<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> &nbsp;Тағдырдың сынағын өзгеріске бастар қадам деп қабылдау – ерлік, табандылық өлшемі. Әсіресе мүмкіндігі шектеулі жандардың өмірге құлшынысы, өнер мен спортқа ұмтылысы алабөтен. Бұған аймақтағы парабишілер үйірмесі дәлел. Мұндағы әрбір үйірме қатысушысы жаңалыққа жақын, жақсылыққа үйір. Кәсіби шеберлікпен қатар адами құндылықты дәріптеп, көпке үлгі болуда.Есте болса, он шақты жыл бұрын облыс орталығында «Мүгедектерге арналған спорт клубы» мекемесі құрылған болатын. Басты мақсаты мүмкіндігі шектеулі жандардың спортпен айналысуына жағдай жасап, өңірдегі азаматтық қоғамды дамыту еді. Уақыт өте бұл мақсаттың да орындалғанын көрдік. Мекеме жанынан көптеген үйірме ашылып, өмір сынағына ұшыраған жандар спорттан мән тапты.&nbsp;Көбі бос уақытын тиімді пайдалануды көздесе, кейбірі кәсіби мансап жолына шыққан. Бәріне керекті құрал-жабдық, қажетті алаң қамтамасыз етілген. Арбада отырып билеу үйірмесінің орны ерек. Мұндай өнер мен спортты тоғыстырған жандар эстетикалық көркемдік сыйлап, жоғары көрсеткішке жетуде. Тіпті пара бишілер түрлі республикалық додада топ жарып, аймақ абыройын асқақтатып келеді. Апта басында мүмкіндігі шектеулі жандарға кәсіби әрі рухани бапкер бола білген Анатолий Цоймен тілдесіп, спортшылардың бабын білген едік. Сала маманы шәкірттерінің әлеуетіне сенім білдіріп, арбада отырып билеудің өңірдегі деңгейін айта кетті.– Үйірмеге қатысушы әрбір адам жаңа қырын таниды. Өмірге құлшынысы артып, спортпен тұрақты айналысуға ықыласы ашылады. Арбада отырып билеудің негізгі мақсаты да осы. Яғни тағдыр сынағына жолыққан жанға үміт сыйлау. Бұл тұрғыда ойға алған мақсат орындалуда. Шәкірттердің алды спорт шебері атағын алып үлгерді. Топта жұмыс істеу, адамдармен қарым-қатынас жүйесі дамыды десек, артық емес. Осы орайда спорт басқармасының қолдауы көп көмегін тигізуде, – дейді бапкер.Жалпы аталған үйірме 2017 жылдан бері жұмыс істеп келеді. Мұнда тірек қимыл жүйесі бұзылған кез келген адам тегін негізде қатысуға мүмкіндік бар. Тұрақты қолдау нәтижесінде керекті жабдықтан мұқтаждық туындаған емес. Мысалы, биыл жауапты басқарма үйірме қатысушыларына жаңа арба сыйлаған. Бапкердің сөзінше, мұндай жабдық спортшыларға қиын қимылдарды жасауға мүмкіндік беріп, парабишілердің халықаралық жарыстарға қатысуына жол ашпақ. Роза Смағұлова – үйірме қатысушысы. 1999 жыл жол-көлік апатына түсіп, қол арбаға таңылған жан спортты серік етуге бел буады. Алғашында түрлі бағытта бақ сынағанымен, көбіне тұрақтамаған. Тек 2016 жылы парабишілердің қатарына қосылыпты.<blockquote>– Он шақты жыл бұрын әлеуметтік желіден арбадағы би үйірмесі туралы ақпарат көрдім. Алғашында жүрексініп, «Қолымнан келе ме?», «Дайындық қалай болады?» деген сауалдар маза бермеген еді. Солай жүріп, 2018 жылы арбадағы бимен айналысу үшін Қызылорда қаласына келдім. Қазір спорт шеберлігіне үміткермін. Жетістігім де жоқ емес. Мысалы, арбада отырып билеу бойынша республикалық чемпионатта 2018 жылы II орын, 2019 жылы I орын бұйырды. 2022 жылы пара спартакиададан фристайл аталымы бойынша I орын алдым, – дейді ол.</blockquote>Мүмкіндігі шектеулі жандарға қолайлы орта құру қоғам міндеті екені белгілі. Арбада отырып билеу үйірмесінің мүшелері осындай қолдауды сезінгендер қатарында. Сырбойылық парабишілердің ендігі мақсаты – халықаралық дәрежеге шығып, ел байрағын желбірету.

Шәкірттер спорт шебері атағын алып үлгерді

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың «Егіс даласынан дүкен сөресіне дейін» атты пилоттық жобасы өзге аймақтарда кәдімгідей жүзеге асуда. Ал біздің ауданда сәл қалыс қалып бара жатыр деуге толықтай негіз бар. Себебі Шиелі ауданында бірде-бір әлеуметтік дүкен жоқ. Қазіргідей қиын экономикалық жағдайда тұрмыс жағдайы төмен әлеуметтік топтарға арналған мұндай дүкендерді таппайсыз ауданнан. Оны біз де іздеп көрдік.«Ауыл шаруашылығын дамытпай, бәсекеге қабілетті экономика құру мүмкін емес. Бұл салада шешімін таппай келе жатқан өзекті мәселелер бар. Атап айтқанда, жұрттың жерге қол жеткізе алмауы, ұзақ мерзімге берілетін «арзан несиенің» болмауы, кәсіби мамандардың тапшылығы. Өнімділікті арттырып, шикізат өндірумен ғана шектелмеу үшін, сондай-ақ қойма және көлік инфрақұрылымын дамыту мақсатында шұғыл шаралар қабылдау керек. Елімізде ет, жеміс-жидек, көкөніс, қант, бидай, майлы дақылдар, сүт өнімдерін өндіру және өңдеу үшін 7 ірі экожүйе қалыптастыруға болады». Бұл Президент сөзі.&nbsp;Сонымен қатар Қ.Тоқаев: «Ауыл еңбеккерлерінің ауыр жұмысы тым арзан бағаланады. Бұл – жасырын емес. Табыстың басым бөлігіне алыпсатарлар кенеліп жатады» деп дөп басып айтты.&nbsp;Жаны бар сөз. Соған байланысты 2020 жылдан бастап Президент «Егістіктен – дүкен сөресіне дейін» пилоттық жобасын тиімді және ұтымды пайдалануды ұсынды. Пилоттық жоба арқылы өндірілген ауыл шаруашылық өнімдерін делдалсыз өткеруге болады.&nbsp;Әлеуметтік дүкеннің өзге азық-түлік дүкендерінен ерекшелігі&nbsp;– халық күнделікті бірінші кезекте тұтынатын азық-түлік өнімдерін төмен әрі белгіленген бағада сатуы.&nbsp;Расында, біздің ауданды айтпағанда қаланың кез келген аумағынан «әлеуметтік дүкен» деген жазуы бар шағын ғимаратты табу қиынға соқпайды. Әйтсе де, барлығы бірдей өз жұмысын жоғары деңгейде атқарып жатыр деп айту мүмкін емес. Бірақ әйтеуір әлеуметтік дүкен жоқ деген аттан жақсы.Қалам ұшына іліккен мақаланың аннотациясында әлеуметтік дүкенді Шиелі ауданынан іздеп көргенімізді айттық. Тиісті сала мамандарына да телефон шалдық. Білгеніміздей, Шиелі ауданында ешбір әлеуметтік дүкен жоқ. Бұрын Шиелідегі Бидайкөл ауылына кіре беріс маңда арнайы әлеуметтік дүкен болыпты. Бірақ белгілі бір себептерге байланысты жабылып қалып, қызметін тоқтатқан.Дейтұрғанмен, әлеуметтік маңызы бар 19 түрлі азық-түліктің бағасы үнемі бақылауда. Ұмытпаған боларсыздар, былтыр дәл осы уақытта әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауары орта есеппен 22,4 пайызға қымбаттады. Атқарылған кешенді шаралардың нәтижесінде биыл баға тұрақталғанын айтады жауапты мамандар.

Шиеліде әлеуметтік дүкен бар ма?

