Kyzylorda-news.kz. Балалар жылына тарту ретінде Сыр төрінде республикалық оқушылар айтысы ұйымдастырылды. «Көктем нұры» атауымен айшықталған дода әз-Наурыз мерекесінің ажарын ашты.
Айтысқа еліміздің 5 өңірі мен Қызылорда қаласы және Сырдария, Шиелі аудандарынан келген 10 айтысқер бақ сынады. Айтысқа сусап келген тұрғандар сөзден қамшы өрген арқалы жас ақындардың өнеріне тәнті болды.
Облыс әкімі Гүлшара Әбдіқалықова айтыстың алқасын қыздырып, сөз додасына түскен жас ақындарды қолдап, Балалар жылы аясында оқушылар арасындағы айтыстың Қызылордада басталуының өзіндік мәнін атап өтіп, өңірде айтыстың орнына тоқталды.
<blockquote>
 Ойлы сөзді айта білген айтыс ақындарын халық қашан да құрмет тұтқан. Облыста айтыс дәстүрлі түрде үздіксіз өтіп келеді. 
 Сыр елі өзінің әрідегі Нартай, Манап, кешегі Маханбетқали, Замаддин, берідегі Серік, Елена, Әбілқайыр, бүгінгі Мұхтар, Нұрмат, Мейірбектей аймақ айтысын асқақтатып жүрген ақындарымен мақтанады. Соның ішінде айтыстың Ақтаңгері Мұхтар Ниязовтың үш мәрте «Алтын домбыра» иегері атанып, мәңгілікке сыйға тартуы – ұлттық өнеріміздің Сыр еліндегі мәртебесінің көрсеткіші секілді. 
 Бүгін, міне, ұрпақтар сабақтастығының белгісіндей республикамыздың түкпір-түкпірінен дарынды, ойы зерек, темірқанат жас түлек ақындарымыз Сыр өңіріне жиналып отыр,-деді Гүлшара Әбдіқалықова.
</blockquote>
Сөздің құны жоғары қойған жас ақындардың сөз додасына белгілі айтыскер ақын, мемлекеттік «Дарын» сыйлығының иегері Бекарыс Шойбеков, үш дүркін «Алтын домбыра» иегері, Сыр сүлейі Мұхтар Ниязов және белгілі жыршы-термеші, халықаралық конкурстарының лауреаты, халықаралық ақын-жыраулар Одағының мүшесі Амандық Бүрлібаев төрелік етті.
Байқау қорытындысымен халық ақыны Манап Көкенов атындағы бас жүлде мен ақшалай сыйлық қызылордалық Мейіржан Қартбайға табысталды.
І орын алған маңғыстаулық Ерсұлтан Аушановқа, ІІ орын шиелілік Әмірхан Эльдарға бұйырды. Сондай-ақ, Тараз қаласының тумасы Алихан Яшар мен ақтөбелік Нұрадин Арай ІІІ орынды өзара бөлісті.
Мұнан бөлек, арнайы номинация жеңімпаздарына 100 мың теңгеден 5 жүлде табысталды.
<img src="https://kyzylorda-news.kz/wp-content/uploads/2022/03/fb_img_1647855535210.jpg" alt="" />
<img src="https://kyzylorda-news.kz/wp-content/uploads/2022/03/fb_img_1647855537881.jpg" alt="" />
<img src="https://kyzylorda-news.kz/wp-content/uploads/2022/03/fb_img_1647855542157.jpg" alt="" />

Сыр елінде республикалық оқушылар айтысы өтті

Kyzylorda-news. kz. 22-24 наурыз аралығында атмосфералық фронттарға байланысты Қазақстан аумағының басым бөлігінде құбылмалы ауа райы сақталады.
«Қазгидрометтің» болжамынша, елдің солтүстік және шығыс өңірлерінде боран соғып, қар жауады.
Республиканың оңтүстігінде жауын-шашын, кейде қатты жауын-шашын (жаңбыр, қар) жауады.
Ал 23-24 наурызда республиканың батыс өңірлері Солтүстік-Батыс антициклонының ықпалында болады. Соның салдарынан мұнда жауын-шашын жаумайды.
Республика бойынша тұман түседі және жел күшейеді.
Еліміздің шығысында, солтүстігінде және орталығында түнгі температура 5-13-тен 10-18 градусқа дейін ауытқиды.
Күндіз термометр 0-8 градус аяздан аспайды, республиканың оңтүстік жартысында ауа температурасы түнде 0-8 градус, күндіз 2-10 градус жылы болады.

Наурыз мейрамында ауа райы қандай болады?

Kyzylorda-news.kz. Бар игілік балаларға! Президент бекіткен Балалар жылы аясында Сыр елінде түрлі деңгейде іс-шаралар бастау алды. Өткен аптада оқушылар үшін заманауи обсерватория мен киностудияның лентасы қиылса, бүгін аймақ бүлдіршіндеріне арнап “Еркетай” балалар алаңы ашылды.
Әз-Наурыз мерекесі сәтінде облыс әкімі Гүлшара Әбдіқалықова балалардың интеллектуалды дамуына арналған орталық Ә.Тәжібаев атындағы облыстық әмбебап ғылыми кітапханасына барып, «Балалар кітап әлемінде» атты танымдық іс-шараға қатысты.
Өңір басшысы аймақтың бас кітапханасында бүлдіршін оқырмандардың көркем әдебиетті қызығып оқып, көңілді уақыт өткізу үшін жасалған көрме бұрыштары мен арнайы кабинеттерді көріп, зейіні ерек балалармен тілдесті.
Кітапхана қорындағы балалар әдебиеті жас ерекшелігіне қарай бірнеше залға қойылған. Мәселен, «Балдырғандар» залында мектепке дейінгі және бастауыш сынып оқушыларына арналған танымдық энциклопедиялар, трансформер кітаптары, әлем елдерінің ертегілер жинақтары бар. Мұнан бөлек, «Кітаппен бірге өсеміз», «Әжемнің ертегілері», «Ертегілер елінде» жобалары аясында алынған туындылар да беріледі. Аймақ басшысы «Балдырғандар» залында бүлдіршіндермен әңгімелесіп, олардың кітап оқуға деген ынтасы туралы ой өрбітіп, зерделі оқушыларға «Наурыз қалта» сыйлықтарын таратты.
«Балалар әдебиеті» залында 8-14 жастағы оқырмандарға мектеп бағдарламасын игеруге көмектесетін анықтамалық және оқу-әдістемелік әдебиеттер қарастырылған. Сондай-ақ, бөлім жанындағы «Алақай» қуыршақ театры мен «Ісмер» үйірмесі қызмет көрсетуде. Оқу бөлімінің жұмысымен танысқан облыс әкімі қызметкерлеріне сәттілік тілеп, кітапхана директорына балалар кітаптарының топтамасын сыйға тартты. 
Сондай-ақ, Балалар жылы аясында кітапханада түрлі-түсті әсемдеп безендірілген «Еркетай» ойын алаңы ашылды. Мұнда балалар еркін демалып, кітап оқып, үстел футболын ойнап, шахматпен ой сергітіп, түрлі пазлдарды құрастырып, ми тынықтыра алады.
<img src="https://kyzylorda-news.kz/wp-content/uploads/2022/03/fb_img_1647854391547.jpg" alt="" />
<img src="https://kyzylorda-news.kz/wp-content/uploads/2022/03/fb_img_1647854383607.jpg" alt="" />
<img src="https://kyzylorda-news.kz/wp-content/uploads/2022/03/fb_img_1647854396352.jpg" alt="" />
<img src="https://kyzylorda-news.kz/wp-content/uploads/2022/03/fb_img_1647854388528.jpg" alt="" />

Балалар жылы: Қызылордада &#8220;Еркетай&#8221; балалар алаңы ашылды

Kyzylorda-news.kz. Қазақстанда Наурыз есімді бір жарым мыңға жуық адам тұрады. Бұл туралы Ұлттық статистика бюросы хабарлады.
Ұлттық статистика бюросы көктем мен жаңару мерекесі қарсаңында Қазақстанда Наурыз есімді қанша адам тұратыны туралы инфографика дайындаған.
<blockquote>
 “Қазақстанда Наурыз есімді 1 453 адам болса, оның 1 417-і ер адам, 36-ы әйел. Наурыз есімді азаматтардың көбі Маңғыстау облысында – 278 адам, Түркістан облысында – 190 адам, ал Қызылорда облысында – 160 адам тұрады”, – делінген ақпаратта.
</blockquote>
2021 жылғы 1 қаңтар мен 2022 жылғы 1 қаңтар аралығында Наурыз есімді 17 сәби дүниеге келген екені.
<a href="https://kaz.tengrinews.kz/">Tengrinews.kz</a>

Қазақстанда Наурыз есімді қанша адам бар?

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a>. Бүгін тамыры терең, тарихы кенен – Қазалы ауданының тұрғындары Ұлыстың ұлы күні – Наурыз мерекесін көтеріңкі көңіл күйде қарсы алды.
Аудан орталығы – Әйтеке би кенті мен Қазалы қаласында тігілген киіз үйлер ерекше сәнділігімен көз тартады. Тұрғындар үстеріне ұлттық киімдерін киіп, бір-бірімен ыстық ықыласпен көрісуде. Өзара ізгі тілектерін айтып, кездескен адамға жақсы ниеттерін білдіріп жатқан олардың қай-қайсысының да осы күнді асыға күткені байқалады.
Мерекелік шаралар Қазалы қаласынан бастау алды. Орталық алаңға жиылған тұрғындарды аудан әкімі Мұхтар Оразбаев мерекемен құттықтап, ізгі тілегін жеткізді.
Қалалық мәдениет үйінің өнерпаздары әннен шашу шашып, көпшілікке мерекелік көңіл күй сыйлады. Мерекеге келген халық орталық алаңға тігілген киіз үйлерден Наурыз көжеден ауыз тиіп, бір-біріне жылы лебіздерін білдіріп жатты.
Бас шара Әйтеке би кентіндегі Орталық алаңда өтті. Мұнда 9 ақшаңқан киіз үй тігілді. Мерекелік шараны тамашалауға келгендер бауырсақ пен наурыз көжеден ауыз тиді.
Аудан әкімі Мұхтар Оразбаев ең алдымен ардагерлермен бірге Қ.Пірімов көшесінің бойына көшет отырғызды.
Мұнан соң аудан басшысы Мұхтар Әуесұлы құрметті қонақтармен бірге Орталық алаңда орналасқан көрмелермен танысты. Көрмелерде қазақтың ұлттық салт-дәстүрлері мен ойындары, қолөнер және тағы басқа дүниелері көрсетілді. Сондай бір сәтте аудан әкімі Мұхтар Оразбаев аяғын тәй-тәй басқан бүлдіршіннің тұсауын кесіп, алдағы өміріне сәтті қадам тіледі.
Орталық алаңдағы шара «Қара жорға» биімен басталды. Үстеріне қазақтың ұлттық киімдерін киген 100 қыз бен жігітке халық риза болып, зор қошемет көрсетті.
Аудан әкімі Мұхтар Оразбаев қазалылықтар мен қонақтарды Наурыз мерекесімен құттықтады.
<blockquote>
 «Жаңару мен жасампаздықтың, ырыс пен берекенің арқауы Ұлыстың ұлы күні – Наурыз мейрамы құтты болсын! Тарихи тамыры тереңге бойлаған Әз Наурыз дана халқымызда қай кезде де еңсесі биік елдіктің, іргесі сөгілмес бірліктің, ырыс пен ынтымақтастықтың мерекесі болып есептеледі. Бұл – күн мен түн теңеліп, мал төлдеп, елдің аузы аққа тиетін, жер бетіне шаттық орнайтын күн. Бірлік пен ынтымаққа, адамгершілік пен имандылыққа үндейтін Наурыз мейрамы отанымызға береке, халқымызға игілік, мемлекетімізге молшылық, әрбір шаңыраққа бақыт пен шаттық әкелсін. Еліміз аман, жұртымыз тыныш болсын. Ақ мол болсын! Баршамызға Наурыз мерекесі құтты болсын», – деді аудан басшысы Мұхтар Әуесұлы.
</blockquote>
Бұдан кейін сахна төріне шыққанаудан өнерпаздары мың бұрала би билеп, әуелете ән шырқап, жиналған жұртшылыққа мерекелік көңіл күй сыйлады.
<img src="https://kyzylorda-news.kz/wp-content/uploads/2022/03/07.jpg" alt="" />
<img src="https://kyzylorda-news.kz/wp-content/uploads/2022/03/08.jpg" alt="" />
<img src="https://kyzylorda-news.kz/wp-content/uploads/2022/03/06.jpg" alt="" />

Қазалылықтар Ұлыстың ұлы күнін тойлады

Kyzylorda-news.kz. Бассейнде жүйелі түрде жаттығу балаға біраз артықшылықтар сыйлайды. Ол баланың физикалық та, эмоционалдық та жағдайына жағымды әсер етеді. Бала жүзуден кейін өзін сабырлы сезінеді және сергектік қуатын алады.
Суда тұра алу 
Баланы суда тұруға үйрету — жаттықтырушының негізгі міндеті. Содан кейін ғана бала жүзу техникаларын меңгереді. Бұл екеуі де — бала күтпеген жағдайда пайдалана алатын маңызды дағдылар. Зерттеулер жүзу сабақтарына барып жүрген балалардың бассейнге жаттығуға бармайтын құрдастарына қарағанда суға батып кету қаупі әлдеқайда төмен болатынын дәлелдеген. Себебі жаттыққан бала суға құлап кетсе, қорқып кетпей, өздігінен шыға алады. Дегенмен, бала жүзу білсе де, оны суға қараусыз жібермеңіз.
Жаңа нейрондық байланыстардың түзілуі 
Баланы жаңа тәртіпке, соның ішінде жүзуге үйрету ми белсенділігін ынталандырады. Жаңа нейрондық байланыстар қалыптасады және баланың дамуы жылдамдайды. Бала бассейнде жаттыққан кезде қан айналым күшейіп, нейрондар оттегі мен олардың жұмысына қажетті қоректік заттар алады.
Бұлшықеттердің қатаюы 
Балалардың, соның ішінде кішкентай бүлдіршіндердің бассейндегі жаттығуын сырттан бақыласаңыз, ол жай сумен ойнап жатқан секілді көрінуі мүмкін. Бірақ негізінде бұл бұлшықет корсеті іске қосылатын қарқынды жаттығу. Бассейндегі жаттығулардың арқасында бала денесіндегі бұлшықеттердің 90%-ы қатаяды. Егер жас спортшы жүзудің түрлі стилін меңгерсе, ағзадағы барлық бұлшықет тобы дамиды.
Жан-жақты даму 
Бассейнде жүйелі түрде жаттығу баланың барлық физикалық қабілеттерінің дамуына ықпал етеді. Жүзу ағзаға жан-жақты әсер етеді. Жаттығулар бес негізгі физикалық қабілетпен жұмыс істеуге бағытталады: күш, жылдамдық, шыдамдылық, иілгіштік және ептілік. Бассейнде үйренген дағды балаға спорттың басқа түрлерінде де жетілуіне көмектеседі.
Жақсы ұйықтау 
Жүзу жаттығулары — бала ұйқысының сапасын жақсартатын тұрақты аэробты жүктемелер. Сондай-ақ, бассейнде жаттығу күндізгі ұйқышылдықтан арылтады. Жүзуді бала кестесіне қоссаңыз, ол кешке тез ұйықтап кетіп, таңертең сергек оянады.
Күйзелістен арылту 
Су бала психикасына жағымды әсер етеді және күйзелістен арылтуға көмектеседі. Жүзу жаттығуларының арқасында бала ағзасында эндорфиндер бөлінеді: олар күйзеліспен және нашар көңіл күймен күреседі. Судағы жаттығулар жалпы психикалық денсаулықты жақсартады.
Жүрек саулығы 
Жүзу жүрек-қан тамырлар жүйесінің жұмысына жағымды әсер етеді. Ол бала жүрегіне жылдам дамуға және көлемді сапалырақ жинауға көмектеседі. Дене температурасынан төмен температурадағы суға кірген кезде қан қысымы түседі. Жүзумен ұзақ айналысса, ол тамыр соғуының азаюына ықпал етеді: жаттыққан жүрек бұлшықеті аз мөлшерлі жиырылуда өз қызметін тиімді орындайды. Жүзу — керемет кардио-жаттығу. Бұл спорт түрінде зақым алу қаупі өте төмен.
Салауатты өмір салты 
Бала кішкентайынан жүзуді үйренсе, оған салауатты өмір салтын ұстану оңай болады. Ол жүзу жаттығулары арқылы салмағын бақылауда ұстай алады, дене пішінін жақсы формада сақтайды немесе оны күйзелісті түсіріп, босаңсуға пайдалана алады. Оған қоса, бассейнде бала қызығушылығы бірдей жаңа достар табады.
<a href="https://massaget.kz/layfstayl/sport/67611/">Massaget</a>

Баланың бассейнде жаттығуы жан-жақты дамуына көмектеседі

Kyzylorda-news.kz. Ұлыстың ұлы күні – Наурыз мерекесі жақындап келе жатыр. Осыған орай Наурыз мәзірінде болуы қажет басты тағамның бірі наурыз көже екені белгілі. Нутрициолог Меруерт Шахабаева диеталық ұлттық тағамдардың, соның ішінде наурыз көженің құрамына не қосылатынын айтып берді, деп хабарлайды <a href="https://kaz.tengrinews.kz/">Tengrinews.kz</a>.
Нутрициолог “диеталық наурыз көже бар ма?” деп таңғалатындарға жауап берді.
<blockquote>
 “Иә, диеталық наурыз көже бар. Алда Наурыз мерекесі келе жатыр. Соған орай жеңіл түрде наурыз көже дайындауға болады. Оған&nbsp;бір шыны маш, бір шыны жүгері, бір шыны үрме бұршақ, бір шыны бидай, бір шыны бұршақ, ешкі айраны немесе үй айранын&nbsp;қосса жеткілікті. Жетіншісі – татымына қарай тұз. Жеті түрлі тамақ қосу арқылы наурыз көжеге жасалады. Айтылған жеті түрлі дәм құрамында күрделі көмірсу бар. Ол тез қарын аштырмайды. Бұл дәнді дақылдарды түнде суға салып қойған дұрыс. Себебі олардың құрамында фитин қышқылы бар. Фитин қышқылы дәнді-дақылды сыртқы ортадан қорғайды. Түнде суға салып қойып, таңертең пісірсек, фитин қышқылы жойылады. Сонымен қатар, оның ағзаға сіңімділігі де артады. Дәнді-дақылдардың сіңімділігін арттыру үшін үнемі жуып пайдалану қажет. Ешқандай қазы-қарты, құйрық майсыз да осылай наурыз көже дайындауға болады. Бұл асқазанға ауырлық түсірмейді. Таңертең жеке-жеке суға пісіріп, суыған соң айран құю керек. Міне, диеталық наурыз көженің мәзірі осындай”, – деді ол.
</blockquote>
Сонымен қатар, маман наурыз мәзіріне қандай тағамдар жататынын санамалап берді.
<blockquote>
 “Наурыз мәзіріне диеталық наурыз көже, құрт, табиғи сары май, жент жатады. Нан-бауырсақтың орнына диеталық қытырлақ нан тұтынуға болады. Диеталық қытырлақ нан ашытқысыз жасалады немесе үйден ашытқысыз нан пісіруге болады. Осы орайда жент құрамын айтып өтейін. Оған тортасынан айырылған сары май, таза бал, тары-талқан, мейіз, жаңғақ қосуға болады. Қанттың орнына таза бал қосылады. Бұл рецепт тойымды әрі пайдалы”, – деді маман.
</blockquote>
Нутрициолог ұлттық тағамдардың ағзаға пайдасын әңгімеледі.
<blockquote>
 “Ұлттық тағамдар денсаулыққа өте пайдалы. Мысалы, ешкі сүтінен жасалған йогурттың немесе ешкі айранының пайдасы зор. Әдетте ешкі сүті ана сүтіне балама ретінде қолданылады. Ешкі сүті ішектегі пайдалы бактерияны қамтамасыз етеді. Олар артса, имуннитет те жақсарады. Құрт – табиғи антисептик. Тамақ ауруымен жиі ауыратындар, тонзиллит, ангинаға шалдыққандар, тісі ауыратындарға құрт пайдалы саналады. Құрт құрамындағы тұз табиғи антисептик секілді қолданылады. Ал қазы-қарта, құйрық майды жақсы көретіндер таңертең тұтынғаны дұрыс. Түнде адамның өті де тыныштықта болады. Ұйықтаған кезде өт іркіледі. Таңертең табиғи жұмыртқа, май, қазы-қарта жесек, ұйықтап жатқан ағза тез оянады. Бұл өт ауруларының алдын алады, ми жұмысын, иммунитетті жақсартады”, – деді ол.
</blockquote>
Маман ұлттық сусындардың құрамында ақуыз мол екенін айтады. Ол қандағы иммуноглобулиннің артуына ықпал етеді.

Диеталық наурыз көжені қалай дайындайды?

Kyzylorda-news.kz. ЗК-169/1 тергеу изоляторында 22-наурыз Ұлыстың ұлы күні мерекесі алдында шаруашылық бөліміне қалдырылған сотталғандар арасында спорттық іс-шара өтті.
Жарысты мекеменің тәрбие бөлімі жоспарға сәйкес, Қызылорда облысының дене шынықтыру және спорт басқармасының бірлесе отырып ұйымдастырған.
<blockquote>
 “Біз, сотталғандарды ынталандыру мақсатында жарыстарды жиі ұйымдастырамыз. Бүгінгі іс -шараның мақсаты Наурыз мерекесін атап өту, ұлттық мерекені ұлықтау, сотталғандардың бойында салауатты өмір салтын қалыптастыру, оларды оң тәрбиеге қарай бағыттау болып табылады” – деді, әділет капитаны А. Тұрманов
</blockquote>
Жазасын өтеушілер арқан тарту, кір тасын көтеру, турникке тартылу бойынша екі топ болып сынға түсті.
Нәтежиесінде, білек күші басым түскен “Арлан” тобы арқан керуден алда болды.
ІІ орынды “Сұңқар “тобындағы жазасын өтеушілер кір тасын көтеруден озық түсті. 
Ал, турникке тартылу бойынша С есімді азамат, шыдамдылығымен барлығын басып озып, тобындағыларды жеңіске жетеледі.
<blockquote>
 “Бүгінгі шараны ұйымдастырушыларға рақмет айтамыз. Жарыс тартысты өтті. Бар күш жігерімізді салдық. Көктемнің жылы лебінен бе, желпініп, біраз сергіп қалдық. Тергеу изоляторы қызметкерлерін, барша қазақстандықтарды наурыз мерекесімен құттықтаймыз” – деді , жеңіске жеткен Сұңқар тобындағы азамат.
</blockquote>
<img src="https://kyzylorda-news.kz/wp-content/uploads/2022/03/img-20220321-wa0010.jpg" alt="" />
<img src="https://kyzylorda-news.kz/wp-content/uploads/2022/03/img-20220321-wa0012.jpg" alt="" />

Жазасын өтеушілер арасында ұлттық ойындардан жарыс өтті

Kyzylorda-news.kz. СҚО әкімі Құмар Ақсақалов Петропавлдағы жылу-электр орталығындағы апатқа қатысты түсінік берді.
<blockquote>
 «Мемлекет басшысы қысқа уақытта Петропавл тұрғындарын жылумен қамтуды тапсырды. Кешегі апатқа дейін 4 қазандық агрегаты жұмыс істеді. Апаттың салдарынан екеуі істен шықты. Түні бойы орталықта екі қазандық қана жұмыс істеді. Кешке қарай барлық төрт қазандық агрегаты қалалықтарды жылумен қамтиды, яғни орталық апатқа дейінгі жағдайда жұмыс істейді», – деді Құмар Ақсақалов.
</blockquote>
Облыс әкімінің айтуынша, кеше апат орында бір адам жұмыс істеген. Қазір жұмысшы іздестіріліп жатыр. Басқа зардап шеккендер жоқ.

Құмар Ақсақалов: Петропавлдағы тұрғын үйлер кешке дейін жылумен толық қамтылады

Kyzylorda-news.kz. Әзірбайжанда Наурыз мейрамы немесе сол тілде айтқанда Новруз байрамы – Әзірбайжан халқының да ең сүйікті мейрамдары санатында. Бұрын осы мейрамның құрметіне жергілікті халық 6 күн қатарынан жұмыс істемей, молынан берілген демалыс күнін көңіл көтеріп, асыр салып тойлатқан. Тәуелсіздік алған соң бұл мереке ресми түрде аталып өте бастаған. Бірақ бұл жайт демалыс күндерінің мерзімін қысқартып, мейрамды 21-23 наурыз аралығына қойған екен. Десе де қазіргі таңда елдің Оңтүстік өңірінде сол баяғы ескі дәстүр сақталып қалған.
Бұл елде наурыз мерекесіне дайындық біздегідей бірнеше күн бұрын басталады. Дәлірек айтсақ, ескі жылдың соңғы сәрсенбісі, яғни «ахыр чершенбе» күнінен бастап, Жаңа жыл қамына кірісетін көрінеді. Сол күні үй мен ыдыс-аяқтарын тазалап, өмірден өткен туған-туыстарына дұға етеді. Ал Жаңа жыл кірген күні ерте тұрып, өзенге немесе бұлақ басына барып, шомылады. Жаңа жылдың бірінші күнін таза ниетпен, ақ пейілмен қарсы алады. Әзірбайжандар&nbsp;жаңа жылдың бірінші күнінде оразасын балмен немесе қантпен ашады. Бұл өмірі бал мен шекер сынды тәтті болсын деген ниеттері.
Тағы бір айта кетерлік жайт, олар сол күндері үйін жұпар иіспен тазалап шығады. Солай үйді жын-шайтаннан, өзін теріс пиғылдан тазалайды. Артынша тәтті-дәмділерін қойып, бір-бірін қонаққа шақырады. Мерекенің қуанышымен-ақ өтіп кететін Жаңа жылдың алғашқы күні олар да түрлі ас қойылған ақ дастарқанмен қарсы алады.&nbsp;«Йеди-левин»&nbsp;тағамы да&nbsp;ас мәзірінен қалмайды. Бұл тағам біздің наурыз көжемізге ұқсас. Оған да жеті түрлі дәм қосылады. Сонымен қатар, бұл елдің дастарқанынан «с» әрпінен басталатын дәстүрлі сумах тағамы, скед – яғни сүт, сірке суы мен бидайдан, ұннан жасалған семени ботқасын көре аласыз.
Дастарқанға айна мен балауыз және боялған жұмыртқа міндетті түрде қойылады. Өйткені&nbsp;бұл күні&nbsp;айна мен жұмыртқаның атқарар ролі ерекше. Әзірбайжан халқының ежелден келе жатқан аңызы бар. Ол аңызға сенсек, жер үлкен өгіздің мүйізінде тұр. Жаңа жыл кіргенде бұқа жерді бір мүйізінен екінші мүйізіне ауыстырады. Дәл сол кезде жер қозғалып, көптен күткен Жаңа жыл да кіреді. Міне, сол жердің қозғалған сәтін қалт жіберіп алмау үшін айнаның үстіне боялған жұмыртқаны қояды. Жұмыртқа орнынан сәл қозғалса немесе қимылдаса – Жаңа жыл кірді деген сөз.
Әзірбайжандықтардың салты Иран жұртының дәстүріне ұқсас. Иран халқы үшін Наурыз басты мереке. Яғни олар біз секілді Жаңа жылды екі рет тойлап, әуреге түспейді. Көктемнің бұл айын ирандықтар Фавардин атап кеткен. Жаңа жыл кірмес бұрын ирандықтар жасамық, бидай сынды дәнді дақылдарды өсіріп, солардың өскінімен үйлеріне әшекей жасайды. Бұл – үйден тоқшылық кетпесін дегені. Оған қоса, өсіп-өркендеудің нышаны іспетті. Дәнді-дақылдардың өскіні үйде 13 күн тұрып, содан кейін өзенге тасталады.
Бұл елде де ескі жылдың ақырғы сәрсенбісі ерекше күн. Сәрсенбінің сәтінде Иран жұрты үлкен от жағады. Бұл жаңаруды білдірсе керек. Сонымен қатар жаңарудың белгісі ретінде бұл күнде қандай да бір жаңа киім алуы міндетті екен. Ирандықтар Наурыз мейрамының тағамын жеті жаңғақ түрінен жасайды. Жаңа күн туғанда ел ақсақалдары жасы кіші балаларға күміс немесе алтыннан жасалған тиын табыс етеді. «Аиди» деп аталатын бұл дәстүр келер ұрпақ аталарының жолын қуып, жасына-жас қосылып, үбірлі-шүбірлі болсын дегенді білдіреді.
Түркияда да бұл күндері ұлттық тағамдар дайындалып, мол дастарқан жайылады. Бұл айды түріктер «Сұлтан невруз» атаған. Мереке күндері олар да бір-бірінің үйін аралап, амандық сұрасып, Жаңа жылмен құттықтайды.
Түрікменстан жұрты да бұл күнге алдын ала дайындалады. Яғни ескі жылда істелетін жұмысты жаңа жылға қалдырмау қағидасы бар. 5-6 күн бұрын басталатын дайындық барысында олар үй-жайын реттеп, тазалап, тағам дайындауға кіріседі. Бірінші астың атасы – нанды, одан кейін түрлі ұлттық тағамдарды пісіреді. Келесі жылдың табысты болуы үшін дастарқанды барынша молынан жаюға тырысады. Ал мереке күні палау пісіріледі. Сонымен қатар ұн мен қанттан және бірнеше дәнді дақыл түрлері қосылатын «семени» тағамы қатар дайындалады. Сол күні дастарқанға арабтың «син» әрпінен басталатын жеті тағам түрі де қойылуы парыз екен.
Палаудың отаны – Өзбекстанда бұл мереке ұзаққа созылады. 13 күн
бойы өзбек жұрты туған-туыстарын аралап, той тойлайды. Олар 13 күн бойы істеген игілікті ісі айдан-айға ұласып, бір жыл бойына жалғасады деп сенеді. Сол себепті де бұл күндері ескі реніш пен қарыздарын кешіріп, барынша көңілді жүруге тырысады. Мерекенің алғашқы күндері түрлі ұлттық ойындар ұйымдастырылып, мерекелік іс-шаралар өткізіледі. Бұл мейрам Самарқан мен Бұқар асып, той тойға ұласады. Бір қызығы, келесі жылдың қандай болатынын бұл халық үйге келген алғашқы қонақтың құтты қадамымен өлшейді екен. Ол адам жайдары, көңіл күйі көтеріңкі болса, жыл жақсы өтіп, үйге бақыт кіреді деген сөз. Ал тоқтықтың белгісі ретінде мейрам күндері әрбір үйдің дастарқанына «сумалак» асы қойылады. Бұл ас та бидайдан жасалады.
Тәжікстан жұрты да осы «суманақ» немесе «сумалақ» тағамын әзірлейді. Бұл елде Наурыз 21-24 аралығында тойланады. Аталған барлық&nbsp;елдегі секілді тәжіктер де тағамның мол болғанына көп көңіл бөледі. Жаңа жылдың алғашқы күні дастарқанға ұн мен еттен жасалған тағамдар көп қойылады. Сумалақты дайындау бір апта бұрын басталатын көрінеді. Дәл мерекеге әзір болған тағамға бірінші құран оқылып, содан кейін туған-туыс пен көрші-қолаңға таратылады. Ол жақтың жұртында тағамды татпас бұрын іштей тілек тілейтін дәстүр де бар көрінеді.
Қырғыз көршіміз де бұл күні «ноорузкөжесін» пісіріп, туған-туыстың басын қосып мәре-сәре болады. Бұл күндері қырғыз жұрты ұлттық киімдерін киіп, көрші-қолаңды аралап, Жаңа жылмен құттықтап шығады. Байқасаңыз, біздің елден еш өзгешелігі жоқ. Тек тағам түрлері бөлектеу. Қырғыз халқы бұл күндері наурыз­көжемен қатар «ауз көже» мен «кавут» дәстүрлі тағамдарын дайындайды. Осындай ортақ мерекені қарақалпақ жұрты, қырым татарлары, башқұрттар, Солтүстік Кавказ елі, тіпті Қытайды мекен еткен түркі тілдес шағын ұлттар да тойлайды.
Бұл күндері аты аталған елдерде жеті түрлі қоспадан тұратын көже немесе басқа да тағам түрлері дайындалып, шама-шарқы жеткенше той жасап, мерекелік іс-шаралар өткізеді. Байқағаныңыздай, Наурыз мейрамы Еуразия құрлығын мекен еткен біраз ел үшін жат емес. Барлығы да Наурызға ұлық мереке деп, үлкен мән берген. Иә, әрқайсының салты басқа, дегенмен тағамдарында жеті түрлі қоспаның болуы кездейсоқ болмаса керек.&nbsp;
<a href="https://kostanaytany.kz/archives/19478">Kostanaytany.kz</a>

Өзге елдегі Наурыз мейрамы

Kyzylorda-news.kz. Қазақтың салт – дәстүрін насихаттау мақсатында Ұлы мерекеге орай Қызылорда облысының полиция департаментінде “Армысың – әз Наурыз!” мерекелік іс-шарасы ұйымдастырылды.
“Динамо” спорттық кешенінде өткен шара барысында мейрам аясында байырғы дәстүрлерді ұлықтау мен оларды жаңа заманның мәдени үдерісімен сабақтастыру барысында оның жалпы адамзаттық ізгілікті мұраттарын көрсетіп, қайырымдылық сипатын түсіндіруге айрықша мән берілді.
Мерекелік шараны салтанатты түрде Қызылорда облысы полиция департаментінің Арнайы және жұмылдыру басқарма бастығының орынбасары полиция подполковнигі Дәулет Сейтов пен «Динамо» спорт кешенінің өкілі Алмас Асқаров ашып, көпшілікті Наурыз мерекесімен құттықтады.
Мерекелік шараға қызметкерлерден құралған 6 команда қатысты. Олар “Ләңгі тебу”, “Арқан тартыс”, ” Қол күрес” және ” Гір (гири) көтеруден” сайысты. Сондай – ақ сайысқа қатысушылардың тарапынан ұлттық киімдердің жарасымдылығы, ұлттық ойындар мен салттардың көрсетілуі бойынша да деңгейлері бағаланды.​ Ұлыстың ұлы күні қарсаңында ұйымдастырылған байқау тартысты өтті. Қазылар алқасының шешімімен​ “Ләңгі тебу” сайысы бойынша I орынды «Қыран» тобы иеленсе, II орынды «Тұлпар», ал​ III орынды «Барыс» командасы жеңіп алды.​ “Арқан тартыс” сайысында I орынды өжеттілік көрсеткен «Тұлпар» бірлестігі қанжығасына байласа, II орынды «Қыран»,​ III орынды «Бірлік»​ құрама командасы иеледі. Командалық сайыстардан бөлек жеке жарыстар да өткізілді.​ ” Қол күрестен” жүлделі I орынға Савлябеков Бауыржан,​ II орынға Мұханов Болатхан, III орынға Абдывалиев Ғани ие болды. Соңғы сайыс “Гір (гири) көтеруден” I орынды Абдывалиев Ғани, II орынды Мұханов Болатхан, III орынды Удеров Шахмардан жеңіп алды. Олар дипломдармен және бағалы сыйлықтармен марапатталды. Жеңімпаздарды жүлделі орындарымен Қызылорда облысының Полиция департаменті бастығының орынбасары полиция полковнигі Утегенов Әміржан құттықтап, сыйлықтарын табыстады.
Дәстүрлер мен құндылықтар жаңғыратын ұлт пен ұлтты, туыс пен туғанды жақындастыратын Наурыз мерекесіне орай ұйымдастырылған іс – шара Қызылорда облысының Полиция департаментінің бастауымен жоғары деңгейде өтті.

Қызылордалық полицейлер ұлттық ойындардан сайысқа түсті

Kyzylorda-news.kz. Қай ұлттың тарихына үңілсек те, қайсыбір халықтың әдебиетін оқысақ та ежелгі тарихтан, бұрынғы танымнан сыр шертетін небір ұғымдарды, соны бейнелеуге қолданылған не түрлі сөздерді кездестіреміз. Назар салып, үңіле қарасақ, сол ұғымдардың мәні бір, мазмұны терең екендігіне көз жеткіземіз. Бұның барлығы ежелгі халықтардың дүниетанымы ұқсас, сенімі бір, әлеуметтік-мәдени құндылықтары ортақ болғандығын көрсетеді. Сондай ұғым-түсініктің бірі — Наурыз сөзі.
«Наурыз» деген не, мән-мағынасы қандай, ол қалай мереке болды деген сауалдарға жауап іздеп көрелік. 
Алдымен «наурыз» сөзінің танымдық, мәдени, әлеуметтік мағыналарын айқындап, осы уақытқа дейінгі өзгерістерін қарастырып, бүгінгі заманның контексіндегі өзектілігіне шолу жасайық. 
Көне парсы тілінде нава-жаңа + рәзаңһ-күн, «жаңа күн» мағынасында, қазіргі парсы тілінде де сол мағынамен қалған (но-жаңа + роуз-күн; мағынасы «жаңа күн»), яғни «жаңа жылды» білдіреді. 
Бұл мерекені ежелгі гректер «патрих», тәжіктер «гүл гардон», хорезмдіктер«наусарджи», армяндар «навасарди», татарлар «нардуган», чуваштар «норис ояхе» деп атайды.
Қазақ бұл күнді «Ұлыс оң болсын, ақ мол болсын» деп өзінің тұрмыс-тіршілігіне, шаруашылық ыңғайына, салт-дәстүріне қарай бата-тілекпен байланыстырады. ҰЛЫС ОҢ БОЛСЫН дегендегі «ҰЛЫС» сөзі екі түрлі тұрғыдан түсіндіріліп жүр. Бірінде «ұлыс» – біріккен сөз ретінде қарастырылады. Алғашқы нұсқасы – «ұлы іс». Қазақ тілінде екі дауысты қатар келгенде біреуі түсіріліп айтылады. Жаңа жылдың алғашқы күні жасаған жаңа әрекетің, ұлы ісің оң болсын деген мағынаны білдіреді. Екіншісі «ұлыс» – түрік, моңғол тілдерінде халық, мемлекет деген мағынадағы сөз. Сонда ол халықтың немесе мемлекеттің ұлы мерекесі дегенді білдіреді.
Ал АҚ МОЛ болсын деген мал-жаны төлдеп көбейіп, ырыс-несібесі артып, молшылыққа кенелуді аңғартады. Қалай айтса да түпкі мағынасы айналып келгенде «жаңа күн» деген мағынаны меңзейді.
Мерекені тойлау мәселесіне келсек, наурызды тойлайтын халықтар күнге табыну, отқа табыну, одан жер анаға табыну секілді ертедегі көпқұдайлықтың әсерінен қыстан аман-есен шыққанына тәубе ету, ауыртпалықтарды еңсеріп, жаңа бір істі қолға алуды, алдағы күнін жоспарлауды, оны ерекше атап өтуді көпшілік болып тойлауды әдетке, одан дәстүрге айналдырған. Кейін қаншама ғасырлық дәстүр біртіндеп мәдени құндылыққа айналып кеткен. 
Сонымен Наурыз мейрамы – ежелгі заманнан қалыптасқан жыл бастау мейрамы. Қазіргі күнтізбе бойынша (наурыздың 22) күн мен түннің теңесуі кезіне келеді. Міне, бір сөздің астарында мың ғасырлық сыр бар деген осы шығар бәлкім…. 
Ширек ғасырлық атеистік, коммунистік идеология қыспағында болған кеңестік түркі халықтары, оның ішінде қазақтар бұл мерекені тойламақ түгілі атын айтуға да шамасы болмағандығын баршамыз білеміз. Кеңестік идеологиялық саясаттың қатаң жүргізілгені соншалық бұл мейрамды халық жадынан шығарып, ұмыттырып та жіберген. Еліміз тәуелсіздігін алғаннан кейін ғана республикалық деңгейде аталмыш мейрамды жаңғырту жұмыстары белсенді жүргізіле бастады. Сол жылдардың куәгері ретінде осы Наурыз мерекесі жайлы кейбір есте қалған эпизоттармен бөлісейін. 
Басқа ауыл-аймақтар мен қалаларды қайдам менің бала кезімде біздің Майлытоғай аулында науырыз мерекесі үзбей тойланып, аталып өтетін.
Ауылдағы үйлері бір-біріне жақын орналасқан көршілер әрқайсысы өз үйлерінде науырыз көже жасап, оны сырлы шелекке құйып, уәделескен бір үйге әкеліп, үлкен қазанға құятын. Мұндай наурыз көже жиналатын үй ауылдың біз тұратын бөлігінде көбіне біздің үй, кейде Жақыман әкеміз бен Мұстап деген жездеміздің үйі болатын. Осындай жақын көршілер дайындап әкеп ортақ қазанға құйылатын наурыз көже мен мерекелік дастархан ауылдың әр бөлігінде бірнешеу болады. Ауыл адамдары сол дастархан мен наурыз көжеден кезекпен дәм татып, өлең айтып, би билеп, кейде ұлттық ойындар ұйымдастырып отыратын. Мұндай мерекелік дастарханға ауылдың үлкен кісілері көбіне есек мініп келетін. Біз, ауыл балалары, наурыз көжеге тойып алған соң, бір тобы сол есектерге мініп алып көкпар ойнайтын едік. Балалардың рұқсатсыз меніп кеткен есектеріне ауыл ақсақалдары ренжімейтін, қайта қызықтап, ойнымызды қолпаштап, қостап отыратын. Енді бір топ бала “ләңгі тебу” ойнын кіріссе, одан ересектері қол күрес, қазақы күрес, аударыспақ сияқты сайыстарға қатысатын. Осындай іс-шаралардың арасында әйелдер күресі де ұйымдастырылып, онда әзілқойлау жеңгелеріміз шынымен балуандардай күрескен болып, жиналған көпшілікті бір үлкен қызыққа батыратын. 
Кейін Алматыға оқуға түскенде, наурыз мерекесінің қалалы жерлерде тойланбағанын, тіпті мұндай ұлттық сипаттағы мерекелерге ескінің қалдығы ретінде тыйым салынғанын білдік. Сонда алғаш рет 1989 жылы Алматыда халық ақыны, қоғам қайраткері Мұхтар Шаханов ағамыздың бастамасымен кеңестік заманда үзіліп қалған наурыз мерекесінің республикалық көлемде қалалық саябақта тойлануына куә болдық. Кейін оны студенттер қауымы өз университеттерінде атап өтуді дәстүрге айналдырды. Сондай науырыз мерекесін өзім білім алған қазіргі Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогика университетінде біз де жатақхана жанына киіз үй тігіп, арнайы сценаримен оқу тобымыздағы қыз бен жігітті үйлендіріп, беташар рәсімін жасап, концерттік бағдарлама әзірлеп науырыз мерекесін тойлаған едік. Бұл елдік, халықтық мерекені ұлттық сипат беріп атап өтудің, рухани санамызды қайта жаңғыртудың бастауы болатын. Міне, қазір бұл мереке ресми билік тарапынан қолға алынып, мемлекеттік мерекелер тізіміне еніп, арнай демалыс күн беріледі.
Бұл мереке өзге айтулы күндерден бөлек, өйткені 22 наурыз – табиғаттың қайта көктеуі, күллі тіршіліктің оянуы, барлық адамзатқа тән жақсылықтың бастауы, ұлы істердің жоспарлануы мен жүзнге асуы, ұлыстың ұлы күні. Олай болса, елімізге, ұлысымызға мереке құтты болсын, Ұлыс оң болсын, ақ мол болсын! деген тілек айтамын.
Аман Мәделханұлы, 
Қорқыт ата атындағы Қызылорда универсмиетінің 
қауымдастырылған профессоры, ф ғ.к.
<img src="https://kyzylorda-news.kz/wp-content/uploads/2021/03/abasilov-1.jpg" alt="" />

Қазақстан және Қызылорда облысының жаңалықтары

Сыр елінде республикалық оқушылар айтысы өтті

Наурыз мейрамында ауа райы қандай болады?

Балалар жылы: Қызылордада “Еркетай” балалар алаңы ашылды

Қазақстанда Наурыз есімді қанша адам бар?

Қазалылықтар Ұлыстың ұлы күнін тойлады

Баланың бассейнде жаттығуы жан-жақты дамуына көмектеседі

Диеталық наурыз көжені қалай дайындайды?

Жазасын өтеушілер арасында ұлттық ойындардан жарыс өтті

Құмар Ақсақалов: Петропавлдағы тұрғын үйлер кешке дейін жылумен толық қамтылады

Өзге елдегі Наурыз мейрамы

Қызылордалық полицейлер ұлттық ойындардан сайысқа түсті

Наурыз жыл басы —барлық ұлы істердің бастауы

Қазақстан және Қызылорда облысының жаңалықтары

Сыр елінде республикалық оқушылар айтысы өтті

Наурыз мейрамында ауа райы қандай болады?

Балалар жылы: Қызылордада &#8220;Еркетай&#8221; балалар алаңы ашылды

Қазақстанда Наурыз есімді қанша адам бар?

Қазалылықтар Ұлыстың ұлы күнін тойлады

Баланың бассейнде жаттығуы жан-жақты дамуына көмектеседі

Диеталық наурыз көжені қалай дайындайды?

Жазасын өтеушілер арасында ұлттық ойындардан жарыс өтті

Құмар Ақсақалов: Петропавлдағы тұрғын үйлер кешке дейін жылумен толық қамтылады

Өзге елдегі Наурыз мейрамы

Қызылордалық полицейлер ұлттық ойындардан сайысқа түсті

Наурыз жыл басы —барлық ұлы істердің бастауы

Балалар жылы: Қызылордада “Еркетай” балалар алаңы ашылды