл ретте баламалы құралдарға қызығушылық артып келеді: акциялар мен облигацияларға инвестициялар (12,4%), криптовалютаға (11,6%) және жылжымайтын мүлікке (11,8%). Бұл ретте зейнетақы жинақтарын респонденттердің тек 0,5%-ы ғана таңдайды.Жинақ жасау мәдениеті біртіндеп нығайып келеді. 2025 жылы қазақстандықтардың 38,6%-ы ақшаларын тұрақты жинайды: 19,1%-ы белгіленген бір соманы және 19,5% - әртүрлі соманы жинайды. Салыстыру үшін, 2022 жылы тұрақты жинақтаушылардың үлесі тек 12-16%-ды құрады. Сонымен қатар, респонденттердің 19,8%- ы әлі күнге дейін жинақ жасамайды, бұл табыс теңсіздігінің тұрақты сақталуын көрсетеді. Қаржылық тәртіптің жоғары деңгейі жоғары білімі бар адамдар арасында жиі тіркеледі, мұнда тұрақты жинақтау үлесі 23,2%-ға жетеді.Жекелеген оң өзгерістерге қарамастан, қаржылық шиеленіс халықтың басым бөлігі үшін өзекті болып қалауда. Респонденттердің 34,4%-да табысы жетпейтін &nbsp;жағдайлар &nbsp;жиі кездеседі, &nbsp;тағы 32,4%-ы кей жағдайларда тапшылық көреді. Пікіртерімге қатысқандардың тек 29,8%-ы ғана ешқашан бюджет тапшылығын сезінбегенін атап өтті.Қаржылық қиындықтар жағдайында тапшылықты жабудың кеңінен таралған тәсілдері таныстардан қарыздар (32,8%) және «жалақыға дейінгі» қарыздарды қоса алғанда, микроқаржы ұйымдарына жүгіну болып қалуда &nbsp;(жиынтығында шамамен 27%). Бұл қаржылық жоспарлау мен жауапты қарыз алу тәжірибесін одан әрі дамыту қажеттілігін көрсетеді.Келесі материалда біз кредиттеу кезінде мақсаттарды түсіну және жауапты іс-қимыл, сондай-ақ қаржылық алаяқтық кезіндегі респонденттердің іс-қимылы тұрғысынан пікіртерім нәтижелері туралы айтып береміз &nbsp;<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/2605_infografika_kaz_88_ee790c10a4.png" alt="2605-infografika-kaz-88.png">Фото: fingramota.kz

Қазақстанда азаматтардың қаржылық сауаттылық деңгейі өсуде 

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a>&nbsp; Жаңа жыл жақындап келеді, демек алаяқтар белсенді бола бастайды. Бұл жолы нысанада зиянсыз «Құпия Санта» ойыны — оның көмегімен қаскүнемдер қазақстандықтардың жеке деректерін алдап алуға тырысады, сондай-ақ балалар мен жасөспірімдерді алдайды.Алдаудың жаңа түрі және одан қорғану жолдары туралы көбірек білу үшін Fingramota.kz-тің жаңа материалын оқыңыз.Әншейін нәрсе үшін миллионМереке қарсаңындағы бір-бірімен сыйлық алмасатын әдемі дәстүрді &nbsp;алаяқтар жалған қайырымдылық науқанына айналдырды. Әлеуметтік желілерде көптеген «бақытты адамдар» пайда болып, қандай да бір қайырымды адам оларға үлкен соманы — кейбір жағдайларда миллион теңгеге дейін жібергенін айтуда. Kaspi Gold шотын толықтырған скриншоттар бірінен соң бірі жариялануда және бұл қарапайым лайк пен пікір үшін «Құпия Сантаның» сыйы деп меңзеуде. Аңғал адамдар сәттілігін сынап көру үшін банктік деректемелерін және тіпті жеке деректерін қалдыруда.<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/2_7f2dee7b7c.jpeg" alt="2.jpeg">Бұл несімен қауіпті: карта нөмірін жариялау шоттан ақша алуға мүмкіндік бермесе де, деректемелерді көпшілік назарына қалдырған адам фишинг пен алаяқтық қоңыраудың құрбаны болу қаупі бар. Әрі қарай, керемет қайырымдылықтың шығу тегі түсініксіз – бұл қайырымдылықты жамылған қаражатты жылыстату болуы мүмкін. Картасына мұндай ақша түскен адам қылмыстың серіктесі бола алады, тіпті оның кінәсіздігі дәлелденсе де, стресс денсаулығына әсер етеді. Бұл жағдай сәтті болса ғана, әйтпесе ол қылмыстық жауапкершілікке тартылады.Дропперлік схеманың бір бөлігіАқтөбе полиция департаментінде схема уақыт өте келе біршама өзгеретінін айтады: аноним «қайырымды жандар» ақшаны аңқау азаматтар қалдырған деректемелер бойынша жібереді және қаражатты одан әрі жіберуді сұрайды, себебі бұл қайырымдылық науқанының бір бөлігі болып табылады, ал өздеріне белгілі бір пайызын қалдырады. Бірақ адам ақшаны қабылдап, оны өз шотынан белгісіз біреуге аударғаннан кейін, ол автоматты түрде дроппер -серіктес болып шыға келеді, себебі шот иесі кез келген операция үшін жауап береді. Сонымен қатар, алаяқтар ең қорғалмаған аудиторияны — балалар мен жасөспірімдерді айналдырады, бұл әлеуметтік желілердегі кең тараған «ойынның» бір бөлігі деп сендіреді.