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> "Сыр елі – жыр елі" деген атақ-абырой сыр бойылықтарға тектен-текке беріліп, не болмаса сөздің ұйқасымен айтыла салған жоқ. Мұның артында қаншама сүлейлер мен шайырлардың еңбегі жатыр. Сонымен қатар сыр халқының ән мен жырды жанындай жақсы көріп, жатқа айтып, бабалардан мұра ретінде қалған дәстүрлі өнерге қиянат жасамай, болашаққа сол қалпында табыстап келе жатқандықтарына берілген баға деп білеміз. Сүлейлердің соңғы тұяғындай болған Нартай Бекежанов бабамыздың да сыр елінің жыр елі атануына қосқан үлесі орасан. Сырнайын сүйрете жүріп, елдің атын сол уақытта КСРО халқына танытты. Басқасын айтпағанда, қазақ поэзиясының алыбы ұлы Жамбыл Жабаев Нартай ақынға:&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; "О, Нартай, шешен таңдай, қасқа маңдай,&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Сөзің тәтті, дәмді екен шекер балдай.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Жүректі сілкіндіріп бір ояттың,Сарғайып күншығыстан атқан таңдай" деуінің өзі Алаш анасының төсін емген мұқым елге берген бағасы іспеттес. Қазақтың марқасқалары мақтап, өнерін бағалаған Нартай Бекежановтың есімі өзі туып өскен өңірде де үнемі ескеріліп, ән-жырлары ұлықталып келеді. Мұнан бөлек, Құрманбек Бекпейісов бастап ашып берген "Нартай өнер мектебі" Шиелі ауданында тұрақты жұмыс істеп, өнерлі өрендерді баулып жатыр. Кіндік қаны тамған ауылына ақынның аты берілді. Бұл дегеніміз – елім деген ерді елі ескеріп, жақсылығын жадында сақтай білгендігінің белгісі дер едік. Бүгін біз сөз етіп отырған ақын Нартай ауылының тыныс-тіршілігін баяндамақпыз.АУЫЛ ТЫНЫСЫКерделі ауылдық округі – Шиелі ауданына жақын орналасқан, шаруасы шалқыған, өрісіне құт дарып, ел ішіне бақ қонған мекен. Бұл елді мекеннің азаматтары шетінен еңбексүйгіш. Көптің пейіліне қарай шығар, соңғы жылдары мұнда талай уақыттан бері тұрғындар шешімін күткен күрмеуі қиын мәселелердің түйіні тарқатылып келеді. Әсіресе, жұрт ауылдағы жолдың жүз пайыз жөнделгеніне қуанады. 92 пайыз газбен қамтылғаны тағы бар. Түнде көше шамдарының жарқырап тұрғанын, ауыз су жүйесінің жаңғыртылғанын да көпшілік біткен іс санайды.&nbsp;540 түтіні бар Керделіде 2933 тұрғын тұрмыс кешуде. Халқы еңбек десе, ішкен асын жерге қояды. Оны сөзбен емес, іспен дәлелдеп жүр. Бір сөзбен айтқанда, тұрғындар ата кәсіптен алшақтамаған. Яғни егін және мал шаруашылығымен айналысады. Төрт түлігін түлетіп, мал басын мыңғыртып ұстап отырған шаруалар қатырының көбейгендігі көңілге қуаныш ұялатады. Ауылдық округте 4725 бас ірі қара, 11 829 бас қой, ешкі, 1159 бас жылқы тіркелген. Биыл жергілікті тұрғындар 966 гектарға күріш, 250 гектар жерге бидай, жаңа жоңышқа – 509, ескі жоңышқа – 798, көкөніс – 55, картоп – 38, бақша өнімдері – 50 гектарға еккен. Округтегі 2906 халықтың 1168-і экономикалық белсенді санатына жатып, олардың 1134-і тұрақты жұмыспен қамтылса, 34-і ресми тіркелген жұмыссыздар. Жыл бойына 25 отбасы жаңа форматтағы атаулы көмек алса, аудандық жұмыспен қамту орталығы арқылы жыл бойына ақылы қоғамдық жұмысқа 25 адам, жастар тәжірибесі бағдарламасы бойынша 12 азамат, тұрақты жұмысқа 47 адам тартылып отыр.&nbsp;КӨРКЕЙТУГЕ ҚОЛ ҰШЫН БЕРГЕНДЕР КӨПКерделіде өмірге қажеттінің барлығы бар. Тегіс жол, таза ауыз су, сапалы электр, мектеп, балабақша, өнер мектебі, мәдениет үйі. Енді таяуда жаңа стадион салынбақ. Еңбекке етене жақын ауылдың маңайы - абат, ырысы - қабат. Елді мекендегі көшелер тап-тұйнақтай таза. Соңғы уақытта ауылды көгалдандыру жұмыстарына ерекше ден қойылып келеді. Ауылдық округті абаттандыру жұмысына ауыл депутаты Болат Сүлейменов қомақты үлес қосқан.<blockquote>–&nbsp;Ауылдық округте көркейту-көгалдандыруға байланысты саялы ағаштар мен көшеттер отырғызылды. Н.Бекежанов көшесіне ерекше қора салынды. Оған ауыл кәсіпкерлері демеушілік танытып, 5 млн теңге бөлді. Енді міне күз мезгіле де келіп қалды. Алдағы күзгі тазалық айлығында сенбіліктер ұйымдастырып, ауылдық округтегі барлық мекемелер өз аулаларын көркейту жұмыстарын жүргізетін болады, – дейді ауыл әкімі Ғалым Ыханов.</blockquote>КӘСІПТЕН ТЕРГЕН НӘСІБІНКерделіде шағын және орта бизнеске қолдау ерекше.&nbsp;9 сауда нүктесі, 2 монша тұрғындарға қызмет көрсетеді. Жұмыспен қамтуды және жаппай кәсіпкерліктің ІІ бағыты бойынша 7 оқып, сертификат алған. Өз жобаларын қорғап, 8 млн 576 мың 400 теңге алып, кәсіптерін дөңгелетіп отыр. Тірлігі төрге озған ауылда 27 ауыл шаруашылығы құрылымдары жұмыс атқарады. Оның ішінде 13-і мал шаруашылығымен, 1 балық шаруашылығы және 13 егін шаруашылығымен, 15 азамат мал бордақылаумен айналысады.<blockquote>- "Атамекен" ҰКП "Жұмыспен қамтудың жол картасы" аясында 4 азамат 19 млн 200 мың теңге несие алып, мал басын көбейтуде. "Сырдария-1" НС "Іскер" 1 адам 150 млн теңге, "Қызылорда" ӨИО микро бизнестен 1 адам 5 млн теңге, "Наурыз-Дем" НС ЖШС "Іскерден" 2 азамат 638 млн 920 мың теңге несие алып, кәсіптерін жүргізіп отыр, - дейді ауыл әкімі.</blockquote>ДЕМЕУШІЛЕРІНЕ ДӘН РИЗААуыл тұрғындарына 2020-2023 жылдар аралығында демеушілік жасап, көмек қолын созып жүрген жандар жетерлік. Мысалы, жеке кәсіпкер Нұржан Дулатов мереке сайын тұрмысы төмен отбасыларды азық-түлікпен қамтамасыз етеді. "Айдәулет" шаруа қожалығының төрағасы Ғазиз Тобажанов болса, жыл сайын тұрмысы төмен әлеуметке 20 қой беріп отырады.&nbsp; &nbsp;<blockquote>- Жалпы жағдайымыз жаман емес. Ауылымыз жақсы дамып келеді. "Ақжолтай істің алды – бейнет, арқасы – ырыс" деген. Атқарылған шаруа да аз емес, жобалаған жоспар да жеткілікті. Ауылдағы демеушілердің арқасында көптің игі істер атқарылып келеді. "Халық" фермер қожалығының төрағасы, әр жыл сайын ауыл ардагерлеріне бір көлік шөп, әр отбасыға 50 келі күріш, мүгедек балалары бар отбасыларына да күріш таратады. Жеке кәсіпкер Күзенбай Шереханұлы, "Мұхтар" фермер қожалығың төрағасы Мұхтар Уралов, "Серік" шаруа қожалағындағы Нұрлан Айтасов, Достияр Әтеевтің "Жақсылық" шаруа қожалықтары мереке сайын қаржылай қолдау білдіріп отырады, - дейді Ғалым Ыханов.</blockquote>Түлеуге бет бұрған Керделі ауылында үйренерлік тәжірибе жетерлік. Осындай оң өзгерістерге жол ашыла берсе, түбінде бұл ауылдың аудандағы бетке ұстар елді мекенге айналары күмән туғызбайды.&nbsp;

