<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Бірнеше жыл бұрын интернет-алаяқтық негізінен белгісіз туыстарының атынан жазылған мұрагерлік туралы хаттармен байланысты болды. Бүгінгі таңда схемалар әлдеқайда жетіле түсті. Алаяқтар банктердің интерфейстерін көшіруді, белгілі қызметтердің сайттарын өздеріне ыңғайлап жасап алуды және ең бастысы - адамның көңіл-күйін өз пайдасына пайдалану үшін оларға қысым жасауды үйренді.Онлайн арқылы көңіл-күйге әсер етуКейбір жағдайларда алаяқтар адамдарды деректердің жоғалып кетуі және аккаунттың бұғатталуы мүмкін деп қорқытады. Сонымен қатар, жеңіл ақша табу жолын көрсетемін немесе қымбат сыйлықтар аласыз деп уәде береді. Алаяқтар кейбір жағдайларда олардың жақын достары мен таныстарын алға тарту арқылы өз ойларын іске асырады.Қазақстанның Бас прокуратурасы ескерткен бірінші схема аккаунттың, деректердің немесе тіпті смартфондағы бүкіл деректердің жоғалып кету қорқынышына негізделген. Алаяқтар iPhone иелеріне олардың iCloud толып кеткендігі туралы хабарламалар жібереді. Пайдаланушыны асықтырады: егер сіз шұғыл түрде деректерді жаңартпасаңыз, фотосуреттер мен құжаттар жоқ болып кетеді және аккаунт бұғатталады. Кейбір жағдайларда ықтимал зардап шеккендерге аккаунтсыз құрылғының өзі де мағынасын жоғалтатынын еске салады, себебі &nbsp;аккаунт сол құрылғыға тіркелген деп келтіреді.Жәбірленуші сілтеме бойынша өтіп, жалған Apple ID немесе электрондық пошта сайтына кіріп, алаяқтарға логин, құпиясөз және кейде банктік деректерді өзі жібереді. Осыған ұқсас шабуылдар Google Drive, Mail.ru және Яндекс Диск атынан таралуда.Қазіргі заманғы схемалардың ерекшелігі - олар ешқашан тек технологияға негізделмейді. iCloud жағдайында алаяқтар жеке деректердің жоғалып кету жағдайынан қорқады. Көптеген адамдар бұлт сервисінде барлық цифрлық өмірді сақтайды: балалардың фотосуреттері, жұмыс құжаттары, хат-хабарлар, байланыстар.Бірақ қорқыныш бұл жалғыз құрал болып табылмайды.«Құттықтаймыз! Сіз iPhone ұтып алдыңыз»Егер iCloud арқылы жасалған схема мазасыздық тудырса, онда тағы бір көңіл-күйге әсер ету жұмыс істейді, адамға WhatsApp, Telegram, SMS немесе поштаға: «Құттықтаймыз! Сіз iPhone / 1 000 000 теңге / автомобиль ұтысының жеңімпазы болдыңыз» деген сияқты хабарлама келеді, бұл өз кезегінде адамның ашкөздігі мен қызығушылығын тудырады.Кейде алаяқтар танымал брендтердің, банктердің немесе маркетплейстердің аттарын жамылады. Әсіресе, адамдар сенуге дағдыланған ірі экожүйелер. Мысалы, Қазақстанда еліміздің бес жетекші банкінің және басқа да танымал сервистердің атынан берілетін жалған «ұтыс ойындары» тіркелген, мысалы, тауарларды жеткізу мен сатып алу.Бұдан әрі сценарий бірдей дамиды:пайдаланушыдан сілтеме бойынша өтуді сұрайды;ЖСН немесе карта деректерін енгізу;«жүлде алғаны үшін комиссия» төлеңіз;жеке басын SMS-кодпен растау.Осы кезде ақша мен деректер алаяқтарда болады.Сома әдетте аз - 500, 1000 немесе 2000 теңге. Сондықтан көптеген адамдар операцияны қауіпті деп санамайды. Бірақ деректерді енгізгеннен кейін алаяқтар картаға қол жеткізе алады немесе ақшаны қайта есептен шығара бастайды.Кейде схема қиындай түседі. Пайдаланушыға «жеңімпаздар кестесі», «бағы жанғандардың» пікірлері мен қалған жүлделердің есебі берілген жасанды сайт көрсетеді. Мұның бәрі болып жатқан нәрселердің шынайы көрінісін бейнелейді. &nbsp;Мұндай схемалардың қарама-қайшылығы мынада: адам көбінесе болып жатқан нәрсенің қисынсыз екенін түсінеді, бірақ «сыйлық» алуға деген ниеті оны дұрыс ойынан тайдырып жібереді. Міне, сондықтан алаяқтық ұтыс ойындары интернеттің ең ұзақ қолданылатын схемаларының бірі болып қалып отыр.«Туысыма дауыс беріңізші»WhatsApp пен Telegram арқылы жаппай таратылатын тағы бір схема мүлдем қауіпсіз болып көрінеді.Хабар таныс адамнан келген сияқты болады. Онда «Сәлем! Өтінемін, туысыма дауыс беріңізші. Ол байқауға қатысып жатыр еді, жеңісек жетуіне аз ғана қалды» деген мәтін көрсетіледі.Хабарға қоса «дауыс беру» сілтемесі болады. Сайт ресми сайт тәрізді көрінеді: балалардың фотосуреттері, дауыстар есебі, байқау логотиптері. Бірақ дауыс беру үшін пайдаланушыға телефон нөмірі мен SMS арқылы келген кодты енгізу ұсынылады.Іс жүзінде бұл - WhatsApp немесе Telegram аккаунтына кіру коды. Оны бергеннен кейін алаяқтар өз құрбанының мессенджерін толық бақылай алады.Әрі қарай схема вирус тәрізді тарала бастайды:аккаунт иесінің атынан оның достарына жаңа сілтемелер жіберіледі;таныстарынан шұғыл түрде қарыз сұрайды;алаяқтар хат-хабарлар мен байланысатын адамдарға қолжетімділік алады.Қазақстанда мұндай жағдайлар әлеуметтік желілерде көп рет талқыланды: адамдар бір рет «дауыс бергеннен» кейін бірнеше минут ішінде қалай мессенджерге кіре алмай қалғандарын айтқан.Барынша көп ақпарат алғаннан кейін алаяқтар хабарларды жаппай таратып қана қоймай, ұзақ уақыт бойы «құрбанын өңдеу» арқылы жеке-жеке хабар жібере алады.Мысалы, бір танымал коллекционердің шотын бұзғаннан кейін алаяқтар оның таныстарына ерекше экспонаттарды сатып алу үшін белгілі бір сома қарыз сұрап жазған. Оның немен айналысатыны жөнінде «хабардар» адамдар оның расында сирек кездесетін дүниеге қол жеткізуіне көмектесіп жатырмыз деп ойлап, &nbsp;бірнеше адам ақша жіберген. Олар аударым жасауға ұсынылған банк картасының стандартқа сай емес екеніне де мән бермеген. &nbsp;Сондықтан мұндай шабуылдар әсіресе қауіпті: адам келген хабарға сенеді, өйткені ол бейтаныс адамнан емес, нақты өзі білетін адамнан келеді.«Сізге сәлемдеме келді»Соңғы айларда жиі қолданылып жүрген танымал схема жеткізу қызметімен байланысты. «Сіздің сәлемдемеңіз кешіктірілді», «Жеткізу мекенжайын растаңыз», «Кедендік алымды төлеңіз» деген хабар келеді. Әсіресе алаяқтар танымал маркетплейстар мен курьерлік қызметтердің аттарын жиі пайдаланады. Онлайн сатып алу дамып тұрған уақытта мұндай хабарлар шын сияқты көрінеді, сөйтіп көп адамдар жеткізілімді күтеді.Сілтемені басқаннан кейін пайдаланушыдан:авторизациядан өтуді;банк деректерін көрсетуді;шағын «комиссия» төлеуді сұрайды.Кейбір жағдайларда сілтеме зиянды қосымшаны орнату бетіне апарады, ол SMS және банктік хабарламаларға қол жеткізеді.«Мына фотодағы сіз бе?»Мессенджерлерде қайтадан танымал болып келе жатқан ескі схема. Пайдаланушыға «Фотодағы сен бе?» немесе «Сен туралы не жазғанын көр» деген хабар келеді. Ішінде - сілтеме немесе файл. Ашылғаннан кейін құрылғы зиянды БҚ жұқтыруы мүмкін, алаяқтар аккаунттарға кіре алады немесе байланыстағы адамдар арқылы автоматты түрде тарату басталады. Кейде сілтеме Telegram немесе Instagram фишингтік кіру бетіне апарады.Басты міндет - қатты эмоциялық реакция тудыру: қызығушылық, алаңдаушылық немесе қорқыныш.Адамдар неліктен ұрына бередіКөп адамдар: «Мен мұндайға тап болмаймын» деген сенімде болады. Бірақ қазіргі заманғы алаяқтық схемалар техникалық дайындығы жоқ пайдаланушыларға емес, қарапайым адамдарға арналған.Сондықтан да киберқауіпсіздік жөніндегі мамандар мынаны үнемі қайталап отырады: бүгінгі күннің басты қорғанысы - антивирус емес, банктің немесе қосымшаның қауіпсіздік жүйесі емес, тоқтап, ақпаратты қайта тексеру әдеті.Осындай схемалардан өзіңізді қалай қорғауға болады:1) Хабарлардағы сілтемелер бойынша өтпеңіз. Хат немесе SMS ресми болып көрінсе де.2) Ақпаратты тек ресми қосымшалар мен сайттар арқылы тексеріңіз. iCloud немесе банк аккаунтын тексергіңіз келсе, онда ол жерге өзіңіз кіріңіз.3) SMS кодтарын ешкімге айтпаңыз. Тіпті достарыңыз бен туыстарыңызға да.4) «Тым жақсы» ұтыстарға сенбеңіз.&nbsp;Егер сіз ұтысқа қатыспасаңыз, сіз ештеңе ұтып алмадыңыз.5) Таныстарыңыздың өтініштерін әрдайым қайта тексеріңіз.&nbsp;Дұрысы адамға тікелей қоңырау шалу керек.6) Екі факторлы аутентификацияны қосыңыз.&nbsp;Бұл аккаунттарды бұзу қаупін айтарлықтай төмендетеді.Егер аккаунт ұрланған болса, бірден әрекет етіңіз. Құпия сөзді ауыстырыңыз, белсенді сессияларды аяқтаңыз және бұзу әрекеттері туралы ескертіңіз.<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/Foto_fingramota_kz_ae18e8d8b9.png" alt="Фото fingramota.kz.png">Бүгінде алаяқтар құрылғыларды ғана емес, адамдардың эмоцияларын да бұзады. Цифрлық схемалар неғұрлым сенімді болса, хабарларға автоматты түрде жауап бермеу әдетін сақтау соғұрлым маңызды - тіпті олар шұғыл, пайдалы немесе өте «адами» болып көрінсе де.Фото: fingramota.kz

«Сіздің аккаунтыңызға қауіп төніп тұр»: алаяқтар пайдаланушылардың көңіл-күйін қалай пайдаланады?

