<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Елімізде «Халықтық Конституция қарапайым сөздермен» деп аталатын цифрлық платформа іске қосылды. Жобаны «AMANAT» партиясы фракциясының мүшесі, Мәжіліс депутаты Әбутәліп Мүтәлі таныстырды. Бұл – Қазақстан Республикасы Конституциясындағы өзгерістерді түсінуге және негізгі заңның әртүрлі редакцияларын салыстыруға көмектесетін чат-боты бар AI-сервис.Депутаттың айтуынша, жаңа Конституция жобасына деген қызығушылықты ол өңірлердегі тұрғындармен кездесулер барысында байқаған. Жаңа Конституцияны қолдауға бағытталған Жалпыұлттық коалиция құрамында ол Жамбыл облысы мен еліміздің басқа да бірқатар аймағын аралаған. Сол кездесулерде тұрғындар құжаттың олардың өміріне, жұмысына және өздері тұратын қала мен ауылдардың дамуына қалай әсер ететіні туралы сұрақтар қойып, белсенді түрде пікір білдірген.<blockquote>«Жаңа Негізгі заң – біздің кім екенімізді, қандай қоғам құрып жатқанымызды, қандай құндылықтарды қорғап, балаларымызға қандай болашақ қалдырғымыз келетінін айқындайтын негізгі құжат. Сондықтан жаңа Конституция әрбір азаматқа, әрбір отбасыға, әрбір қала мен ауылға тікелей қатысты. Ал азаматтарға қарапайым, түсінікті әрі нақты жауаптар қажет», – деді Әбутәліп Мүтәлі.</blockquote>Чат-бот мына сілтеме бойынша қолжетімді: https://halykconst.kz/chatПлатформа енгізілген түзетулерді талдау және оларды ұғынықты етіп түсіндіру үшін жасанды интеллект технологияларын пайдаланады. Нақты уақыт режимінде әрбір азамат еркін түрде сұрақ қойып, баптардағы нақты өзгерістерді көріп, олардың мазмұнына қатысты жан-жақты түсіндірме ала алады.Сонымен қатар сервисте AI-көмекші бар. Ол азаматтардың конституциялық құқықтары мен міндеттері, мемлекеттік құрылым қағидаттары және негізгі түзетулер туралы пайдаланушылардың сұрақтарына жауап береді.Чат-бот арқылы кез келген адам жаңа Конституция жобасындағы өзгерістермен танысып, олардың жастарға, мұғалімдерге, дәрігерлерге, кәсіпорын қызметкерлеріне, кәсіпкерлерге, отбасыларға және аға буын өкілдеріне қандай мүмкіндік беретінін біле алады.Жобаны әзірлеушілер платформаның басты мақсаты – Конституция мазмұнын кең аудитория үшін түсінікті әрі қолжетімді ету екенін жеткізді. AI-сервис Жалпыұлттық коалицияның ресми сайтында орналастырылады. Ол Негізгі заңды зерделеуге, ұсынылып отырған өзгерістерді талқылауға және азаматтардың құқықтық сауаттылығын арттыруға арналған ыңғайлы құралға айналады деп күтілуде.Енді Конституцияны оқып түсіну бұрынғыдан да оңай әрі көрнекі бола түсті.