Шиелі: Келбеті келіскен Керделі

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a>&nbsp; Ақтауда&nbsp;"25744" әскери бөлімінің командирі әскерге шақырылған жігіттің басынан орындықпен ұрған.&nbsp;Бұл туралы&nbsp;Stan.kz&nbsp;ақпарат агенттігі Диапазон басылымына&nbsp;сілтеме жасап хабарлайды.Командир әскерге шақырылғандарды таяқпен соққыға жыққан. Оған қатысты билігін асыра пайдаланды деген айыппен қылмыстық іс қозғалды.2-шабуылдаушы батальон миномет батареясының 1 взвод командирі сарбаздарды бірнеше рет ұрып-соққан.&nbsp;Жаңадан келген бір топ әскериді сапқа тұрғызып, бірінің басынан ағаш сойылмен ұрып, тегін айтуды сұраған. Жас сарбаз командирдің тегін қате айтқаны үшін соққының астында қалыпты. Әскерге шақырылғандардың бірнешеуі осылай зәбір көрген. Тергеу ол мұны өзінің өктемдігін көрсету үшін жасады деген қорытындыға келді.Тағы бірде ол жасаққа кешігіп келген сарбаздың бетінен жұдырықпен ұрыпты. Кейін оның басынан орындықпен бірнеше рет ұрған, себебі қатардағы жауынгер жаттығу кезінде балағат сөздер айтқан. Осындай соққылардан кейін жігіт басын жауып, қорғанған, бірақ командир мұнымен тоқтамай, оны тепкілеп, жұдырықтауын жалғастырыпты. Сондай-ақ тағы бір жауынгерді жұдырықтап, тісін сындырған.Жәбірленуші деп танылған бес әскери қызметкер командирді кешіргендерін мәлімдеп, татуласу бойынша істі тоқтатуды сұрап, арыз жазған екен. Айыпталушының өзі де сотта өз кінәсін мойындайтынын және жәбірленушілермен татуласуға келісетінін айтты.Нәтижесінде Ақтөбе гарнизонының әскери соты тараптардың татуласуына байланысты қылмыстық істі қысқартты. Сот үкімі әлі заңды күшіне енген жоқ.Фото: Нұрболат Нұржаубай

Командир әскерге шақырылғандарды таяқпен соққыға жыққан

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a>&nbsp; &nbsp;Ауыл шаруашылығы министрі үкімет отырысынан кейінгі брифингте бұрын мұндай жағдай болмағанын атап өтті. Бұл туралы<a href="https://stan.kz/piyaz-shirip-zhatir-auil-sharuashiligi-ministri-zhelide-397443/"> Stan.kz</a> ақпарат агенттігі хабарлайды.Министрдің сөзінше, әлемде пияз бағасы төмендеп кеткен.<blockquote>“Пиязға келетін болсақ, шынында да алдыңғы жылдары баға қымбаттап кетіп, шаруашылықтар айналыса бастады. Жалпы әлемде оның бағасы төмен түсіп кетті. Өйткені экспорт та төмендеді. Алдыңғы жылы 180 мыңды&nbsp;экспортқа жіберетін болсақ, биыл&nbsp;117 мың ғана. Экспортымыз 70 мыңға төмендеді. Ішкі сұраныс та азайды. Сондықтан баға төмендеп кетті. Осыған&nbsp;қарамастан жұмыс атқарылып&nbsp;жатыр. Сауда және интеграция, Көлік министрліктерімен бірге жұмыс істейміз. Қазір бұл пияздың 160 мыңын сату керек. Грузия, Әзербайжанмен келісімшарт бар", - деді Айдарбек Сапаров.</blockquote>Бұған дейін желіде қоғам белсендісі, саясаткер Санжар Боқаевтың Шенгелді ауылындағы егіс өнімдерін көрсеткен видеосы пайда болды. Ол&nbsp;пияз, соя, жүгерілердің қалай тонналап шіріп, қоқысқа кетіп жатқанын жеткізген. Белсенді одан бөлек, шаруашылық техникаларының жетіспеушілігін айтып, еліміздің ауыл шаруашылық министрлігіне үндеу жолдаған еді. Фото: pixabay

"Пияз шіріп жатыр": Ауыл шаруашылығы министрі желіде тараған видеоға пікір білдірді

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Еңбек министрлігінің мәліметінше, жыл басынан бері Қазақстанда жалпы сомасы 616,3 млрд теңге зейнетақы төленді, оның ішінде базалық зейнетақы (193,8 млрд теңге) және бірлескен зейнетақы (422,5 млрд теңге). 2024 жылдың 1 наурызындағы жағдай бойынша елімізде 2,354 миллион <a href="https://kaz.zakon.kz/kogam-tynysy/6040163-azastanday-zeynetayny-ortasha-mlsher-belgl-boldy.html">зейнеткер</a> бар деп хабарлайды Kyzylorda news ақпарат агенттігі <a href="https://kaz.zakon.kz/kogam-tynysy/6040163-azastanday-zeynetayny-ortasha-mlsher-belgl-boldy.html">Zakon.kz</a> сайтына сілтеме жасап.2024 жылғы 1 наурыздағы жағдай бойынша зейнеткерлер саны – 2 млн 354 мың адам.2024 жылғы 1 наурыздағы жағдай бойынша жиынтық зейнетақының орташа мөлшері 132 852 теңгені құрады, оның ішінде ынтымақты зейнетақы мөлшері – 90 091 теңге, базалық зейнетақы – 42 761 теңге.2018 жылғы 1 шілдеден бастап мемлекеттік базалық зейнетақы төлемі зейнетақы жүйесіндегі өтілін ескере отырып, әр алушыға жеке тағайындалатынын еске саламыз.Бұл ретте 1998 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша ынтымақты жүйеде жұмыс істеген уақыты, сондай-ақ міндетті зейнетақы жарналары (бұдан әрі – МЗЖ) төленген кезеңдер зейнетақы жүйесіндегі еңбек өтіліне қосылады.Егер азаматтың зейнетақы жүйесіндегі өтілі 10 жыл немесе одан аз болса, сондай-ақ мүлде жоқ болса, базалық зейнетақы ең төменгі күнкөріс деңгейінің 65%-на тең болса, содан кейін 10 жылдан асқан әр жыл үшін оның мөлшері 2 %-ға артады. Ал егер сіздің өтіліңіз 20 жыл болса, базалық зейнетақы төменгі күнкөріс деңгейінің 85 %-ын құрайды. Еңбек өтілі 30 жыл немесе одан көп болса, күнкөріс деңгейінің ең жоғарғы мөлшерінде яғни 105% белгіленеді.Егер бір ай ішінде міндетті зейнетақы жарналары Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорына бірнеше рет аударылса, жинақтаушы жүйеге қатысу мерзімі бір айды құрайды.Осылайша міндетті зейнетақы жарналары неғұрлым тұрақты және толық көлемде аударылатын болса, зейнет жасына жеткенде базалық зейнетақы төлемдерінің мөлшері соғұрлым көп болады.Өз кезегінде азаматтың жасына байланысты зейнетақы төлемдерінің мөлшері 1998 жылғы 1 қаңтардағы жұмыс өтіліне (кем дегенде 6 ай қажет) және зейнеткерлікке дейінгі кезеңдегі орташа айлық табысына байланысты болады.Фото: Нұрболат Нұржаубай