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Кредит бойынша кепілгер болу бір қарағанда формальды немесе жақын адамға көмектесу тәсілі сияқты көрінуі мүмкін. Алайда,іс жүзінде бұл көптеген тәуекелдері бар нақты қаржылық жауапкершілік.Кепілгер болуды сұраған кезде неге назар аудару керек және қандай жағдайларда бас тартқан дұрыс, бұл жөнінде Fingramota.kz-тің. жаңа материалында айтамыз.Кепілгер деген кім?ҚР Азаматтық кодексіне сәйкес - кепілгер борышкердің &nbsp;банк алдында кредит бойынша мiндеттемесiнiң орындалуына толық немесе iшiнара қосалқы жауап беруге мiндеттенетін адам. Яғни, егер қарыз алушы қарызды өтей алмаса, онда банк кепілгерге талап қояды және оның бас тартуға құқығы болмайды. Өз кезегінде, қосалқы жауапкершілік кепілгерден өсімпұлдар, айыппұлдар мен комиссиялар төлеуді талап ете алмайтынын білдіреді, өйткені ол кепілгерлікте көрсетілген сома шегінде ғана борышкерге жауап береді.Сондай-ақ, банктің кепілгерге қарызды өтеуге бірден жүгінуге құқығы жоқ: кодексте көрсетілгендей, ең алдымен кредитор «борышкердің осы талапты қанағаттандыруы үшін ақылға қонымды шаралар қолдануға тиіс». Басқаша айтқанда, банк қарыз алушы кредитті төлеуі үшін барлық заңды мүмкіндіктерді пайдалануға, содан кейін ғана кепілгерден талап етуге міндетті. Кепілгер кез келген адам қарыз алушының танысы да, жақын туысы да бола алады. Ең бастысы - ол Қазақстанның азаматы болуға немесе тұруға ықтиярхаты болуға, сондай-ақ қажетті құжаттарды ұсына алуға тиіс.Сонымен қатар, кепілгерді кепіл болушымен және қоса қарыз алушымен шатастырмау маңызды. Кепiл болушы қарыз алушымен бiрлесiп жауап бередi: мерзiмi өткен кезде ол кредитті өтеп қана қоймай, банкке комиссия, тұрақсыздық айыбы мен сот шығындарын өтеуге мiндеттi. Бұл ретте оның табысы қарыздың ең жоғары сомасын айқындау кезінде ескерілмейді.Бірақ қоса қарыз алушы кредит шартының толыққанды қатысушысы болып табылады. Ол кредиттің өтелуіне бірдей жауап беріп қана қоймайды – оның кірісі қарыз алушының кірісіне қосылады, сол арқылы кредит сомасының мөлшері ұлғаяды. Осыған байланысты кепілгердің кепіл берушімен және қоса қарыз алушымен салыстырғанда міндеттемелері аз деп айтуға болады, бірақ келісім бермес бұрын жақсы ойлану керек.Кепілгерлік кезіндегі негізгі тәуекелдерСізге кепілгер болуға өтініш жасалған кезде мынаны түсіну маңызды: банк қарыз алушының төлем қабілеттілігі жеткіліксіз деп санаса немесе кредиттік тарихы нашар болса, кепілгер табуды сұрайды. Егер сіз оны алдын ала талқыламасаңыз және кредит, мысалы, отбасы үшін ипотека жарнасы қажет болса, әйелі немесе күйеуі сақтық үшін ата-анасының біреуінің кепілгер болуын өтінсе, бұл алаңдаушылық туындатуы керек. Басқа жағдайларда біз жақсы және жаман жақтарын мұқият бағамдауды сұраймыз.Әрине, егер қарыз алушы кредитті уақытылы төлесе, онда кепілгерде ешқандай проблема болмайды. Бірақ егер борышкердің табысы төмендеп, төлеу мерзімі өтіп кетсе және т.б. болса, онда банк кредит бойынша қарыздың қалған бөлігін өтеуді талап етіп, кепілгерге жүгінеді. Сонымен қатар банк кепілгерден берешекті сот тәртібімен өндіріп ала алады, демек кез-келген жағдайда төлеуге тура келеді.Бірақ ерекше жағдайлар да болады: банк кредит сомасын немесе пайыздық мөлшерлемені өсірген кезде; кредит кепілгерді ескертпестен және басқа қарыз алушыға келісімінсіз қайта ресімделсе; банк кепілгерге кешіктірудің басталғаны туралы уақытылы хабарламаса – бұл бір жылдан кешіктірмей жасалуы керек. Кепілдік мерзімі аяқталып не қарыз алушы бәрін өзі төлесе, бірақ банк әлі де кредит бойынша төлемді талап етсе, бұл жағдайда сіз заңгерлерді тартып, мәселені сотта шеше аласыз.Сонымен бірге кепілгерлік қосымша кредиттік жүктеме болып саналатынын есте ұстаған жөн. Егер кепілгердің өзіне қажет болған кезде оған қарыз берілмеуі де мүмкін. Ал егер қарыз алушы немесе кепілгер кредит бойынша қарызды өтей алмаса, бұл кепілгердің кредиттік тарихын бұзады және оны қалпына келтіру үшін жылдар қажет болады.<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/infographics_12_11_2026_05_12_T115805_112_a0aebf5a8d.png" alt="infographics 12.11 - 2026-05-12T115805.112.png">Өзіңізді, ақшаңызды сақтаңыз және қаржылық сауаттылығыңызды Fingramota.kz-пен бірге арттырыңыз!Фото: fingramota.kz

Сізге кредит бойынша кепіл болушы болуды сұрай ма? Қол қойғанға дейін нені білу маңызды?

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Мамырдан қазанға дейін Қазақстанда мерзімді әскери қызметке шақыру және әскери жиындар өтеді. Биыл 21 мыңнан астам әскери міндетті азаматты шақыру жоспарланып отыр, және олардың көпшілігінде заңды сұрақ туындайды: қызмет барысында кредиттермен не болады?Бүгінде бұл мәселе заңнамалық деңгейде реттелген және шешім әскерге шақырылушылардың пайдасына қабылданған. Қызмет кезеңінде олар үшін қаржылық қорғау шаралары қарастырылған, бұл қосымша кредиттік жүктемеге тап болмай, әскери қызметті алаңсыз өтеуге мүмкіндік береді.Кредиттер автоматты түрде «үзіліске» қойылады2024 жылғы тамыздан бастап Қазақстанда мерзімді әскери қызметшілерге кредиттер бойынша кейінге қалдыруды көздейтін түзетулер күшіне енді. Бұл шешім жастардың қызмет кезеңіндегі қаржылық жүктемесін азайтуға және әскери қызметтің тартымдылығын арттыруға бағытталған.Тетігі қарапайым: қызмет уақытына кредит төлемдері уақытша тоқтатылады. Осы кезеңде пайыздар, айыппұлдар және өсімпұлдар есептелмейді, яғни берешек ұлғаймайды.Қосымша ретінде, кейінге қалдыру қызмет аяқталғаннан кейін тағы 60 күн бойы сақталады. Бұл асықпай қалыпты төлем кестесіне қайта оралып, қаржылық жағдайды тұрақтандыруға мүмкіндік береді.Маңызды артықшылық — автоматты формат. Әскери қызметшіге банкке жүгінудің немесе қосымша құжаттар рәсімдеудің қажеті жоқ: барлық рәсім тиісті деректер негізінде автоматты түрде жүзеге асырылады.2026 жылғы мамырдағы жағдай бойынша 36,5 мың әскери қызметші жалпы сомасы 7,7 млрд теңге болатын кредиттер бойынша кейінге қалдыру мүмкіндігін пайдаланды.Берешекті өндіріп алу да қызмет кезеңінде тоқтатыладыБерешекті өндіріп алу сатысына өткен жағдайлар үшін де жеке қорғаныс шаралары қарастырылған. Бұл дегеніміз, егер шақырылғанға дейін қарыз мәселесі күрделі болған болса да, қызмет кезеңінде ол «тоқтатылады».Егер Берешек бойынша сот шешімі шыққан болса, атқарушылық жазба ресімделсе немесе берешекті өтеу туралы келісім жасалса, бұл процестердің барлығы қызмет кезеңінде уақытша тоқтатылады.Бұл шара өндіріп алу жалғасып, әскери қызметшіге немесе оның отбасына қаржылық қысым сақталатын жағдайлардың алдын алуға мүмкіндік береді. Яғни мемлекет барлық міндеттемелерді уақытша «үзіліске» қойып, оларды қызмет аяқталғаннан кейін шешуге мүмкіндік береді.Мерзімді қызметшілерге кредит рәсімдеуге тыйым салынған2025 жылғы 31 тамыздан бастап Қазақстанда тағы бір маңызды ереже енгізілді: мерзімді әскери қызметшілерге жаңа кредиттер рәсімдеуге тыйым салынады.Енді банктер мен микроқаржы ұйымдары клиенттің мәртебесін кредиттік бюролар (ГКБ және ПКБ) арқылы тексеруге міндетті. Егер адам қызметте болса, кредит өтінімі мақұлданбайды.Бұл адамның қаржысын басқару мүмкіндігі шектеулі кезеңде жаңа қарыздардың жиналуына жол бермеу үшін жасалған. Іс жүзінде жүйе әскери қызметшілерді қосымша қаржылық тәуекелдерден алдын ала қорғайды.Неліктен бұл маңыздыБұрын көптеген шақырылушылар қиын жағдайға тап болатын: кредиттер «өз бетінше» жалғасып, төлемдер, пайыздар және айыппұлдар есептеле беретін, ал міндеттемелерді көбіне туыстары орындауға мәжбүр болатын.Нәтижесінде берешек өсіп, айыппұлдар мен өсімпұлдар көбейіп, адамның өзі қаржысын бақылауға физикалық мүмкіндігі болмаса да, кредиттік тарихы нашарлайтын.Бүгінде бұл жүктеме іс жүзінде алынып тасталды. Жаңа ережелердің арқасында қызмет кезеңінде қаржылық «үзіліс» енгізіледі: міндеттемелер жиналмайды, демек адам қызметті аяқтағаннан кейін бірден қарыздармен бетпе-бет келу қаупінсіз әскери борышын өтей алады.Қызметтен кейін нені ескеру керекБерілген жеңілдіктерге қарамастан, кредит жойылмайды — ол тек қызмет кезеңіне уақытша тоқтатылады.Демобилизациядан кейін өтпелі кезең қолданылады: 60 күн ішінде кейінге қалдыру сақталады, бірақ одан кейін төлемдер қайта басталып, белгіленген кестеге оралу қажет.Сондықтан алдын ала дайындалған дұрыс: қаржылық жағдайды бағалап, қажет болса банкпен байланысып, төлемдерді жоспарлау керек. Бұл міндеттемелерді кешіктірмей, бірқалыпты қалпына келтіруге көмектеседі.Қосымша кепілдіктерМерзімді әскери қызмет кезеңінде мемлекет кредиттер бойынша жеңілдіктермен қатар базалық әлеуметтік кепілдіктерді де қамтамасыз етеді.Шақырылушының жұмыс орны сақталады, бұл қызметтен кейін еңбек қызметіне қайта оралуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар мемлекет әскери қызметшілерді тамақпен, тұрумен және медициналық қызметпен қамтамасыз етіп, негізгі шығындарды өз мойнына алады.Жалпы алғанда, бұл шаралар қызмет кезеңіндегі қаржылық және тұрмыстық жүктемені азайтуға мүмкіндік береді.Қызметке қалай дайындалып, қаржылық қиындықтарға тап болмауға боладыҚызметке дейін және одан кейін қаржылық қиындықтардың алдын алу үшін өз міндеттемелеріңізді алдын ала ойластырып, өзгерістерге дайындалу маңызды.Ең алдымен, қолданыстағы кредиттер мен берешектердің бар-жоғын тексеріп, қаржылық жағдайдың толық көрінісін түсіну қажет.Сондай-ақ банктерде өзектi байланыс деректерiңiздiң көрсетілгеніне көз жеткізу маңызды — бұл хабарламалар мен маңызды ақпаратты өткізіп алмауға көмектеседі.Әскерге шақырылар алдында аса қажеттілік болмаса, жаңа кредит рәсімдеуден бас тартқан жөн.Қызмет аяқталғаннан кейін төлемдерге қайта оралуды алдын ала жоспарлау қажет, бұл қалыпты кестеге біртіндеп және кешіктірмей өтуге мүмкіндік береді.Бүгінде мерзімді әскери қызметке шақыру бұрынғыдай қаржылық тәуекелдермен байланысты емес. Қызмет кезеңінде кредиттер тоқтатылып, пайыздар мен айыппұлдар есептелмейді, ал жаңа қарыздар берілмейді. Егер өндіріп алу процестері болса, олар да уақытша тоқтатылады.<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/whatsapp_image_2026_05_06_at_151228_1_6261053ca8.jpeg" alt="Fingramota.kz ">Бұл әскери қызметті қаржылық міндеттемелерге алаңдамай, толыққанды өтеуге және демобилизациядан кейін оларды сабырмен қайта жалғастыруға мүмкіндік береді.Фото: fingramota.kz

Әскерге шақыру басталды: қызмет кезеңінде қазақстандықтардың кредиттерімен не болады?