Жаңа Конституция жобасы бойынша AI-платформа таныстырылды

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Облыс әкімі Нұрлыбек Нәлібаевтың төрағалығымен кадрлық өзгерістерге орай мәжіліс өтті. Жиында Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің келісімі негізінде облыстық денсаулық сақтау басқармасының басшысы лауазымына тағайындалған Әбілпатта Алмас Әбдіғаппарұлы таныстырылды.Нұрлыбек Машбекұлы &nbsp;денсаулық сақтау басқармасы басшысының жұмысына сәттілік &nbsp;тілеп, бірқатар тапсырма жүктеді.<blockquote>«Ана мен сәби өлімі, қатерлі ісіктерден болатын өлім-жітім көрсеткішін төмендетудегі жұмыстар жүйелі жүргізілуі тиіс. Тұрғындарды профилактикалық, оның ішінде онкологиялық және жұқпалы емес ауруларға тұрақты тексеріп, алдын алу шараларын күшейту керек. Саланы цифрландырып, қағазбастылықты азайтуды тапсырамын. Алмас Әбдіғаппарұлының тәжірибесіне сүйеніп, халықтың медициналық қызметке қолжетімділігін арттыруда аянбай еңбек етеді деп сенім артамыз», –деді Н.Нәлібаев.</blockquote>Алмас Әбілпатта 1987 жылы дүниеге келген. Қарағанды мемлекеттік медицина университетінде «Емдеу ісі» мамандығы бойынша білім алған. Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің «Денсаулық сақтаудағы іскерлік әкімшілендіру» магистрі.Еңбек жолын облыстық медицина орталығында қабылдау бөлімшесінің хирург-дәрігері ретінде бастаған. Әр жылдары облыстық көпбейінді аурухананың хирург-дәрігері, бас дәрігердің хирургия жөніндегі орынбасары болып еңбек еткен. 2023 жылдан осы кезге дейін Шиелі аудандық көпбейінді орталық ауруханасының бас дәрігері қызметін атқарып келді.<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/Densauly_sa_tau_bas_armasy_ta_ajyndau_2_ef1df79855.jpg" alt="Денсаулық сақтау басқармасы тағайындау 2.jpg">

Облыстық денсаулық сақтау басқармасының басшысы тағайындалды

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a>&nbsp;2026 жылғы 15 наурызға тағайындалған республикалық референдумда дауыс беру үшін Қазақстан Республикасының азаматтары өз учаскесін келесі тәсілдер бойынша таба алады.1. Egov mobile, екінші деңгейлі банктер (Kaspi Bank, Halyk Bank) және байланыс операторларының SMS-хабарламалары сияқты ресми дереккөздерден жіберілетін сілтемелер арқылы немесе төменде жарияланған QR-кодты сканерлеу арқылы азаматтар сайттың арнайы бөліміне өтіп, онда ЖСН енгізу арқылы өз референдум учаскесін анықтай алады.<img class="image_resized" style="width:97.1%;" src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/Referendum_QR_ab9a2a13fa.webp" alt="Референдум QR.webp">2. Тұрғылықты жері бойынша тиісті елді мекен әкімдігінің Сall-орталығына хабарласып, дауыс беру учаскесі туралы ақпаратты нақтылауға болады. Call-орталықтардың нөмірлері әкімдіктердің интернет ресурстарында қолжетімді.Әрқайсымыздың дауысымыз маңызды!&nbsp;Қазақстан Республикасының Орталық референдум комиссиясы

«Дауыс беру учаскесін қалай табуға болады?»

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a>&nbsp;Қазалы аудандық мәслихат төрағасы Ғазиз Әліш, аудан әкімінің орынбасары Дәурен Тлеумбетов, аудандық қоғамдық кеңестің төрағасы Талайлы Бөріқұлақов және «AMANAT» партиясы аудандық филиалының атқарушы хатшысы Нұрғиса Жалғасбаев Қарашеңгел, Құмжиек, Басықара ауылдық округтеріне барып, ауыл тұрғындарымен кездесті.&nbsp;Кездесу барысында жаңа Конституция жобасының маңыздылығы мен оның қоғам дамуына ықпалы кеңінен түсіндірілді. Жиында спикерлер жаңа Ата Заң жобасының негізгі бағыттарына тоқталып, оның басты мақсаты – адам құқықтары мен бостандықтарын қорғауды күшейту, әлеуметтік әділдікті нығайту, елдің тұрақты дамуына берік құқықтық негіз қалыптастыру екенін атап өтті. Сонымен қатар цифрлық қауіпсіздікті күшейту, неке және отбасы институтын қорғау, Халық кеңесін құру секілді қоғам өмірінің маңызды салаларын қамтитын бастамалар туралы айтылды. Қатысушылар тарапынан қойылған сұрақтарға жауап беріліп, ұсыныс-пікірлер тыңдалды.Жиын соңында жергілікті тұрғындар Конституция заман талабына сай жаңарып отыруы тиіс екенін атап өтіп, бұл бастаманы елдің әділетті әрі бәсекеге қабілетті болашағына бастайтын маңызды қадам ретінде бағалап, қолдау білдірді.<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/Konstitucziya_zhobasy_2_a1caf1017b.jpg" alt="Конституция жобасы 2.jpg">

Жаңа Конституция жобасының мазмұнын түсіндірді

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Табиғат – адам өмірінің ажырамас бөлігі. Адамға таза ауа, мөлдір су, азық-түлік пен әсем қоршаған орта сыйлайтын да – табиғат. Сондықтан табиғатты қорғау әрбір адамның азаматтық борышы.Қазіргі таңда экологиялық мәселелер бүкіл әлемді алаңдатып отыр. Ауаның ластануы, ормандардың азаюы, су тапшылығы, жануарлар санының кемуі – табиғатқа жасалған немқұрайдылықтың салдары. Егер адамзат табиғатты қорғамаса, болашақ ұрпақ үлкен қиындықтарға тап болуы мүмкін.Қазақ халқы табиғатты ежелден қастерлеген. Жерді анаға теңеп, судың да сұрауы бар екенін айтып отырған. Бұл халқымыздың табиғатқа деген ерекше құрметін көрсетеді.Табиғат туралы терең ой айтқан ақындардың бірі – Мұқағали Мақатаев. Ол өз өлеңдерінде туған жердің табиғатын ерекше сүйіспеншілікпен жырлаған. Ақын: «Табиғат, тіршілікке сен керексің» деген ойды шығармалары арқылы жеткізді. Оның өлеңдері адамдарды табиғатты аялауға, оның сұлулығын бағалауға шақырады.Қоршаған ортаны қорғау үлкен істерден ғана басталмайды. Қоқысты кез келген жерге тастамау, ағаш отырғызу, суды үнемдеу сияқты қарапайым әрекеттердің өзі табиғатқа пайдасын тигізеді. Егер әр адам табиғатқа жанашырлықпен қараса, экологиялық мәселелер де азаяр еді.Жастардың табиғатты қорғауға белсенді қатысуы өте маңызды. Себебі болашақ осы ұрпақтың қолында. Экологиялық мәдениеті жоғары жастар елдің дамуына ғана емес, қоршаған ортаның сақталуына да үлес қосады.Қорытындылай келе, табиғат – бізге аманат. Оны қорғау – баршамыздың міндетіміз. Табиғатты аялау арқылы біз өз болашағымызды қорғаймыз.Назым Әбілхай,Қорқыт ата атындағы Қызылорда университетінің 4-курс студентіФото: freepik.com

Табиғатты қорғау – адамзаттың ортақ міндеті

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a>&nbsp;Қазақстандық өндірушілер Қытай Халық Республикасына май-тоңмай өнімдерін жеткізу көлемін едәуір арттырып отыр. Бұл туралы Ауыл шаруашылығы министрлігі министрлігі мәлімдеді, деп хабарлайды BAQ.KZ.Соңғы жылдары қазақстандық өнім Қытай нарығында сұранысқа ие бола бастады. Мәселен, өткен жылы Қазақстан Қытайға күнбағыс майын жеткізу бойынша 36 пайыз үлеспен екінші орынға шыққан.Майлы дақылдарды қайта өңдеушілер ұлттық қауымдастығының басқарма төрағасы Ядыкар Ибрагимов сөзінше, 2025 жылы Қазақстанның май-тоңмай өнімдерінің Қытайға экспорты 44 пайызға өскен.Жалпы көлемі 440 мың тоннаға жетті. Ал экспорттан түскен табыс 37 пайызға артып, 312 млн АҚШ долларын құрады, - дейді ол.Ядыкар Ибрагимов экспорт көлемінің өсуіне логистикалық тетіктердің жетілдірілуі де әсер еткенін атап өтті.<blockquote>2024 жылдың басынан бастап Майлы дақылдарды қайта өңдеушілер ұлттық қауымдастығы мен «Қазақстан темір жолы» ұлттық компаниясы Достық–Алашанькоу шекаралық өткелі арқылы өсімдік майын қайта тиеуге арналған пилоттық жобаны іске қосқан.Осы жобаның нәтижесінде Қытай бағыты бойынша жөнелту жоспарының орындалу деңгейі 90 пайыздан асып отыр. Ал 2023 жылы бұл көрсеткіш 40 пайыз болды, - дейді ол.</blockquote>Сонымен қатар биыл наурыз айында жаңа жоба іске қосылды. Майлы дақылдарды қайта өңдеушілердің ұлттық қауымдастығы мен «Қазақстан темір жолы» Қытай бағытына күнбағыс шротын астық тасымалдайтын вагондар арқылы экспорттау жоспарын пилоттық режимде іске қосты.Бұл жүйе бұған дейін тиімділігін көрсеткен өсімдік майын тасымалдау тәжірибесіне сүйене отырып жүзеге асырылып отыр. Сарапшылардың пікірінше, мұндай логистикалық шешімдер қазақстандық майлы дақыл өнімдерінің Қытай нарығындағы үлесін арттыруға мүмкіндік береді.Фото: ortcom.kz

Қазақстанның май өнімдері Қытай нарығында сұранысқа ие болды

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a>&nbsp;Жаңақорған ауданының әкімі Мажит Самитов Бесарық, Көлтоған және Жиделі су нысандарының жағдайымен танысып, ондағы су деңгейін бақылап шықты.Аралау барысында су қоймаларының қазіргі ахуалы, көктемгі су тасқынына дайындық жұмыстары, гидротехникалық нысандардың техникалық жағдайы және су жинау мүмкіндігі қаралды.Су шаруашылығы саласының мамандары су қоймаларының қазіргі жағдайы, су жиналу деңгейін баяндады. Жаманбай батыр ауылдық округіндегі «Бесарық» су қоймасында қазіргі таңда су жиналу деңгейі қалыпты деңгейде. Бұған дейін мұнда су үнемдеу және суармалы жер көлемін арттыру мақсатында науалық суару жүйесі салынды.&nbsp;Манап ауылдық округіндегі тоғанды жөндеуге жоба әзірленіп, қаржыландыруға ұсынылған. Ал Ақүйік ауылдық округіндегі «Көлтоған» және Жайылма аумағындағы «Жиделі» су қоймаларының жағдайы қаралып, су деңгейі бақылауға алынды.&nbsp;Аудан әкімі жауапты сала басшыларына су нысандарының қауіпсіздігін қамтамасыз ету, гидротехникалық құрылыстардың жағдайын, ондағы су деңгейін тұрақты бақылауда ұстау жөнінде бірқатар тапсырмалар берді.<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/Zha_a_or_an_su_ojmalary_2_d83efb0d08.jpg" alt="Жаңақорған су қоймалары 2.jpg">

Жаңақорған: Су қоймаларының жағдайы бақылауда

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a>&nbsp;Нидерландының Херенвен қаласында классикалық көпсайыс бойынша Қазақстанның атынан Надежда Морозова қатысты. Бұл туралы<a href="https://stan.kz/kazakstandik-konkishi-alem-chempionatinda-rekord-ornati-431307/"> Stan.kz</a> ақпарат агенттігі хабарлайды.&nbsp;Турнирге 24 спортшы қатысты, олардың тек үздік сегізі ғана 5000 метрлік қашықтықты еңсерді. Аталған сегіз спортшының қатарында отандасымыз Надежда Морозова да бар.Соңғы қашықтықта ол өзінің жеке рекордын жаңартып, 7 минут 2,3 секунда келді. Көпсайыс нәтижелері бойынша қазақстандық спортшы жетінші орынға тұрақтады.Норвегиялық Рагне Виклунд әлем чемпионы атанды. &nbsp;Күміс медальді нидерландиялық Марийке Греневуд жеңіп алса, қола медальді жапондық Михо Такагиге бұйырды. Михо Такаги кәсіби спортты аяқтауына байланысты арнайы рәсім ұйымдастырылды. Сонымен қатар чехиялық Мартина Сабликова да спорттық мансабын аяқтады.Ерлер арасындағы классикалық көпсайыс бойынша әлем чемпионатына Қазақстан спортшылары қатыспады. Жарыстың жеңімпазы – норвегиялық Сандер Эйтрем, күміс медальді чехиялық Методей Йилек, ал қола медальді поляк Владимир Семирунний жеңіп алды.

Қазақстандық конькиші әлем чемпионатында рекорд орнатып, үздік ондыққа енді

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a>&nbsp; Жер-дүниені шуағына бөлеген шұғылалы мерекеде шыншыл ару туралы аз-кем сөз қозғасақ дейміз. Ол – әділет сержанты Алмас Перизат Қонысбекқызы. Қазіргі таңда ҚАЖ департаментіне қарасты №68 мекемесінде арнайы есепке алу бөлімінің есеп технигі болып қызмет атқарады. Үш жыл ішінде үздіктер қатарынан көрінген оған қызметтің қиындығы үрей тудырмайды.Күлбелектемей ойың кесіп айтатын турашылдығы тәртіптің тізгінін тартып ұстауына түрткі. Әйтпегенде, салмақты сала сылбыр қимыл мен көпірме сөзді керек етпейді. Перизат Қонысбекқызы деректерді дер кезінде тіркеп, ақпараттың қауіпсіздігі мен құпиялылығын сақтауда алаңғасарлық танытқан емес. Заң үстемдігін нығайту және қоғам қауіпсіздігі жолындағы өнімді еңбегі өрлеуге бастары хақ.Перизат Қонысбекқызы танауын көкке көтерер тәкаппарлықтан ада, жаны таза. Кішіпейіл әрі өзіне жарасымды өрлігімен ұжымда беделді. Шаршы тақтадағы тартыс – бос уақытында ми тынықтыратын тәсілі. Яғни, шахмат пен тоғызқұмалақ ойнауда қарсыласты қапыда қалдыратындай қабілеті бар.Ол қызметімен қатар отбасының да орасан бақытын үйлестіріп отыр. Аяулы жар, ардақты келін. Мақсаты – міндетін мінсіз орындап, ұстанымынан айнымау.

Қос жауапкершілікті арқалаған ару

Қ.Қазантаев атындағы аудандық мәдениет үйінде 8 наурыз – Халықаралық әйелдер күніне арналған салтанатты жиын өтті. Мерекелік шарада аудан әкімі Ардақ Ибраимов барша жалағаштық аналарды құттықтап, жылы лебізін білдірді.<blockquote>«Сіздерді көктемнің шуақты мерекесі – 8 наурыз Халықаралық әйелдер күнімен шын жүректен құттықтаймын! Сіздердің мейірім мен қамқорлыққа толы жүректеріңіз, еңбекқорлықтарыңыз бен даналықтарыңыз қоғамымыздың дамуына айрықша үлес қосып келеді. Сіздер тек отбасының ұйытқысы ғана емес, елдің бірлігі мен ынтымағын нығайтып, қоғамның дамуына үлес қосып жүрген жандарсыздар. Біз, ер азаматтар, сіздердің ауыр да жауапты еңбектеріңізге әрдайым құрметпен қараймыз және шынайы ризашылығымызды білдіреміз. Көктемнің қырмызы гүліндей құлпырып, бақытты да баянды ғұмыр кешіңіздер. Осы мерейлі мереке қарсаңында сіздерге зор денсаулық, отбасыларыңызға амандық, береке-бірлік тілеймін», – деді А.Ибраимов.</blockquote>Қазіргі таңда ауданымызда 1642 көпбалалы отбасы бар. Олардың ішінде 374 ана «Алтын алқа», 594 ана «Күміс алқа» иегері. Сонымен қатар, 37 батыр ана мен 45 ана «Ана даңқы» орденімен марапатталған.«Ұлағатты аналар» кеңесі ұлттық салт-дәстүрді дәріптеу, отбасылық құндылықтарды насихаттау және ұрпақтар сабақтастығын нығайту бағытында маңызды жұмыстар атқарып келеді. Кеңес өскелең ұрпақты тәрбиелеуде, аналар мен қыз-келіншектердің құқықтарын қорғауда ерекше рөл атқаруда.Мерекелік жиын барысында әр салада жемісті еңбек етіп жүрген қыз-келіншектер мен ардагер аналар облыс әкімінің және аудан әкімінің Алғыс хатымен марапатталды. Сонымен қатар, Жалағаш аудандық қоғамдық даму бөлімінің статист маманы Райкүл Оманова мен Т.Жүргенов атындағы №123 мектеп-лицейінің директоры Айнұр Мыхановаға «Жалағаш ауданының Құрмет грамотасы» табысталды.Мерекелік шара концерттік бағдарламамен жалғасып, өнерпаздар мен өнерлі жастар өздерінің шығармашылық қойылымдарымен көрермендерге көтеріңкі көңіл күй сыйлады.

Анаға құрмет – қоғамға құрмет

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Анаға құрмет, жарға жанашырлық, қызға қамқорлық – иманға ұйыған ұлтымыздың басты ұстанымдарының бірі. Тамыр тартқан тектіліктен алыс кетпеген ҚАЖ департаментіне қарасты №68 мекемесінде 8 наурыз мерекесіне орай “Әйел – әлем тірегі” атты салтанатты іс-шара өткізілді.Мерекелік жиынды жеке құраммен жұмыс жөніндегі тобының аға инспекторы әділет майоры Динара Шахи жүргізді. Аруларға арналған айшықты күнде жан жадыратар жылы лебіздің толастамасы анық. Бұл ретте, құттықтау сөз мекеме бастығы әділет майоры Әмірбек Азамат Темірбекұлына беріліп, қызметкерлерге жүрекжарды тілегін арнады. Яғни, Қылмыстық-атқару жүйесінде қызмет атқару оңай емес екенін алға тартып, жігер мен намыстың үлгісін көрсеткен батыр қыздарға алғысын да жеткізді.Сондай-ақ, мекеме бастығы міндетке мұқият, іске ұқыпты болып, отбасы мен қызметті қатар алып жүрген нәзікжандыларды марапаттап, сый-сияпатын ұсынды. Бұл тағылымды тұс – мерекенің мазмұнын байыта түскені рас.Жеке құрамның аруларға тарту еткен концерттік бағдарламасы көңілді марқайтып қойды. Мекеменің Режим және күзет бөлімінің ақпарат және байланыс тобының бақылаушысы әділет сержанты Ақниет Қалмұратов пен Режим және күзет бөлімінің аға бақылаушысы, әділет сержанты Асылжан Әбдішүкір сазды сәттің сәнін кіргізіп, жанды дауыста әсем әндерді шырқады.Көктеммен бірге енген айшықты күнде мекеме бастығының жалпы сұрақтар жөніндегі орынбасары әділет подполковнигі Махашев Айбол Тимурұлы да аруларға ізгі тілегін арнады.

Мекеме қызметкерлері мерекелік көңіл-күй сыйлады

8 наурыз – Халықаралық әйелдер күні қарсаңында белгілі журналист, «Qyzylorda» телеарнасының бас редакторы, облыстық қоғамдық кеңесінің мүшесі Айнұр Нұрланқызы Тұңғышбаева Ақорда төрінде Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Кемелұлының қолынан жоғары мемлекеттік награда – «Ерен еңбегі үшін» медалін алды.Бұл жоғары марапат – Айнұр Нұрланқызының ақпарат саласындағы ұзақ жылдар бойғы адал еңбегін, кәсіби шеберлігін және қоғамға қосқан үлесінің жоғары бағалануы деп білеміз.Әрбір бастамасы, әрбір іс-қимылы тек журналистиканың кәсіби деңгейін көтеріп қана қоймай, өңірдің әлеуметтік өмірінің дамуына елеулі үлес қосып келеді.Әріптесіміздің кәсібилігі мен парасаты, жауапкершілік пен бастамашылдығы әріптестеріне үлгі болып, кәсіби қоғамдастықта зор абыройға ие.Айнұр Нұрланқызын марапатымен шын жүректен құттықтай отырып, деніне саулық, отбасына амандық, еңбегіне жеміс тілейміз.

Қазақстан және Қызылорда облысының жаңалықтары