<blockquote>«Егер сізден карта деректерін, шот деректемелерін талап етсе немесе ақша аударуды ұсынса — бірден бас тартқан дұрыс. Егер бейтаныс адам күтпеген жерден сіздің шотыңызға ақша аударса, оларды қайтаруға асықпаңыз. Мұндай жағдайларда банкке хабарласып, қалай дұрыс істеу қажеттігін нақтылаңыз», - деп ескертеді полиция.</blockquote>Осылайша, алаяқтар ақшаның көп ақшаға «Құпия Санта» арқылы жол бойы ондаған, тіпті жүздеген немесе мыңдаған аңғал азаматтарды алдай отырып қол жеткізеді. Көп ұзамай олардың аккаунттары жойылады, транзакциялар мен аударымдардың көптігіне байланысты ақшаны қадағалау өте қиын болады, ал жазықсыз адамдар сан соғып қалады.<blockquote>«Егер сіз біреу үшін «Құпия Санта» болғыңыз келсе, онда кез келген қоғамдық қорға хабарласыңыз, ол жерде сізге нақты адамдардың атын және тілектерінің тізімі береді. Оңай олжа күтпей-ақ жақсылық жасаңыз. Телефон нөмірі мен карта нөмірін желіде қалдыру қауіпті екенін естен шығармаңыз. Сіз бұл деректердің қандай алаяқтардың қолына түсетінін ешқашан біле алмайсыз. Мен бұл челленджден қатты қорқамын. Бұл жерде сыни тұрғыдан ойлау мүлде жоқ және цифрлық гигиена деңгейінің төмен екені өзі-ақ «мен мұндалап» тұрады, - деді inbusiness.kz-ке берген сұхбатында қаржы кеңесшісі Әсел Әуелбекова.</blockquote>Алаяқ «Құпия Сантадан» қалай қорғануға боладыШындығында, бәрі қарапайым – біз үнемі айтып отыратын негізгі қағидаларды сақтау керек. Дәл осы айдан анық ережелерді сақтау сіздің қауіпсіздігіңізді қамтамасыз етеді.Банк деректемелерін, телефон нөмірін, ЖСН немесе басқа да дербес деректерді әлеуметтік желілерде және басқа да ашық көздерде қалдырмаңыз —&nbsp;карта нөмірі арқылы ақшаны тікелей алу мүмкін болмаса да, сіздің ақпаратыңыз фишингтік және алаяқтық қоңыраулар үшін пайдаланылуы мүмкін.&nbsp; Бейтаныс адамдардың өтініші бойынша, тіпті қайырымдылық ретінде де ақша аудармаңыз —&nbsp;бұл өте қауіпті сигнал, нәтижесінде сіз дроппер болып шығуыңыз ғажап емес. Сонымен қатар, шоттың иесі ретінде қаржылық операцияларға да сіз жауап бересіз.&nbsp; Бейтаныс жіберушіден түскен ақшаны өз бетіңізше қайтармаңыз –&nbsp;банкке хабарласыңыз және оның нұсқауы бойынша ғана әрекет етіңіз.&nbsp; Міндетті түрде балалармен және егде жастағы туыстарыңызбен әңгімелесіңіз —&nbsp;оларға ғажайыптардың жоқ екенін және алаяқтар оны өз мақсатына қолданатынын түсіндіріңіз.&nbsp; Ең қарапайым цифрлық және қаржылық гигиена туралы ешқашан ұмытпаңыз –&nbsp;картаның нөмірін, жарамдылық мерзімін, CVV-кодты, PIN-кодты, SMS кодтарды, логиндер мен құпиясөздерді бөгде адамдарға бермеңіз. Егер сізден осындай ақпарат сұраса, сіз алаяққа тап болдыңыз деген сөз.<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/1_922ff1457a.jpeg" alt="1.jpeg"> Олар да алаяқтардың айла-амалдарына түсіп қалмасын десеңіз, бұл материалды жақындарыңызбен бөлісіңіз!Фото: fingramota.kz

«Құпия Санта» желіде: алдаудың жаңа схемасы  

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> &nbsp;Бүгінгі таңда кредиттер – қазақстандықтардың көпшілігінің өмірінің бір бөлігі. Ипотека, автокредит, тұтынушылық қарыз немесе картаға «жылдам ақша» — кредит алудың жол көп және ол оңай сияқты. Бірақ оны стрессіз қайтару – бұл басқа әңгіме.Кредит проблемаға айналмас үшін оған сауатты қарау керек: өз мүмкіндігіңізді дұрыс бағалаңыз, шарттарды зерттеңіз және құжаттарды мұқият оқып шығыңыз. Төменде оны қалай жасау керектігі туралы қарапайым нұсқаулық берілген.1. Нақты қажеттілігіңізді анықтап алыңыз&nbsp;Кредитті рәсімдемес бұрын өзіңізге сұрақ қойыңыз: расында да кредитсіз болмай ма? Кредит – бұл көмек емес, қаржылық міндеттеме және сіз алынған әрбір теңге үшін алғаныңыздан көп төлейсіз.Егер әңгіме шұғыл әрі өмірлік шығындар жайында болса — мысалы, емделу, оқу немесе апаттан кейін үйді жөндеу туралы айтатын болсақ, кредит тығырықтан шығудың жолы болуы мүмкін. Бірақ, егер мақсат жаңа гаджет, демалыс немесе «көңіл-күй үшін» қымбат нәрсе сатып алу болса, артын күтіп, қаражат жинақтаған дұрыс.Кеңес: қажетті соманың болмағанда бір бөлігін кейінге сақтаңыз. Егер сіз үнемі ақша жинай алсаңыз – бұл сіздің ай сайынғы төлемді төлей алатындығыңыздың белгісі. Егер олай болмаса, дәл қазір кредит жақсы нұсқа болмауы мүмкін.2. Кредит жүктемеңізді есептеңізЖаңа қарыз алмас бұрын, кірісіңіздің қанша бөлігін кредит «жеп жатқанын» түсіну маңызды. Ол үшін көрсеткіш бар – борыш жүктемесінің коэффициенті (БЖК) — кредиттер бойынша барлық ай сайынғы төлемнің сіздің ай сайынғы жиынтық кірісіңізге қатынасы.Формуласы қарапайым:&nbsp;БЖК = (Барлық ай сайынғы төлемдер сомасы/Бір айдағы кіріс)×100%Қазақстанда заңнамалық шектеулер белгіленген: егер сіздің&nbsp;БЖК 50%-дан асса,&nbsp;банктің жаңа кредит беруге құқығы жоқ. Бұл дегеніміз, кірістің жартысы күнделікті шығындарға — тамақ, баспана, көлік және күтпеген шығындарға қалуы керек.Мысал:&nbsp;Егер сіздің табысыңыз 300 000 теңге болса, онда барлық кредит бойынша жалпы төлемдер айына 150 000 теңгеден аспауға тиіс.Сіз өзіңіздің БЖК-ді банк сайттарындағы калькуляторлардың көмегімен тексере аласыз.3. Нарықты зерттеп, шарттарды салыстырыңыз&nbsp;Көптеген қарыз алушылардың қателігі – асығыстық. «5 минутта мақұлдаймыз» деген сөзді естіген адам терең үңілмей, шартқа қол қоя салады. Бірақ дәл соларда үстеме төлем бар.Кредитті таңдамас бұрын:жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесін (ЖТСМ)&nbsp;салыстырыңыз – бұл комиссиялар мен сақтандыруды есептегенде, кредиттің толық құнын көрсетеді;қызмет көрсету, шот ашу немесе мерзімінен бұрын өтегеніңіз үшін&nbsp;жасырын төлемдер&nbsp;бар-жоғын тексеріңіз;банк&nbsp;өмірді немесе мүлікті сақтандыруды&nbsp;талап ете ме жоқ па және бас тартуға бола ма екендігіне назар аударыңыз;&nbsp;кредитті&nbsp;айыппұлсыз&nbsp;мерзімінен бұрын өтеуге&nbsp;болу-болмауын біліп алыңыз — бұл қосымша ақша пайда болған жағдайда үнемдеуге көмектеседі.&nbsp;Ерінбей бірнеше банктің ұсыныстарын тексеріңіз – мөлшерлемелер арасында айтарлықтай айырма болуы мүмкін. Кейде жалақы алатын банктен кредит алу тиімдірек болады – онда тәуекел төмен, демек пайыз да аз болады.4. Кредиттік тарихыңызды тексеріңіз&nbsp;Тағы бір маңызды қадам — өз кредиттік тарихыңыздың жақсы екеніне көз жеткізу. Кез келген кешіктіру, тіпті бұрынғы болса да, банктің шешіміне әсер етуі немесе мөлшерлемені көтеруі мүмкін.&nbsp;Есепті&nbsp;Бірінші кредиттік бюро&nbsp;немесе&nbsp;eGov.kz&nbsp;порталы арқылы алуға болады. Егер сіз қателерді немесе әлі көрініп тұрған өтелген ескі қарыздарды көрсеңіз – түзету туралы өтініш беріңіз. Жақсы кредиттік тарих – бұл сіздің «қаржылық дерекнамаңыз», тек мақұлдау ғана емес, сонымен қатар кредит талаптары да соған байланысты болады.&nbsp;5. Титулдық бетті мұқият қарап шығыңыз&nbsp;Банк кредит шартын дайындаған кезде, бірінші кезекте титулдық бетке назар аударыңыз — бұл сіздің кредитіңіз туралы барлық негізгі ақпарат жинақталған ресми құжат.Титулдық бетте:&nbsp;кредит&nbsp;сомасы;өтеу мерзімі мен кестесі;&nbsp;жылдық тиімді мөлшерлеме (ЖТСМ);ай сайынғы төлем мөлшері;кредиттің бүкіл мерзімі үшін төлейтін жалпы сома;айыппұлдар, комиссиялар және мерзімінен бұрын өтеу талаптары көрсетіледі.Титулдық &nbsp;бетті Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі (ҚНРДА) бекітеді және ол стандартты нысанда болуы керек.Оған қол қою арқылы сіз барлық талаптармен танысқаныңызды және нақты немен келісіп жатқаныңызды растайсыз.Асықпаңыз: құжатты үйге апарыңыз, мұқият оқыңыз. Егер түсініксіз тармақтар болса – түсініктеме немесе кеңес сұраңыз. &nbsp;Сауатты түрде кредит алу – бұл қарыздан бас тарту емес,&nbsp;ақшаға саналы көзқарас. Жоспарлаңыз, есептеңіз, тексеріңіз және құжаттарды оқыңыз.Сонда кредит сізге жаңа қиындық әкелмей, мәселені шешуге көмектеседі.&nbsp;<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/kredit_fingramota_06e2e450bc.jpeg" alt="кредит финграмота.jpeg">Барлығын дұрыс есептеңіз және Fingramota.kz-пен бірге қаржылық сауаттылығыңызды арттырыңыз!Фото: fingramota.kz

Кредит алмас бұрын: ақылмен қалай қарыз алуға және ол үшін өкінбеуге болады?

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> &nbsp;Алаяқтық схемалар бір орында тұрмайды, олар заман ағымымен бірге үнемі өзгеріп, түрленіп отырады. Бұрын қарапайым қаржылық пирамида ретінде белгілі болған тетіктер бүгінде «инновациялық» криптожобалар кейпіне енген. Атауы өзгереді, технологиясы күрделене түседі, алайда мәні сол күйінде қалады: пайда тек ұйымдастырушыларға тиесілі, ал қарапайым қатысушылар ақшасынан айырылады.Қазіргі криптопирамидалар қалай жұмыс істейді, олар заңды инвестициялардан несімен ерекшеленеді және қандай белгілер күмән тудыруы тиіс – осының бәрін Fingramota.kz-пенКриптовалюталық пирамидалар қалай жұмыс істейдіАуқымды жарнама науқандарыОсындай тәсілді Батыс Қазақстан облысында қазан айында әшкереленген Imrat Group пирамидасының ұйымдастырушылары қолданған. Қаржылық мониторинг агенттігінің дерегінше, алаяқтар заңды инвестициялық қызметтің көрінісін қалыптастыру үшін кең көлемді жарнама науқанын жүргізген. Олар әлеуметтік желілер мен мессенджерлер арқылы жұмыс істеп, жоғары табыс пен салымдардың қауіпсіздігі туралы уәделер айтылған бейнероликтер таратқан, сондай-ақ презентациялар мен онлайн-конференциялар өткізген. Криптопирамида өзін Канадада, Гонконгта және Ұлыбританияда тіркелген халықаралық инвестициялық компания ретінде көрсеткен. Қатысушыларға жоғары табысты бағдарламалар ұсынылып, оған қатысу үшін криптоәмиянға 20 доллардан 10 000 долларға дейін қаражат салу талап етілген. Тергеу мәліметінше, 30 адам зардап шегіп, 89 миллион теңгеден астам қаржысын жоғалтқан. Ұйымдастырушылар сот алдында жауап беріп, бас бостандығынан айыру жазасына тартылуы мүмкін.«Табысты» кәсіпке салынатын жалған инвестицияларҚазан айының ортасында құқық қорғау органдары S-Group қаржылық пирамидасына қатысты тергеуді аяқтады. Адамдарды S-Pharmaceutical жобасы және басқа да «инвестициялық бағыттар» арқылы медициналық каннабис өндіру мен таратумен байланысты инвестициялар деген желеумен тартқан. Қатысушыларға әрбір жаңадан тартылған адам үшін табыс уәде етіліп, жүйеге кіру үшін сайтта тіркеліп, 100 доллардан бастап жарна төлеу қажет болған.Тергеу деректеріне сәйкес, схемаға 59 адам тартылып, олар 136 миллион теңгеден астам қаражат салған. Бұл ақшаға алаяқтар Астанадан автотұрағымен бірге екі пәтер сатып алған, сот шешімімен мүлікке тыйым салынды. Ұйымдастырушылар сотқа тартылады, оларға нақты түрме жазасы қаупі төніп тұр.Жеңіл «жұмыс» үшін жоғары табысКейбір азаматтар бейнеролик көру арқылы қомақты табыс табуға болады деп сеніп, алдануы мүмкін. Boxy Wealth қаржылық пирамидасының ұйымдастырушылары өздерін инвестициялық компания ретінде таныстырып, жарнамалық материалдарды қарағаны үшін салымшыларға жоғары табыс уәде еткен. Салынған сомадан тәулігіне 5–10% табыс береміз деп сендірген, ал қатысу үшін алдын ала ақы төлеу қажет болған. Сонымен қатар, реферальды сілтемелер арқылы жаңа қатысушыларды тартқаны үшін әрбір салымнан 10% көлемінде дивиденд уәде етілген. Нәтижесінде 180-нен астам адам зардап шегіп, жалпы сомасы 230 миллион теңгені пирамиданың айналымына енгізген.Жалған криптовалюта саудасы мен псевдомайнингКриптовалюта мен майнингтен табыс табуға болады, алайда ол үшін қаржы нарығын терең түсіну қажет. Бұл салада сырттан «көмек» уәде етілсе, ол — алаяқтықтың айқын белгісі. Мұны қыркүйекте Алматыда ұсталған «Амир Капитал» қаржылық пирамидасының салымшылары өз тәжірибесінде көрді.Өзін халықаралық инвестициялық қор ретінде көрсеткен бұл пирамида үш жыл бойы Қазақстан, Беларусь, Ресей және Қырғызстан азаматтарынан қаражат тартқан. Қатысушыларға криптовалюта саудасы, майнинг және түрлі жобаларға инвестиция салу арқылы 5–10% тұрақты табыс уәде етілген. Қатысушылар реферальды сілтемелер арқылы тіркеліп, қаражат тек Amir Wallet электронды әмияны арқылы криптовалюта түрінде қабылданған. Алаяқтардың әрекетінен 40-тан астам адам зардап шеккен, келтірілген шығынның нақты көлемі белгісіз.Ғимараттар мен көлікті жалға беруден түсетін «табыс»Мамыр айында Қызылорда облысында HRT қаржылық пирамидасының ұйымдастырушылары ұсталды. Олар жобаны электросамокаттарды сатып алып, кейін Еуропа елдерінде жалға беру арқылы табыс табатын заңды инвестициялық бизнес ретінде таныстырған. Салымшыларға тұрақты пассивті кіріс пен салымның тез қайтарылуы уәде етілген. Қатысу үшін криптовалютаны электронды биржалардан HRT деп аталатын арнайы шотқа аудару қажет болған, инвестициялық операциялар осы шот арқылы жүргізіледі делінген. Міндетті шарт ретінде жүйеге кемінде екі жаңа қатысушы тарту талап етілген. Нәтижесінде 200-ден астам адам 50 доллардан 35 мың долларға дейін қаражат салып, ай сайын 1 200 долларға дейін төлем алуды көздеген. Жалпы шығын 28 миллион теңгеден асты.Криптовалюталық пирамиданы қалай тануға болады«Халықаралық қорлардан» бастап электросамокаттарды жалға беру мен бейнеролик көруге дейін әртүрлі аңыздарға қарамастан, барлық криптовалюталық пирамидалар бірдей қағидатпен жұмыс істейді. Біз негізгі белгілерді жинақтадық.Кепілдендірілген және жоғары табыс уәде етіледі.&nbsp;Егер сізге «тәуекелсіз тұрақты пайда» деп сендірсе — бұл қауіпті белгі. Инвестицияда, әсіресе аса құбылмалы криптовалюта нарығында, кепілдендірілген табыс болмайды.Табыс жаңа қатысушыларды тартуға тәуелді.&nbsp;Әрбір әкелген адам үшін бонустар, пайыздар немесе «мансаптық өсу» уәде етілсе, бұл — пирамиданың классикалық белгісі. Төлемдер нақты пайдадан емес, жаңа салымшылардың ақшасы есебінен жүзеге асады.Қаражат тек криптовалюта түрінде қабылданады.&nbsp;USDT, BTC, ETH сияқты аударымдардың келісімшартсыз, ресми деректемелерсіз белгісіз әмияндарға жіберілуі — алаяқтар үшін ыңғайлы құрал. Мұндай операцияларды қадағалау да, қайтару да өте қиын.Реферальды сілтемелер арқылы тіркеу. Жеке кабинет ресми қаржы платформалары арқылы емес, реферальды жүйесі бар сайттарда ашылады. Бұл пирамиданы тез кеңейтіп, адамдарды жаппай тартуға мүмкіндік береді.Нақты бизнес орнына әдемі аңыздар. Майнинг, трейдинг, медициналық каннабис, Еуропадағы көлік жалдауы, бейнеролик көру, халықаралық қорлар — мұның бәрі тек «қаптама». Көп жағдайда шынайы қызмет мүлде болмайды.Белсенді жарнама мен «мотивациялық» іс-шаралар.&nbsp;Презентациялар, конференциялар, әлеуметтік желілердегі роликтер, «табысты өмір» туралы оқиғалар, сән-салтанатты көрсету — барлығы жобаның сенімділігі мен ауқымдылығы туралы жалған әсер қалыптастырады.Лицензияның болмауы.&nbsp;Криптопирамидалар қаржы реттеушілерінің лицензиясына ие болмайды. Компанияның заңдылығын ҚР Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі арқылы тексеруге болады. Лицензияның жоқтығы — алаяқтықтың айқын дәлелі.Қысым көрсету және асықтыру. «Соңғы мүмкіндік», «ертең кіру қымбаттайды», «орындар шектеулі» сияқты сөздер — психологиялық қысым жасау әдісі. Нағыз инвестициялық жобалар асығыс шешім қабылдатпайды, ойлануға және барлық тәуекелді таразылауға уақыт береді.<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/2605_infografika_kaz_74_28b5cc302e.png" alt="2605-infografika-kaz-74.png">Ең бастысы — криптовалюталық пирамидалардың соңы әрдайым бірдей: алғашқы қатысушылар аздаған табыс көруі мүмкін, ал қалғандарының барлығы ақшасынан айырылады. Көп ұзамай ұйымдастырушылар миллиондармен бірге ғайып болады. Сондықтан егер сізге тәуекелсіз жеңіл ақша, міндетті түрде жаңа адамдар тарту және келісімшартсыз криптовалюта аударымдары ұсынылса — бұл инвестиция емес, тұзақ.Фото: fingramota.kz

Цифрлық алдау: криптопирамидаларды қалай тануға болады

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Желтоқсанда мерекелік көңіл-күй орын алып, саяхаттауға деген белсенділік арта түседі, сонымен қатар алаяқтық схемаларда көрініс табады. Сіз курортты қуана таңдап, чемоданыңызды жинап жатқанда, қаскүнемдер сізді нысанаға алуы мүмкін. Демалысты тыныш және қауіпсіз өткізу үшін, Fingramоta.kz саяхатыңыздың жайлы болуына, ақшаңызды үнемдеуге және жүйкеңізді сақтауға көмектесетін бірнеше кеңес береді. &nbsp;Турларды ресми операторлардан ғана брондаңызЖаңа жыл алдында жалған туристік фирмалар, қолда жоқ жолдамаларды өте төмен бағамен ұсынатын клондық сайттар және аккаунттар көбейіп келеді. Сондықтан, операторды таңдағанда, лицензиясының бар-жоғын, мекенжайы мен &nbsp;кеңсенің орналасқан жерін нақтылап алыңыз. Әлеуметтік желілердегі немесе сайттағы пікірлерге сенбеңіз — боттар немесе жалған пікірлер болуы мүмкін.Кез келген дереккөздерден пікірлермен танысыңыз, таныстарыңыз бен әріптестеріңізден осы фирмадан бұрын тур алған-алмағанын сұраңыз, барлық ақпаратты жинақтаңыз. Сондай-ақ, есіңізде болсын: егер сатушы алдын ала төлемді немесе турдың толық құнын жеке картаға аударуды сұраса, бұл алаяқтықтың белгісі. Барлық ақшаны компанияның ресми шотына ғана аударыңыз, қандай &nbsp;жағдайда да жеке тұлғаға аударым жасамаңыз.Демалыста да цифрлық қауіпсіздік туралы ұмытпаңызҰшу барысы мен қонақүйге келіп орналасу Сізді біраз шаршатуы мүмкін, осыған байланысты қателік жіберуіңіз де ықтимал, сондықтан да әрдайым жинақы болып, өз-өзіңізді барынша қорғай біліңіз. Саяхатқа арнап бөлек банк картасын жасатыңыз және сол картаны пайдалансаңыз, негізгі картадағы үлкен соманы сақтап қаласыз. Пауэрбанкті бірге алып жүріңіз, оны уақтылы қуаттауға &nbsp;тырысыңыз және басқа біреудің пауэрбанкін пайдаланбаңыз: алаяқтар QR-ге ақысыз қуаттау кезінде сіздің ақшаңыз бен деректеріңізді ұрлайтын зиянды жүйенің кодын орнатуы мүмкін. Тегін Wi-Fi қолданбаңыз — ол арқылы қаскүнемдер зиянды БҚ-ны орната алады немесе барлық онлайн-банкинг деректерін ала алады.Билеттер мен турларды қолдан сатып алмаңызOLX типті сайттарда және әлеуметтік желілерде билеттерді және тіпті турларды жарты бағасына сату туралы ұсыныстары бар жарнамаларды кездестіруге болады, себебін жоспарларының өзгеруіне байланыстырады. Бірақ іс жүзінде 100% жағдайда бұл алаяқтық схемалар. Сіз «сатушымен» байланысқаннан кейін, ол кепілдік үшін алдын ала төлем сұрайды және ақшаны алғаннан кейін байланысқа шығуды тоқтатады. Екінші нұсқа: сізге жалған билеттер мен турлар сатылады, олар шынайы болып көрінеді, бірақ әуежайда сіз алданғаныңыз туралы жағымсыз жаңалықты білесіз. Сондықтан мұндай ұсыныстардан аулақ болыңыз, бірақ егер сіз оны сатып алған болсаңыз да, билеттерді авиакомпанияның веб-сайты немесе Aviata, Chocotravel және басқалары сияқты ресми сатушылар арқылы тексеруді ұмытпаңыз.Сілтемелер арқылы өтпеңізРесми және тексерілген оператор сізге мессенджерлер және әлеуметтік желілер арқылы «Брондауды растау қажет» немесе «Шұғыл түрде қонақүйді нақтылаңыз» деген сылтаулармен сілтемесі бар хабарлама жіберген жағдайда ол сілтеме бойынша еш жағдайда өтпеңіз. Турфирма аккаунтын алаяқтар бұзып ашып, оның атынан сізге жазып тұруы әбден мүмкін. Осындай хабарларды алғаннан кейін ресми телефон нөмірі бойынша қоңырау соғып, ақпаратты нақтылаңыз, себебі желтоқсан айы – фишингтің асқынатын кезеңі: адамдар жыл бойы шаршап, демалысты аңсайды, жылдамырақ бір жаққа ұшуды қалайды, ал мұны алаяқтар өз пиғылдарында пайдаланады. &nbsp;Паспортыңызды ешқашан мессенджер арқылы жібермеңізӘлеуметтік желілердің және мессенджерлердің қауіпсіздік қызметтері жүйелерді қанша жаңартқанымен, жаңа қорғаныс сертификаттарын орнатқанымен, доксинг және деректерді ұрлау тәуекелі жоғары болып қалуда. Сондықтан құжаттарды ешқашан мессенджерлер арқылы, әсіресе фирманы тексерместен жібермеңіз – алаяқтарға тап болсаңыз қайтесіз? Ресми операторды да бұзып ашуға болады, сондықтан құжаттарды жіберу кезінде аса абай болу керек және расымен де нақты фирмамен сөйлесіп тұрсыз ба, соны бірнеше рет тексеріп алыңыз. &nbsp;Сапар алдында өз әлеуметтік желілеріңізді қорғаңызБұл астыртын кеңес, себебі әлеуметтік желілер арқылы алаяқтар аккаунтқа байланысатын телефон нөмірі арқылы жеке деректерге және шоттарға қолжетімділік алуы мүмкін. Сондықтан, құпиясөздеріңізді алдын ала ауыстырып қойыңыз – неғұрлым күрделі құпиясөздерді таңдап, екі факторлы бірдейлендіруді орнатыңыз, бөгде құрылғылар арқылы кіруге тыйым салыңыз, аккаунтқа резервті e-mail қосыңыз. Айта кететін тағы бір маңызды нәрсе әлеуметтік желілерде сапар туралы ақпаратпен бөліспеңіз: қазіргі уақытта билеттермен паспорттарды суретке түсіру сәнге айналды, бірақ бұл да қауіпті, сондықтан ондай ойдан бас тартыңыз. Сондай-ақ, жол жүретін нақты күндеріңізді жарияламаңыз, геолокацияңызбен бөліспеңіз және өз демалысыңыз туралы егжей-тегжейлі көп ақпарат бермеңіз. Бөтен адамдар сіз туралы аз білгені жақсы. &nbsp;Демалыста да сақтық танытып, қырағылықты жоғалтпау керек. Картаңыздан есептен шыққан ақшаларды жиі тексеріп отырыңыз және VPN-сыз тегін Wi-Fi-ға қосылмаңыз, паспорттың суретін ашық галереяда сақтамаңыз. Алаяқтар сіз демалған кезде белсенді бола түседі. Көп уақытыңыз бен күшіңізді алмайтын базалық қауіпсіздік ережелерін сақтай отырып сіз демалысыңызды естен кетпейтіндей және жайбарақат өткізесіз. &nbsp;<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/2605_infografika_kaz_69_76d89ffe2b.png" alt="2605-infografika-kaz-69.png">Өзіңізге, ақшаңызға сақ болыңыз және Fingramota.kz-пен бірге қаржылық сауаттылығыңызды арттырыңыз!Фото: fingramota.kz

Жаңа жыл алдындағы тур: саяхатшылар үшін пайдалы лайфхактар

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Қаржылық тепе-теңдікті сақтай білу – қазіргі уақытта әлемдегі ең маңызды дағдылардың бірі. Сондықтан бүгін Fingramоta.kz сізге кредиттер мен жинақтар болған кезде ақшаны басқарудың тұрақты жүйесін қалай құру керектігін айтып береді.Кредит — зиян, жалғыз дұрыс жол ақша жинақтау деген пікір кең таралған. Бірақ іс жүзінде екеуі де адамның қолындағы құрал ғана: сіз біреуінің пайдасын жоғары қойып, екіншісінен бас тартпауыңыз керек, бірақ оларды ақылмен қолдануды үйрену керек.Жинақ орнықтылық жастығын жасайды: күтпеген шығындардан, кірістің жоғалуынан, дағдарыстан аман қалуға мүмкіндік береді. Кредит, өз кезегінде, мақсатқа жылдам қол жеткізуге көмектеседі немесе қиын жағдайдан құтқарады (ипотека, білім алуға немесе бизнеске қарыз алу).Екеуінің арасындағы сауатты тепе-теңдік борыш құрсауынан қорғайды, &nbsp;сонымен бірге инфляцияға байланысты ақшаның құнсыздануына жол бермейді. Кредиттің барлық кірістерді «жеп қоюына» жол бермеу керек, ал жинақ нақты пайда әкелмей, тек «кейінгі» жоспарлар болып қала бермеуге тиіс.Бірінші қадам: қаржылық қолдау нүктесін есептеңізЕң алдымен қанша ақша табатыныңызды, жұмсайтыныңызды және үнемдей алатыныңызды түсіну маңызды. Есептеу үшін таза кірісті, міндетті шығыстарды (жалдау немесе ипотека, коммуналдық төлем, жол жүру), өзгермелі шығыстарды (тамақ, киім, медицина, ойын-сауық), мерзімді шығыстарды (демалыс, сыйлықтар, салықтар) ескеріңіз. Бұл уақытша бос ақша қалдығын немесе жинақтар мен кредиттер арасында бөлуге болатын соманы анықтау үшін қажет.Мынадай көрсеткіштерге сүйенуге болады: жинақтар — кірістің 10-20%-ынан, кредит бойынша төлем — 30-35%-дан аспайды. Отбасының кірісі 500 000 теңгені құрайды деп есептеп көрейік:міндетті, өзгермелі және мерзімді шығыстар – шамамен 275 000 теңге;жинақтар – 75 000 теңгеден кем емес;кредиттер — ең көбі 150 000-170 000 теңге.Екінші қадам: ешқандай жағдайда қауіпсіздік жастықшасын жасауды ұмытпаңыз – бұл сіздің негізгі қорғаныс құралыңызҚаржы жастықшасының басты пайдасы – ол емделуге, жөндеуге және болжаусыз шығыстарға «шарасыздықтан» кредит алуға тура келетін жағдайдан қорғайды. Оның ең төменгі көлемі үш айдағы, оңтайлысы – алты айдағы шығыстарды өтеуге тиіс. Қауіпсіздік үшін жинақтарды: ішінара алу мүмкіндігі бар депозиттер, қолма-қол ақша және инвестициялар сияқты әр түрлі нұсқаларда сақтаңыз.Жинақтарды бөлудің әр түрлі нұсқалары бар: консервативті жағдайда сіз 100 000 теңгенің 60 000 теңгесін теңгемен депозитке, 20 000 теңгені валюталық депозитке аударып, тағы 20 000 теңгені сейфте сақтай аласыз. Егер сіз инвестицияларды зерттеген болсаңыз, онда теңгерімді нұсқаны таңдай аласыз: депозиттерге 40 000 теңге, акцияларға және мемлекеттік бағалы қағаздарға 50 000 теңге, ал сейфке 10 000 қолма-қол ақша жинай аласыз.Өзіңізге қандай кредиттер қажет екенін анықтап алыңызӘрбір кредитті қарызға батыратын қадам деп санаудың қажеті жоқ, бірақ стратегияңыз болмаса, келтіретін зияны бар. Сондықтан кредит ресімдемес бұрын жоспарланған кредиттің қай топқа жататынын шешіп алыңыз. Әдеттегі себептер – үй сатып алу, білім алу, бизнес бастау немесе оны кеңейту, күрделі жөндеу шығыстары. Қауіпті себептер – «мәртебе үшін» бренд заттар мен қымбат техниканы сатып алу, сыйлықтар, демалыс турлары.Кредит алуға дайындалып жатқанда, өзіңізге үш сұрақ қойыңыз:- Осыны маған қазір сатып алу қажет пе?- Дұрысырақ баламасы бар ма — мысалы, дәл соны сатып алу үшін қаражат жинау- Кредит бойынша төлемдер менің қаржылық теңгерімімді бұза ма?Төртінші қадам: кірісіңізді нақты бөліп қойыңызКлассикалық және тиімді нұсқасы бар — «50/30/20 ережесі». Кірісіңіздің 50%-ы міндетті шығыстарға (ипотека немесе тұрғын үйді жалдау ақысы, тамақ және көлік төлемдері), 30%-ы ойын-сауыққа (кафеге, киноға, театрға бару) және 20%-ы жинақтауға жұмсалады. Сол 500 000 теңгені алсақ: 50 000-ды міндетті шығыстарға, 30 000-ды ойын-сауыққа, 20 000-ды жинақтауға жібереміз.Бесінші қадам: төлеп отырған кредиттеріңізді оңтайландырыңызЕгер кредиттеріңіз бұрыннан болса, оларды төлеу ғана емес, басқару да маңызды. Мысалы, сіз қайта қаржыландыра аласыз немесе «қарлы кесек» (кредиттерді ең азынан ең көбіне дейін кезекпен өтеу) және «қар көшкіні» (алдымен пайыздық мөлшерлемесі үлкен кредитті жабыңыз, содан кейін одан азын, одан әрі одан да азын және т.б.) стратегияларын қолдана аласыз.Алтыншы қадам: инфляцияны және теңге бағамының ауытқуын ескеріңізТеңгемен және валютадағы депозиттер арасындағы бос ақшаны сұрыптаңыз. Сіз депозит форматтарының ішінен де таңдай аласыз: мерзімді емес (ақшаны шектеусіз толтыруға және алуға болады), мерзімді (ішінара алсаңыз, сыйақыны жоғалтасыз) және жинақтау (жоғары пайызбен, бірақ мерзімінен бұрын ала алмайсыз). Мұның бәрі сіздің мақсаттарыңыз бен мүмкіндіктеріңізге байланысты: сізге қаражат шұғыл қажеттілік үшін қажет, үлкен соманы жинау немесе капиталды инвестициялау үшін қажет.Жетінші қадам: ірі мақсаттарды алдын ала жоспарлаңызБаспана, оқу, көлік, демалыс бір-үш жыл бұрын жоспарлағаны дұрыс. Осының арқасында сіз қаражатыңызды есептеп, ең қолайлы мерзімді анықтап аласыз, жинақтау құралын таңдап, кредиттің қажет не қажет еместігін, әлде мәселені онсыз да шеше алатыныңызды бағамдайсыз. Жоспарлауды неғұрлым ерте бастасаңыз, кредитке деген тәуелділік те соғұрлым аз болады.<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/2605_infografika_kaz_63_e49a6ddfb2.png" alt="2605-infografika-kaz-63.png">Өзіңізге, ақшаңызға сақ болыңыз және қаржылық сауаттылығыңызды Fingramota.kz-пен бірге арттырыңыз!Фото: fingramota.kz

Қазақстан және Қызылорда облысының жаңалықтары: Қаржы