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> &nbsp;Қазақстанда мобильді аударымдарды бақылау күшейтілуде. Салық органдары ағымдағы жылғы 15 сәуірге дейін банктерден алынған деректерді өңдеуді бастады, ал азаматтарға алғашқы хабарламаларды осы жылдың мамыр айында жіберу жоспарланып отыр.Не өзгерді және неге назар аудару керектігін Fingramota.kz-пен бірге қарастырамыз.Қандай аударымдарды МКК бақылауына аладыАғымдағы кезеңде ҚР Қаржыминінің Мемлекеттік кірістер комитеті (МКК) екінші деңгейдегі банктер ұсынатын жеке тұлғалардың аударымдары бойынша деректерді талдайды. Бұл ретте әңгіме барлық азаматтарды жаппай тексеру туралы емес, бақылау тек белгілі бір тәуекел өлшемшарттары бойынша жүзеге асырылатынын түсіну маңызды. &nbsp;МКК жеке аударымдарға емес, жалпы қаржылық ахуалға назар аударады. &nbsp;Бизнесті тіркеусіз жүргізетін жағдайлар бақылауға алынатын болады.Бір мезгілде орындалуға тиіс үш шарт бар:— ақша 100 және одан да көп әртүрлі жөнелтушілерден түседі;— аударымдар жүйелі түрде,&nbsp;қатарынан үш ай&nbsp;бойы жүргізіледі;— жалпы сомасы&nbsp;1 020 000 теңгеден&nbsp;асады.Бұл белгілер жеке-жеке бұзушылық болып саналмайды. Алайда, егер олардың барлығы сәйкес келсе, онда ол кәсіпкерлік қызметке ұқсас жүйелі табыс көзі сияқты көрінуі мүмкін.Алғашқы хабарламаларды операциялары осы өлшемшарттарға сәйкес келетін &nbsp;азаматтарға мамыр айында жіберу жоспарланып отыр.Бұл бірінші кезекте кімге қатыстыБірінші кезекте бақылау іс жүзінде ресми тіркеусіз кәсіпкерлік қызметті жүргізетіндерге қатысты. Бұл ретте әңгіме ірі бизнес туралы болуы міндетті емес - өз қызметін «қосымша жұмыс» деп санайтындар да назарға түсуі мүмкін.Бұл көбінесе Instagram сияқты әлеуметтік желілер немесе WhatsApp сияқты мессенджерлер арқылы тауарлар сататын, ал төлемді жеке банк картасына қабылдайтын адамдарға қатысты. Бұған сондай-ақ, ДК ресімдеусіз және салықтық есеп бермей қызмет көрсететіндер, мысалы, репетиторлар, шеберлер, курьерлер, жалға берушілер және басқалары жатады.Жүйелi түрде әр түрлi адамдардан аударымдар алатын немесе төлемдердi қабылдау үшiн бизнес-шоттардың орнына жеке шоттарды пайдаланатын жағдайларға ерекше назар аударылады.Түсіну маңызды: тіпті адамға ол тек қосымша табыс сияқты көрінсе де, заң тұрғысынан мұндай қызмет кәсіпкерлік болып саналады және тіркеуді талап етеді.Оның кімге қатысы ЖОҚЖеке тұлғалардың арасындағы әдеттегі аударымдар салық органдарының бақылауында болмайды. Мұнда жүйелі табыс табумен байланысты емес күнделікті жағдайлар туралы сөз болып отыр. Мысалы, туыстар арасындағы аударымдар, достарға қаржылай көмек көрсету, сыйлықтар мен іс-шараларға бірігіп ақша жинау, сондай-ақ қарыздарды қайтару сұрақтар туындатпайды. &nbsp;Сондай-ақ, сома маңызды болса да, мұндай операциялар жүйелі түрде қайталанбайтын болса және тұрақты табыс көзі ретінде көрінбейтін болса, біржолғы төлемдер тәуекелді деп есептелмейді. &nbsp;Негізгі өлшемшарт – аударымдардың сипаты. Егер олар жеке және жүйесіз сипатқа ие болса, уайымға берілу себебі жоқ. &nbsp;Басты ерекшелік: тек қана сомаға емес, іс-қимылға мән беріңізАударымдар сомасы ғана емес, қаржылық белсенділіктің жалпы сипаты да маңызды екенін ескеру қажет. Тіпті келіп түсетін сомалар өз бетімен үлкен болып көрінбесе де, басқа белгілер назар аудартуы мүмкін. Мысалы, егер аударымдар әртүрлі жөнелтушілерден тұрақты түрде келіп тұратын болса және қандай да бір жүйелілік байқалса, бұл тұрақты табыс көзі ретінде көрінуі мүмкін. &nbsp;Басқаша айтқанда, жеке цифрлар емес, адамның іс-қимылы талданады. Егер операциялар ақша алудың жүйеленген процесіне ұқсайтын болса, бұл тіпті сомалар азғантай болса да салық органдарының қызығушылығын тудыруы мүмкін. &nbsp;Дара кәсіпкерлерге нені білу қажет?Егер Сіз ДК ретінде тіркелген болсаңыз, тек қана мәртебеге ие болып қана қоймай, есептеулерді дұрыс жүргізген маңызды. Салық органдары қаржылық қызметтің қалай өтетініне назар аударады. &nbsp;Бірінші кезекте бизнес үшін жеке банктік шотты пайдалану ұсынылады. Жаппай аударымдарды жеке картаға қабылдау сіз ресми түрде тіркелген болсаңыз да сұрақтар туындатуы мүмкін. &nbsp;Сондай-ақ, чектерді беру, есептілікте барлық кірістерді көрсету және салықты уақтылы төлеу маңызды. Бұл қызметтің ашық жүргізіліп жатқанын растайтын базалық талаптар. &nbsp;Қызмет ететін ДК іс жүзінде кәсіпкерлік операциялар үшін жеке шотты пайдаланса, хабарлама ала алатынын ескерген жөн. Сондықтан жеке және бизнес-қаржыны бөліп қараған маңызды. &nbsp;Қарапайым азаматтарға нені білген маңыздыАдам кәсіпкер болмаса да, оның банктік операциялары қалай қабылданатынын түсіну қажет.Біріншіден, ақшаны картаға жүйелі түрде түсіру, әсіресе олар тұрақты түрде және түрлі адамдардан келіп түссе, табыс ретінде бағалануы мүмкін. &nbsp;Екіншіден, банктің немесе салық органдарының тарапынан сұрақтар туындаған жағдайда қаражаттың шығу тегін түсіндіру қажет болуы мүмкін, мысалы, оның туыстардан аударымдар, борышты қайтару немесе біржолғы жеке есеп-айырысу екенін түсіндіру қажет.Үшіншіден, көп адамдармен тұрақты есеп айырысу құралы ретінде жеке банк картасын пайдаланудың қажеті жоқ. Егер мұндай операциялар тұрақты болса, олар кәсіпкерлік қызмет сияқты көрінуі мүмкін.Жалпы, аудармалар неғұрлым жеке және тұрақты емес сипатта болса, олар соншалықты аз сұрақ туғызады.Хабарлама келген жағдайда не істеу керекМКК-дан хабарлама алу - бұл айыппұл немесе жаза емес. Әдетте бұл түскен қаражаттың шығу тегін түсіндіруді сұрайтын сұрау. &nbsp;Мұндай жағдайда ең бастысы хатты елемей қоймау керек. МКК нені сұрап отырғанын мұқият қарап, жауап дайындау керек.Әдетте, ақша көзі бойынша түсініктеме беру, ал қажет болған жағдайда растайтын құжаттарды&nbsp;(мысалы, шарттар, қолхаттар, хат алмасу немесе өзге де дәлелдемелер)&nbsp;қоса беру талап етіледі.Егер қызмет кәсіпкерлік сипатта екені анықталса, оны заңға сәйкестендіру қажет: ДК-ды тіркеп, кірісті ресми түрде көрсетуді бастау керек.Көбінесе мұндай хабарламалар санкцияларды автоматты түрде қолдану үшін емес, жағдайды түсіндіру үшін жіберіледі.Қандай салдары болуы мүмкінЕгер тексеру барысында адамның іс жүзінде кәсіпкерлік қызметті тіркеусіз жүргізгені расталса, мынадай шаралар қолданылуы мүмкін:алынған табыс үшін салықты қосымша есептеу;төлеу мерзімін өткізіп алғаны үшін өсімпұл есептеу;жекелеген жағдайларда - әкімшілік жауаптылық.Бұл ретте мынаны&nbsp;түсіну маңызды: мұндай тексерулердің негізгі мақсаты бірден жазалау емес, тіркелмеген қызметті анықтап, оны заңды өріске көшіру.&nbsp;Яғни, адамға мәртебесін рәсімдеп, жұмысын ресми түрде жалғастыруға мүмкіндік беріледі.Банктер мен салық органдары тарапынан ықтимал мәселелерді болдырмау үшін қаржылық операцияларды дұрыс құру маңызды.Бірінші кезекте жеке банк картасын бизнесті жүргізу үшін пайдаланудың қажеті жоқ. Егер кіріс тұрақты түсетін болса, жеке кәсіпкерлікті ресімдеп, ресми түрде жұмыс істеген дұрыс.Сондай-ақ жеке және іскерлік операцияларды бөлісу маңызды, бұл шатасуды болдырмауға және кірістерді есепке алуды жеңілдетуге көмектеседі. Барлық аударымдар мен есеп айырысуларды қаражаттың көзiн түсiндiре алатын құжаттарды растаған және сақтаған жөн.Кірістің жалпы көлемін түсіну және қажет болған жағдайда ақпаратты жылдам беру үшін түсімдердің қарапайым есебін жүргізу пайдалы.Егер салық немесе заң мәселелері бойынша күдік туындаса, болашақта қателіктерді болдырмау үшін алдын ала мамандармен кеңескені дұрыс.<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/infographics_12_11_2026_05_04_T151933_116_b9831a72c4.png" alt="infographics 12.11 - 2026-05-04T151933.116.png">Өзіңізді, ақшаңызды сақтаңыз және Fingramota.kz бірге қаржылық сауаттылықты арттырыңыз!Фото: fingramota.kz

Мобильдік аударымдар бақылауға алынды: кімдер тексерілетін болады және қауіпті аймаққа түспеудің жолдары

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Дербес деректердің жария болуы – бұл абстрактілі қауіп емес, күнделікті өмірде кездесетін проблема. &nbsp;Мәселен, тек өткен жылдың өзінде ғана жеке ақпараттарды: ЖСН, мекенжайлар, телефон нөмірлерін және басқа да деректерді қамтитын 16 миллионнан астам жазба ашық қолжтемді болды. &nbsp;Сіздің деректеріңіз басқалардың қолына түсу ықтималдығын қалай білуге &nbsp;болатынын, олар жария болғаннан кейінгі алғашқы сағаттарда не істеу керек және болашақта қандай дағдылар мұндай тәуекелді азайтуға көмектесетінін Fingramota.kz -пен бірге қарастырамыз. &nbsp;Дербес деректер деген не?Дербес деректер - адамның жеке басын анықтауға болатын кез келген ақпарат. Олар жалпыға қолжетімді және шектеулі сипаттағы болып бөлінеді. Біріншісіне конфиденциалдылық талаптары қолданылмайтын, яғни адамның өзі әлеуметтік желілерде көрсеткен немесе мекенжай базаларында, ашық интернет-көздерде және БАҚ-та орналастырылған деректер жатады.Қолжетімділігі шектеулі деректерге тегі, аты, әкесінің аты, туған күні мен жылы, ұлты, тұратын немесе тіркелген мекенжайы, ЖСН, жеке куәлігінің деректері және басқа да мәліметтер жатады. Қолжетімділігі шектеулі деректер «Дербес деректер және оларды қорғау туралы» заңмен қорғалады және көп жағдайда осы деректерді қолға түсіру алаяқтар мен жосықсыз компаниялардың мақсатына айналады, олар жария болған ақпарат арқылы өз қызметтерін алдыруға тырысады. Деректердің жария болуы әрдайым адамның алаяқтардың құрбаны болады дегенді білдірмейді, дегенмен де тәуекелдер сақталады. Сол үшін оны танып, өзіңді қалай қорғауды білу керек.Деректердің жария болуының басты белгілеріСіз ешқашан деректеріңізді бермеген компаниялардан немесе сервистерден түсетін спам- қоңыраулар, хабарламалар және электрондық хаттар.Сіз ешбір жерде тіркелмеген және қандай да бір қызметке тапсырыс бермеген болсаңыз да тіркелуді растау және SMS-хабарламалар.Өздерін танысыңмын немесе әріптесіңмін деп таныстыратын адамдардың бейтаныс нөмірлерінен қоңыраулар. Көбінесе, сіз оларға сену үшін олар сіздің жеке ақпаратыңызды пайдаланады. Соңғы уақытта технологияның күрт дамуына байланысты тіпті сіздің дауысыңызды да қолдан жасауға болады, сондықтан сақ болыңыз.Банктердің немесе мемлекеттік органдардың қызметкерлеріміз деп таныстыратындардан жиі қоңырау шалу - айына бір рет қоңырау шалу қалыпты жағдай, алайда сізге қысқа мерзімде бірнеше рет шықса, бұл сіздің деректеріңіз үшінші тұлғаларға мәлім болғанның белгісі.Аккаунттардағы күдікті әрекеттер туралы хабарламалар – кодтарды сұрау, поштаға немесе әлеуметтік желілерге кіру әрекеттері, сондай-ақ жаңа құрылғылардан немесе шет елдерден кіру әрекеті.Бірінші қадам: нақты қандай деректердің ұрланғанын анықтаңызӨкінішке қарай, мұны анықтау мүмкін бола бермейді — банктер, компаниялар немесе дерекқорлардың иелері үшінші тараптарда қандай мәліметтер болғанын айта бермейді. Алайда, егер сіз деректердің қолды болғанын жаңалықтардан білсеңіз немесе қандай деректердің ұрланғаны нақтыланбай хабарлама алсаңыз, шара қолданғаныңыз жөн. Әдетте, мұндай жағдайларда қаскүнемдерге электрондық және пошта мекенжайлары, құпиясөздер, атаулар, телефон нөмірлері және банктік карта деректері қолжетімді болады.Екінші қадам: қолды болған деректерді өзгертіңіз&nbsp;Әрине, тұрғылықты жеріңізді өзгертудің қажеті жоқ, бірақ әлеуметтік желілердегі, үнемі пайдаланатын сайттардағы (мысалы, мемлекеттік қызметтерді алуға арналған немесе маркетплейстердегі) есептік жазбаларды өзгертіп, қорғай аласыз. Егер сіз бұрын барлық жерде бір құпиясөзді қолдануды әдетке айналдырған болсаңыз, енді әр сервис үшін бөлек жасаңыз. Мысалы, мессенджерлерде сұрату бойынша пин-код теру функциясын, ал банктердің қосымшаларында биометрияны енгізуге болады, бұл сізді қосымша қорғайды.Үшінші қадам: екі факторлы аутентификациялауды орнатыңызБұл шараны елемей қоймаңыз – бұл деректеріңізді, ақшаңызды және жүйкеңізді сақтауы мүмкін. Мүмкіндігінше екі факторлы аутентификациялауды қосыңыз. Растаудың ыңғайлы әдісін таңдауға болады: аутентификатор қосымшасынан, телефон нөмірі арқылы, электрондық пошта арқылы немесе хабарламамен алынған код. Нәтижесінде, сіздің құпиясөздеріңіз қаскүнемдерге қолды болса да, олар аккаунттарға кіре алмайды.Төртінші қадам: барлық есептік жазбаларыңызды үнемі тексеріп отырыңызДеректердің қолды болғаны белгілі болғаннан кейінгі алғашқы күндерде барлық маңызды қызметтер мен қосымшалардағы аккаунттарыңызды үнемі тексеріп отырыңыз. Болашақта да бақылауды тоқтатпаңыз: күдікті кіру әрекеттерін, белгісіз құрылғыларды және әдеттен тыс әрекеттерді қадағалаңыз. Бұдан басқа, құпиясөздерді, PIN-кодтарды, бағдарламалық қамтылымды және вирусқа қарсы бағдарламаларды үш-алты айда бір рет жаңартып отырыңыз.Бесінші қадам: жағдайды өзіңіздің банкіңізбен талқылаңызҚаскүнемдер сіздің тек электрондық поштаңызға қол жеткізген болса да, мұның өзі сіздің шоттарыңызға қол жеткізуге әрекет жасау үшін жеткілікті. Пошта жиі жағдайда телефон нөмірімен байланысты, ал ол өз кезегінде интернет-банкингте пайдаланылады, мұндай жағдайда сіздің қаражатыңызға көбірек қауіп төнеді. Бұған жол бермеу үшін барлық алдыңғы шараларды қолға алу, сондай-ақ банк пен оның қауіпсіздік қызметімен хабарласу маңызды: сіздің деректеріңіздің қорғалуы олар үшін де қажет, өйткені олардың беделі осыған байланысты.Өзіңіздің дербес деректеріңізді тағы қалай қорғауға болады?Бейтаныс адамдар жіберген хаттарды ашпаңыз және күдікті сілтемелерге өтпеңіз – бұл көптеген проблемалардың алдын алуға &nbsp;көмектеседі.Өз құрылғыларыңыздағы бағдарламалық қамтылымды тұрақты түрде жаңартып отырыңыз:&nbsp;жаңартулар осалдықтарды жояды және киберқауіптерден қорғауды күшейтеді.Сенімді құпиясөздер мен екі факторлы аутентификацияны пайдаланыңыз – бұл цифрлық қауіпсіздіктің негізгі элементтерінің бірі. Мүмкін болатын юарлық жерде 2FA іске қосыңыз, ал құпиясөздеріңіз ұзақ, күрделі болсын және туған күніңіз сияқты жеке ақпаратпен байланысты болмасын.Үйдегі Wi-Fi-ды қорғаңыз және ашық желілерден аулақ болыңыз: жеткілікті қорғалмаған байланыс қаскүнемдердің қол жеткізуіне көмектесуі мүмкін. Сондай-ақ, қоғамдық орындарда ашық желілер арқылы деректердің қолды болу қаупі бар.Ескі қатты дискілерді дұрыс кәдеге жаратыңыз:&nbsp;құрылғыларда көптеген маңызды ақпарат сақталады, ал қарапайым форматтау оның толық жойылғанына кепілдік бермейді, сондықтан кәдеге жаратудың алдында тасымалдағыштарды іс жүзінде жойған дұрыс.Пайдаланбайтын уақытта Bluetooth-ді өшіріңіз: қосылып тұрған байланыс құрылғыны анықтауды жеңілдетеді және рұқсатсыз қол жеткізу қаупін арттыруы мүмкін.Деректерді шифрлаңыз:&nbsp;бұл бір қарағанда қиын болып көрінуі мүмкін, бірақ заманауи құралдар процесті қолжетімді етеді. Мысалы, macOS-та тұтастай дискіні шифрлауға мүмкіндік беретін кіріктірілген FileVault мүмкіндігі көзделген.<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/infographics_12_11_2026_04_27_T154255_110_cee315acb4.png" alt="infographics 12.11 - 2026-04-27T154255.110.png">Өзіңізді, өз деректеріңізді сақтаңыз және Fingramota.kz-пен бірге қаржылық сауаттылығыңызды арттырыңыз!Фото: fingramota.kz

Дербес деректеріңіз жария болған жағдайда не істеу керек: қорғану амалдары 

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Әрбір банк кредит бермес бұрын қарыз алушыны бірнеше өлшемдер бойынша бағалайды. Олардың ішіндегі ең маңыздысы: кредиттік рейтинг, скоринг және борыш жүктемесінің коэффициенті (БЖК). Осы өлшемдер сізге кредитті қандай шарттармен мақұлдайтынын анықтайды.Оның қалай жұмыс істейтінін Fingramota.kz-пен бірге қарастырып көрелік.&nbsp;Кредиттік&nbsp;рейтингКредиттік рейтинг - бұл сіздің төлем тәртібіңіз бен қаржылық сенімділігіңізді көрсететін негізгі көрсеткіш. Ол кредиттік тарих негізінде қалыптастырылады және ресімделген қарыздардың саны, төлем мерзімін өткізудің болуы және жиілігі, сондай-ақ міндеттемелерді уақтылы өтеу сияқты факторларды ескереді. Шын мәнісінде, кредиттік рейтинг банктерге тәуекелдерді бағалауға мүмкіндік береді: ол неғұрлым жоғары болса, кредитті мақұлдау ықтималдығы да соғұрлым жоғары болады және банктер сізге кредиттің сомасын және неғұрлым төмен пайыздық мөлшерлемені қоса алғанда, оны барынша тиімді шарттармен ұсына алады.Кредиттік рейтинг төмен болған кезде банктер мен микроқаржы ұйымдары «Кредиттік бюролар және кредиттік тарихты қалыптастыру туралы» Заңға сәйкес қарыз беруден бас тартуға құқылы. Бұдан басқа, ҚР Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің талаптары қаржы ұйымдарын қарыз алушының төлем қабілеттілігін міндетті түрде бағалауға міндеттейді.Қазақстанда әрбір азамат жылына бір рет ақысыз негізде өзінің кредиттік есебін алуға құқылы. Оны бірнеше тәсілдермен: онлайн — eGov.kz порталы немесе Бірінші кредиттік бюроның (1cb.kz) сайты арқылы, сондай-ақ офлайн — Мемлекеттік кредиттік бюроға, Бірінші кредиттік бюроға, ХҚО-ға немесе Қазпошта бөлімшесіне жеке куәлікпен жүгіну арқылы жасауға болады.СкорингСкоринг — қарыз алушыны автоматты түрде бағалау жүйесі. Банк сіздің деректеріңізді талдайды және белгілі бір балл береді, ол неғұрлым жоғары болса, сіз банк алдында сенімді клиент болып көрінесіз. Бұл ретте әрбір банкте оның талабына сай әзірленген жеке компьютерлік бағдарлама бар екенін есте сақтау маңызды, сондықтан ескерілетін көрсеткіштер де өзгеше болуы мүмкін. Бірақ, әдетте, қарыз алушының кірісі мен оның тұрақтылығы, жұмыс орны мен еңбек өтілі, білімі, жасы, отбасы жағдайы, кредиттік тарихы, басқа да кредиттерінің болуы есепке алынады. Көрсеткіштердің әрқайсысы маңызды және қорытынды скорингтік балға әсер етеді, бірақ оның қыр-сыры да бар. Мысалы, оң кредиттік тарих отбасылық жағдайының мәртебесіне қарағанда маңыздырақ, ал кіріс деңгейі білімге қарағанда маңыздырақ. Дегенмен, әрбір фактор өз үлесін қосады және жиынтығында қарыз алушының қорытынды бағасын жақсартуы да, нашарлатуы да мүмкін.Осылайша, скоринг кезінде сіздің қаржылық досьеңізге (сіз қалай төледіңіз, төлем мерзімін өткізу болды ма) талдау жасалып қана қоймай, қазіргі, сондай болашақтағы жағдайыңыз (сіздің қаржылық жағдайыңыз және одан әрі төлей аласыз ба) талданады. Егер тіпті кірісіңіз жоғары болып, жүйе тәуекелді жоғары деп есептесе, кредит беруден бас тарту ықтимал.Скоринг қарыз алушыға жоғары, орташа немесе төмен балл береді. Олар мынаны білдіреді:<ul><li style="text-align:justify;">жоғары — стандартты немесе анағұрлым тиімді шарттар, мысалы, төмендетілген пайыздық мөлшерлеме және кредиттің үлкен сомасы;</li><li style="text-align:justify;">орта — мақұлдайды, бірақ сомасы немесе мерзімі бойынша шектеулермен мақұлдайды;</li><li style="text-align:justify;">төмен — көбіне қарыз беруден бас тартуды білдіреді.</li></ul>Борыш жүктемесінің коэффициенті&nbsp;(БЖК)Бұл банктер мен МҚҰ қарыз алушының қаржылық жағдайын бағалайтын және кредитті мақұлдау немесе одан бас тарту туралы шешім қабылдайтын негізгі көрсеткіштердің бірі. БЖК адамның борыш міндеттемелерін қаншалықты дұрыс атқара алатынын бағалауға көмектеседі: ол неғұрлым жоғары болса, қарыз алушының кредит бойынша уақтылы төлей алмау тәуекелі соғұрлым жоғары болады. Қысқаша айтқанда, БЖК сіз кредиттерге қызмет көрсетуге кірістің қандай үлесін жұмсайтыныңызды көрсетеді.Коэффициент мынадай қарапайым формула бойынша есептеледі: кредиттер бойынша ай сайынғы төлемдер қарыз алушының орташа айлық кірісіне бөлінеді. Есептеу кезінде барлық міндетті төлемдер есепке алынады: ипотека, машинаға кредит, кредиттік карталар бойынша лимиттер, тұтынушылық қарыздар, микрокредиттер. Кіріс соңғы жарты жылдық үшін есепке алынады және ресми және құжаттамалық түрде расталған түсімдерді (шәкіртақы, еңбекақы, зейнетақы, жәрдемақы және т.б.) қамтиды.Мысалы, егер адамның кредиттер бойынша төлемдері 120 000 теңгені, ал кірісі 300 000 теңгені құраса, БЖК 0,4-ке тең болады. Бұл ретте Қазақстанда азаматтар үшін БЖК шекті мәні – 0,5, ай сайынғы төлем ай сайынғы кірістің жартысынан аспауға тиіс.&nbsp;Соңғы 12 айда 90 күннен астам мерзімі өткен қарыздары болған азаматтар үшін БЖК ең жоғары мәні 0,5-тен 0,25-ке дейін төмендейді. Бұл банктер жаңа кредит берген кезде жүктеме ретінде осындай қарыз алушы кірісінің бұрынғы 50%-дың орнына 25%-нан аспайтын соманы ғана есепке ала алатынын білдіреді. Мысалы, кіріс 300 000 теңге болған жағдайда ең жоғары жол берілетін ай сайынғы төлем 150 000-ден 75 000 теңгеге дейін төмендейді.Бұл шектеу дефолттардың қайталануын және шамадан тыс кредит алудың алдын алу үшін енгізіледі.Неліктен кредиттік рейтинг, скоринг және БЖК маңызды?&nbsp;Банктер барлық үш көрсеткішті жиынтықпен қарастырады, сондықтан олардың әрқайсысының тиісті деңгейде болуын қадағалау және біреуінің де төмендеуіне жол бермеу маңызды. Бұл шамамен былай болады: &nbsp;<ul><li style="text-align:justify;">жоғары кредиттік рейтинг және скоринг + тұрақты кіріс + төмен БЖК (борыш жүктемесінің көрсеткіші) – жоғары ықтималдықпен мақұлдау;</li><li style="text-align:justify;">осыған дейінгі мерзімін кешіктірулер – кредиттік рейтингтің және скорингтің төмендеуі;</li><li style="text-align:justify;">жоғары борыш жүктемесі – кіріс жақсы болса да, кредит беруден бас тарту алуы мүмкін;&nbsp;</li><li style="text-align:justify;">төмен скоринг – жүйе кредит беру туралы өтінімді автоматты түрде қабылдамайды.</li></ul>Қарыз алушы үшін қаржылық тәртіптің негізгі қағидалары<ul><li style="text-align:justify;">Кешіктірмей төлеңіз: тіпті қысқа мерзімді кідірістің өзі кредит тарихына кері әсерін тигізуі мүмкін. Оның үстіне, 30 күннен астам мерзім өткен кезде жаңа қарыз алуға шектеулер қолданылады.</li><li style="text-align:justify;">Борыштық жүктемені бақылаңыз: барлық міндеттемелер бойынша ай сайынғы төлемдер жалпы кірістің 30-40%-ынан аспаған дұрыс.</li><li style="text-align:justify;">Кірістер мен шығыстардың есебін жүргізіңіз: бұл шығындардың құрылымын түсінуге және қаржылық іс-қимылды уақтылы түзетуге көмектеседі.</li><li style="text-align:justify;">Қаржылық қауіпсіздік қорын қалыптастырыңыз: жинақтардың болуы мерзімді қарыздарға қажеттілікті төмендетеді және жалпы қаржылық орнықтылықты арттырады.</li><li style="text-align:justify;">Бір мезгілде бірнеше кредитті ресімдемеңіз: кредит алудың жоғары болуы банктер тарапынан сенім деңгейін төмендетеді.</li><li style="text-align:justify;">Шағын кредиттерді мерзімінен бұрын жабуға тырысыңыз:&nbsp;бұл қаржылық жағдайды жеңілдетеді және төлем қабілеттілігін бағалауға оң әсер етеді.</li><li style="text-align:justify;">Кредиттік тарихыңызды үнемі тексеріңіз: тіпті автоматтандырылған жүйелерде де қателіктер болуы мүмкін, оларды дер кезінде анықтау және даулау маңызды.</li><li style="text-align:justify;">Қажеттіліксіз кепілгер ретінде әрекет етпеңіз: мұндай міндеттемелер сіздің борыштық жүктемеңізді бағалау кезінде де ескеріледі.</li><li style="text-align:justify;">Кредиттік өнімдерді саналы түрде пайдаланыңыз: қарыздарды тек нақты қажеттілік кезінде және өзіңіздің қаржылық мүмкіндіктеріңізді ескере отырып алыңыз.</li></ul><figure class="image"><img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/infographics_1211_14_182f375b67.png" alt="infographics-1211-14.png"></figure>Өзіңізді, ақшаңызды сақтаңыз және Fingramota.kz бірге қаржылық сауаттылығыңызды арттырыңыз!Фото: Fingramota.kz

Кредиттік рейтинг, скоринг және борыш жүктемесінің коэффициенті деген не?

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Жақын адамнан айырылу – қашан да қиын. Бұл кезде туыстардың эмоционалдық жағдайы нашарлап қоймай, сонымен бірге заңды мәселелерді шешу қажеттілігі де туындайды. Ең маңыздыларының бірі – мұраны рәсімдеу.Көптеген азаматтар бұл мәселені кейінге қалдырады, мерзімдерін білмейді немесе «бәрін кейін шешуге» тырысады. Нәтижесінде туыстар арасында даулар, сот процестері және тіпті мұрагерлік құқығынан айрылуы &nbsp;да мүмкін.Қазақстанда мұраны қалай дұрыс ресімдеу, қандай мерзімдерді сақтау керектігін және азаматтар қандай қателіктерге жиі жол беретінін талдап көрейік.Мұра қашан ашылады?Заңды түрде мұра мүлкі мұрагерлерге өтетін адам – мұра беруші қайтыс болған күні ашылады.Осы сәттен бастап&nbsp;алты айлық&nbsp;мерзім&nbsp;басталады, оның барысында мұрагерлер мұраға құқығын талап етуі керек.Егер 6 ай ішінде мұрагер нотариусқа жүгінбесе, ол мұрагерлік құқығынан айырылуы мүмкін екенін түсіну маңызды. Оны тек сот арқылы және дәлелді себептермен қалпына келтіруге болады.Мұраны ресімдеу үшін қайда жүгінуге боладыМұра нотариус арқылы ресімделеді. Нотариус мұрагерлік істі ашады, мұраның бар-жоғын тексереді, мұрагерлердің кім екенін анықтайды, құжаттарды қабылдайды және мұрагерлік құқығы туралы куәлік береді. Егер мұрагерлер әр түрлі қалаларда тұрса, олар кез-келген нотариусқа жүгіне алады, бірақ мұрагерлік істі мұра ашылған жердегі нотариус жүргізеді.Қандай құжаттар қажет болады?Мұрагерлік істі ашу үшін әдетте келесі құжаттар қажет:&nbsp;• &nbsp; мұрагердің жеке куәлігі;&nbsp;• &nbsp; мұра қалдырушының қайтыс болғаны туралы куәлік;&nbsp;• &nbsp;туыстық қатынастарды растайтын құжаттар (туу, неке туралы куәлік және т.б.);&nbsp;• &nbsp;қайтыс болған адамның соңғы тұрғылықты жері туралы анықтама;&nbsp;• &nbsp;мүлікке (пәтер, үй, автомобиль, жер учаскесі) құжаттар;&nbsp;• &nbsp;жылжымайтын мүлікке құқық белгілейтін құжаттар;&nbsp;• &nbsp;банктік шарттар немесе шоттар туралы мәліметтер (бар болса);&nbsp;• &nbsp;өсиет (егер ол жасалған болса).Нотариус жағдайға қарай қосымша құжаттарды сұрай алады.Заң бойынша өсиет немесе мұрагерлікҚазақстанда мұраны екі жолмен ресімдеуге болады: өсиет бойынша немесе заң бойынша.Өсиет бойынша. Егер қайтыс болған адам өсиет қалдырса, мүлік оның еркіне сәйкес бөлінеді. Алайда, кейбір мұрагерлер, егер өсиет болса да, міндетті үлеске ие. Оларға мыналар жатады: кәмелетке толмаған балалар, &nbsp;еңбекке жарамсыз балалар мен ата-аналар және еңбекке жарамсыз жұбайы. Бұл адамдар өсиеттің мазмұнына қарамастан мүліктің бір бөлігін алуға құқылы.Заң бойынша. Егер өсиет болмаса, мүлік мұрагерлер арасында кезекпен бөлінеді. Бірінші кезекте мұрагерлер жұбайы (зайыбы), балалары мен ата-аналары болып табылады. Егер бірінші кезектегі мұрагерлер болмаса, мұра екінші кезекке өтеді, олар заңда көзделген бауырлары, әпкелері және басқа туыстары болып келеді.Неліктен алты айлық мерзімді жіберіп алмау маңыздыАлты ай — мұрагерлік құқықтағы негізгі мерзім. Егер мұрагер осы кезеңде нотариусқа өтініш бермесе, ол мұраны қабылдамаған болып саналады.Мерзімді&nbsp;тек сот арқылы&nbsp;қалпына келтіруге болады: ауыр ауру, ұзақ іссапар немесе мұра қалдырушының қайтыс болуы туралы ақпараттың болмауы.Сот рәсімі бірнеше айға созылуы мүмкін және қосымша шығындарды талап етуі мүмкін.Мұраны рәсімдеу кезінде жиі кездесетін қателіктерТәжірибе көрсеткендей, көптеген азаматтар ұқсас қателіктер жібереді.1-қателік. «Біз пәтерде тұрып жатырмыз, яғни ол біздің мұрамыз»Кейбір туыстары қайтыс болған адамның мүлкін пайдалануды жалғастыруда және бұл жеткілікті деп санайды. Алайда, нотариусте ресімдемей меншік құқығына ие болмайды. Мысалы, анасы қайтыс болғаннан кейін қызы пәтерінде тұрып, коммуналдық қызметтерді төлеуді жалғастырды. Бірнеше жылдан кейін жылжымайтын мүлік оған заңды түрде ресімделмегені анықталады. Нәтижесінде басқа туыстар арасында дау туындайды және мәселені сот арқылы шешуге тура келді.2-қателік. Мүлікті жасыруКейде туыстар нотариусқа мүліктің бір бөлігі, мысалы, банк шоттары немесе жер телімдері туралы хабарламауға тырысады. Бірақ мүлікті жасыру мұрагерлер мен сот талқылаулары арасында күрделі дауларға әкелуі мүмкін. Бұдан басқа, нотариус мемлекеттік деректер базасына сұрау салуға құқылы.3-қателік. Кейінірек хабарласуКейде мұрагерлер мұраны «уақыты келгенде» рәсімдеуге болады деп есептейді. Мысалы, әкесі қайтыс болғаннан кейін ұлым нотариусқа бір жылдан кейін ғана жүгінді. Бұл кезде мұраны басқа туыстар рәсімдеген болатын. Нәтижесінде уақытын қалпына келтіру үшін оның сотқа жүгінуіне тура келді.Егер уақыты өтіп кетсе, не істеу керекЕгер мұраны қабылдау үшін алты ай өтіп кетсе, жағдайды шешудің екі нұсқасы болуы мүмкін.Мұрагерлер арасындағы келісім. Егер барлық мұрагерлер келiскен болса, олар мұраны жаңа мұрагердiң қабылдағанын жазбаша түрде растай алады. Сотқа жүгіну. Егер келісім болмаса, мұраны қабылдау үшін мерзімді қалпына келтіру туралы талап-арыз беру қажет. Сот өткізіп алған себептерін қарайды және мерзімін қалпына келтіру мүмкіндігі туралы шешім қабылдайды. &nbsp; Қайтыс болған адамның қарыздарына не боладыМұрагерлер мүлікпен бірге қайтыс болған адамның міндеттемелерін де қабылдай алатынын есте сақтау маңызды. Мысалы, бұл банктік кредиттер, салықтар бойынша борыштар немесе коммуналдық қызметтер үшін берешектер болуы мүмкін. Бұл ретте мұрагерлер алынған мүліктің құны шегінде ғана борыштар бойынша жауапты болады.Назар аударыңыз! Бұрынғы жұбайына алимент төлеу міндеті немесе тұраққа дұрыс қоймағаны үшін айыппұл салу сияқты жеке міндеттемелер мұра қалдырушының қайтыс болуына байланысты тоқтатылады және мұрагерлерге өтпейді.Мұраны рәсімдеу кезінде қиындықтарды болдырмау үшін нотариусқа жүгінуді кейінге қалдырмаңыз және өсиеттің жасалғанын алдын ала анықтаңыз. Мұра қалдырушының мүлкіне сіздің құқығыңызды растайтын барлық құжаттарды жинаңыз және активтер туралы барлық ақпаратты адал көрсетіңіз. Даулы немесе күрделі жағдайлар туындаған кезде өз құқықтарыңызды қорғау және заңды рәсімдерді сақтау үшін нотариуспен міндетті түрде кеңесіңіз.<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/infographics_12_11_2026_04_02_T125716_597_07ff5ceced.png" alt="infographics 12.11 - 2026-04-02T125716.597.png">Мұраны рәсімдеу — формальдылық емес, мұрагерлердің құқықтарын қорғайтын заңды рәсім. Нотариусқа уақытылы жүгіну, құжаттарды дұрыс жинау және мүлік мәселелеріндегі ашықтық &nbsp;жанжалды, сот дауларын және мұраны жоғалтуды болдырмауға көмектеседі.Фото: fingramota.kz

Қатесіз мұрагерлік: мүлкіңізді жоғалтпау үшін нені білу маңызды 

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Бүгінгі күні адамға беймәлім кредит ресімделетін жағдайлар, өкінішке орай, сирек емес. Алаяқтар банк сервистеріне қол жеткізу үшін дербес деректердің жария болуын, фишинг сайттарды, зиянды қосымшалар мен психологиялық айла-шарғыларды пайдаланады. Мұндай кезде Сіздің құқықтарыңыз Заңмен қорғалатынын білу маңызды, алайда бұл сіздің қаншалықты жылдам және дұрыс әрекет ететініңізге байланысты болады.Fingramota.kz алаяқтық кредит ресімделген жағдайда не істеу керектігі туралы егжей-тегжейлі нұсқаулық&nbsp;дайындады.Сізге кредит ресімделгенін қалай түсінуге боладыКөп жағдайда адам алаяқтық кредит туралы кездейсоқ: банктен хабарлау, коллектордың қоңырауы немесе кредиттік тарихтың кенеттен нашарлауы арқылы біледі. Кейде адамға сұрамаған SMS-кодтар келеді немесе шығу тегі түсініксіз есептен шығарулар тіркеледі. Осы кезеңде мұндай белгілерге енжарлық танытпай, жағдайды бірден анықтай бастау маңызды.1-қадам. Дереу кредитормен байланысыңызЕң алдымен - сіздің атыңызға кредит ресімделген банкпен немесе микроқаржы ұйымымен дереу хабарласу керек. Оны тек ресми арналар арқылы жасау керек: колл-орталық, мобильді қосымша немесе бөлімше.Сөйлесу кезінде алаяқтық фактісін тіркеп, мыналарды талап ету қажет:• картаны, шотты және бағдарламаға кіруді бұғаттау;• сіздің жүгінген күніңіз бен уақытты көрсете отырып, ресми түрде тіркеу;• жүгінудің тіркелгенін растауды ұсыну.Бұл банкпен және мемлекеттік органдармен одан әрі өзара іс-қимыл үшін маңызды.2- қадам. Барлық дәлелдемелерді жазып қойыңызСонымен бір мезгілде барлық ықтимал дәлелдемелерді барынша жылдам тіркеу қажет. Кез келген ақпараттың маңызды болуы мүмкін: SMS-хабарламалар, растау кодтары, мессенджерлердегі хат жазысу, қоңыраулар жазбасы, банктен хабарламалар, операциялардың тарихы, алушылардың деректемелері.Бұл деректерді түпнұсқа түрінде: скриншот немесе көшірме түрінде, редакциялаусыз сақтау маңызды. Тіпті бір қарағанда елеусіз жағдай тергеу кезінде негізгі рөл атқаруы мүмкін.3-қадам. Полицияға жүгініңізӨтінішті eGov, e-Otinish порталы арқылы немесе тұрғылықты жері бойынша аумақтық органға жеке тапсыруға болады. Өтініште мән-жайларды егжей-тегжейлі сипаттау қажет: кредит қашан және қандай сомаға ресімделген, қандай кредитор көрсетілген, сіз ресімдеу фактісі туралы қалай білдіңіз, сондай-ақ қолда бар барлық дәлелдемелерді қоса беру қажет. Тіркелгеннен кейін ақпарат Сотқа дейінгі тергеп-тексерулердің бірыңғай тізіліміне енгізіледі және алаяқтық фактісі бойынша тексеру басталады.Полицияға жүгіну - формальдылық емес, негізгі кезең.&nbsp;Тергеп-тексеру шеңберінде кредитті ресімдеу мән-жайлары анықталады, дербес деректердің қалай пайдаланылғаны тексеріледі және қаржы ұйымы тарапынан ықтимал бұзушылықтар анықталады. Қорытындылары бойынша жәбірленушінің мәртебесін растайтын немесе істің мән-жайын белгілейтін процестік құжат беріледі (құжатта кредиттің сомасы, күні және кредитордың атауы көрсетілуге тиіс). Дәл осы құжат кредитормен одан әрі өзара іс-қимыл жасауға негіз болады.4-қадам. Кредиторға қайта жүгініңізОны алғаннан кейін банкке немесе МҚҰ-ға қайта жүгіну қажет. Бұл жағдайда кредитор 3 күн iшiнде берешектi өндiрiп алуды тоқтата тұруға, айыппұл есептеудi тоқтатуға және шағым-талап жұмысын тоқтатуға мiндеттi.Егер борыш коллекторларға берілсе, оларға да қылмыстық істің бар екендігі туралы хабарлау қажет. Бұл ретте түсіну маңызды: өндіріп алуды тоқтата тұру - бұл түпкілікті шешім емес, талқылау уақыты.НАЗАР АУДАРЫҢЫЗ! Кредитордың немесе коллектордың әрекетсіздігі кезінде тексеру жүргізу және қадағалап ден қою шараларын қабылдау үшін e-Otinish арқылы ҚР Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігіне (ҚНРДА) хабарласыңыз.Полиция қызметкерлерінің әрекетімен (әрекетсіздігімен) келіспеген жағдайда сіз аумақтық органның басшылығына жүгінуге, e-Otinish порталы арқылы шағым беруге не прокуратура органдарына жүгінуге құқылысыз.Алаяқтық кредитті есептен шығаруға бола ма?Бұл ең жиі кездесетін сұрақтардың бірі. Бұл жерде кең таралған жаңылысуға әкелмеу маңызды: алаяқтық фактісінің өзі міндеттемелерден автоматты түрде босатуды білдірмейді. Есептен шығару үшін қылмыс фактісінің өзін ғана емес, сонымен қатар қарыз беру кезінде кредитор тарапынан бұзушылықтардың болуын да анықтау қажет.Жағдайға байланысты: соттан тыс есептен шығару (айқын бұзушылықтар кезінде) немесе сот тәртібі қолданылады.Борышты соттан тыс есептен шығаруЕгер алаяқтық фактісін полиция бір мезгілде растаса және кредит беру кезінде кредитор тарапынан бұзушылықтарға жол берілсе, соттан тыс есептен шығаруға жол беріледі.Мұндай&nbsp;бұзушылықтарға мыналар жатады:- онлайн-кредит алу кезінде міндетті биометрияның болмауы;- клиент eGov-те кредиттер алуға тыйым салуды белгілеген жағдайда кезде кредит беру;- жас ерекшеліктеріне қойылатын талаптарын сақтамау (расталған келісімсіз 21 жасқа дейін және 55 жастан жоғары);- бірінші кепілсіз тұтынушылық кредитті биометриясыз немесе жеке қатысуынсыз онлайн ресімдеу (белгіленген шектерден асқан кезде);- «шешім қабылдау кезеңін» бұзу: 150-ден 255 АЕК-ке дейінгі банктік қарыздар үшін 8 сағаттан ерте және банктік қарыздар бойынша 255 АЕК-тен жоғары және микрокредиттер бойынша 75 АЕК-тен жоғары және қарыз алушының қосымша растауынсыз 24 сағаттан ерте.Ерекше жағдайлар:- тауарлардың немесе қызметтердің ақысын тікелей сатушыға төлеу;- сол банкте немесе МҚҰ-да берешекті өтеу;- 150 АЕК дейінгі лимит шегінде карта бойынша операциялар;- атқарушылық іс жүргізу бойынша салықтарды, айыппұлдарды және берешектерді төлеу.Мұндай жағдайларда қаржы ұйымы борышты есептен шығаруға, ұсталған қаражатты қайтаруға және кредиттік тарихты түзетуге міндетті.Борышты сот арқылы есептен шығаруЕгер алаяқтық фактісін полиция растаса, бірақ кредитор тарапынан бұзушылықтардың болуы сот тәртібімен белгілеуді талап етсе қолданылады.Сот полиция жинаған дәлелдер базасының негізінде кредиттің алаяқтықпен ресімделу фактісін анықтайды және банктің немесе МҚҰ-ның бұзушылықтарына байланысты алаяқтардың әрекеттері мүмкін болғанын анықтайды.Мұндай бұзушылықтарға:– үшінші тұлғалардың клиенттің дербес деректерін пайдалануы (оның ішінде қашықтан қол жеткізуді қолдана отырып);– биометрия рәсімінің бұзылуы;– алаяқтық операцияларды анықтау және болдырмау жөніндегі талаптарды сақтамауы жатады.Бұл жағдайда сот істің мән-жайын анықтайды және кредитті есептен шығару туралы шешім қабылдайды.Сот шешімі күшіне енгеннен кейін кредит беруші:- қарызды есептен шығаруға;- ұсталған соманы қайтаруға;- кредит тарихына өзгерістер енгізуге міндетті.Әрекетсіздіктің ықтимал тәуекелдерін де түсіну маңызды. Егер дереу қадам жасамаса, қарыз ұлғая береді, сот өндіріп алуы мүмкін, ал сіздің шоттарыңыз бұғатталуы мүмкін. Бұдан басқа, кредиттік тарих айтарлықтай нашарлайды, бұл болашақта қаржылық қызметтерге қол жеткізуді шектейді.Профилактикаға ерекше назар аудару керек. Мұндай жағдайлардың көпшілігі кодтарды беруден, күмәнді қосымшаларды орнатудан немесе күмәнді сілтемелерге көшуден туындайды. Өзіңізді қарапайым, бірақ тиімді шаралармен қорғауға болады: SMS-кодтарды ешкімге бермеу, екі факторлы аутентификацияны пайдалану, кредиттік тарихты үнемі тексеру және қажет болған жағдайда «Стоп-кредит» қызметін қосу.Ең бастысы есте сақтау керек: егер сіздің атыңызға кредит рәсімделген болса, әрекет жылдамдығы мен дәйектілігі шешуші рөл атқарады. Сіз алаяқтық фактісін неғұрлым ерте тіркеп, уәкілетті органдарға жүгінсеңіз, өз құқықтарыңызды қорғау, қаржылық шығындарды тоқтату және кредиттік беделіңізді қалпына келтіру ықтималдығы соғұрлым жоғары болады.БАЙЛАНЫСУ ЖӘНЕ ПАЙДАЛЫ СІЛТЕМЕЛЕРПолиция: &nbsp; &nbsp;eGov.kz (https://egov.kz), eOtinish (https://eotinish.kz) немесе тұрғылықты жері бойынша жеке өзі (фронт-офис: + 7 7172 71 46 93)ҚНРДА: &nbsp; &nbsp; &nbsp;e-Otinish.kz порталы/Өтініш беру/ҚНРДА (call-орталық: + 7 727 237 10 00)Прокуратура:&nbsp;e-Otinish.kz порталы/Өтініш беру/ҚР Бас прокуратурасы (call-орталық: 115 – Қазақстан бойынша қоңырау шалу тегін)<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/Whats_App_Image_2026_04_20_at_17_12_10_4452e2ce86.jpeg" alt="WhatsApp Image 2026-04-20 at 17.12.10.jpeg">Фото: fingramota.kz

Қадамдық нұсқаулық: атыңызға алаяқтық жолмен кредит рәсімделсе не істеу керек?

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> 2024 жылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстанда міндетті автосақтандыру бойынша төлемді ресімдеудің жеңілдетілген рәсімі — Еурохаттама енгізілді. Яғни, өтініш жол полициясын шақырмай және сотқа жүгінбей, ЖКО орнында тікелей сақтандыру ұйымына жіберіледі.Еурохаттама қалай жұмыс істейді, Fingramota.kz-пен бірге қарастырайық.Еурохаттама ресімдеу шарттарыЕурохаттаманы рәсімдеу үшін бірнеше міндетті шарттарды сақтау маңызды. Біріншіден, жол-көлік оқиғасына тек екі көлік қатысуы керек және екі жүргізушінің де жарамды сақтандыру полистері болуы керек.Екіншіден, келтірілген шығын мөлшері&nbsp;100 АЕК-тен аспауы тиіс&nbsp; (2026 жылы 1 АЕК 4 325 теңгені құрайды), болмаса, уәкілетті органдар арқылы ресімдеу қажет болады.Үшіншіден, ЖКО қатысушылары арасында жол апаты мен кінәлілік мән-жайларына қатысты келіспеушіліктер болмауға тиіс, тараптар өзара келісімге келуге тиіс.Соңғысы, оқиға салдарынан адамдардың денсаулығына немесе үшінші тұлғалардың мүлкіне зиян келтірілмеуі керек. Егер ЖКО-да жаяу жүргіншілерге, жолаушыларға немесе басқа көлікке зақым келтірілсе, Еурохаттаманы рәсімдеу мүмкін болмайды.Сақтандыру компанияңызда Еурохаттама бойынша өтініш беру мүмкіндігі бар-жоғын алдын-ала нақтылау маңызды. Төлемдерге келетін болсақ, олар Еурохаттама бойынша әлдеқайда жылдамырақ – орташа есеппен 3-15 жұмыс күні аралығында, ал стандартты рәсім шамамен 90 күнді құрауы мүмкін.Еурохаттама қалай ресімделедіЕурохаттама сақтандыру ұйымдарының мобильді қосымшалары немесе интернет-сервистері арқылы онлайн ресімделеді, мысалы, https://dtp.kz сервисінде. Сонымен бірге Сақтандыру төлемдеріне кепілдік беру қоры әзірлеген бірыңғай «Еурохаттама» қосымшасы бар. Маңызды сәт: алаяқтарға түсіп қалмас үшін, Еурохаттамаға арналған қосымшаларды тек ресми дүкендер – Play Market және App Store-дан жүктеп алыңыз.Сіз телефоныңызға қосымшаны жүктеп аласыз да, тіркеуден өтіп, барлық қажетті құжаттарды толтырасыз, құжаттарды қоса бересіз де оларды мобильді қосымша арқылы сақтандыру компаниясына жібересіз. Деректер сәтті түрде жіберілген жағдайда сізге Сақтандырудың бірыңғай дерекқорынан (СБДҚ) SMS келеді. Хабарды алғаннан кейін жан-жаққа тарауға болады: полицияны күтудің немесе арнайы бір жерге барудың қажеті жоқ, барлығы бір орында ресімделеді және жіберіледі. &nbsp;Бұл ретте, егер сіз келтірілген шығын 100 АЕК-тен асатынына сенімді болсаңыз, әдеттегі сценарий бойынша – жол полициясының қатысуымен әрекет еткен абзалырақ. Сыртқы зақымдар маңызсыз болып көрсетілуі және лимиттен аспауы мүмкін, алайда автомобильде жасырын ақаулар болуы ықтимал. Сол себепті, күмәнданған жағдайда ЖКО-ны ресімдеудің әдеттегі тәсілін қолданған неғұрлым қауіпсіз. &nbsp;Сонымен қатар, егер сіз қандай да бір сақтандыру компаниясының анықтаған шығын сомасымен келіспейтін болсаңыз, сақтандыру омбудсманына жүгіне аласыз. Ол дауды сотсыз реттеуге жәрдемдесіп, мұндай жолданымдарды әдетте екі айға дейінгі мерзім ішінде тегін қарайды. &nbsp;Мұндағы бір ескеретін жайт: омбудсманның шешімі сақтандыру компаниясы үшін міндетті болып табылады, алайда өтініш беруші үшін ол міндетті сипатта емес. Егер сіз шығарылған шешіммен келіспейтін болсаңыз, сіздің сотқа жүгіну және өз мүдделеріңізді сот тәртібімен қорғау құқығыңыз сақталады. &nbsp;Тағы нені білген маңыздыЖиі қойылатын сұрақтардың бірі: ЖКО-ға қатысушылардың бірінде сақтандыру полисі болмаған жағдайда не істеу керек? Мұндай жағдайда Еурохаттама ресімдеуге болмайды, себебі екі жүргізушінің де қолданыстағы полистерінің болуы міндетті шарттардың бірі болып табылады. Стандартты ресімдеу кезінде сақтандыру полисі жол апатына кінәлі жүргізушіде болуға тиіс, ал ол болмаған жағдайда мәселе азаматтық-құқықтық тәртіппен шешіледі. &nbsp;Сонымен бірге мынаны есте сақтаған маңызды: Еурохаттама ресімдеген жағдайда ЖКО орнынан өтініштің қабылданғаны туралы SMS-растауды алғаннан кейін ғана кетуге болады. Осы уақытқа дейін қатысушыларға кетуге болмайды, олай болмаған жағдайда рәсім жарамсыз деп танылады.&nbsp;&nbsp;<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/infographics_12_11_2026_04_17_T114455_788_cf302198e8.png" alt="infographics 12.11 - 2026-04-17T114455.788.png">Жалпы, Еурохаттама – бұл аздаған шығыны бар шағын ЖКО-ны реттеудің ыңғайлы және жылдам тәсілі. Алайда қандай да бір күдік болған жағдайда, ықтимал тәуекелдерді болдырмау үшін стандартты рәсімді қолданған жөн.&nbsp;Өзіңізге, жақындарыңызға қамқор болыңыз және қаржылық сауаттылығыңызды Fingramota.kz-пен бірге арттырыңыз!Фото: fingramota.kz

Еурохаттама: шығынды өтеудің жеңілдетілген процесі 

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Бүгінгі күні екі адамның бірі алаяқтардың іс-әрекетінен зардап шегіп жатыр. Мұндай жағдайда адам қаскүнемдердің торына түсіп қалғанын бірден түсіне бермейді.Егер де сіз жақын адамыңыз олардың әсеріне түсіп қалғанын байқасаңыз, асқан сақтықпен қимылдаңыз. Бұл жерде тек жалаң фактілер ғана емес, сондай-ақ сенім, эмоция және дұрыс ден қоя білу маңызды.Алаяқтар адамдарды қалайша тартадыСхемалардың барлығы дерлік үш негізгі элементке негізделген: эмоциялар, жеделдік және сенім. Бұл іс жүзінде қалай болатынын талдайық.1-сценарий. «Сіз өз ақшаңызды қорғап қаласыз»Айнұрға күндіз бейтаныс нөмірден қоңырау шалынды. Ер адам өзін банктің қауіпсіздік қызметкері ретінде таныстырды, ол аты-жөнін атап, сабырлы дауыспен: «Біз ақшаны шығару әрекетін тіркедік. Қазір белгісіз біреу Сізге кредит ресімдемекші болып жатыр». Әрине, Айнұр сасқалақтап, қорқып қалады. Бұдан әрі әңгіме алдын ала ойластырылған сценарий бойынша өрбиді. Оған жағдай күттірмейтінін, «ақпарат қолды болмауы» үшін ол жөнінде ешкімге айтпау керектігін айтып, «ақшаны уақытша қорғалған шотқа аударуды» ұсынады.Күмән туындаған кезде оған мәліметтер қосылады: «өтінім нөмірі», «қызметтік деректер», «құжаттар». Кейде жалған куәліктер мен хаттар жіберіледі. Бұл сәтте адамда оны алдап жатқан сияқты &nbsp;сезім болмайды, &nbsp;керісінше, ол өз ақшасын құтқарып жатқандай болады. Дәл осы себепке байланысты &nbsp;азаматтардың өздері аударым жасайды.2 -сценарий. «Шынайы болып көрінетін инвестициялар»Азамат тұрақты табыс әкелетін уәдемен жарнаманы көріп, өтінім қалдырады. Онымен сабырлы, сауатты, қысым көрсетпейтін «талдаушы» байланысқа шығады. Ол ақшаны бірден талап етпейді. Керісінше, ол түсіндіреді, графиктерді көрсетеді және сұрақтарға жауап береді. Содан кейін ғана барып ол аз мөлшердегі сомадан бастауды ұсынады. Азамат ақша аударады және бірнеше күннен кейін жеке кабинетте «пайданы» көреді. Тіпті оған қаражаттың бір бөлігін алуға рұқсат етіледі.Осы тұс - &nbsp;маңызды сәт, яғни сенім қалыптасады. Келесі ұсыныс: «жақсы &nbsp;ақша табу үшін салымды да көбейту керек». Азамат салатын ақшаны көбейтеді, кредит алады және қомақты сома аударады. &nbsp;Осыдан кейін байланыс біртіндеп жоғалады, ақшаға қол жетімділік те жоғалады. Алайда, психологиялық тұрғыдан ол бұны алдау емес, уақытша қиындықтар деп сенуі мүмкін.3-cценарий. «Енді жақын таныспын деген адамның өзі алаяқ болуы мүмкін» &nbsp;Зарина интернет арқылы бейтаныс адаммен танысады. Ол бәріне көңіл аудара білетін жан болып көрінді, оған күн сайын жазып, өміріне қызығушылық танытып, қолдау көрсетіп отырды. Байланыс бірнеше аптаға, тіпті бірнеше айға созылады. Сенім мен эмоционалды байланыс қалыптасады. Біраз уақыттан кейін: «шетелде қалып қойдым», «құжаттарға төлем жасай алмай жатырмын, «шұғыл көмек қажет» деген сияқты өзінің басына туған проблема туралы айта бастайды. Ол қысым жасап, ақша сұрамайды, алайда: «Маған сұрауға ыңғайсыз болып тұрғаны, бірақ қазіргі таңда жалғыз жақын адамым сен ғана» деп әңгімесін бастайды.Бұл сәтте Зарина қаржылық операция жасаймын деп тіпті де ойламайды. Бұл өзі сенетін адамға көмек қолын созу деп түсінеді. Сондықтан да ол ойланбастан ақша аударады.Жақын адамыңыздың алаяқтардың арбауына түскенін қалай түсінуге боладыКез келген алаяқтық схема, ең алдымен, психологиялық қысым болып табылады. Адам не болып жатқанын сыни тұрғыдан бағалауды тоқтататын күйге әдейі енгізіледі.Сіздің досыңыз немесе туысыңыз алаяқтармен қарым-қатынас жасайтынын мынадай айқын көрінетін белгілер арқылы түсінуге болады:адам мінез-құлқын күрт өзгертеді, жоспарлары өзгеріп кетеді, қол жетімсіз болады немесе кідірістермен байланысқа шығады;көбінесе «жұмысым бар» деп, қайда &nbsp;баратынын айтпай кете барады, банктерге немесе банкоматтарға кейде стандартты емес уақытта барады;жаңа шоттар ашады, қосымшалар орнатады, бірақ ақша туралы сөйлесуден аулақ болады;тұйық, ашуланшақ&nbsp;немесе тіпті агрессивті болады;ұзақ уақыт бойы телефонмен сөйлесіп, &nbsp; жеке қалуға тырысады;әңгіме барысында&nbsp;ақша,&nbsp;аударым, инвестиция&nbsp;тақырыптары жиі айтылады;күтпеген жерден үлкен сомада қарыз сұрауы&nbsp;немесе қаржылық операциялар туралы ерекше сұрақтар қоюы мүмкін.Осы белгілердің тіпті бірі болса да абайлаңыз. Бұл жерде мәселе тек ақшаға келіп тірелмейді, сондай-ақ мұндай жағдайдаға тап болған адам қатты күйзеліске ұшырауы, үмітін жоғалтуы және қауіпті шешімдер қабылдауы мүмкін.Қалай көмектескен жөнБасты қателік - қысым көрсету, сынға алу немесе айыптау. «Қалай сенуге болады?» деген айыптау сөздері жағдайды нашарлатып, ол адамға көмек қолын созғанның орнына оны өзіңізден алыстатуға әкеледі.Басқаша әрекет ету маңызды.Эмоционалдық шиеленісті төмендетуге тырысыңыз: алдау, назарды аудару, алаяқтармен қарым-қатынаста үзіліске қол жеткізу. &nbsp;Сұрақты ақырын қойыңыз: кім қоңырау шалады, не сұрайды, қандай әрекеттер жасалды.Алаяқтықты көрсететін белгілерді мұқият тыңдап, сабырмен түсіндіріңіз.Ақпаратты бірге тексеруді ұсыныңыз, мысалы, банкке ресми нөмір бойынша қоңырау шалыңыз.Кейде адамға не болып жатқанын қабылдау үшін уақыт керек. Ол алдымен тыңдаудан бас тартса да, оны жалғыз қалдырмау маңызды.Егер ақша аударылған болса не істеу керекМұндай жағдайда қолдау ерекше маңызды. Алаяқтардың құрбандары көбінесе кінә мен ұят сезімін сезінеді.Не істеу керек:сабырлы болыңыз және адамды айыптамаңыз;барлық дәлелдемелерді жазыңыз: хат алмасу, нөмірлер, чектер, үзінділер;дереу банкпен байланысыңыз және картаны бұғаттаңыз;аударымды тоқтату үшін алушының банкіне хабарласыңыз;кредит бар болса - құжаттарды сұраңыз және тексеруді бастаңыз;құқық қорғау органдарына өтініш беріңіз (102 немесе qamqor.gov.kz арқылы).Неғұрлым тезірек әрекет етсеңіз, салдарын азайту мүмкіндігі соғұрлым жоғары болады. Естеріңізде болсын, алаяқтық - бұл тек «сенімділік» немесе «елемеушілік» туралы ғана емес, психологияға, эмоцияға және сенімге негізделген күрделі сценарийлер. Тіпті қаржылық сауатты адам да осындай жағдайға тап болуы мүмкін.Сондықтан ең бастысы - жақындарыңыздың мінез-құлқындағы өзгерістерді дер кезінде байқап, дұрыс араласу. Кейде сіздің зейініңіз қаржылық шығындардың алдын алады.<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/infographics_12_11_2026_03_30_T154125_706_dcdd718549.png" alt="Фото: fingramota.kz">Өзіңізге, жақындарыңызға қамқорлық жасаңыз және Fingramota.kz-пен бірге қаржылық сауаттылықты арттырыңыз!Фото: fingramota.kz

Жақын адамыңыз алаяқтардың арбауына түсіп қалды: не істеу қажет?

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Көптеген қазақстандықтар ломбардтағы қарыздар «есепке алынбайды» және кредит тарихына ешқандай әсер етпейді деп санайды. Алайда, іс жүзінде олай емес. Мұндай қарыздар туралы ақпаратты қаржы ұйымдары ескереді және кредитті немесе ипотеканы рәсімдеу кезінде шешімге әсер етуі мүмкін.Fingramota.kz ломбардтардың кредит тарихына қалай әсер ететінін, бұл қандай жағдайда проблемаға айналуы мүмкін екенін және қарыз алушылардың неге назар аудару керектігін түсіндіреді.Ломбардтағы &nbsp;қарыздар кредит тарихында көріне ме?Ломбардта ресімделген қарыз кредит немесе ипотека алуға тікелей кедергі емес. Алайда, бұл қарыз алушының қаржылық жағдайын бағалау кезінде ескеріледі.Ломбардтар берілген қарыздар туралы ақпаратты кредиттік бюроларға беруге міндетті, себебі банктік кредиттер немесе микроқарыздар сияқты қарыздар да ақылылық, мерзімділік және қайтарымдылық шарттарымен беріледі.Бұл қарыз фактісі кредит тарихында жазылатынын, банктер мен микроқаржы ұйымдарына ақпарат қолжетімді екенін және кредитке өтінімді қарау кезінде деректер ескерілуі мүмкін екенін білдіреді.Ломбардтағы қарыз банктің шешіміне қалай әсер етедіКредитке өтінімді қарау кезінде банктер мен МҚҰ бірден бірнеше факторды:• &nbsp; &nbsp;қарыз алушының кредит тарихын;• &nbsp; &nbsp;кірісінің деңгейін;• &nbsp; &nbsp;ағымдағы борыш жүктемесін;• &nbsp; &nbsp;мерзімі өткен міндеттемелерінің болуын бағалайды.Егер қарыз алушының ломбардта қолданыстағы қарызы болса, ол борыш жүктемесін есептеу кезінде — басқа кредиттермен және микроқарыздармен тең ескеріледі.Төлеу мерзімін кешіктірудің болуы ерекше маңызды. Егер ломбард алдындағы берешек уақытылы өтелмесе, бұл кредитті мақұлдау мүмкіндігін айтарлықтай төмендетуі мүмкін.Түсіну маңызды: әрбір қаржы ұйымы заңнаманы, ішкі кредит саясатын және тәуекелдерді бағалауды ескере отырып, өз бетінше шешім қабылдайды.Егер сіз ломбардтағы қарызды төлемесеңіз, не болады?Ломбард жұмысы тетігінің өзіндік ерекшеліктері бар. Егер қарыз алушы микрокредитті уақытылы өтемесе, ломбард кепілге қойылған мүлікті кемінде 30 күн сақтауға міндетті. Осы кезеңде қарыз алушының қарызды қайтарып алу және өз затын кері қайтарып алу мүмкіндігі сақталады.Егер берешек өтелмесе, онда ломбард кепілді сатуға немесе оны өз меншігіне ресімдеуге құқылы. Демек, қарыз және кепіл шарты өз қолданысын тоқтатады.Міндеттемені жабу фактісі құжатпен расталады – бұл кепілді сату актісі, мүлікті ломбардтың меншігіне айналдыру туралы шешім немесе берешекті өтеу туралы анықтама.Бұл кредит тарихында қалай көрініс табадыҚарыз кепілді сату арқылы жабылғанның өзінде ол туралы ақпарат кредит тарихында сақталады.Бұл жағдайда мынаны ескеру маңызды:• егер міндеттеме кешіктірілмей орындалса, онда әсер барынша аз болады;• &nbsp; &nbsp; егер төлемдер кешіктірілген болса – бұл теріс фактор;• &nbsp; &nbsp; ломбардтарды жиі пайдалану қаржылық тұрақсыздықтың белгісі ретінде қабылдануы мүмкін.1-мысал. Төлеу мерзімін өткізбеуАзамат ломбардта қысқа мерзімге қарыз рәсімдеп, оны уақтылы төледі. Кредит тарихында қарыз фактісі көрсетіледі, бірақ ол кредитордың шешіміне айтарлықтай әсер етпейді. Егер кірісі тұрақты болса, кредит мақұлдануы мүмкін.2-мысал. Төлеу мерзімін өткізуҚарыз алушы борышын уақытылы төлемеді, ал ломбард кепілді сатып жіберді. Міндеттеменің жабылғанына қарамастан, кешіктіру фактісі кредит тарихында жазылады. Кредитке өтініш берген кезде банк немесе МҚҰ мұны тәуекел ретінде қарастырып, бас тарта алады.3-мысал. Бірнеше қарызАдам үнемі ломбард қызметтерін пайдаланады. Кешіктірулер болмаса да, бұл борыш жүктемесінің жоғары немесе қаржылық жағдайдың тұрақсыз екені ретінде қабылдануы мүмкін, бұл ипотека сияқты ірі кредит алу мүмкіндігін азайтады.Қарыз алушылар неге назар аударуы керек?Ломбардтағы қарыз кредит алуға кедергі болмауы үшін бірнеше ережені сақтау маңызды.1. Берешекті уақтылы өтеңіз.&nbsp;Тіпті мерзімін сәл кешіктіру кредит тарихына теріс әсер етуі мүмкін.2. Борыш жүктемесін бақылаңыз.&nbsp;Барлық міндеттемелер, оның ішінде ломбардтар — өтінімді қарау кезінде ескеріледі.3. Кредит тарихын тексеріңіз.&nbsp;Бұл ықтимал проблемаларды алдын-ала анықтауға және өтінім бергенге дейін түзетуге мүмкіндік береді.4. Ломбардтарды тұрақты қаржы көзі ретінде пайдаланбаңыз.&nbsp;Жиі жүгіну қаржылық қиындықтарды білдіруі мүмкін.5. Қарызды жабу туралы құжаттарды сақтаңыз. Актілер, анықтамалар мен растаулар даулы жағдайлар туындаған кезде көмектеседі.Ломбардтағы қарыз – бұл кредит немесе микрокредит сияқты қаржы құралы. Ол кредит тарихында көрініс табады және&nbsp;банк пен МҚҰ шешіміне әсер етуі мүмкін.&nbsp;Ломбардтың өзі кредитке қолжетімділікті шектемейді. Алайда, мерзімін кешіктіру, борыш жүктемесінің жоғары болуы немесе мұндай қарыздарды жиі пайдалану кредитті мақұлдау мүмкіндігін төмендетуі мүмкін.<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/infographics_1211_94_4f678ded26.png" alt=" fingramota.kz">Өзіңізге, ақшаңызға мұқият болыңыз және қаржылық сауаттылығыңызды Fingramota.kz-пен бірге арттырыңыз!Фото: fingramota.kz

Ломбард және кредит тарихы: қарыз кредитті мақұлдауға әсер ете ме?

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a>&nbsp; Бүгінгі таңда жасөспірімнің әрбіреуі жеке мобильді гаджетке ие &nbsp; және интернетке шексіз қол жеткізе алады. Дегенмен, балалардың барлығы цифрлық қауіпсіздік ережелерін біле бермейді, бұл оларды әртүрлі онлайн алаяқтардың &nbsp;осал нысанынан айналдырады.Зиянкестердің желіде қандай айла-шарғыларға &nbsp;баратыны және балаларды олардан қалай қорғауға болатыны жөнінде Fingramota.kz-тің осы &nbsp;материалынан оқыңыз. &nbsp;Интернетте балаларды алдаудың кеңінен таралған схемаларыАта-аналарының банктік деректерін онлайн-ойындардағы «бонустарға» айырбастауЗаманауи онлайн-ойындар пайдаланушыларға шынайы ақшаға әртүрлі жақсартуларды, тіпті жаңа кейіпкерлер мен функцияларды &nbsp;бұғаттан шығаруға жұмсауға болатын ойынішілік &nbsp;валютаны сатып алу мүмкіндігін ұсынатын оқиғалар сирек емес. Мұны алаяқтар банк карталарының деректері мен SMS- растау кодтарын білу мақсатында аңғал жасөспірімдерге бонустар және тіпті &nbsp;«белгілі» аккаунттарға қолжетімділік &nbsp;ұсынамыз» деген уәдемен белсенді пайдаланады.Осы схема бойынша ағымдағы айдың басында ұсталған 20 жастағы Шымкент тұрғыны әрекет жасаған. ҚР ІІМ мәліметтері бойынша, қаскүнем Free Fire ойынында 20-дан астам баланы алдаған. Жасөспірімдердің бірінің ата-анасының шотынан қылмыскер 380 мың теңгені заңсыз шығарып алған.Осыған ұқсас жағдай өткен жылдың мамыр айында орын алды: Шымкент қаласы мектебінің алтыншы сынып оқушысы танымал онлайн-ойында премиум-аккаунт алғысы келіп, бейтаныс адамға анасының банктік картасын суретке түсіріп, оған ақша аудару үшін қажетті деректер берген. &nbsp;Нәтижесінде жасөспірімнің анасы екі миллион теңгеден айырылды.Фишинг, «бұзу» және психологиялық қысым көрсетуОйындарға қатысты тағы бір схема. Қаскүнемдер ойынды бұзуға, бонустар алуға немесе ақылы контентті бұғаттан шығаруға көмектесуге уәде беріп, роликтер орналастырады. Ол үшін бөгде сайтқа немесе Telegram арнасына сілтеме бойынша өту ұсынылады.Әрі қарай, «тексеру» рәсімі – сенгіш бала өз қолымен алаяқтарға өз құрылғысына қол жеткізуге мүмкіндік береді. Жекелеген жағдайларда жеке ақпаратты ұрлау зиянды бағдарламалар мен тыңшылық бағдарламалар арқылы жүзеге асырылады.Қалағаныңызға қол жеткізгеннен кейін қылмыскерлер келесі кезеңге – қорқыту мен бопсалауға кіріседі. Жеке хат-хабарларды жариялайтынымен немесе гаджетті толығымен бұғаттайтынымен қорқыту арқылы олар баладан ақша талап етеді, ал кейбір жағдайларда одан әрі бопсалау үшін қолданылатын интимдік фотосуреттер.Өткен жылдың желтоқсан айында 12 жасар қазақстандық осындай схеманың құрбаны болды. Оның тарихы әлеуметтік желілерде тез тарады. Нәтижесінде Балалардың құқықтарын қорғау комитеті іске қосылды, ол шұғыл түрде ҚР ІІМ киберқылмысқа қарсы іс-қимыл департаментінен көмек сұрады.«Мұғалімдерінен» қоңырауларТелефон алаяқтарынан ешкім қауіпсіз емес. ҚР Білім министрлігінің ақпараты бойынша, ағымдағы оқу жылының басынан бастап алаяқтар өздерін мұғалім немесе мектеп қызметкері етіп көрсетіп, балаларға қоңырау шалу жағдайлары жиілеп кетті. Мақсат, әрине, бір – алдап жеке деректерді алу. Әдетте, «электронды күнделіктің қайта шығарылуы» деген сылтаумен.Алаяқтардың баламен сенімді қарым-қатынас орнатуға тырысуы жиі кездеседі, сондықтан кейбір алаяқтықтар ұзаққа созылуы мүмкін.Маркетплейстердегі алдауКең таралған схема. Алаяқтар тауарларды сату туралы хабарландырулар орналастырады, алдын-ала ақы төлемін талап етеді, содан кейін ақша алғаннан соң жасырынады. Әдетте, қылмыскерлер сенімді сатып алушыларды, оның ішінде – балаларды, тарту үшін бағаны төмендетіп, басқа адамдардың жарнамаларын көшіріп салады.Өткен жылғы қарашада Көкшетау қаласының 15 жастағы тұрғыны осындай алаяқтыққа тап болды. Жергілікті колледждердің бірінің студенті танымал OLX онлайн қызметі арқылы смартфон сатып алуға шешім қабылдады. Қаскүнемдер жасөспірімнен алдап ақша алды, бірақ сатып алушы ешқашан жаңа гаджет алған жоқ.Бұл схеманың тағы бір құрбаны Шығыс Қазақстан облысынан 13 жасар оқушы болды. Өткен жылғы шілдеде жасөспірім жаңа смартфон сатылатыны туралы хабарландыруға сеніп, алаяқтарға 300 мың теңге берді.Қылмыстық схемаларға тартуТез әрі оңай табыс табуға уәде бере отырып, қаскүнемдер көбінесе балаларды өз қылмыстарына қатыстырады. Мысалы, жасөспірімдерге SIM-карталарды сатып алу және белсендіру ұсынылады, содан кейін олар үшінші тұлғаларға беріледі және алаяқтық схемаларда пайдаланылады.Өткен жылдың қараша айында Қостанай облысында Щербаково ауылы мен Қашар ауылының 13-14 жастағы тұрғындары ұсталды. Олар онлайн-алаяқтар үшін ондаған SIM-карталарды іске қосқан, ал олардың әрекеттерінен келтірілген шығын шамамен 8 миллион теңгені құрады.Жас құқық бұзушылармен бірге балаларды тәрбиелеу жөніндегі міндеттерін орындамағаны үшін жауапкершілікке тартылған ата-аналар да жазаға тартылды.Бұл жалғыз мұндай жағдай емес: бұған дейін Астанада осындай схема бойынша әрекет еткен 14 жастағы жасөспірім ұсталды. Полицейлер одан қазақстандық мобильдік операторлардың 20-ға жуық SIM-картасын тәркіледі.Балаларды онлайн алаяқтардан қалай қорғауға боладыБалаға цифрлық қауіпсіздіктің негізгі ережелерін түсіндіру: ешбір жағдайда күдікті сілтемелер бойынша өтпеу, күмәнді сайттарда тіркелмеу, базарларда тауарлар үшін алдын ала төлем жасамау, растау кодтарымен және басқа да жеке ақпаратпен бөліспеу, қосымшаларды тек ресми дүкендерде жүктеу (App Store, Google Play, Galaxy Store, Huawei AppGallery). &nbsp;Қорғау шараларын күшейту: екі факторлы аутентификацияны және ата-аналық бақылауды қосу, жарнаманы бұғаттағыштарды, сондай-ақ неғұрлым сенімді парольдерді орнату. Негізгі аккаунтқа байланған резервтік электрондық пошта бұзылған есепке алынған жазбаларды бақылауды қайтаруға көмектеседі.<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/infographics_1211_90_29e13ed975.png" alt="infographics-1211-90.png">Тікелей коммуникация: балалардың Желідегі қауіпсіздігін қамтамасыз етудің маңызды элементі ашықтық пен сенім болып табылады. Қаскүнемдермен бетпе-бет келген бала ата-анасынан немесе құқық қорғау органдарынан көмек сұраудан қорықпауы тиіс. Сондай-ақ балаларға алаяқтар әрекет ететін схемаларды және олар қолданатын психологиялық қысым тәсілдерін түсіндіру қажет.Фото: fingramota.kz

Қазақстан және Қызылорда облысының жаңалықтары: Қаржы