Қазақстандағы зейнетақының орташа мөлшері белгілі болды

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Жалағаш ауданындағы төтенше жағдайлар бөлімі мен №11 өрт сөндіру бөлімі тұрғындардың қауіпсіздігін қамтамасыз етуде уақытпен санаспай еңбек етіп келеді. Кешегі ауданға жасаған сапарымызда бөлімдердің күн тәртібімен, тыныс-тіршілігімен және өрт сөндіру автокөліктері мен өрт сөндіру жарақтары, өрт сөндірушілердің арнайы киімдерімен таныстық. Сондай-ақ бөлімдегі барлық өрт-техникалық құралдармен қалай және қандай жағдайда жұмыс жасайтыны жайында ақпаратқа қанықтық. Ауданның төтенше жағдайлар бөлімі құтқарушылары қарлы боранда да, қатты желде де, аптап ыстықта да, жалпы кез келген жағдайда тұрғындарға әрқашан көмектесуге дайын екеніне тағы мәрте көз жеткіздік. Жауапты да күрделі мамандық иелерінің жұмысы туралы Жалағаш аудандық төтенше жағдайлар бөлімі бастығы, азаматтық қорғау подполковнигі Еркін Назарқұлов сұхбат берді.– Еркін Есетұлы, аудан тұрғындарының қауіпсіздігін қамтамасыз ету мен қауіптің алдын алу бойынша өз тараптарыңыздан қандай жұмыстар атқарылуда?– Мен 2023 жылдың 5 қазанынан бастап Жалағаш ауданы төтенше жағдайлар бөлімі бастығының лауазымына тағайындалдым. Жалпы аудан гарнизонының штат бойынша қырыққа жуық қызметкер бар. Оның ішінде төтенше жағдайлар бөлімінде 4, №11 өрт сөндіру бөлімінде 35 қызметкер жұмыс істейді.&nbsp;Былтыр 9 айда Жалағаш ауданы аумағында 41 төтенше жағдай тіркелді. Оның 39-ы техногенді төтенше жағдай болса, 2-еуі – табиғи төтенше жағдай. Жыл басынан бері төтенше жағдайдың алдын алу мақсатында жоспарлы 3 рет комиссия отырысы өткізілді. Онда 10 өзекті мәселе қаралып, 32 жауапты тұлғаға тапсырмалар берілді. Нақтырақ тоқталсам, қыс, көктем мезгілінде аудан аумағына қарасты Сырдария өзені мен Қараөзек арнасы арқылы келетін мол суды қауіпсіз өткізу және су тасқынының алдын алу жұмыстары, Конго-Қырым геморрагиялық қызбасының алдын алуға байланысты дәрілеу-залалсыздандыру жұмыстары, мемлекеттік орман қоры алқаптарында өрттің алдын алу және болдырмау мақсатында профилактикалық жұмыстар пысықталды. Сондай-ақ жаз мезгілінде суға шомылу маусымында су айдындарындағы қауіпсіздік шаралары, жылу беру маусымында білім, денсаулық және әлеуметтік нысандардың дайындық жұмыстары, аудан аумағында жеке тұрғын үй секторларында өрт қауіпсіздігінің ереже талаптарын сақтау мен көмірқышқыл газынан улану фактілерінің алдын алу, аудан көлеміндегі егін жинау науқаны кезіндегі өрт қауіпсіздігін қамтамасыз ету, төтенше жағдайлар қаупі туындаған уақытта аудан халқын хабардар ету мақсатында құлақтандыру жүйесінің жай-күйі және т.б. мәселелер туралы тапсырмалар берілді.– Бөлім қызметкерлері тек апатты оқиға орын алған жағдайда ғана әрекет етіп қоймай, күнделікті өмірде де жұмыстарыңыз қауырт болар, сол туралы айтып берсеңіз...– Біздің бөлімнің қызметі ең алдымен төтенше жағдайлардың алдын алуға және болдырмауға бағытталған. Мысалы, жарнамалық іс-шаралар, акциялар, флешмобтар, бұқаралық ақпарат құралдарына шығу сияқты шаруалар жетерлік. Қазір жылу маусымы басталды, жеке үйлер мен ғимараттар көгілдір отынға қосылған. Қыс мезгілінде пеш, газ құрылғыларынан шыққан ақаулардан жиі оқыс оқиға орын алып жатады. Ал біздің мамандар барлығын алдын ала болжауға міндетті. Егер қытымыр қыста немесе боранда біреу жолда қиындыққа тап болса, біз көмектесуге бар күшімізді саламыз. Көктем басталса, су тасқынының алдын алу мақсатында тағы да үгіт-насихат жұмыстарын жүргізіп, тұрғындарға арықтарды тазалап, аулаларындағы қарды уақытында шығаруды ескертеміз.&nbsp;Соңғы уақытта әлемде орман өрті өршіп тұр. Сол себепті өрт қаупі бар аумақтарды қатаң бақылауға алып, қураған ағаштар мен былтырғы шөптерді, тағы басқа осы секілді дүниелерді жою қажет екенін еске саламыз. Сонымен қатар біз орман шаруашылығы мамандарымен де белсенді түрде бірге жұмыс істейміз. Жазда егіс алқаптарында өрт қаупі төніп жатады. Мұндай күтпеген жағдайларды алдын ала болжап, дер кезінде ауыздықтап, тез арада жоюымыз керек. Қорыта айтқанда, біздің жұмысымыз жылдың төрт мезгілінде де қызу қайнап жатады.– Өңірде өрттер жиі тіркеле ме? Өртке қарсы қандай жұмыстар атқарылуда?– 2023 жылы 9 айда аудан бойынша 38 өрт оқиғасы есепке алынды. Тіркелген өрттерді талдау барысында өрт объектілері 4 есеге көбейген, автокөліктерде 6, тұрғын үй секторларында 19 өрт орын алып, былтырмен салыстырғанда 13 пайызға азайды. Биыл орман өртіне байланысты 7 оқиға тіркелді. Өкінішке орай биыл 1 аудан азаматы өрттен қаза болды, өрттен жарақат алғандар тіркелмеді.&nbsp;Өрттің шығу себептеріне келсек, жылыту пеші мен электр желілерінің ақауынан, газ плита үстінде дайындап жатқан асты бақылаусыз қалдырудан, отпен абайсыз болудан, өшірілмеген темекі тұқылын тастауынан орын алып жатады. Осы орайда қатаң шаралар қаралып, өрт оқиғасына себеп болған 40 тұлғаға ҚР Әкімшілік құқық бұзушылык туралы кодексіне сәйкес әкімшілік іс қозғалды. Прокуратураның қаулысына сәйкес тағайындалған тексеру нәтижелері бойынша 3 шара, яғни «Орман және жануарлар дүниесін қорғау» мемлекеттік мекемесі басшысына лауазымды тұлға ретінде 86 250 теңге айыппұл салынды, сондай-ақ аудандық ауруханаға және «Ақтерек» сауықтыру лагеріне заңды тұлға ретінде «ескерту» шаралары көрілді. Қалған өрт немесе өртке жатпайтын жану оқиғалары бойынша 36 ескерту шарасы қаралды. Биыл да түсіндірме жұмыстарын жалғастырып жатырмыз. Мұның бәрі қауіптің алдын алуда маңызды рөл атқарады. Сондықтан біз осындай профилактикалық шараларға басымдық береміз.&nbsp;– Түрлі апаттық жағдайлар &nbsp;орын алғанда халық соған дайын болу үшін аудан бойынша қандай оқу-жаттығу жұмыстары жүргізілуде?– Төтенше жағдайлардың алдын алу мақсатында аудан бойынша бірқатар іс-шара жүзеге асырылуда. Мәселен, аудандық «Жалағаш жаршысы» газетіне 25 мақала, атап айтқанда, мұздағы қауіпсіздік 5, суға шомылу маусымы бойынша 20 мақала жарияланды, әлі де жариялануда. 4 рет бейнетүсірілім жасалды, әлеуметтік желілерге орналастырылды. Облыстық төтенше жағдайлар департаментінің әлеуметтік желісінде және ауданның «Facebook», «Instagram» парақшаларында 189 мақала жарық көрді. Сондай-ақ дауыс күшейткіш арқылы халыққа өрт, судағы қауіпсіздік және төтенше жағдайдың алдын алу мақсатында 384 рет түсіндірме ақпарат оқылды. Сонымен қатар №11 өрт сөндіру бөлімшесімен кезекшіліктен тыс жеке құрамымен әр аптаның сенбі күндері жеке тұрғын секторда 6 128 тұрғын үйдің 29 483 тұрғынына түсіндіру жұмыстары жүргізілді. Мұнан бөлек аудан бойынша азаматтық қорғау оқу-жаттығулар жоспарына сәйкес биыл 91 оқу-жаттығу өткізілді.– &nbsp;Өрт сөндіруші қызметкерлерінің өртті ауыздықтауы үшін қажет өртке қарсы су көздерінің, яғни өрт гидранттарының жағдайы қалай, бақылауда ма?– Иә, апат айтып келмейді, біз бәріне дайын болуымыз керек. Ауданда барлығы 704, кентте 163 өрт гидранты орналасқан. Бүгінде барлығы жарамды күйде, толық бақылауымызда.&nbsp;Бізде электронды карта да бар, яғни бір жерде өрт оқиғасы орын алса, соған жақын қай маңда өрт гидранты бар, соны анықтап береді. Бұл бір жағынан орын алған өртті дер кезінде ауыздықтауға мүмкіндік береді.&nbsp;– Аудан орталығынан шалғай елді мекендерді өрттен қорғау мақсатында және орман, дала өрттері бойынша жергілікті атқарушы органдармен атқарылған жұмыстар бойынша кеңінен тоқталсаңыз...– Аудан көлемінде мемлекеттік орман қоры 769 482 гектарды құрайды. Жалпы аудандық орман және жануарлар дүниесін қорғау жөніндегі мемлекеттік мекеменің 2023 жылға жоспарланған 660 шақырым ескі минералды жолақтары толық жаңартылды. Сондай-ақ биыл аудандық орман және жануарлар дүниесін қорғау мемлекеттік мекемесіне 1 АЦ-5-40 Урал маркалы өрт сөндіру автокөлігі алынды. Орман қоры аумағында жергілікті атқарушы органдары мен аудандық полиция бөлімінің учаскелік инспекторлары бірлесіп, күнделікті рейдтік іс-шаралар жүргізілуде. Сонымен қатар Қаракеткен, Бұқарбай батыр ауылдық округінен өрт сөндіру бекеттері ашылды.– Төтенше жағдай кезінде әлеуметтік маңызы бар нысандармен, мәселен, денсаулық сақтау және білім беру салаларындағы ұйымдармен қалай бірге әрекет етесіздер?– Біз аудандағы барлық әлеуметтік маңызы бар нысандармен, оның ішінде білім беру, медициналық, балабақша, халыққа қызмет көрсету мекемелерімен тығыз байланыста боламыз. Бұл мәселе аталған мекемелерді тексеру кезінде талқыланады. Өрт кезінде түрлі қызметкерлер өзін қалай ұстауы керек, яғни жұмысты тоқтату, өздерінің қауіпсіздігін қамтамасыз ету және шұғыл түрде іс-әрекеттерді орындау, мұның бәрі жаттығулар кезінде алдын ала пысықталады. Білім беру орындарына келсек, балабақшалар мен мектеп мұғалімдеріне және балаларға қауіп төнген жағдайда қалай әрекет ету керектігі нұсқауда көрсетілген. Жазда апаттық баспалдақты қалай пайдалану және түтін болған кезде балаларды көшеге шығару сынды жұмыстарды көрсетеміз.Біз климатты ескере отырып, қыста балалар қалай эвакуацияланатынын да зерделейміз. Осының барлығын төтенше жағдайлар кезінде алдын ала үйретеміз, ол үшін жылдың кез келген мезгіліне қарамастан қызметкерлермен кездесулер, тәжірибелік жаттығулар ұйымдастырылады. Сондықтан қызметкерлерді үй-жайдан шұғыл эвакуациялау үшін әрқашан үйретіп отыру керек.Әріптестерім қандай қиыншылыққа тап келсе де, өз ісін абыроймен атқаруға бар ынтасымен кірісуде. Қандай қайғылы, қасіретті оқиға болсын бар күш-жігерін салып, құтқару жұмыстарын жүргізіп жүрген құтқарушылардың еңбегі ерен. Әріптестерімнің үлкен еңбегі құтқарған адамдардың алғысымен бағаланып, тәуелсіз Қазақстанның гүлденуіне сеп болады деп сенемін.– Сұхбатыңызға рахмет!

Еркін Назарқұлов: Апат айтып келмейді

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Төтеншеліктердің жұмысы қауырт әрі қарбалас. Көктем келгенде тасқын қаупіне алаңдаса, күн жадырап сала бергенде тілсіз жаумен бетпе-бет келеді. «2023 жылы 41 өрт оқиғасы тіркелді. Бұл көрсеткіш өткен жылмен салыстырғанда 9,7 пайызға көбейіп тұр. Салдарынан қаза тапқандар болмады. Ал 2022 жылы 1 адам көз жұмған», – дейді Шиелі ауданы Төтенше жағдайлар бөлімінің бас маманы, азаматтық қорғау аға лейтенанты Әділет Нұрмантаев.Жоғарыда аталған 41 өрттің 27-сі жеке үйдегі, 11-і автокөліктегі өрт болса, ал үшеуі орман және дала өрті. Бұдан басқа өткен жылы аудан аумағында табиғи газбен уланудың 1 оқиғасы тіркеліп, салдарынан 2 адам ажал құшқан. Улы газбен уланудың негізі себептері – мұржаның тартпауы, жылыту пешінің ақауы, жылыту пештегі жарықтар, басқа да себептер. Барыс жылы да дәл осы оқиғамен есте қалды. Қазақтың құйқалы жерлерінің біразын өрт шалып, кейбір өңір халқын әбігерге салды. Тілсіз жау тіршілік қамытымен жатқан ауыл тұрғындарын үйсіз, бұлбұлы сайраған орманды күйсіз етті. Орманы отқа оранған Қостанаймен қоса, Шығыс орманын да шығынға ұшыратты. Алаштың рухани көсемі Ахаңның тойы дүбір қағар тұста, қостанайлық ағайынды қос бүйірден өрт қысқанын әлі де болсын ұмыта қоймадық. Тілсіз жаудың айтып келмейтіні де – осы. Қызыл жалын алапаты Қазақ елін әп сәттеақ әлекке салып, абдыратып тастады. Мәліметті сөйлетсек, өрт аумағы 43 мың гектардан асқан. Ал жалпы орман алқабының аумағы – 107 257 гектарды құрайды. Жалын жартысын шарпыған. Мұнымен қоса ауылдағы ағайынды да айналып өтпеді. Бірнеше үй отқа оранды. Осындай сәтте көңілге демеу болатыны Қостанай халқына еліміз жұмыла кірісіп, қолдау көрсеткені. Сонымен қатар Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Қостанай облысына барып, өрт жалмаған Әулиекөл ауданындағы аумақты тікұшақпен аралап, халін білгені тағы бар.ОЛАР САУЫСҚАНДАЙ САҚ, ҚЫРАНДАЙ ҚЫРАҒЫБіз айтып отырған төтенше жағдайлардың дені мерекеге, демалыс күндеріне дөп келіп жататыны бар. Сондықтан былайғы жұрт той тойлауға кіріскенде, төтеншеліктер керісінше қырағылықтарын арттырып, белбеулерін тарта түседі. Қыстың ақтүтек борандарында қар құрсауында қалатын көліктер қаншама. Олардың арасында емшектегі сәбиден бастап, еңкейген кәріге дейін болады.&nbsp;– Көктемгі су тасқындарының жыры бір бөлек әңгіме, – дейді ауданның қыр-сырын бала күнінен көріп өскен азаматтық қорғау аға лейтенанты Әділет. – Қазіргі таңда жаз маусымы да біздің қызметкерлер үшін мазасыз уақыттардың бірі саналады. Күре жолдың бойында күнделікті орын алып жататын жол-көлік апаттары мен даладағы өрттерді айтпағанда, суға түсу маусымының да тұрғындар үшін аса қауіпті екенін айта кетуіміз керек. Қайсыбір адамдар қызық, қарапайым ғана қауіпсіздік ережелерін сақтамай, өз өмірлерін қауіп-қатерге тігіп жатады. Ішімдікке тойып алып, тұншығып жататындар да бар. Кез келген суға түсетін жағажайда «Қауіпті аймақ!» деген белгілер қойылады. Ол белгілер қойылған жерлерден әрі асуға болмайтындығын біліп тұрса да, соған баратындар болады. Сондай-ақ су жағасына барған атаана балалардан бір сәтке де көз жазбағаны абзал. Баланың аты – бала. Қазір көз алдыңда жүгіріп ойнап жүрген сәби қас пен көздің арасында суға кетіп қалуы әбден мүмкін. Бүгінге дейінгі мәлімет бойынша 2023 жылы суға түсу маусымында 3 оқиға тіркеліп, салдарынан бір адам ажал құшты. Су басу қаупі бар аймақтар қыс басталған уақыттан бастап, қар ерігенше төтеншеліктердің қатаң бақылауында. Су тасқынының алдын алу бойынша әзірлік те қызу. Оны сала маманының өз аузынан естідік.&nbsp;– Сырдария өзенінің ұзындығы аудан аумағында 260 шақырымды құрайды. Қорғаныс бөгетінің жалпы ұзындығы 71,6 шақырым. Су алуы мүмкін аймаққа өзен жағасында орналасқан 5 елді мекен (Жөлек, Ортақшыл, Қоғалы, Тартоғай, Қарғалы) кіреді. Онда 7540 тұрғын тіршілік етеді. Сырдария өзені бойындағы қорғаныс бөгеттерінің 5 қауіпті учаскесі бекітілді. Атап айтқанда, Шиелі каналының бас сағасы «Бақтысай» қорғаныс бөгеті, «Ақ қала», «Ақтам-Мешеулі», «Жөлек», «Жіңішке көл» қорғаныс бөгеті. Қазіргі таңда аталған аймақтарға жауапты 13 мекеме бекітілген. Су тасқынына қауіпті кезеңде 52 техника, 169 адам жұмылдырылатын болады. Мұнымен қоса, Сырдария өзенінде 1 қалқымалы өткел, 3 қалқымалы көпір бар. Ал аудан көлемінде 15 шаруашылық канал, 32 гидротехникалық құрылыс, 6 қашыртқы, 9 қорғаныс бөгеті бар. Уақытылы қабылданған алдын алу шаралары су тасқыны кезеңінде елді мекендер мен нысандарды су басуына жол бермеуге мүмкіндік берді. Шиелі ауданы бойынша кез келген төтенше жағдайларға байланысты эвакуациялау үшін 16 жинақтау, 23 қабылдау эвакуациялық пункт орналасқан, – дейді Әділет Нұрмантаев.Білгеніміздей, материалдық-техникалық қорда 4 тонна дизель, 5 тонна бензин жанармайы, 20 тонна қой тас, 2000 қамыс бауы мен 5000 қап жиналған. Қоса кеткен жөн, өткен жылға жергілікті бюджет қорынан Төтенше жағдайлар резервінде 2 миллион теңге, шұғыл шығындарға арналған резервтік қорда 7,1 миллион теңге қаржы қаралыпты.ҮГІТ-НАСИХАТ ЖҰМЫСЫКөктемде халық аулаларын тазалап, жиналған қоқысты, қураған шөпті үйінің маңайында жаға салады. Оның арты кейде өртке ұласып жатады. Осындай келеңсіздікті болдырмау үшін төтеншеліктер халық арасына шығып, түсіндіру жұмыстарын жүргізуде. Мысалы, өткен жылы 9184 жеке тұрғын үйді аралап, 41 921 жеке тұрғын үй иелерімен өрт қауіпсіздігі турасында әңгіменұсқау, үгіт-насихат жұмыстары жүргізілген. Жадынамалар таратылған.&nbsp;– 2023 жылдың қаңтар айынан бүгінгі күнге дейін Шиелі ауданының аумағындағы су айдындарында қыс мезгіліндегі мұздағы қауіпсіздік және суға шомылу маусымындағы төтенше жағдайлардың алдын алу бағытында Полиция және Қоғамдық даму бөлімі қызметкерлерімен бірлесіп, 155 рейд жүргізілді. «Суға шомылуға тиым салынады» белгісімен 36 тақтайша, 1 облыстық телеарнада сөз сөйлеу, 80 радиода сөз сөйлеу және 10 көрнекі стенд пен 24 билборд орналастырылды. Кент және ауылдық округтер, мекеме басшыларына 3 ұсыным хат жолданды. Білім беру, басқа да мекемелермен 5 онлайн сабақ пен 15 рет ата-аналар жиналысы өткізілді. Су айдындарында үгіт-насихат жұмыстарын жүргізуге Шиелі ауданы Төтенше жағдайлар бөлімі және №13 Өрт сөндіру бөлімінің барлық жеке құрамы, аудандық жастар ресурстық орталығынан 32 ерікті жұмылдырылу арқылы 5150 дана үгітнасихат парақтары таратылып, жергілікті «Өскен Өңір», «Шарайна-Сейхун» басылымдарында да 4 мақала жарияланды. Кент, ауылдық округ әкімдерінің мәліметіне сәйкес, аудан бойынша 36 суға түсуге қауіпті учаскенің саны анықталды. Сонымен қатар Шиелі кентінде орналасқан «лэд» экрандар арқылы 3 бейнеролик үздіксіз көрсетілді, – дейді төтеншеліктер.Бізбен осы материалдарды әзірлеуде етене байланыста болған Әділет Нұрмантаевқа «Өрт болған жағдайда адамдар бірінші нені ескеруі керек?» деген сауал жолдадық.&nbsp;– Егер сіз орманда немесе далалықта өрттің куәсі болсаңыз, мына талаптарды сақтаңыз, абыржымаңыз және үрейленбеңіз. Жағдайды талдаңыз. Өрт ошағының шекарасын, оның таралу бағыты мен жылдамдығын анықтаңыз. Өз күшіңізбен өртті сөндіруге мүмкіндігіңіз болмаса, қауіпсіз жерге шегініңіз, төңіректегі биік жерге немесе биік ағашқа шығып, жан-жағыңызды мұқият қараңыз және эвакуациялану жолын белгілеп алыңыз. Өрттің орны, көлемі және сипаты туралы өртке қарсы қызметке «101», «112» телефондарына хабарласып, жақын маңдағы барлық адамдарға қауіпті аймақтан шығу қажеттілігі туралы ескертіңіз. Өрттің оты шарпымайтын жел жағына қарай қозғалыңыз немесе от ошағын тыл жанынан айналып өтуге тырысыңыз, – деп ақыл-кеңесін ұсынды.&nbsp;Сосын қызық үшін Әділеттен «Неге бұл мамандықты таңдадыңыз?» деп сұрадық. Сонда ол іркілместен: «Қоғамға қорған, адамдарға араша болғым келеді» деді мақтанышпен. Мұндай патриоттық пафосқа толы жауапты алғаш естігенде, қалжыңдап тұрған болар деп ойлаған едік. Сөйтсек, еш қалжыңсыз, шынайы жауабы екен. Байыптап қараған адамға осы жауаптың негізінде елге, жерге деген, жалпы адамзат баласына деген шынайы қамқорлық жатқан секілді. Иә, олар солай. Өз мамандығының шеберлері. Олар тәуліктің қай мезгілінде, қандай төтенше жағдай орын алса да, сауысқандай сақ, қырандай қырағы.Фото: Нұрболат Нұржаубай

Өткен жылы Шиеліде 41 өрт оқиғасы болған

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Ауыл шаруашылығын механикаландыру мамандығының егін саласындағы орны ерекше.&nbsp;Аталған салада мамандар даярлау біздің экономикамыз үшін де өзекті. Сондай-ақ техник мамандар бүгінгі таңда сұранысқа ие. Олай дейтініміз білікті түлектерді диплом алғанша жұмыс өзі-ақ тауып алады. Мәселен, кейіпкеріміз Ерсұлтан Кеңесбек бірінші курсында-ақ шаруашылыққа шақырту алып, егіс басындағы қызу еңбекке араласқан.–&nbsp;Негізі бұл мамандыққа бұрыннан қызығатынмын. Себебі әкем Аққұм ауылындағы «ЛТД» шаруа қожалығында жұмыс жасайды. Балалық шағымда әкеммен еріп, жасалатын жұмыстармен таныс болғанмын. Сол кішкентай кезімдегі техникаға деген қызығушылығымнан болар, колледжге келіп, комбайн айдауды бір сағатта игеріп алдым. Алайда «үйрендім» деп босаңсуға болмайды, мені «Шаңдыкөл» деген алқапта егін оруға көмекке шақырған. Қайтар жолда мән бермегеннен болар, бір шұңқырға түсіп кетіп, шыға алмай қалғанмын. Қатты қорықсам да тез есімді жиып, дөңгелектің астына сабан толтырып әрең шықтым. Алқап үлкен болғасын кейде осындай қиындық болып тұратынына көзім жетті. Бірақ әрине оның бәрін игеруде тәжірибе керек, – дейді жас маман.Ауыл шаруашылығын механикаландыру мамандығын бітіргендерді әмбебап маман десек те болады. Себебі бітірушілер техник-механик, трактор бригадасының механигі, бригадирі, автогараж, шеберхана меңгерушісі, басқа да техникалық қызметтерді атқаруға құқылы. Қазіргі таңда колледжде теориялық білімнен бөлек мамандарды дайындауда тәжірибеге басымдық берілуде. Мәселен, білім алушылар арнайы егіс алқабына шықпай, мамандықтың қыр-сырын ғимараттың жанында-ақ іс жүзінде меңгереді.–&nbsp;Біздің топта 19 студент бар. Бірақ солардың ішінде Ерсұлтан – өте алғыр бала. Себебі түсіндірген сабақты, құрылғыларды басқаруды тез-ақ үйреніп алады, топтағы көш бастап тұрған студент. Содан болар, аудандағы көптеген шаруа қожалықтан ұсыныс түсіп, бітірген бойда өздеріне жұмысқа шақырып жатыр. Мамандыққа деген қызығушылығы ерекше, жауапкершілігі жоғары. Алдағы уақытта «WorldSkills» деген облыстық байқауға дайындалып жатырмыз. Ерсұлтан – болашағынан көп үміт күттіретін жас маман, – дейді жетекшісі Нұржан Серікұлы.9 сыныптан колледжге түскен студенттер тек 2-ші курсында іс жүзінде тәжірибе жинақтауға көшеді екен. Ал бірінші курста толығымен теория жүзінде танысады. Бүгінгі олардың басым бөлігі механика айдауды әжептеуір үйреніп алған. Біз де Ерсұлтанға қолқа салып, техника тізгіндеуге ұсыныс жасадық. Расында жетекшісі айтқандай, техниканың құлағында ойнайды екен.Бұған дейін де шаруа қожалықтар жұмысын көзбен көргесін бе, ауыл шаруашылығы мамандарының әлеуметтік-тұрмыстық жағдайына көңіл бөлу керек деген ой түйдім. Сондай-ақ көтерме ақы беруді де қарастыру қажет. Әйтпесе ауылда қаланы да, даланы да азық-түлікпен қамтамасыз етіп отырған кадрлардың жетіспеушілігі арта түсетін секілді. Ал бұл өз кезегінде шетелге шығатындай сапалы азық-түлік өндіруге кедергі болып қана қоймайды, өзімізді өзіміз қамтамасыз етуді де қиындата түсері сөзсіз.

Ерсұлтан Кеңесбек: Комбайн айдауды бір сағатта игеріп алдым

Астың дәмін келтіретін тұз дейміз, алайда кез келген тағамның дәмі білікті аспазға байланысты. Әрине өнердің түрі көп, дегенмен астың қадірін біліп, дәмін келтіру, адамға тағам арқылы қуаныш сыйлау тек білікті аспаздың қолынан келетін өнер.&nbsp;Тамақты жақсы дайындайтын маманның кез келген жерде өз орны бар. Міне, аспаз – сонысымен өте жоғары мамандық. Аспаздықты тек оқу арқылы игеріп кете алмайсыз, кейіпкеріміз айтқандай, оған адамның бойында осы керемет мамандыққа деген бейімділігі мен қызығушылығы және дарыны болуы керек.&nbsp;<blockquote>–&nbsp;Қыз бала жалпы жаратылысынан ас үйге, аспаздыққа жақын ғой. Мен де сол түрлі тәттілер пісіретін анамның жанында жүріп, кішкентайымнан аспаздыққа қатты қызығатынмын. Бірақ ізденіс барысында «аспаздық – ең оңай жұмыс, ас үйде жүріп қарның ашпаса болды» дейтін қате пікір екенін түсіндім. Бүгінгі нарық заманында әлемде дәрежесі президенттермен тең аспаздар бар екенін көзіміз көріп жүр, жалақысы да жоғары. Мамандыққа қызығушылық, одан бөлек дарының, икемің болғаны жөн. Бірақ аспаздықты күнделікті көже пісірумен шатастырмаған жөн. Ас әзірлеу – адамзатпен бірге дамып келе жатқан нағыз ғылым, сондықтан әр халықтың өзіндік рецепті, ұлттық тағамдары бар. Ас әзірлеу – шығармашылықты, қиялды, тапқырлықты қажет ететін нағыз өнер. Қазіргі таңда осы өнерден үйренгенімді шәкірттеріммен бөлісіп, оларды кәсіби аспаздыққа дайындап жатырмын, – дейді, Ақкенже Зәкірқызы.&nbsp;</blockquote>Иә, тағамды жақсы дайындайтын маман барлық жерге қажет. Перзентханада, балалар үйінде, зауытта, қазіргі заманғы кәсіпорындар мен сәулетті мейрамханаларда да аспаз – таптырмайтын мамандық. Кейіпкеріміз де өзінің колледж бітірген шәкірттерінің ауданнан, облыс, республика көлемінде шақыртулар алып, жұмысқа орналасқанын айтады. Студенттердің сұраныстағы маман ретінде қалыптасқанын осының өзі қуаттай түседі.&nbsp;Расында кабинет жаңа техникалық құралдармен қамтамасыз етілген. Мұнда көкөніс ұсақтағыш, құймақ пісіруге арналған «Roller&nbsp;grill&nbsp;CDE&nbsp;350», ет турағыш «Enterprice», қамыр илейтін және жаятын арнайы құралдар бар. Бұлар оқу барысында пайдаланылып, студенттердің білікті маман болып даярлануына септігін тигізуде.&nbsp;<blockquote>–&nbsp;Аспаздық жолымды алғаш 2002 жылы бастаған кезде ешқандай техникалық құралдар болмады. Тіпті бір ғана тәжірибе жасау бөлмесі болды. Ол жерде бізге керек газ да болмады. Пешке от жағып, қазанға пісіретінбіз. Отын жарып, суды да қолмен тасыдық. Қазір осы техникалардың арқасында жұмысымыз жеңілдеді. Алайда студенттерді келген бойда бірден асханаға кіргізіп, тамақ дайындатпаймыз. Ең алдымен барлығын теория жүзінде түсіндіріп, тамақтандыру кәсіпорындарындағы вертуалды әлемді көрсететін арнайы 3D&nbsp;көзілдірігінің көмегімен қажетті құрал-жабдықтарды таныстырамыз. Содан кейін іс жүзінде жұмыс жасайды. Негізінде бұл мамандықты меңгеруде, өзін әрі қарай жетілдіруде ең басты рөл атқаратын мамандыққа деген шынайы қызығушылық және оны меңгеру барысында шыдамдылық қажет. Сонда ғана білікті маман болып, жетістікке жетеді, – дейді ол.</blockquote>Иә кейбір адамдар «аспаз өнерінде ешқандай қиындық жоқ, шолпыны былғай берсең, пеш өзі пісіріп шығарады» деген жансақ пікірде. Онысымен қоймай «қазіргі заманда кім тамақ дайындау білмейді, тіпті кез келген адам аспаз бола алады» дейді. Асылы олай емес. Бұл істе ең алдымен кейіпкеріміз айтқандай, талғам керек, дәм мен иісті сезіп, халықты тойдырып қана қоймай, көңілінен де шыға білген жөн. Қазір Ақкенже апайдың соңғы екі жылда тәрбиелеген шәкірттерінің ішінде 15-ке жуық студент облыстық байқауларда жүлделі орындарға ие болған. Кейіпкеріміздің өзі де еліміздің білім беру жүйесін дамытуға қосқан үлесі үшін арнайы министрдің алғыс хатымен марапатталған.Аспаздықты жанына серік еткен Ақкенже Шідербаева қазіргі таңда шәкірттерге сабақ беріп қана қоймайды, бос уақытында тәттілер пісіру арқылы да қосымша табыс тауып отыр. 2 баланың анасы болашақта түрлі тағамдар пісірумен айналысатын жеке кәсіп ашу ойында бар екенін жасырмады.Иә, кейбіреулерге тағам жасау оңай шығар, алайда саусағынан бал тамған аспаз, сұраныстағы маман болу кез келгеннің қолынан келмейтіні анық. Тек төзімділік танытып, мамандығын шынайы жақсы көрген адам ғана жетістікке жетері сөзсіз. Бүгін кейіпкерімізбен сұхбат барысында осыған көзіміз жетті.

Ақкенже Зәкірқызы: Ас әзірлеу – адамзатпен бірге дамып келе жатқан нағыз ғылым

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Қазақстанда мал терісі құнын әлдеқашан жоғалтқан. Бұдан біршама жыл бұрын ерекше сұранысқа ие сиыр мен жылқы, қой мен ешкі терілерінің қазір көк тиындық құны қалмады. Сойылған күздік пен соғымның терісін ел көктемге дейін саудаламаққа сақтаса да, көктем шыға, еріксіз қоқысқа тастауға мәжбүр. Себебі, сары майдай сақтаған тері иістеніп, құн орнына мұң әкелуде. Малдың қадірін бір білсе, қазақ білер. Өйткені көшпелі қауымның өмірлік сенімді серігі. Той қылса тойын, кісісі өлсе, қонақасын атқарар ауылдағы азын-аулақ жиған малы. Десек те, терісіне дейін бағалап, мал кәсібімен айналысқан ағайынның бүгінгі базынасы құйқа шымырлатардай ащы. «Неге?» десеңіз шиелілік шаруалармен тілдесіңіз. Бұрындары азын-аулақ тиын болса да мал терісін алатын 2-3 пункт бар еді. Алайда мал терісін экспорттауға тыйым салынған соң, кәсіпкерлер бұл істі тоқтатып қойды. Төрт түлігінің терісі пұл болмаған соң, күлге айналдырған малшылар қауымының базынасы билікке жетер емес.Президент Қасым-Жомарт Тоқаев «Жаңа жағдайдағы Қазақстан: іс-қимыл кезеңі» атты Жолдауында «Қазақстанның алдында тұрған аса маңызды міндет – өнеркәсіптік әлеуетімізді толық пайдалануымыз керек» деген болатын. Бұл мәселеге мал терісі мен қой жүні де кіруі керек. Себебі жылдар бойы жыр болған жүн жыры бір арнаға келер емес. Бұл әрине таптаурын болған тақырып. Алайда төрт түлігін төскейге өргізген ауылдағы ағайын үшін әлі де күн тәртібінен түскен жоқ.Шиелі аудандық ауыл шаруашылығы бөлімінің мәліметіне сүйенсек, Шиеліде қорадағы малын барым деп отырған 700-ге тарта ірілі-ұсақты қожалық бар. Ал өткен жылы ауданда мүйізді ірі қара саны – 89 509 бас, уақ мал саны – 136 320 бас, жылқы – 23 778 бас, түйе – 1 656 басты құраса, биылғы жарты жылдық көрсеткіш бойынша, мүйізді ірі қара – 93161 бас, қой мен ешкі – 145967 бас, түйе – 1705, жылқы – 25465 басты көрсетіп отыр. Яғни жыл сайын ауданда төрт түліктің саны артып келеді. Демек, алынатын мал терісі мен жүні де жыл өткен сайын көбейе бермек. Шикізат қоры молая түседі.Иә, осыншама малы бар ауданға шағын болса да тері өңдеп, жүн түтетін өндіріс орны қажет-ақ. Дәл қазір киім тігіп, базарға шығармай-ақ қояйық. Бірақ босқа ысырап болып жатқан төрт түлік терісін тым болмаса былғары күйінде, жүнін жіп пен матаға айналдырып, нарыққа шығарсақ, ауданның әлеуеті мен экономикасының да артуына едәуір септігі тиер еді. Бұл үшін жергілікті кәсіпкерлерді қолдап, шетелден заманауи техникалар әкелуге жәрдем берілуі қажет. Ал шикізат көзінен уайымдамасақ та болады. Өзіміздегіні игеріп алсақ, көрші аудандар да жүн-терісін қоқысқа лақтырғанша, азын-аулақ ақшаға өткізуге асық болары анық. Осы орайда іргелес жатқан аудандардағы мал санын саралап көрдік. Мәселен, Жаңақорған ауданындағы ірі қара саны бізбен шамалас болса, қой мен ешкісі 200 мыңның үстінде екен. Сол секілді Сырдария ауданы да азды-көпті 80 мыңнан аса төрт түлігін түлетіп отыр. Сондықтан ата кәсіптен аяқ тартуға еш себеп жоқ. Тек тер төгіп, еңбек ету қажет.Алайда аудандық кәсіпкерлік, өнеркәсіп және туризм бөліміне хабарласқанымызда, тері өңдеп, жүн қабылдауға ниетті кәсіпкерлердің жоқтығын айтты. Естеріңізде болса, өткен жылы Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі мүдделі мемлекеттік органдармен, әкімдіктермен, «Атамекен» ұлттық кәсіпкерлер палатасымен бірлесіп, жеңіл өнеркәсіпті дамытудың жүйелі шараларын пысықтаған еді. Сөйтіп олар Қазақстан Республикасының жеңіл өнеркәсібін дамытудың 2022-2025 жылдарға арналған Жол картасына енгізілді. Бұл жол картасы аталған холдинг арқылы ауыл шаруашылығы жануарларының жүні мен терісін жинау жөніндегі дайындаушы ұйымдарды қаржыландыруды көздейді. Ал жүн мен тері дайындаумен айналысатын кәсіпорындарға қой қырқуға арналған электр құралдарды сатып алғаны үшін субсидия төленеді. Бұл ретте инвестициялық субсидиялау шеңберінде жүн мен тері дайындау жөніндегі ұйымдарға мемлекеттік қолдау ретінде жүн қырқу және жылжымалы қырқу пункттерін, қой қырқуға арналған электромеханикалық құралдарды субсидиялау көзделгенін атап өткен жөн. Демек кәсіп қылам деушілерге мемлекеттен қолдау болады деген сөз.Әлем елдеріне қарап қашанғы тамсанамыз?Әлем елдері ішінде қой шаруашылығы, оның ішінде қой жүнін өңдеу саласы дамыған ел – Аустралия. Он сегізінші ғасырдан бері солай болып келеді. Кезінде дүниежүзі бойынша өндірілетін жүннің 10 проценті осы елге тиесілі болған. Соның ішінде ең сапалы мутонның 50 процентін өндірген. Одан тігілген тондар әлі күнге дейін сәннен түскен жоқ.Қазір Аустралия кәсіпкерлері қой басын 50 миллионға жеткізіп, әлемге танылып отыр. Ал британдықтар 10 миллион қой бағып, қойдың етін ғана емес, жүнін де пайдаланудың арқасында қыруар пайда тауып, халықтың қазынасын молайтуда. Түріктер тоқыма өндірісін өркендету арқылы миллиардтаған қаржыны қазына қамбасына құйып, мемлекеттің экономикалық әлеуетін көтеріп, сапалы әрі сәнді тоқыма киім, бұйымдар шығаратын әлемдегі алдыңғы қатарлы елдердің біріне айналды. Бұның бәрі – малдың жүні нарық заманында құнын жоғалтпағанының дәлелі.Бізде де Кеңес одағы дәуірлеп тұрған кезде қалдықсыз өнім саналатын қой жүнінің шайырына дейін игерген заман болған. Сонау Ұлы Отан соғысы жылдары кеңес әскерлерін қатал қыстан аман алып шыққан жүн байпақтар екенімен ешкім таласа қоймас. Сондықтан қолда бар алтынды өзгеге бермей, біреудің өніміне телміргенді қоятын күн жеткен сыңайлы.ТОБЫҚТАЙ ТҮЙІНРасымен, қазақ еліне экспортқа бағдарланған емес, импортты алмастыратын бағдарламалар кешені қажет. Неге десеңіз, бізде тері көп. Ауылды жерлердегі әрбір үйде талай тері құр тулақ боп жатыр. Сатып алар ешкім жоқ. Қалаға өткізу еңбекті ақтамайды. Тым арзан. Өйткені, отандық өнімге сұраныс болмай отыр.Әсілі, тері өте құнды зат. Бірақ, біз соны бағалай алмай жүрміз. Оның қызығын бізден арзан бағада шикізат күйінде сатып алып жатқан Қырғызстан мен Қытай көріп жатыр. Өзіміздің арзан теріміз бізге дайын қымбат аяқ киім, сөмке күйінде қайта келуде. Ал, терінің қаншасы өз елімізде қор болып, қоқысқа кетіп жатқанын айтпауға тағы болмайды. Жоғарыда жазғандарымыздың басым бөлігі сол тері шикізаты мен өніміне экспорттық тыйым тоқтатылмаса деген ниеттен туындап еді. Яғни, экспортқа да, импортқа да тыйым салынса, барлығы өз елімізде өндірілер ме еді деген қиял ғой. Бірақ, мұның бәрі айтуға ғана оңай. Бұл үкіметтік деңгейде шешілетін күрделі мәселе екені даусыз. Десек те, «еститін үкіметке» үніміз жетіп қалар...

Шиеліде мал терісі пұлдана ма?

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Бүгінде әлеуметтік-экономикасы ілгері жылжыған ауданда өндіріс, өнеркәсіп орындарынан бөлек кәсіп ашып, қомақты табыс тауып отырған жандар қатары көп. Оның ішінде мал санын көбейтуден басқа, бал өндірумен айналысатын кәсіпкерлердің де үлесі бар. Енді ара балының адам денсаулығына пайдалы, мың бір ауруға ем болатын қасиеті де барын білеміз. Ал осы кәсіп арқылы жан бағып, омарташы кәсібін жанына серік еткен Шиелі ауданы, Бәйгеқұм ауылының тұрғыны Мархаббат Адамбекұлының өніміне сұраныс та жоғары.Еңбекке жақын адамның тұрмысы да берекелі болатыны хақ. Бүгінде өз мүмкіндігіне қарай кәсіп ашып, ісін дөңгелетіп отырған азаматтардың саны артып келеді. Әрине, шағын және орта кәсіп көп болған сайын халықтың да тұрмыс жағдайы жақсарары сөзсіз. Бәйгеқұм ауылының тұрғыны Мархаббат Адамбекұлының мемлекеттің қолдауынсыз омарташылық кәсіппен айналысып келе жатқанына 20 жылға жуықтаған. Қазір «Қайтарымсыз грант», «Ауыл Аманаты» жобасы сияқты көптеген бағдарламалар бар. Мемлекет тарапынан көрсетіліп жатқан қолдаудан, тасада қалып жатқан жандар қатарын да ескерген жөн. Ол үшін аудан, ауыл әкімдері халықпен тығыз жұмыс істеп, қолдау көрсетіп отыруы керек. Кейіпкеріміздің әттең-айы әлі күнге дейін ешқандай бағдарламаға іліге алмай келеді. Мәселен, Жамбыл, Түркістан облыстары «Ауыл Аманаты» жобасы аясында 20-25 млрд теңге көлемінде халыққа несие берген. Ал біздің аймақта небәрі 3 млрд қана несие үлестірілген. Міне, тасада қалған кәсіпкерлерді қолдайтын болсақ, аймақта шағын және орта кәсіпкерлік субъектілерінің саны артып, жұмыссыздар қатары айтарлықтай азаятын еді.<blockquote>– Басында бұл кәсіпті бастап, жолға қою оңай болмады. Сырт көзге ара бағу, бал өндіру жеңіл жұмыс болып көрінгенімен, оның да қиындығы мен машақаты көп. Қазір бізде 100 ара ұясы бар. Балдың бір келісі 1500-2000 теңгеге саудаланып жатыр. Аралар бал жинау кезінде әлсіреп, кейбіреулері өледі. Сондықтан араға үнемі күтім жасап, баптау қажет. Ол үшін арнайы дәрумендер беріліп, дәрілер себіледі. Жылдың әр маусымында бұйырған балды аламыз. Өзімізден шыққан табиғи, құрамы таза балды жергілікті халыққа және сырт облыстардан келген тапсырыстарға арнайы өткізіп отырамын. Сонымен бірге мамыр айынан бастап, қазанға дейінгі аралықта бал жинау үрдісі жақсы жүреді. Тек аралар жаңбырлы күндері бал жинамайды. Бал араның тағы бір ерекшелігі, олар темекі мен ішімдіктің, әтірдің иісін жақтырмайды. Жанына жақындаған адамда осы аталған иіс болса ашуланып, тарпа бас салады. Содан да болар ұясының ішінде қысы-жазы 30-35 градус температура сақталады, – дейді омарташы.</blockquote>Дүниежүзі бойынша бал өндіру жұмыстары жолға қойылған. Статистикаға сүйенсек, жалпы дүниежүзі бойынша бал өндіруден бірінші орынды Қытай елі алады. Яғни, 1 млн 400 мың тонна балдың 300 мыңы Қытайдың еншісінде. Еуропалық елдерде Аргентина мен Украинаның үлесі жоғары. