<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a>&nbsp; Бүгінгі таңда жасөспірімнің әрбіреуі жеке мобильді гаджетке ие &nbsp; және интернетке шексіз қол жеткізе алады. Дегенмен, балалардың барлығы цифрлық қауіпсіздік ережелерін біле бермейді, бұл оларды әртүрлі онлайн алаяқтардың &nbsp;осал нысанынан айналдырады.Зиянкестердің желіде қандай айла-шарғыларға &nbsp;баратыны және балаларды олардан қалай қорғауға болатыны жөнінде Fingramota.kz-тің осы &nbsp;материалынан оқыңыз. &nbsp;Интернетте балаларды алдаудың кеңінен таралған схемаларыАта-аналарының банктік деректерін онлайн-ойындардағы «бонустарға» айырбастауЗаманауи онлайн-ойындар пайдаланушыларға шынайы ақшаға әртүрлі жақсартуларды, тіпті жаңа кейіпкерлер мен функцияларды &nbsp;бұғаттан шығаруға жұмсауға болатын ойынішілік &nbsp;валютаны сатып алу мүмкіндігін ұсынатын оқиғалар сирек емес. Мұны алаяқтар банк карталарының деректері мен SMS- растау кодтарын білу мақсатында аңғал жасөспірімдерге бонустар және тіпті &nbsp;«белгілі» аккаунттарға қолжетімділік &nbsp;ұсынамыз» деген уәдемен белсенді пайдаланады.Осы схема бойынша ағымдағы айдың басында ұсталған 20 жастағы Шымкент тұрғыны әрекет жасаған. ҚР ІІМ мәліметтері бойынша, қаскүнем Free Fire ойынында 20-дан астам баланы алдаған. Жасөспірімдердің бірінің ата-анасының шотынан қылмыскер 380 мың теңгені заңсыз шығарып алған.Осыған ұқсас жағдай өткен жылдың мамыр айында орын алды: Шымкент қаласы мектебінің алтыншы сынып оқушысы танымал онлайн-ойында премиум-аккаунт алғысы келіп, бейтаныс адамға анасының банктік картасын суретке түсіріп, оған ақша аудару үшін қажетті деректер берген. &nbsp;Нәтижесінде жасөспірімнің анасы екі миллион теңгеден айырылды.Фишинг, «бұзу» және психологиялық қысым көрсетуОйындарға қатысты тағы бір схема. Қаскүнемдер ойынды бұзуға, бонустар алуға немесе ақылы контентті бұғаттан шығаруға көмектесуге уәде беріп, роликтер орналастырады. Ол үшін бөгде сайтқа немесе Telegram арнасына сілтеме бойынша өту ұсынылады.Әрі қарай, «тексеру» рәсімі – сенгіш бала өз қолымен алаяқтарға өз құрылғысына қол жеткізуге мүмкіндік береді. Жекелеген жағдайларда жеке ақпаратты ұрлау зиянды бағдарламалар мен тыңшылық бағдарламалар арқылы жүзеге асырылады.Қалағаныңызға қол жеткізгеннен кейін қылмыскерлер келесі кезеңге – қорқыту мен бопсалауға кіріседі. Жеке хат-хабарларды жариялайтынымен немесе гаджетті толығымен бұғаттайтынымен қорқыту арқылы олар баладан ақша талап етеді, ал кейбір жағдайларда одан әрі бопсалау үшін қолданылатын интимдік фотосуреттер.Өткен жылдың желтоқсан айында 12 жасар қазақстандық осындай схеманың құрбаны болды. Оның тарихы әлеуметтік желілерде тез тарады. Нәтижесінде Балалардың құқықтарын қорғау комитеті іске қосылды, ол шұғыл түрде ҚР ІІМ киберқылмысқа қарсы іс-қимыл департаментінен көмек сұрады.«Мұғалімдерінен» қоңырауларТелефон алаяқтарынан ешкім қауіпсіз емес. ҚР Білім министрлігінің ақпараты бойынша, ағымдағы оқу жылының басынан бастап алаяқтар өздерін мұғалім немесе мектеп қызметкері етіп көрсетіп, балаларға қоңырау шалу жағдайлары жиілеп кетті. Мақсат, әрине, бір – алдап жеке деректерді алу. Әдетте, «электронды күнделіктің қайта шығарылуы» деген сылтаумен.Алаяқтардың баламен сенімді қарым-қатынас орнатуға тырысуы жиі кездеседі, сондықтан кейбір алаяқтықтар ұзаққа созылуы мүмкін.Маркетплейстердегі алдауКең таралған схема. Алаяқтар тауарларды сату туралы хабарландырулар орналастырады, алдын-ала ақы төлемін талап етеді, содан кейін ақша алғаннан соң жасырынады. Әдетте, қылмыскерлер сенімді сатып алушыларды, оның ішінде – балаларды, тарту үшін бағаны төмендетіп, басқа адамдардың жарнамаларын көшіріп салады.Өткен жылғы қарашада Көкшетау қаласының 15 жастағы тұрғыны осындай алаяқтыққа тап болды. Жергілікті колледждердің бірінің студенті танымал OLX онлайн қызметі арқылы смартфон сатып алуға шешім қабылдады. Қаскүнемдер жасөспірімнен алдап ақша алды, бірақ сатып алушы ешқашан жаңа гаджет алған жоқ.Бұл схеманың тағы бір құрбаны Шығыс Қазақстан облысынан 13 жасар оқушы болды. Өткен жылғы шілдеде жасөспірім жаңа смартфон сатылатыны туралы хабарландыруға сеніп, алаяқтарға 300 мың теңге берді.Қылмыстық схемаларға тартуТез әрі оңай табыс табуға уәде бере отырып, қаскүнемдер көбінесе балаларды өз қылмыстарына қатыстырады. Мысалы, жасөспірімдерге SIM-карталарды сатып алу және белсендіру ұсынылады, содан кейін олар үшінші тұлғаларға беріледі және алаяқтық схемаларда пайдаланылады.Өткен жылдың қараша айында Қостанай облысында Щербаково ауылы мен Қашар ауылының 13-14 жастағы тұрғындары ұсталды. Олар онлайн-алаяқтар үшін ондаған SIM-карталарды іске қосқан, ал олардың әрекеттерінен келтірілген шығын шамамен 8 миллион теңгені құрады.Жас құқық бұзушылармен бірге балаларды тәрбиелеу жөніндегі міндеттерін орындамағаны үшін жауапкершілікке тартылған ата-аналар да жазаға тартылды.Бұл жалғыз мұндай жағдай емес: бұған дейін Астанада осындай схема бойынша әрекет еткен 14 жастағы жасөспірім ұсталды. Полицейлер одан қазақстандық мобильдік операторлардың 20-ға жуық SIM-картасын тәркіледі.Балаларды онлайн алаяқтардан қалай қорғауға боладыБалаға цифрлық қауіпсіздіктің негізгі ережелерін түсіндіру: ешбір жағдайда күдікті сілтемелер бойынша өтпеу, күмәнді сайттарда тіркелмеу, базарларда тауарлар үшін алдын ала төлем жасамау, растау кодтарымен және басқа да жеке ақпаратпен бөліспеу, қосымшаларды тек ресми дүкендерде жүктеу (App Store, Google Play, Galaxy Store, Huawei AppGallery). &nbsp;Қорғау шараларын күшейту: екі факторлы аутентификацияны және ата-аналық бақылауды қосу, жарнаманы бұғаттағыштарды, сондай-ақ неғұрлым сенімді парольдерді орнату. Негізгі аккаунтқа байланған резервтік электрондық пошта бұзылған есепке алынған жазбаларды бақылауды қайтаруға көмектеседі.<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/infographics_1211_90_29e13ed975.png" alt="infographics-1211-90.png">Тікелей коммуникация: балалардың Желідегі қауіпсіздігін қамтамасыз етудің маңызды элементі ашықтық пен сенім болып табылады. Қаскүнемдермен бетпе-бет келген бала ата-анасынан немесе құқық қорғау органдарынан көмек сұраудан қорықпауы тиіс. Сондай-ақ балаларға алаяқтар әрекет ететін схемаларды және олар қолданатын психологиялық қысым тәсілдерін түсіндіру қажет.Фото: fingramota.kz

Желідегі қауіптер: алаяқтар жасөспірімдерді алдау үшін фишинг пен ойындарды қалай пайдаланады?

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Қазіргі ақпараттық кеңістікте адам күн сайын көптеген жарнамалық ұсыныстарға, қаржылық қызметтерге және инвестициялық мүмкіндіктерге тап болады. Интернеттегі баннерлер, мессенджерлердегі хабарламалар, әлеуметтік желілердегі жарнамалар – мұның бәрі «бүгін ғана» қолжетімді пайда, жылдам табыс немесе бірегей шарттарды уәде етеді.Бір қарағанда, мұндай ұсыныстар өте тартымды көрінуі мүмкін. Алайда, олардың артында көбінесе адамның эмоцияларына әсер етуге бағытталған психологиялық әдістер бар. Бұл әдістерді тауарлар мен қызметтерді насихаттайтын маркетологтар да, қаржылық алаяқтар да белсенді қолданады.Айырмашылық тек мақсатта: маркетинг сатып алуға итермелеуге тырысады, ал алаяқтар сіздің ақшаңызды немесе дербес деректеріңізді иемденуге тырысады. Толығырақ Fingramota.kz.-пен бірге қарастырайық.Неліктен эмоциялар қаржылық шешімдерге әсер етедіҚаржылық шешімдер ұтымды қабылдануы керек, бірақ іс жүзінде адамдар көп жағдайда эмоциялардың әсерінен импульсивті әрекет етеді. Мысалы, адам интернеттегі жарнаманы көреді: «Небәрі бір айда 30% табыс табыңыз. Орындардың саны шектеулі». Шарттарын түсінбестен және компанияны тексермей, ол «тиімді мүмкіндікті» жіберіп алудан қорқып, ақша аударуы мүмкін. Кейінірек бұл алаяқтық схема болғаны анықталады.Мұндай жағдайлар үнемі болып тұрады. Сондықтан алаяқтар мен агрессивті маркетинг адамның бойында күшті эмоциялар, яғни қорқыныш, ашкөздік, жеделдік немесе сенім тудыруға тырысады. Эмоциялар басым болған кезде, ақпаратты сыни тұрғыдан бағалау қабілеті айтарлықтай төмендейді.Алаяқтар мен агрессивті маркетинг қандай эмоцияларды жиі пайдаланадыҚорқыныш.Ең көп таралған психологиялық әдістердің бірі – адамның бойында &nbsp;мазасыздық пен жеделдік сезімін қалыптастыру. Мысалы, адамға қоңырау шалып, өздерін банк қызметкерлері деп таныстырады. Оған оның шоты бойынша күдікті операция жасалып жатқандығы және шұғыл түрде «ақшаны қорғау» қажет екендігі туралы хабарланды. Қысымды күшейту үшін алаяқтар «Сіздің шотыңызды бұзуға тырысуда», «Егер қазір деректерді растамасаңыз, қаражат есептен шығарылуы мүмкін», «Ақшаны қауіпсіз шотқа шұғыл түрде аудару керек» деген тіркестерді қолдана алады.Күйзелісті сезініп, қаражатын жоғалтудан қорқып, адам ақпаратты тексеріп үлгермей, алаяқтардың нұсқауларын орындауы ықтимал.Жеңіл пайда табу ниеті.Алаяқтар жиі тамырын басатын тағы бір эмоция – жедел ақша табу ниеті. Мысалы, әлеуметтік желілерде инвестициялық жобаның «Бар болғаны 50 000 теңге инвестициялаңыз және айына 500 000 теңге кіріс алыңыз», «Тәуекелсіз кепілдік берілген пайда» немесе «Инвесторлардың шектеулі тобына қолжетімді құпия инвестициялық стратегия» деген сияқты жарнамасы пайда болады.Мұндай уәделер өте тартымды көрінеді. Алайда, іс жүзінде жоғары кірістілік әрқашан жоғары тәуекелмен байланысты. Кепілдік берілген пайда уәде етілген жерде, бұл әрдайым алаяқтық схеманың белгісі болып табылады.Мұндай жағдайларда адам тез кіріске үміттеніп, ақша аударады. Бірақ біраз уақыттан кейін сайт жұмысын тоқтатады, ал жобаны ұйымдастырушылар жоқ болып кетеді.Шұғыл болудың әсері.Жасанды қысым жасау – тағы бір танымал психологиялық әдіс. Мысалы, интернет-дүкеннің веб-сайтында адам «Жеңілдік тек 2 сағат қана қолданылады», «Небәрі &nbsp;3 зат қалды» немесе «Науқан бүгін аяқталады» деген хабарламаларды көреді.Мұндай тұжырымдар адамды тез шешім қабылдауға мәжбүр етеді. Нәтижесінде сатып алу бағасын салыстырмай немесе сатушының сенімділігін тексермей импульсивті түрде жүзеге асырылады.Алаяқтар бұл әдісті белсенді қолданады, себебі адамның ойлануға уақыты қаншалықты аз болса, алдау белгілерін байқамау ықтималдығы соғұрлым жоғары болады.Әлеуметтік тұрғыдан қысымКейде адамға «бәрі бұл таңдауды жасағанын» көрсеткен кезде әлеуметтік дәлел деп аталатын әсерді қолданылады. Мысалы: «Қазірдің өзінде 10 000-нан астам адам инвестициялады», «Жылдың ең танымал инвестициялық жобасы» немесе «Мыңдаған клиент қазірдің өзінде ақша табуда».Мұндай тұжырымдар сенімділік сезімін тудырады. Адам былайша ойлауы мүмкін: егер осыншама адам қатысып жатқан болса, демек ұсыныс қауіпсіз. Іс жүзінде мұндай ақпарат көп жағдайда дұрыс емес болады және тек танымалдылықтың алдамшы көрінісін жасау үшін қолданылады. &nbsp;Өзіңізді эмоционалды айла-шарғыдан қалай қорғай аласызҚаржылық шығындар тәуекелін төмендету үшін бірнеше қарапайым қағиданы сақтаған маңызды. &nbsp;Үзіліс жасап тұрыңыз.&nbsp;Егер сізді шешім қабылдауға асықтыратын болса немесе күшті эмоцияларыңызды оятуға тырысатын болса, кідіріп, үзіліс алған дұрыс. Көп жағдайда нағыз сенімді ұсыныстар жылдам арада шешім қабылдауды талап етпейді. &nbsp;Ақпаратты тексеріп отырыңыз.&nbsp;Егер сізге банктің немесе басқа ұйымның атынан жалған қоңырау соғып тұрса, әңгімені аяқтап, өз бетіңізбен компания сайтында көрсетілген ресми нөмір бойынша қайта қоңырау соғу керек.Конфиденциалды ақпаратты ешкімге бермеңіз. &nbsp;Банк&nbsp;картасының PIN-кодын, CVV-кодын, құпиясөздерді және растау SMS-кодтарын үшінші тұлғаларға хабарлауға болмайды. Банк және қаржы ұйымдарының қызметкерлері мұндай ақпаратты ешқашан сұратпайды.Уәде беру шынайылығын бағалаңыз.&nbsp;Егер&nbsp;ұсыныспен аса жоғары кіріске, кепілдік берілген пайдаға немесе тәуекелсіз жылдам ақшаға уәде беретін болса – бұл сақ болудың маңызды себебі. &nbsp;Қаржы өнімдерінің талаптарын зерделеңіз. Шартқа қол қоюдың немесе ақша аударудың алдында барлық талаптармен, ықтимал тәуекелдермен және компания беделімен мұқият танысып шыққан маңызды. &nbsp;<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/infographics_12_11_20_9438642da0.png" alt="infographics 12.11-20.png">Есте сақтаған маңызды!Эмоциялар адамды асығыс қаржылық шешімдер қабылдауға мәжбүр етуі мүмкін. Сондықтан алаяқтар мен жосықсыз компаниялар көбінесе қорқыныш, ашкөздік немесе жеделдік сезімін тудыруға тырысады.Егер ұсыныс аса тиімді болып көрінсе немесе дереу жауап беруді қажет етсе – кідіріп, ақпаратты тексеріп, содан кейін ғана шешім қабылдаған дұрыс.Фото: fingramota.kz

Алданбауға тырысыңыз: маркетологтар мен алаяқтар сіздің эмоцияларыңызда қалай ойнайды 

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Мереке және үлкен сатылым кезеңдері - бұл интернет-сатып алу белсенділігінің артуы. Адамдар сыйлықтарға тапсырыс береді, жеңілдіктерді пайдаланады, сәлемдемелер күтеді және курьерлік қызметтермен және маркетплейстермен белсенді өзара әрекеттеседі.Бірақ дәл осындай кезеңдерде алаяқтардың белсенділігі күрт артады. Олар банктік карталарға, аккаунттарға және дербес деректерге қол жеткізу үшін мерекелік қарбалас, асығыс және сатып алушылардың сенімін пайдаланады.Fingramota.kz жобасына күрделі алаяқтық схеманың құрбаны болған Алматының тұрғыны жүгінді. Оның әңгімесі бірнеше қарапайым жағдайлардың бір ойластырылған алаяқтықтың бір бөлігі болуы мүмкін екенін көрсетеді.«Сіздің пакетіңіз жеткізілді»: жалған курьерлермен схема қалай жұмыс істейді?Оқиға әдеттегідей басталды. Қыз тауарға шетелден тапсырыс берді және жеткізуді күтті. Таңертең оған жеткізу қызметінен-мыс қоңырау келіп, сәлемдеменің келгенін хабарлады. «Жеткізуді растау үшін SMS-кодын жазыңыз», - деп сұрады «қызметкер-мыс». Ештеңеден күдіктенбеген қыз кодты айтады. Осыдан кейін оқиғалар тез дами бастады.Бірнеше минуттан кейін оған банктің қауіпсіздік қызметкерлері-мыс қоңырау шалды. Олар оның атына кредит ресімдеуге тырысып жатқанын және шұғыл түрде «өз қаражатын қорғау» қажет екенін хабарлады. Сенімділікті арттыру үшін қаскүнемдер мессенджерге жалған құжаттар жіберді: қызметтік куәліктер, банк бланкілері және тіпті «ресми хаттар».Кейінірек әңгімеге өздерін құқық қорғау органдарының қызметкерлері-мыс деп таныстырған адамдар қосылды. Олар алаяқтарды ұстау үшін операция жасап жатырмыз деп мәлімдеді және қыздан «жәрдем көрсетуді» сұрады.Бірнеше сағат бойы алаяқтар оны байланыста ұстап, әртүрлі қосымшаларды орнатуға және олардың нұсқауларын орындауға мәжбүр етті. Осы уақыт ішінде олар бірден бірнеше банкте оның атынан кредит алуға өтініш бере алды.Жағдайды тоқтатуға тек туыстарының араласуы көмектесті. Әйтпесе оқиға үлкен қаржылық шығындармен аяқталуы мүмкін.Неліктен алаяқтар мереке алдында белсенді болады?Мерекелік кезеңдер — алаяқтар үшін керемет орта. Бұл уақытта адамдар онлайн-сатып алуды жиі жасайды, сәлемдемелерді күтеді, сатылымдарды пайдаланады және тезірек шешім қабылдайды. Алаяқтар осы жағдайларды пайдаланады және мүмкіндігінше сенімді көрінетін сценарийлер жасайды.№1 схема. Жалған жаппай сатылымдар және «жаппай жеңілдіктер»Мереке күндері алаяқтар: «80%-ға дейінгі жеңілдіктер», «Жаппай сатылым», «Акцияның соңғы күні», «Бірнеше тауар қалды» сияқты шулы уәдесі бар жарнаманы белсенді түрде таратады. Мұндай жарнама әлеуметтік желілер, мессенджерлер немесе электрондық пошта арқылы таратылады.Мүдделі сатып алушы сілтеме бойынша өтіп, әйгілі брендтің интернет-дүкеніне ұқсайтын сайтқа кіреді. Парақшада тауарлардың фотосуреттері, шолулар және тіпті науқан аяқталғанға дейінгі уақыт есептегіші болуы мүмкін.Дегенмен, бұл шын мәнінде төлем деректерін ұрлау үшін жасалған фишингтік сайт. Адам карта нөмірін, жарамдылық мерзімін және CVV кодын енгізген кезде, алаяқтар олардың банктік шотына кіріп, ақшаны есептен шығара алады.№2 схема. «Қате төлем жасау» және жалған техникалық қолдауТағы бір кең таралған схема әлеуметтік желілердегі қоңыраулармен байланысты. Мына жағдайды елестетіп көрейік: адам маркетплейсте сауда жасайды және картадан өз күткенінен көп ақша алынғанын байқайды. Ол бұл туралы компания парақшасындағы пікірлерде жазады. Біраз уақыттан кейін оған өзін техникалық қолдау қызметкері ретінде таныстырған адам жауап береді.Ол мәселені тез шешіп, ақшаны қайтаруды ұсынады, бірақ арнайы сілтемеге өтіп, карта деректерін енгізуді сұрайды. Шын мәнінде, бұл сілтеме алаяқтық параққа апарады, онда карта деректері зиянкестердің қолына түседі. Нәтижесінде адам не ақшаны қайтарып ала алмайды, әрі өз шотынан ақша жоғалтады.№3 схема. «Сәтсіз жеткізу»Соңғы жылдары жеткізу туралы хабарламалары бар схема белсенді қолданылады. Адамға мынадай хабарлама келеді: «Біз сіздің пакетіңізді жеткізе алмадық. Сілтемеге өтіп, қайта жеткізу ақысын төлеңіз». Сілтеме 500 немесе 1000 теңге сияқты шағын соманы төлеу ұсынылатын парақшаға апарады.Бірақ төлеммен бірге адам өзінің банк картасының деректерін енгізеді, олар бірден алаяқтарға түседі. Осыдан кейін картадан әлдеқайда үлкен сомалар алынуы мүмкін.№4 схема. Маркетплейс аккаунттарын ұрлауАлаяқтықтың тағы бір танымал тәсілі — маркетплейстерді пайдаланушылардың аккаунттарын бұзу. Егер қаскүнемдер тіркеу жазбасына қол жеткізсе, олар байланған банк картасын сауда жасауға пайдалана алады. Бұл ретте операцияны қосымша растау талап етілмеуі үшін тауарлардың құны белгілі бір сомадан аспайды.Пайдаланушы есептен ақша шығаруды көргенде ғана проблеманы байқай алады.№5 схема. «Жеткізуді бақылауға» арналған жалған бағдарламаларКейде алаяқтар сәлемдемені қадағалау үшін бағдарлама орнатуды ұсынады. Орнатылғаннан кейін мұндай қосымша пайдаланушының телефонына қол жеткізе алады және SMS-кодтарды ала алады, банк қосымшаларына қол жеткізе алады және жеке деректерін жинай алады.Нәтижесінде қаскүнемдер құрылғы иесінің атынан қаржылық операцияларды жүргізуге мүмкіндік алады.Алаяқтықтан қалай қорғануға болады?Осындай схемалардың құрбаны болу қаупін азайту үшін цифрлық қауіпсіздіктің бірнеше ережелерін сақтау маңызды.Сатып алудан бұрын сайтты әрдайым тексеріңіз.&nbsp;Күдікті домендік атаулар, сайттардың біртүрлі мекенжайлары және қалқымалы терезелердің көп болуы алаяқтықтың белгілері болуы мүмкін.&nbsp; SMS-кодтарын бермеңіз.&nbsp;Мұндай кодтар операцияларды растау және аккаунттарға қол жеткізу үшін пайдаланылады. Оларды үшінші тұлғаларға хабарлауға болмайды.&nbsp; Тым пайдалы ұсыныстардан сақтаныңыз.&nbsp;Егер баға нарықтағыдан едәуір төмен болса, бұл алаяқтықтың белгісі болуы мүмкін. Интернет-сатып алулар үшін жеке картаны пайдаланыңыз.&nbsp;Онда аз соманы ұстап, тек төлем жасар алдында ғана толтырған дұрыс. Күдікті сілтемелер арқылы өтпеңіз.&nbsp;Әсіресе олар SMS, мессенджер немесе электрондық пошта арқылы келсе. Бейтаныс адамдардың өтініші бойынша қосымшаларды орнатпаңыз. Банк картасының толық деректемелері: нөмірі, қолданылу мерзімі және CVV-коды құпия ақпарат болып табылатынын есте сақтаңыз. Осы деректерді үшінші тұлғаларға бере отырып, сіз өз құралдарыңызға іс жүзінде қол жеткізуді ашасыз.<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/whatsapp_image_2026_03_11_at_152505_1_fd369c23a1.jpeg" alt="whatsapp-image-2026-03-11-at-152505-1.jpeg">Кез келген онлайн-операция алдында қырағылықты сақтау және алаяқтардың психологиялық амалдарына көнбеу маңызды!Фото: fingramota.kz

Сату маусымы немесе алаяқтық маусымы: алаяқтар ақшаны ұрлау үшін жеңілдіктер мен жеткізілімдерді қалай пайдаланады?

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Цифрлық&nbsp;технологиялар күнделікті өмірді жеңілдетеді, бірақ сонымен бірге жаңа тәуекелдерді тудырады. Қаржылық алаяқтықтың ең қауіпті түрлерінің бірі&nbsp;дипфейк-алаяқтық – нақты&nbsp;адамдардың&nbsp;дауысын,&nbsp;бейнесін және&nbsp;әрекетін&nbsp;бұрмалауға мүмкіндік беретін,&nbsp;жасанды&nbsp;интеллектті қолданатын&nbsp;алдау.Дипфейк жасау үшін&nbsp;алаяқтарға&nbsp;ашық&nbsp;ақпарат жеткілікті: әлеуметтік желілердегі, &nbsp;мессенджерлердегі&nbsp;немесе&nbsp;көпшілік алдында сөйлеуден бейне&nbsp;және&nbsp;аудиожазбалар,&nbsp;Нәтижесінде адам жақын адамының таныс дауысын ести алады, басшының немесе&nbsp;«банк&nbsp;қызметкерінің»&nbsp;бетін көре алады және ауыстыруға күдіктенбей, алаяқтардың талаптарын орындауы мүмкін.Дипфейк дегеніміз не және ол неліктен&nbsp;қауіптіДипфейк (ағылш. deep&nbsp;fake) – нақты&nbsp;адамның&nbsp;дауысына, сыртқы түріне және қарым-қатынас тәсіліне шынайы еліктеуге мүмкіндік беретін, жасанды интеллектке негізделген технология. Бұл үшін алаяқтарға ашық деректер жеткілікті: әлеуметтік желілердегі бейнелер, дауыстық хабарламалар, сторис, сұхбаттар немесе бейне қоңыраулар.Дипфейктердің басты қауіптілігі – адам таныс&nbsp;адамды, яғни туысын, басшысын, әріптесін, банк қызметкерін көреді немесе естиді, сондықтан қырағылығын жоғалтады.Дипфейк-алаяқтық қалай жұмыс істейді?Әдетте, схема төмендегідей болады:1. Алаяқтар жәбірленушінің немесе оның айналасының цифрлық ізін жинайды (видео, дауыс, фото).2. Жасанды интеллект көмегімен жалған дауыс немесе бейне жасайды.3. Байланысқа шығады: телефон арқылы, мессенджерде немесе бейне қоңырау арқылы.4. «Таныс» адамның кейпіне еніп, ақшаны шұғыл аударуға, деректерді беруге немесе кредит ресімдеуге көндіреді.1-мысал.&nbsp;«Басшының қоңырауы»Компания қызметкеріне мессенджерде бейнеқоңырау түседі. Экранда директор бар, ал түтіктегі дауыс оның сөйлеу мәнерімен, интонациясымен және тембрімен толығымен сәйкес келеді. Сценарий, әдетте, ұқсас схема бойынша дамиды: болжам бойынша, басшы кенеттен тексеру, аудит немесе шұғыл мәміле туралы хабарлайды және контрагентке дереу ақша аударуды талап етеді. Ол құпиялылықты талап етеді және өте асығыс әрекет етеді.Жеделдіктің, басшының беделінің және танысн дауыстың қысымымен қызметкер стандартты келісу рәсімдерінен өтпей-ақ нұсқауды орындайды. &nbsp;Кейінірек директордың қоңырау шалмағаны анықталады. Оның дауысы жасанды интеллект технологиясы (deepfake) арқылы жасалды және нөмір ауыстырылды.2-мысал. «Жақын адамдардан қоңырау шалу»Егде жастағы әйелге бейнеқоңырау келеді. Экранда оның «ұлы». &nbsp;Ол толқып, абдырап сөйлейді және ауыр апатқа ұшырағанын айтады. Заңға қатысты мәселелерді болдырмау мақсатында «мәселені шешу үшін» шұғыл ақша қажет. Бейне мүлдем ақылға қонымды болып көрінеді: мимика, дауыс, интонация – бәрі бірдей. Әйел бір секундқа да күмәнданбайды. Жақын адам үшін дүрбелең мен қорқынышқа бой алдырып, ол үлкен соманы айтқан шотына аударады. Аударым жасалғаннан кейін бірден байланыс үзіліп, нөмір байланыстан тыс қолжетімсіз болады.Тағы бір кең таралған схема да өте сенімді көрінеді. Жұбайы балаларымен бірге шетелге демалысқа ұшады. Біраз уақыттан кейін күйеуіне бейтаныс нөмірден бейне қоңырау түседі. Экранда оның әйелі, ол дабыл қағып, «құжаттармен проблемалар» немесе «визадағы қателіктер» салдарынан шекарада ұсталғанын айтады. «Жағдайды шұғыл реттеу» үшін белгілі бір соманы аудару қажет. Көп ұзамай қызмет өкілдері немесе делдалдар әңгімеге қосылады, олар аударым жасау үшін нұсқаулар мен мәліметтер береді. Адам бәрін тексеруге үлгермеуі үшін бәрі тез, қысыммен орын алады.3-мысал. «Банк қауіпсіздік қызметінің қызметкерлерінен қоңырау»Азаматқа банктің қауіпсіздік қызметінің қызметкерінен қоңырау келіп түседі. Даусы сенімді, тыныш және кәсіби болып естіледі. Әңгімелесуші аты мен әкесінің аты бойынша жүгінеді, дербес деректердің бір бөлігін атайды және «күдікті операция» немесе «кредитті рұқсатсыз ресімдеуге әрекет» шоты бойынша тіркелгенін хабарлайды.«Қаражатты шұғыл қорғау» үшін адамға бірқатар іс-әрекеттер жасау ұсынылады: деректерді растау, СМС кодын айту, «қауіпсіз шотқа» ақша аудару немесе «қорғау» үшін арнайы қосымша орнату. Сенімділікті күшейту үшін алаяқтар «қауіпсіздік қызметі қызметкерінің» қатысуымен, банк киімімен, логотипімен және кеңсені көрсететін фонда бейнехабар жібере алады.Шын мәнінде бұл әлеуметтік инженерияның мұқият дайындалған схемасы. Видео ашық материалдар мен нақты қызметкерлердің бейнелері негізінде дипфейк технологиясын пайдалана отырып жасалуы мүмкін. Қысым ақшаны жоғалту қорқынышына және жылдамдықты сезінуге негізделеді: адамға дереу әрекет ету керек, әйтпесе қаражат «есептен шығарылады» немесе «ұрланады» деп сендіреді.Нәтижесінде азаматтар алаяқтарға ақша аударады немесе құпия деректерді береді, содан кейін қаскүнемдер жәбірленушінің атына кредиттер ресімдейді.Неге дипфейк-алаяқтық аса тиімдіТаныс адамдардың сенімін пайдаланады.Эмоция мен жеделдікке қысым көрсетеді.Барынша шынайы көрінеді және дыбысталады.Көбінесе шынайы дербес деректермен сүйемелденеді.Қаржылық сауатты адамдар да мұндай схемалардың құрбаны болуы мүмкін, өйткені шабуыл білмегендікке емес, эмоциялық реакцияға бағытталған. &nbsp;Өзіңізді қалай қорғауға болады: Fingramota.kz-тен ұсынымдарАқпаратты әрқашан тексеріңіз.&nbsp;Егер ақша туралы жедел сұраныс түссе, онда өз еркіңізбен оның жеке нөміріне қайта қоңырау шалыңыз. Сондай-ақ жеке сұрақ қойыңыз, оның жауабын тек жақын адамыңыз ғана біледі. &nbsp; «Жеделдікке» сенбеңіз.&nbsp;«Дәл қазір», «ешкімге айтпа», «соңғы мүмкіндік» сияқты сөздер алаяқтықтың классикалық белгісі. SMS кодтарын, банк карталары деректерін, жеке куәлік деректерін және қосымшаларға қолжетімділікті ешқашан бермеңіз. Цифрлық ізді шектеңіз. Әлеуметтік желілердегі құпиялылықты күйге келтіріңіз және дыбыстық және бейнеоматериалдарды ашық түрде жариялауды азайтыңыз. Жақындарыңызбен тәуекелдерді талқылаңыз. Әсіресе, мұндай сценарийлерді қарт туыстармен және балалармен алдын ала талқылау маңызды. Егер сіз алаяқтың құрбаны болсаңыз, не істеу керекБанкке дереу хабарласыңыз. Болған оқиға туралы хабарлаңыз және картаны, шотты немесе кредиттік операцияларды бұғаттауды сұраңыз. Алаяқтық фактісін тіркеңіз. Қоңырау жазбаларын, хат жазысу скриншоттарын, телефон нөмірлерін және аударма деректемелерін сақтаңыз. Құқық қорғау органдарына хабарласыңыз. Қолда бар барлық материалдарды қоса отырып, алаяқтық туралы өтініш беріңіз. Өзіңіздің кредиттік тарихыңызды тексеріңіз. Бұл заңсыз ресімделген қарыздарды анықтауға және оларды дер кезінде даулауға көмектеседі. Жақындарыңызды ескертіңіз! Туыстарыңыз бен әріптестеріңізге келесі құрбан болмауын хабарлаңыз. Ең бастысы, нені есте сақтау керек, тіпті бетін көріп, дауысын естісеңіз де, бұл шынайылықтың кепілі емес. Дипфейк-алаяқтық цифрлық дәуірдің жаңа шындығына айналды. Жалғыз тиімді қорғану&nbsp;– &nbsp;сыни ойлау, ақпаратты міндетті түрде тексеру және қаржылық сақтық.<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/infographics_0326_kaz_ff0bd67349.png" alt="infographics-0326 каз.png">fingramota.kz

Жаңа буын алаяқтары: дипфейк-алаяқтық қалай жұмыс істейді?

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> 2026 жылғы 31 қаңтардан бастап ипотеканы өтеу үшін зейнетақы жинақтарын пайдаланудың жаңа ережелері күшіне енді. Fingramota.kz-пен бірге не өзгергенін, оның кімге қатысты екенін және бұл қарыз алушыларға қаншалықты пайдалы екендігін анықтайық.Зейнетақы жинақтарымен әлі де не істеуге болады?Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорынан (БЖЗҚ) қаражат тұрғын үй сатып алуға, ипотеканы ішінара немесе толық өтеуге (оның ішінде Отбасы банкінде және басқа да банктерде), жалға берілетін тұрғын үйді сатып алуға, Отбасы банкіндегі депозитті толықтыруға жұмсалуы мүмкін. Бұл жерде бәрі өзгеріссіз қалды.2026 жылдың басты жаңалығыБұрын Отбасы банкіндегі ипотекалық қарызды зейнетақы жинақтарындағы артық ақшаның есебінен ішінара мерзімінен бұрын өтеу кезінде пайыздарды қоса алғанда, ай сайынғы төлемді толығымен жабуға болатын. Егер БЖТ сомасы төлем мөлшерінен асып кетсе, қалған қаражат негізгі қарызды өтеуге жұмсалды.Ендігі жерде Отбасы банкіндегі кредитті зейнетақы жинақтары есебінен өтеу тәртібі өзгерді. Зейнетақы қаражатын тек негізгі қарызды өтеуге &nbsp;бағыттауға болады. Төлем мерзімін өткізіп алудан туындаған пайыздарды, айыппұлдарды, өсімпұлдарды немесе қарыздарды төлеу үшін зейнетақы төлемдерін пайдалануға бұдан бұлай рұқсат етілмейді, бұл сомаларды қарыз алушылар өзі төлеуге мәжбүр болады. Төлем мынадай ретпен жасалады: қарыз алушы алдымен өз ақшасынан пайыздар мен басқа да міндетті төлемдерді төлейді, содан кейін зейнетақы жинақтары тек негізгі қарызды өтеуге жіберіледі.Бұл өзгеріс Отбасы банкінде ресімделген ипотекалық қарызды өтеуге қатысты. Басқа банктердегі ипотекалық қарыздарды өтеу кезінде процесс өзгеріссіз қалды.Бұл іс жүзінде нені білдіреді?Мысал. Тұрғын үй қарызыЗейнетақы қалдықтары — 100 000 теңге. Ай сайынғы төлем — 74 825 теңге, оның ішінде пайыздар — 6 175 теңге, негізгі борыш - 65 699 теңге.Жаңа ережелер күшіне енгенге дейін барлық төлемді зейнетақы жинақтары есебінен өтеуге болады. 2026 жылғы 31 қаңтардан бастап 6 175 теңге пайызды қарыз алушы өз қаражатымен төлейді, 65 699 теңге БЖТ есебінен негізгі борышты өтеуге жіберіледі. Қалған 34 301 теңге қосымша негізгі қарызды азайтады.Кредит мерзімін қысқартқыңыз келе ме?Қысқартуға болады. Банкке өтініш беріп, төлем қабілеттілігін растау қажет. Мынаны түсініңіз: мерзім қысқарған кезде ай сайынғы төлем артады. Банк жаңа сома бюджетіңізге шамадан тыс салмақ салмауын тексереді.Емдеу және салықты жою туралы не білесіз?Зейнетақы қаражатын емдеуге пайдалану мүмкіндігі уақытша тоқтатылды. Бұл алаяқтық схемалардың, қаражатты заңсыз алудың алдын алып үшін жасалды. Қағидаларға өзгерістер енгізілгеннен кейін норма қайта қаралуы мүмкін.Салықтың күшін жою. Зейнетақы жинақтарын тұрғын үйге алған &nbsp;кезде табыс салығын алып тастау қазақстандықтар үшін жақсы жаңалық болып отыр. Енді төлем сомасына 10% салық салынбайды, бұл қарыз алушының шотында көбірек қаражатты сақтайды.Есте сақтаңыз!&nbsp;Зейнетақы жинақтарын пайдалануға өтінім берген кезде өтінімді қарау мерзімдерін ескеру маңызды – бұл қаражаттың нақты қашан келіп түсетініне және өтелуіне байланысты.Егер қаражат ипотекалық қарызды ішінара немесе толық мерзімінен бұрын өтеуге жұмсалса, рәсім екі кезеңнен тұрады:Отбасы банк 2 жұмыс күні ішінде өтінішті тексеріп, оны БЖЗҚ-ға жібереді;БЖЗҚ 5 жұмыс күні ішінде өтінішті қарап, қаражатты банкке аударады.Осылайша, жалпы мерзім 7 жұмыс күніне дейін болуы мүмкін.Егер мақсат зейнетақы жинақтарын жақын туыстарға беру болса, өтінімді қарау мерзімі 3 жұмыс күніне дейінгі мерзімді құрайды.Тұрғын үй жағдайларын жақсартуға мақсатты пайдалануды растайтын құжаттарды бекіту – 20 жұмыс күні. Бұл ретте өтінімді қарауға бөлінген мерзім – 10 жұмыс күні.Кешіктірулер мен қаржылық тәуекелдерді болдырмау үшін мәмілені жоспарлау немесе кредитті мерзімінен бұрын өтеу кезінде көрсетілген мерзімдерді алдын ала ескеру қажет. Сонымен бірге өтінімнің аяқталуын және тиісті СМС-хабарламаның түсуін мұқият қадағалаңыз, сондай-ақ өтінімге сіздің ЭЦҚ қойылғанын және құжаттардың дұрыс салынғанын тексеріңіз.<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/0203_infografika_kaz_ad5b460368.png" alt="0203 infografika-kaz.png">Егер мәселеге сауатты қарасаңыз, жаңа қағидалар ипотекадан тезірек шығудың құралы бола алады.Фото: gov.kz

Зейнетақы жинағын ипотекаға пайдалану тәртібі өзгерді 

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a>&nbsp; Күн&nbsp;сайын біз қолма-қол ақшаны аз пайдаланамыз және смартфон экранына көбірек сенеміз. Телефон нөмірі бойынша аударымдар, маркетплейстер, инвестициялық қосымшалар, мессенджерлердегі&nbsp;«тиімді&nbsp;ұсыныстар».&nbsp;Цифрлық&nbsp;орта&nbsp;ыңғайлы болды. Бірақ ыңғайлы&nbsp;болуымен қатар&nbsp;тәуекелдер&nbsp;де өсті.Бүгінгі&nbsp;күні қаржылық&nbsp;алаяқтық көшеде емес, чатта, бейнебайланыс арқылы немесе инвестициялық фишингтік сайт арқылы жиі&nbsp;орын алады.&nbsp;Негізгі цифрлық схемаларды талдап, цифрлық теңге төңірегіндегі алыпсатарлыққа жеке тоқталайық.Цифрлық&nbsp;теңгеге «инвестициялар»:&nbsp;алаяқтар&nbsp;мемлекеттік&nbsp;жобаны қалай пайдаланадыСоңғы айларда азаматтарға айына немесе тіпті аптасына 50-100% кепілдендірілген кірістілікпен «жаңа мемлекеттік инвестициялық жобаға», «цифрлық теңге платформасына» немесе «Ұлттық Банктен ресми бағдарламаға» инвестиция салу ұсынылатын жағдайлар жиілеп кетті.Бұл орайда цифрлық теңге – бұл Ұлттық төлем корпорациясы мен Қазақстан Ұлттық Банкі іске асыратын мемлекеттік жоба екенін нақты түсіну маңызды. Бұл кәдімгі теңгеге тең ұлттық валютаның цифрлық түрдегі нысаны. Бұл инвестициялық құрал емес және пайда табуға арналмаған.Цифрлық теңге есеп айырысу құралы ретінде құрылады: тауарлар мен қызметтерге ақы төлеу, аударымдар, әлеуметтік төлемдер. Бұл алыпсатарлық актив емес, ақшаның тағы бір түрі. Ол бөтен сайттар арқылы «сатылмайды» және «басында сатып алу» ретінде ұсынылмайды.Ең&nbsp;бастысы&nbsp;–&nbsp;мемлекеттік ұйымдар тұтастай алғанда инвестициялық жобаларды іске асырмайды және олар үшін тұрғындардан қаражат тартпайды.Алаяқтардың сценарийі үш фактордың жиынтығына негізделген: мемлекетке деген сенім, тиімді мүмкіндікті жіберіп алудан қорқу және тәуекелсіз жоғары пайда туралы уәде ету (аптасына 100%-ға дейін). Нәтижесінде, әлеуетті инвесторға «кірістің өсуі» бар жеке кабинет көрсетіледі және тіпті ең төменгі төлемді бірінші рет жасай алады. Осыдан кейін алаяқтар одан да көп қаражат салуды ұсынады, жоғары кірісті көрсетеді, содан кейін байланыс үзіледі – әдетте қаражат алу кезінде.Кепілдендірілген жоғары кірістілік алаяқтықтың негізгі белгісі екенін есте ұстаған жөн. Қаржы саласында жоғары пайда әрқашан жоғары тәуекелмен байланысты. Ерекше жағдайлар жоқ.Егер&nbsp;сізге&nbsp;«цифрлық&nbsp;теңгенің өсуінен»&nbsp;ақша&nbsp;табуды ұсынса – бұл &nbsp;инвестиция&nbsp;емес, алаяқтық әрекеті!Жалған инвестициялық жобалардың жарнамасы әлеуметтік желілерде жиі пайда болады және түсініктемелерде көптеген бірдей мақтау пікірлерді табуға болады. Инвестициялық сайттарға сілтемелердің көпшілігі қазақстандық интернет-аймақта жоқ және .com, .net, .xyz, .top, .info, .vip, .online. домендері бар күмәнді порталдарға апарады. Сонымен қатар, алаяқтар көбінесе нақты сайттар мен алаңдарды қолдан жасауға тырысады. Бұл тағы бір назар аударатын фактор.Фишингтік сайттар: ақша құнымен өлшенуі мүмкін көшірме &nbsp;Елестетіп көріңіз: күдікті операция туралы хабарлама келеді. Ішінде – «шұғыл бас тарту» сілтемесі. Пайдаланушы банк парақшасына ұқсайтын сайтқа кіреді: логотип, дизайн, таныс түймелер. Айырмашылығы – мекенжайдағы бір әріп/ немесе керісінше, мекенжайдың тым ұзақ болуы, мысалы, login.банкатауы.invest.com.Одан әрі бәрі жылдам орын алады. Пайдаланушы карта нөмірін, қолданылу мерзімін, CVV-кодты, SMS-растауды енгізеді – ақша шынайы есептен шығарылады. Фишинг шұғыл әрекет ету және қауіптілік сезімін тудыратындықтан жұмыс істейді. Үрейге бой алдырған адамдар егжей-тегжейді жиі тексермейді. Атап айтқанда, егжей-тегжейлер қауіпсіздіктің басты бағыты болып табылады. Айтпақшы, егер логин, пароль немесе деректемелерді енгізер алдында сайттың байланысы қорғалған болмаса (https:// -дан басталмаса), оны жабыңыз.Осыған ұқсас схемалар сауда алаңшаларына да байланысты болуы мүмкін. Алаяқтар тауарларды өте төмен бағамен жарнамалайды, әртүрлі науқандарды, сыйлықтарды және адалдық бағдарламаларын ұсынады. Мұның бәрі қырағылықты жою және егжей-тегжейлерді түсінбеген сатып алушыдан аударым алу үшін жасалады.Айтпақшы! Мұнда алаяқтар цифрлық валюта туралы жалған ақпаратты да пайдалана алады!Бұл порталда барлық мәмілелер цифрлық теңгемен қорғалғаны, ал олардың заңдылығын мемлекет бақылап отырғаны туралы хабарлама болуы мүмкін. Мұндай хабарламалар заңды күшке ие емес және тек бір мақсатқа бағытталған – жәбірленушінің қырағылығын жою және одан қаражат аударуға қол жеткізу.Сонымен қатар, фишинг ақшаны осы жерде және тап қазір алу мақсатына ие болмай, пайдаланушы туралы дербес деректер мен басқа да ақпаратты алуға арналған болуы мүмкін. Ал кейінірек алаяқтар бұл ақпаратты басқа схемаларда қолданады, бұл туралы толығырақ «Абайлаңыз, алаяқтар!» бөлімінен оқи аласыз.Есіңізде болсын, фишерлер тек нақты бір доменмен шектелмейді – олар сайтты кез-келген домендік аймақтағы кез-келген танымал атаумен жасыра алады, ең бастысы, оның сенімді болып көрінуінде. Маңызды деректерді енгізбес бұрын доменді екі рет тексерген жақсы әдет болып табылады. Алаяқтар жалған сайт жасау үшін ұлттық аймақтарды да, халықаралық домендерді де белсенді пайдаланады, сондықтан сайттың атауына ғана емес, оның мекенжайына да назар аудару керек.Цифрлық қауіпсіздіктің негізгі қағидалары &nbsp;Кепілдік берілген жоғары кірістілігі бар жобаларға инвестициялар жасамаңыз Жобаға инвестиция жасамас бұрын оны тексеріп алыңыз, оның ішінде күдікті ұйымдар тізімі бойынша:&nbsp;https://www.gov.kz/memleket/entities/ardfm/documents/details/318075?lang=ru &nbsp;Үшінші тұлғаларға банк карталарын және шоттарға деген қолжетімділік бермеңіз. SMS және push-хабарламалардағы кодтарды ешқашан басқа біреуге айтпаңыз. Қоңырау бойынша ақшаны «қауіпсіз» немесе «резервтік» шоттарға аудармаңыз.&nbsp; &nbsp;Деректеріңізді енгізбей тұрып сайт мекенжайын тексеріп алыңыз. Екіфакторлы аутентификациялауды қосыңыз және операцияларға лимит белгілеңіз.&nbsp; Күмән келтірген жағдайда тұтқаны қойыңыз және банкке өзіңіз ресми нөмір бойынша қайта қоңырау соғыңыз.&nbsp; Цифрлық экономика қаржыны жылдам әрі ыңғайлы басқаруға мүмкіндік береді. Бірақ жылдамдық тек пайдаланушының ғана емес, алаяқтың да серігі.Цифрлық теңге – бұл артық кірістер әлеміне билет емес, ұлттық валюта нысаны. Бұл неғұрлым тезірек анық болса, сенгіштік арқылы ақша табуға тырысатындардың мүмкіндігі соғұрлым аз болады.<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/2602infografika_kaz_d0931180b7.png" alt="2602infografika-kaz.png">Ақпаратты әрқашан тексеріп жүріңіз және Fingramota.kz-пен бірге қаржылық тұрғыдан сауатты болыңыз! &nbsp;Фото: fingramota.kz

Цифрлық теңге «алдау құралы» ретінде: алаяқтардың жаңа схемасы 

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> &nbsp;Қазақстан азаматтарына өз жинақтарын сақтау және арттырудың бірнеше тәсілдері қол жетімді. Бұл материалда біз олардың кеңінен тараған түрлерін толығырақ қарастырамыз.Банктік&nbsp;депозит:&nbsp;кірістілік пен қауіпсіздік теңгерімділігіБанктік депозит Қазақстанның азаматтары арасында жинақтарды сақтаудың кеңінен тараған тәсілінің бірі болып қалуда. Олардың басым көпшілігі үшін бұл түсінікті, реттелетін және салыстырмалы түрде қауіпсіз құрал болып табылады.Депозиттің негізгі артықшылықтары:Қаражатты қайтару кепілдігі. Қазақстан банктеріндегі жеке тұлғалардың депозиттері салымдарға кепілдік беру жүйесі арқылы сақтандырылған, оны «Қазақстанның депозиттерге кепілдік беру қоры» АҚ жүзеге асырады. Бұл банктік лицензия қайтарылған жағдайда мемлекет белгіленген лимиттер шегінде қаражаттың қайтарылуына кепілдік береді дегенді білдіреді.Қолданыстағы қағидаларға сәйкес, салымшылар мынадай мөлшерде өтемақы алады:20 млн теңгеге дейін — теңгемен жинақ депозиттері бойынша;10 млн теңгеге дейін — теңгемен басқа депозиттер бойынша (мерзімді, ағымдағы, шоттар мен карталардағы қаражат);5 млн теңгеге дейін — шетел валютасында депозиттер, шоттар және карталар бойынша (теңгемен баламасында).Егер салымшының бір банкте бірнеше шоты болса, төлемдер қосылады, бірақ көрсетілген лимиттерді ескере отырып, жалпы шегі — 20 млн теңгеден аспауға тиіс.Тұрақты кірістілік — пайыздық мөлшерлеме алдын-ала белгілі.Ашу және басқару жеңілдігі — оның ішінде онлайн режимде.Валютаны таңдау мүмкіндігі — теңге, АҚШ доллары және басқалар.Алайда депозиттерде шектеулер де бар:&nbsp; &nbsp;- кірістілік инфляцияны өтемеуі&nbsp;мүмкін;&nbsp; &nbsp;-&nbsp;ақшаны&nbsp;мерзімінен бұрын алу кезінде есептелген пайыздардың төмендеуі немесе жоғалуы мүмкін;&nbsp; &nbsp; - валюталық депозиттер айырбастау&nbsp;бағамының ауытқуына ұшырайды.Қандай жағдайларда тиімді?Депозит, егер мақсат капиталды ең төмен тәуекелдермен сақтау және таяудағы 1-2 жылда өтімділікті қамтамасыз ету болса, тиімді. Бұл ең консервативті құралдардың бірі. Бұл нарықтық ауытқуларға дайын емес және қаражатты белгілі бір мерзімде пайдалануды жоспарлап отырғандарға жарайды.Сонымен қатар, депозитті қаржылық «қауіпсіздік жастықшасы» деп қарастыруға болады. Егер сіз 3-6 айлық шығыстар мөлшерінде резерв қалыптастырсаңыз, депозит (әсіресе ішінара алу мүмкіндігімен) оңтайлы шешім болады:- ақша жұмыс істейді;- пайыздар есептеледі;- қажет болған жағдайда қаражат қол жетімді. &nbsp;Депозит қысқа және орта мерзімді мақсаттарға да жарамды: бір жылдан кейінгі демалыс, тұрмыстық техника сатып алу, ипотека бойынша бастапқы жарна немесе балалардың оқу ақысы.1–3 жылға дейінгі депозит көбіне акцияларға салынған инвестицияларға қарағанда қауіпсіз. Ол арнайы білімді, нарықты талдауды және баға бегіленімдерін үнемі қадағалап отыруды қажет етпейді – кірістілігі алдын-ала белгілі. Банктердің пайыздық мөлшерлемесі жоғары болған сайын депозиттер де тартымды бола түседі.Алайда, ұзақ мерзімді болашақта (5–10 жыл) депозит өзінің кірістілігі бойынша басқа құралдардан — ең алдымен инфляциядан, облигациялардан және қор нарығынан төмен болуы мүмкін. Егер инвестор қалыпты тәуекелді қабылдауға дайын болса, онда:- облигацияларды;- инвестициялық қорларды;- қор нарығының құралдарын&nbsp;қарастыруға болады.Сейф және банк ұяшығыҚолма-қол ақшаны үйде сейфте немесе банк ұяшығында сақтау оның бақылауда екенін және психологиялық тұрғыдан сенім береді, бірақ табыс әкелмейді.Экономикалық тұрақсыздық кезеңінде әдетте қаражатты «қолында» ұстағысы келетіндер саны көбейеді.Бұл сақтау әдісінің артықшылықтары:- қолма-қол ақша кез келген уақытта қолжетімді;- банктік тәуекелдер жоқ;- психологиялық тұрғыдан сенімділік.Кемшіліктері:- кірістіліктің болмауы – ақша жұмыс істемейді;- инфляцияға байланысты сатып алу қабілетінің төмендеуі;- ұрлық, өрт және өзге де төтенше жағдайлар қаупі;- валюталық ауытқулар (егер қаражат шетел валютасында сақталса).Бұл әдісті күтпеген шығындар үшін қысқа мерзімді резерв ретінде ғана қарастыруға болады. Ұзақ мерзімді перспективада қолма-қол ақшаны сақтау экономикалық тұрғыдан тиімсіз.Инвестициялар: өсу әлеуеті және онымен байланысты тәуекелдерҚазақстанда капитал нарығын дамыту азаматтарға облигациялар мен акциялардан бастап инвестициялық қорлар мен цифрлық активтерге дейін инвестициялау үшін көбірек мүмкіндіктер береді.«Бағалы қағаздардың орталық депозитарийі» АҚ деректері бойынша елімізде 5 миллионнан астам шот ашылған, бұл халықтың инвестициялық құралдарға деген қызығушылығының артып келе жатқанын көрсетеді.Инвестициялаудың негізгі құралдары:- мемлекеттік және корпоративтік облигациялар;- қазақстандық және шетелдік компаниялардың акциялары;- инвестициялық қорлардың пайлары;- ETF және цифрлық активтер (қолданыстағы реттеу шеңберінде).Инвестициялаудың артықшылықтары:- депозиттермен салыстырғанда неғұрлым жоғары кірістілік;- инфляциядан озу мүмкіндігі;- тәуекелдерді әртараптандыру;- ұзақ мерзімді капиталды қалыптастыру.Алайда инвестициялар мынадай тәуекелдермен байланысты:- нарықтық ауытқулар;- қаржылық сауаттылықтың жеткіліксіз деңгейі;- қате стратегия жағдайында жоғалту ықтималдығы.Егер инвестор ықтимал жоғары кірістілік үшін қалыпты тәуекелді қабылдауға дайын болса, инвестициялар 3 жыл немесе одан да көп уақыт аралығына жарамды болады.Салыстырмалы талдау &nbsp;<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/Snimok_8b94d26441.PNG" alt="Снимок.PNG">Қазақстан азаматтары үшін оңтайлы стратегияҚазіргі жағдайда ең ұтымды тәсіл – әртараптандыру:&nbsp; &nbsp;3-6 айлық шығыстар – өтімді нысанда (депозит немесе ағымдағы шот); &nbsp; &nbsp;қаражаттың бір бөлігі – консервативті құралдарда (облигациялар); &nbsp; &nbsp;ұзақ мерзімді жинақтар – тәуекелдің рұқсат етілген деңгейін ескере отырып, неғұрлым табысты құралдарда. &nbsp; &nbsp;Есте сақтау маңызды: қаржылық орнықтылық құралды таңдаудан емес, өз &nbsp;мақсаттарын, қаржылық сауаттылық деңгейін, жоспарлау шегін және тәуекелге дайындықты түсінуден басталады.<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/2302infografika_kaz_63_2711f27d1a.png" alt="2302infografika-kaz-63.png">Бір сөзбен айтқанда, барлық қаражатты сейфте сақтау тиімсіз. Барлығын тек депозитте ұстау қауіпсіз, бірақ кірістілігі шектеулі. Жеткілікті білімсіз инвестициялау қауіпті. Қазақстан азаматтары үшін ең ұтымды стратегия –қаржылық қауіпсіздік қорын міндетті түрде қалыптастыру кезінде депозит пен инвестициялардың ақылға қонымды үйлесімі.Фото: fingramota.kz

Депозит, сейф немесе инвестиция: Қазақстан азаматтарына жинақтарын қайда сақтау тиімді?

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> QR-кодтар біздің күнделікті өміріміздегі қалыпты бөлігіне айналды. Біз кофе, бензин, көлік тұрағына, көрсетілген қызмет үшін ақыны телефон экранын бір басып, скан жасау арқылы төлейміз. Қызмет көрсету саласында &nbsp; QR-кодтар терминалдар мен қағаз мәзірдің орнына жүріп, &nbsp;соның арқасында қызметті әп-сәтте алу мүмкіндігіне ие болдық. Дәл осыны енді алаяқтар &nbsp;пайдалануда.Бүгінгі таңда алаяқтарға банк жүйесін бұзудың қажеті жоқ, олар оның жеңіл жолын тапқан, яғни қызметтер көрсету саласында QR-кодтарды ауыстырып, адамдарды жаған сайттарға бағыттайды.Бұл қалай жұмыс істейтіні &nbsp;және неге мұқият адамның өзі неліктен олардың құрығына түсіп қалатындары жөнінде Fingramota.kz-пен бірге қарастырып көрелік.Схема қалай жұмыс істейдіQR-код — бұл тек шифрланған сілтеме. Өзі ол ешқандай қауіп тудырмайды. Қара төртбұрыштардан тұратын сурет қауіпті емес, қауіптісі оның қайда апаратыны. QR-кодты кез келген онлайн- сервистің көмегімен бір минут ішінде жасай аласыз. Шынайы кодты ауыстыру да оңай: тек жаңа кодты басып шығарып, оны түпнұсқаның бетіне жабыстырсаңыз &nbsp;жеткілікті. Пайдаланушы кодтарды сканерлейді — &nbsp;және кафе, тұраққа төлем жасау автоматының немесе төлем сервисінің ресми сайтының орнына сырт көзбен қарағанда шынайы беттен аумайтын жалған бетті ашады. Логотиптер, фирмалық түстері, сайттың құрылымы — бәрі әдеттегідей көрінеді және күдік тудырмайды.Оқиға ары қарай әр түрлі сценариймен өрбуі мүмкін. Алаяқтар «төлем жасау» немесе «тапсырысты растау» үшін банк картасының деректерін енгізуді, «операцияны орындау үшін» СМС-пен келетін кодты сұратады, &nbsp;«қосымшаны жаңартуды» орнатуды немесе қосымша сілтемеге өтуді сұрайды. Кейбір беттерде автоматты түрде іске қосылатын бәсекеге қабілетті скрипт сақталуы мүмкін.Болған оқиғалар: бұл іс жүзінде қалай болады«QR&nbsp;бойынша мәзір»Ірі қаладағы кафелердің біріне келуші мейман үстелдегі QR-кодты &nbsp;сканерлейді. Әдеттегідей, мәзір ашылып, ешбір күдік туғызбайды. Соңынан &nbsp;төлем жасаған кезде оған «төлемді растауды» — SMS-пен келген кодты енгізуді сұрйыд. 20 минуттан кейін шоттан 180 000 теңгеден астам ақша есептен шығарылады. Кейін белгілі болғандай, түпнұсқа QR-дың үстіне жалған коды бар мөлдір пленка жабыстырылғаны анықталды. Мекеме иелері &nbsp;ол жөнінде мейманнан шағым түскеннен кейін ғана білген.«QR бойынша тұраққа төлеу»Ер адам терминалдағы QR-коды арқылы тұрақ ақысын төледі. Ашылған сайт қалыпты болып көрінді —дизайні, логотипі және құрылымы бірдей. Айырмашылық байқалмады: домен тек бір әріппен ерекшеленді. Ол 500 теңге төлеу үшін карта деректерін енгізді. Төлем өтті, бірақ кейінірек картадан бірнеше рет үлкен сома төленген болып шықты.«Мерзімі өтіп кеткеннен кейінгі жеткізу»Тұрғын есік алдында QR-коды мен «Жеткізу мәліметтерін нақтылау үшін QR&nbsp;бойынша&nbsp;өтуіңізді сұраймыз»&nbsp;деген &nbsp;қолтаңбасы бар хабарлама алды. Хабарлама ақылға қонымды болып көрінді — жөнелтушіні көрсетпестен, бірақ жеткізу қызметтеріне тән жазбамен. Кодты сканерлеу кезінде сайт ашылды, онда «қайта жіберу» ақысы — 1200 теңгені төлеу ұсынылды. Парақша әдеттегідей көрінді: стандартты ақы төлеу нысаны, аз мәтін, карта деректерін енгізу өрісі және растау батырмасы.Ер адам деректемелерді енгізді және кейінірек бұл деректер сыртқы сайттарда онлайн сатып алу үшін пайдаланылды.Мұндай схемалардың жұмыс істеу сыры неде?QR-кодын көзбен «оқу» мүмкін емес - біздің алдымызда тек ақ-қара квадрат, ал нақты адресат сканерлеуден кейін ғана ашылады. Адам сілтеменің нақты қайда апаратынын алдын-ала көрмейді, сондықтан техникалық белгілерге емес, сыртқы контекстке назар аударады: тақта, логотип, таныс орта.Осыны алаяқтар пайдаланады. Олар банктердің қорғанысын бұзуға тырыспайды, олар адамдардың іс-қимылын қолданады: байланыссыз ақы төлеу әдеті; таныс интерфейс пен дизайнға деген сенім; кезекте, автотұрақта немесе жеткізу кезіндегі асығыстық және іс-әрекеттің автоматты түрде болуы.Салдарынан назар тексеруден қарағанда жылдамдыққа ауысады және адам өз деректеріне қол жеткізу нені ашатыны туралы ойланбастан әрекетті растайды.Алаяқтардың қармағына қалай түспеуге болады?QR-коды&nbsp;бар тақтайшаны немесе жапсырманы мұқият тексеріңіз.&nbsp;Егер код екіншісінің үстіне желімделген болса, түсі, өлшемі әртүрлі болса немесе ескі бетінде жаңа болып көрінсе — сканерлемеген дұрыс. Өткеннен кейін сайттың&nbsp;мекенжайын&nbsp;тексеріңіз:&nbsp;ол ресми болуы, https-тен басталуы, құлып белгісі болуы тиіс және тақырыпта қосымша таңбалар, цифрлар немесе қателер болмауы тиіс. Төлем жасамас бұрын компанияның атауы мен төлем сомасы көрсетілгеніне көз жеткізіңіз.&nbsp;Егер сайт карта деректерін «тек кіру үшін» енгізуді сұраса, бұл тоқтауға себеп болады. Тексерілген көзде төлемге өзіңіз бастама жасамасаңыз,&nbsp;ешқашан CVV, PIN-кодтарын&nbsp;және растау кодтарын енгізбеңіз. Қосымшаларды&nbsp;орнатпаңыз немесе оларды QR-кодтарындағы сілтемелер арқылы жаңартпаңыз,&nbsp;ресми қызметтер тек App Store-ден немесе Google Play-ден жүктеледі. Ақы төлеу&nbsp;үшін таныс банктік қосымшаларды&nbsp;ғана&nbsp;пайдаланыңыз,&nbsp;ал күмәндансаңыз, балама ақы төлеу тәсілдерін сұраңыз (касса, терминал, қағаздағы прайс). Күтпеген сәлемдемелер мен хабарландырулардан сақ болыңыз:&nbsp;ақпаратты QR-коды арқылы емес, жеткізу қызметі арқылы тікелей тексеріңіз. Интернеттегі операцияларға қаражат қозғалысы туралы хабарламалар мен лимиттерді қосыңыз,&nbsp;бұл күдікті есептен шығаруды уақытында байқауға көмектеседі. Егер сіз күдікті кодты сканерлеген болсаңыз, онда:- банкке дереу хабарласыңыз және қажет болған жағдайда картаны бұғаттаңыз;-&nbsp;интернет-банкте, электрондық поштада және басқа да маңызды қызметтерде&nbsp;құпиясөздеріңізді&nbsp;өзгертіңіз;- барлық&nbsp;аккаунттарыңыз&nbsp;үшін екі факторлы аутентификацияны қосыңыз;- құрылғыдағы интернетті өшіріп, оны антивируспен тексеріңіз.Сондай-ақ алдағы күндері сіздің шотыңыздағы барлық операцияларды мұқият қадағалап отыруды ұсынамыз.<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/1902infographics_kaz_b964423dd4.png" alt="1902infographics-каз.png">Бүгінгі таңда алаяқтық өзін ыңғайлы етіп жасырады: бәрі тез,&nbsp;қалыпты&nbsp;және күдіксіз. Сондықтан цифрлық қырағылық артық сақтық емес, жаңа қаржылық әдет. Кейде қауіпсіздік&nbsp;«сканерлеу» батырмасын&nbsp;басқанға дейін бір секундтық үзіліс болып табылады.Өзіңізге, ақшаңызға қамқор&nbsp;болыңыз&nbsp;және Fingramota.kz-пен бірге&nbsp;қаржылық сауаттылығыңызды&nbsp;арттырыңыз!Фото: fingramota.kz

«Бір «скан-қимыл» ақшаңызға минус»: алаяқтар қызмет көрсету саласында жалған QR-кодтарды қалай пайдаланады

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Қызылорда облысы бойынша Мемлекеттік кірістер департаменті жыл қорытындысын табысты нәтижелермен аяқтап, салықтық түсімдердің айтарлықтай артқанын мәлімдеді. Бұл өңірдегі кәсіпкерлік белсенділіктің жанданып, көлеңкелі экономиканың үлесі азайып, салықтық әкімшілендірудің тиімді жүргізілгенінің нақты дәлелі.Өңірлік коммуникациялар қызметінің ақпарат алаңында өткен баспасөз конференциясында департамент басшысының орынбасары Асқар Елеманов 2025 жылдың қорытындыларына кеңінен тоқталды.<blockquote>– Республикалық бюджетке салықтық түсімдер жоспары 118 пайызға орындалып, 2024 жылмен салыстырғанда түсім қарқыны 139 пайызды құрады. Ал жергілікті бюджет жоспары 109 пайызға орындалды. Жаңа кодекс аясында сараланған салық ставкалары енгізіліп, қосылған құн салығы реформаланды. «Сән-салтанат салығы» қарастырылып арнаулы салық режимдері оңтайландырылды. Сонымен қатар салық жеңілдіктерін беру тетіктері нақтыланып, әкімшілендіру үдерісін цифрландыру және сервистік модельге көшу көзделді. Бұдан бөлек, салық есептілігінің нысандары 30 пайызға қысқартылды, – деді Асқар Сейдекәрімұлы.</blockquote>Жаңа кодекс шеңберінде корпоративтік табыс салығы, қосылған құн салығы, жеке табыс салығы, әлеуметтік салық, акциздер, сондай-ақ мүлік пен көлік салықтарына қатысты өзгерістер қарастырылған. Арнаулы салық режимдері үш бағыт бойынша қайта жүйеленіп, салық төлеушілер үшін әкімшілік жүктемені азайтуға басымдық берілген.<blockquote>- Қазіргі таңда өңірде жаңа Салық кодексінің нормаларын түсіндіру мақсатында ауқымды ақпараттық-түсіндіру жұмыстары жүргізілуде. Соның ішінде «Халық бухгалтері» республикалық акциясы аясында азаматтарға тегін консультациялық көмек көрсетіліп, кәсіпкерлерге әдістемелік қолдау ұйымдастырылуда. Жалпы алғанда 2025 жылғы 139 пайыздық өсім қаржы саласындағы жүйелі реформалардың, ашықтық пен жауапкершілікке негізделген басқару мәдениетінің нәтижесі. Бұл көрсеткіш алдағы жылдары да өңір экономикасының қарқынды дамуына берік негіз болмақ, - деді Асқар Елеманов.</blockquote><img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/Saly_t_simderi_139_pajyzdy_rady_7acac6fe1a.jpg" alt="Салық түсімдері 139 пайызды құрады.jpg">Фото: freepik

Салық түсімдері 139 пайызды құрады

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Онлайн- қарыз алу &nbsp;күнделікті өмірдің бір бөлігіне айналғаны қашан: сіз үйден шықпай-ақ бірнеше минут ішінде кредит ала аласыз. Алайда, оның әп-сәтте, оңай ресімделуін көп жағдайда алаяқтар пайдаланып кетеді немесе асығыс қаржылық шешімдер қабылдауға әкеледі. Азаматтарды қорғау үшін Қазақстанда онлайн-қарыздар беру кезінде шешім қабылдау кезеңі&nbsp;енгізілді.Fingramota.kz сізге шешім қабылдау кезеңі не үшін енгізілгенін, ол азаматтарды қалай қорғайтынын және нақты мысалдармен бұл тетіктің қалай жұмыс істейтінін айтып береді.Шешім қабылдау кезеңі деген не?Шешім қабылдау кезеңі&nbsp;— бұл онлайн қарызды&nbsp;мақұлдау мен ақшаны қарыз алушыға іс жүзінде аудару арасындағы уақыт. Қарапайым тілмен айтқанда, бұл асықпай ойлануға және қажет болған жағдайда айыппұлдар мен комиссияларсыз қарыздан бас тартуға арналған аралық уақыт. Онлайн қарызды үйден шықпай-ақ ақша алудың жылдам әрі ыңғайлы тәсілі болғанына қарамастан, оның тәуекелдері де бар. Ең алдымен, бұл қаржылық және кибер алаяқтық, сондай-ақ кейін адамдар өкініп жататын импульсивті шешімдер қабылдау тәуекелдері.Шешім қабылдау кезеңі не үшін енгізілген?Негізгі мақсат - азаматтарды қорғау.Шешім қабылдау кезеңі:алаяқтардың қысымымен ресімделген қарыздар санын азайтуға; кредитті асығыс немесе эмоциялармен алатын жағдайлардың алдын алуға; адамға қорқыныш сезімінен, стресс немесе алданып емес, саналы түрде шешім қабылдауға мүмкіндік беруге; халықтың борыш жүктемесінің өсуін қысқартуға ықпал етеді. &nbsp;&nbsp; Көптеген алаяқтық схемаларда қаскүнемдер өз құрбанын «дереу қажет», «ақша текке күйіп кетеді», «дәл қазір ресімдеңіз» деп асықтырады. Шешім қабылдау кезеңі мұндай схеманы жоққа шығарады, себебі ақша бірден түспейді.Шешім қабылдау кезеңі мынадай ретпен жүреді:Адам онлайн қарыз алуға өтініш береді.Қаржы ұйымы қарызды мақұлдайды.Ақша бірден аударылмайды.Шешім қабылдау кезеңі басталады — белгіленген күту уақыты.Осы мерзім ішінде қарыз алушы:қарыздан бас тарта; шарттарды тағы бір зерделей; &nbsp; жақын адамдарымен немесе мамандармен кеңесе алады. Егер адам өз ойын өзгертсе, ол комиссиясыз және айыппұлсыз қарыз алудан бас тарта алады. Бұл тетік бірінші онлайн қарыз кезінде немесе ірі сомаға қарыз ресімдеу кезінде айтарлықтай қорғайды. Сондай-ақ, бұл тетік зейнетақы түрінде тұрақты кіріс бар зейнеткерлер үшін жұмыс істейді.«Шешім қабылдау кезеңі» қандай қарыздарға қолданылады?Қағида тек тұтынушылардың кепілсіз онлайн-қарыздары үшін жарамды.Ол тауарлық кредиттерге қолданылмайды (яғни тауарлар сатып алу үшін алынған кредиттер).Егер олар 150 АЕК лимитінен аспаса, кредиттік карта шеңберіндегі қарыздарға қолданылмайды.Ол сондай-ақ ішкі қайта қаржыландыруға қолданылмайды (яғни, егер қарыз сол ұйым шеңберінде қайта қаржыландырылса).Күніне бірнеше қарыз: егер қарыз алушы бір күн ішінде бірнеше кредит &nbsp;ресімдесе және олардың жалпы сомасы лимиттерден асып кетсе, шешім қабылдау кезеңі сонда да міндетті болып табылады.Балама – өзі барып өтініш беру: егер ақша шұғыл қажет болса және қарыз алушы онлайн қарыз алу үшін бірінші рет жүгінсе, онда ол банк бөлімшесіне немесе МҚҰ-ға жүгінуі керек.Шешім қабылдау кезеңі онлайн қарыздың қандай сомасына қолданылады?«Шешім қабылдау кезеңі» ұзақтығы қарыз сомасына байланысты:&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp;Банктік қарыздар үшін 150-ден 255 АЕК-ке дейін (648 750 теңгеден 1 102 875 теңгеге дейін) - алаяқтықтың жоғары тәуекелі болған кезде кемінде 8 сағат. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp;Ірі қарыздар үшін, яғни 255 АЕК-тен жоғары (~1 102 875 теңгеден астам), сондай-ақ 75 АЕК-тен жоғары (~324 375 теңге) микрокредиттер үшін - кемінде 24 сағат. Келіскеннен кейін ғана ақша аудару: шешім қабылдау кезеңі аяқталғаннан кейін қарыз алушы «электрондық үкімет» веб-порталында кредиттік бюрода ресімделген келісімді беру арқылы не кредиторды ақпараттандыру объектілері арқылы қарыз алу ниетін растауға тиіс.Қарыз алушының бас тартуы: егер «шешім қабылдау кезеңі» ішінде қарыз алушы қарыздан бас тарту туралы шешім қабылдаса, шарт жойылады және ақша аударуды кредитор жүргізбейді.Бұл іс жүзінде қалай жұмыс істейді?1-мысал. Алаяқтардан қорғауАзаматқа белгісіз адамдар қоңырау шалып, «оның атына кредит ресімдейді» немесе «ақша ұрлауға тырысады» деп хабарлайды. Қысыммен ол шұғыл түрде онлайн қарыз алуға және «қаражатты қауіпсіз шотқа аудару» қажеттігіне сендіреді.Қарыз мақұлданады, бірақ ақша бірден түспейді, егер сома заңнамада белгіленген лимиттен асып кетсе, шешім қабылдау кезеңі қолданыла бастайды. Осы уақыт ішінде адам банктің call-орталығына қайта қоңырау шала алады, туыстарымен кеңесіп, олардың алаяқтар екенін түсінеді.Нәтижесінде қарыздың күші жойылады, ал ақша клиенттің шотына аударылмайды және адам қарыздар мен шығындардан аулақ бола алады.2-мысал. Импульсивті шешімАдамға ақша шұғыл қажет болған кезде және шарттарды толық оқымай-ақ онлайн қарыз алды. Шешім қабылдау кезеңінде ол шартты қайта оқи алады, қарыздың нақты құнын түсінеді, төлемдер отбасы бюджеті үшін қиын болатынын түсінеді.Нәтижесінде, ол қаржылық қиындықтардан аулақ бола отырып, салдарсыз қарыздан бас тартады.3-мысал. Алғашқы онлайн-қарызЖас жігіт алғаш рет интернет арқылы қарыз рәсімдейді және барлық шарттарды толық түсінбейді. Заңнама талаптары бойынша ол үшін бастапқы онлайн қарыз оның банк бөлімшесінде немесе МҚҰ-да жеке қатысуымен ресімделетін болады. Бұл тәсіл оған кредитордан егжей-тегжейлі түсіндірме алуға және сараланған шешім қабылдауға уақыт береді. Нәтижесінде қателіктер мен түсініспеушіліктер қаупі азаяды.<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/2605_infografika_kaz_48_5ec69abb69.png" alt="2605-infografika-kaz-48.png">Маңызды!Шешім қабылдау кезеңі қарыз алуға тыйым салмайды, тек адамға ойлануға уақыт береді. Қарыз мақұлдануы мүмкін, бірақ ақша бірден келмейді. Шешім қабылдау кезеңінде айыппұлсыз бас тартуға болады. «Ақша аударудың» шұғыл талаптары әрдайым алаяқтықтың белгісі болып табылады. Банктер мен МҚҰ қысыммен жедел әрекет етуді талап етпейді.Фото: fingramota.kz

Кредит алдындағы кідірту: онлайн- қарыздар кезіндегі шешім қабылдау кезеңі 

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a>&nbsp; «Мен олармен&nbsp;жай&nbsp;ойнаап көрейін деп едім»,&nbsp;«Олардың не істей алатынын тексергім келді»,&nbsp;«Мен олардың алаяқтар екенін&nbsp;білемін ғой»— бұл&nbsp;әдетте, оқиғаның соңы бірдей аяқталатын, ақшасынан айырылған,&nbsp;шоттары&nbsp;бұғатталған және&nbsp;«бұл қалай болды?» деп&nbsp;таңғалған&nbsp;сұрақтар қоятын алаяқтар құрбандарының сөздері.Адамға алаяқтар қоңырау шалғанда немесе хабарлама жібергенде,&nbsp;адамдардың реакциясы&nbsp;екі&nbsp;түрлі болады&nbsp;—&nbsp;біріншілерінің бойында үрей туса, екіншілері өздеріне тым сенімді болады. Қорқу адамға тән болса, &nbsp;өзіне деген асқан сенімділік оған кері әсер етуі мүмкін, әсіресе, барлығы толық бақылауда деген наным болса. &nbsp;Алайда, дәл осы сәтте бақылау байқалмай тізгіннен шыға бастайды.«Жай сөйлескім келді» дегеннің өзі неге қатеАлаяқтардың банкті немесе қауіпсіздік жүйесін бұзулары сирек кездеседі. Олардың нақты мақсаты — адам. Әрбір әңгіме, тіпті келеке етіп, «мен &nbsp;жай ғана ойнаймын» деген ой тегін тест сияқты жұмыс істейді.Бір-екі ауыз сөзден ғана қылмыскерлер сіздің қысымға қалай жауап беретініңізді, қаншалықты тез шешім қабылдағаныңызды, «банк», «полиция», «қарыз», «кредит» деген сөздер сізді қаншалықты қорқытатынын, диалогты жалғастыруға дайын екеніңізді және сіздің эмоцияға қаншалықты тез берілетініңізді түсінуге мүмкіндік береді. Олар үшін жауаптың мазмұны емес, фактінің өзі маңызды: сіз телефонды тастамай, жауап беріп тұрсыз &nbsp;Алаяқ үшін бұл сигнал: яғни адаммен байланыс орнатылды. Демек, осы нөмірмен жұмыс істеуге болады, мұнда оралу керек.Қаскүнемдер бірінші қоңырау жасағанда сирек шабуыл жасайды. Көбінесе бұл барлау. Бүгін сіз «жай әзілдедіңіз», ертең сіздің &nbsp;дауысыңыз &nbsp;жаңа схемада қолданылады — мысалы, туыстарыңызға қоңырау шалу үшін. Немесе әңгімелесу қажетті сөздер мен қолайлы сәтті пайдаланып, &nbsp;нақты шабуылдың &nbsp;алғашқы қадамы болады. Келесі күні қоңырау банктің, қауіпсіздік қызметінің немесе таныстың атынан «шынайы қоңырау» болады. Әрбір келесі қадам алдыңғы қадамға қарағанда қисынды және сенімді болып көрінеді, өйткені олар сценарийді &nbsp;сізге сәйкес келтірген.«Мен ештеңе айтқан жоқпын» — көп тараған қате түсінікКөбіне зардап шеккендер: «Мен картамның деректерін айтқан жоқпын», «Мен ештеңені растаған жоқпын», «Мен жай ғана сөйлестім» дейді.Бірақ алаяқтықтың деректемелер мен СМС кодтардың негізінде ғана жасалуын тоқтатқанына біраз болды. Бүгінгі күні мұның қажеті де жоқ. Кейде нөмірдің белсенді екенін және оған жауап берудің, адамның онлайн-банкингті қолданатынын және оның не туралы екенін көрсетудің, оның жалғыз екенін және жақын жерде ақыл беретін немесе оны тоқтататын ешкімнің жоқ екенін түсінудің, болашақта даусын салу үшін дауысын, интонациясын және сөйлеу мәнерін естудің өзі жеткілікті.Жеке алғанда, бұл ұсақ-түйек болып көрінер, бірақ дәл осындай көзге көрінбейтін заттардан психологиялық бейнені қалыптастыруға болады. Ал әзіл, «жай сөйлесу», алаяқпен ойнауға тырысу көбіне оның алғашқы қадамы болады.Аз сома — үлкен қақпан«Жеткізу» үшін 300 теңге, «тексеру үшін» 1 000 теңге, «мәселені шешу үшін» 5 000 теңге сияқты шағын сомаларды есептен шығару алаяқтар үшін тест болып табылады. Адамның қанша жоғалтқаны емес, оның есептен шығарылған ақшаны байқаған-байқамағаны, мәселенің мән-жайын анықтау үшін банкке қоңырау шалуы немесе «ұсақ-түйекке» уақытын жоғалтқысы келген-келмегені маңызды.Егер адам үнсіз болса және ешбір әрекет жасамаса, бұл әрі қарай жалғастыра беру керек дегенді білдіреді. «Ұсақ-түйектен» кейін әрдайым қайтадан есептен шығару, жасырын жазылымдар, «қайтарулар» жүреді, бұлар – іс жүзінде жаңа аударымдар, кредитті рәсімдеу әрекеттері.Мұның психологиялық жағы да бар: адам «тиынға» алданғанын мойындауға ұялады. Дәл осы үнсіздік алаяқтардың әрі қарай әрекет етуіне мүмкіндік береді.Адам үндемесе, банк те схема туралы білмейді және уақытылы ден қоя алмайды, жақындары да ескертілмеген және сол сценарийге тап болуы мүмкін, ал алаяқтар жұмыс істеп тұрған схеманы қайта-қайта қолдана береді.«Әзілден» басталған нақты оқиғаларЕр адамға «банктенбіз» деп &nbsp;қоңырау шалады. Ол алаяқтардың қоңырау шалып жатқанын түсініп, әзілдесуге көшті, оларға жауап берді, тіпті бір жерлерімен келісті де. Бір-екі күннен кейін «бонус» туралы хабар келіп, ол қосымшаға кіре алмай қалды.Қыз «курьерлік қызметтен» хабар алды. Қызық үшін не екенін көргісі келді. Телефон нөмірін, содан кейін «тексеруге арналған» кодты енгізді. Ақша бірден есептен шығарылған жоқ. Бірақ түнде бар жиғаны картасынан алынды.Жасөспірім мессенджер арқылы алаяқпен «күлкі үшін»&nbsp;хат жазысқан. Бір аптадан кейін оның аккаунтынан туыстарына ақша аудару туралы жазба түсе бастаған. Ұзақ түсіндіруге тура келді.Бұл әңгімелерге ортақ бір нәрсе бар: әр кезеңде адам жағдайды басқарып отырғандай көрінеді, бірақ бұл елес.Нақты не жұмыс істейді?Кез келген күдікті қоңырау немесе хабарлама болған кезде, әңгімені дереу аяқтап, банкке ресми нөмірге қайта қоңырау шалу, көкейіңізге сәл де болса күмән туындаса, картаны бұғаттау қажет және операциялар мен хабарламаларды мұқият тексеру маңызды. Мұндай жағдайларды жақын адамдарыңызбен, әсіресе балалармен және қарт туыстармен талқылау өте маңызды.Fingramota.kz-тен ұсынымдарАлаяқтармен ойнамаңыз. Кез келген әзіл немесе «тексеру» қылмыскерлер үшін сигнал болып табылады. Күмәнді сілтемелерге өтпеңіз және СМС арқылы келген кодтарды енгізбеңіз, тіпті «тексеру үшін». Аз ғана болса да алынған ақшаға назар аударыңыз. Ақшаның аз мөлшерде болса &nbsp;алынуы, үлкен шығындарға апаратын алғашқы қадам болуы мүмкін. Туындаған мәселе туралы уақытында айтыңыз. Банкке немесе жақындарыңызға неғұрлым тезірек хабарласаңыз, алаяқтардың одан әрі әрекет ету мүмкіндігі соғұрлым аз болады. Сценарийлерді отбасыңызбен талқылаңыз. Балалар, қарт туыстар мен достар алаяқтардың типтік схемаларын түсінуі керек. Сіз схемадан да ақылдымын деп ойламаңыз. Өзіңізге деген сенімділік сізге зиянын тигізуі мүмкін.<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/5_06eabfeb49.png" alt="5.png"> Есіңізде болсын, алаяқтар азаматтардың аңғалдығынан ғана емес, сонымен бірге олардың өзіне деген сенімділігінен де ақша табады. Әзіл, ирония, «мен бәрін басқарып отырмын»&nbsp;мұның бәрі сізді қорғай алмайды. Егер сізбен алаяқтар байланысқан болса, ойынға қатысушы болып табылмайсыз, ең дұрысы ойыннан бірден шыққаныңыз жөн. Сіз онымен сөйлесіп тұрған аралықта, олардың бүкіл деректеріңізді алу мүмкіндігі арта түседі.Өзіңізге, жақындарыңызға қамқорлық жасаңыз және Fingramota.kz-пен бірге қаржылық сауаттылығыңызды арттырыңыз!Фото: fingramota.kz

«Көп ойнаған бір жылар»: неліктен алаяқтармен ойнау жақсылыққа әкелмейді

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Былтыр банктер «шыбық басын сындырмай» 3 триллион теңгеге жуық табыс тапты. Бұл туралы Үкіметтің кеңейтілген отырысында Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев айтты, – деп хабарлайды<a href="https://kaz.inform.kz/news/biltir-bankter-shibik-basin-sindirmay-3-trillion-tengege-zhuik-tabis-tapti-prezident-93c747/">&nbsp;KAZINFORM</a><blockquote>— Жаңа инвестициялық кезеңнің тиімді жүзеге асуы көбіне қаржы секторының белсенді атсалысуына байланысты. Бүгінде еліміздің қаржы нарығындағы жиынтық активтердің 84 пайызы банк саласына тиесілі. Дегенмен бизнеске берілетін қарыз үлесі төмен деңгейде қалып отыр. Не бары 38 пайызды құрайды. Ал екінші деңгейлі банктер былтыр «шыбық басын сындырмай», еш қиналмай 3 триллион теңгеге жуық табыс тапты, — деді Мемлекет басшысы.</blockquote>Президент банктер экономиканың негізгі қаржыландыру көзі ретінде өзінің заңды рөліне оралуы үшін жағдай жасау қажет деген талай рет айтылғанын еске салды.<blockquote>— Бірақ сылтау таусылмайды. Нәтижесінде банк жүйесіндегі алаяқтық әрекеттерге куә болдық. Ірі, жүйе құраушы банктер мемлекет тарапынан орасан зор көмек берілгеніне қарамастан, дағдарысқа ұшырап, тура мағынасында 1 долларға сатылды, — деді Қасым-Жомарт Тоқаев.</blockquote>Мемлекет басшысы қазір банктердің өзіне тартатын қаржы ресурстарының құны жоғары деген әңгіме айтыла бастағанын атап өтті.<blockquote>— Олардың экономиканы қаржыландыруына осы кедергі келтіріп отыр-мыс. Демек, экономиканы қолжетімді кредитпен қамтамасыз етудің жалғыз жолы — инфляцияны тұрақтандырып, деңгейін төмендету, содан кейін нарықтық мөлшерлемені азайту. Тағы да қайталап айтамын: бұл ретте Үкімет пен Ұлттық банктің жүйелі, үйлесімді әрі кәсіби тұрғыда жұмыс істегені маңызды. Халықаралық валюта қорының кеңесіне құлақ асып, түрлі терминологияны оңды-соңды қолдануға аса көп ақылдың қажеті жоқ. Аздап ойланып, тым болмаса көптеген түйткілді шешуге талаптанып көру, бұл — басқа мәселе, — деді Президент.</blockquote>Фото: Нұрболат Нұржаубай

Қазақстан және Қызылорда облысының жаңалықтары: Қаржы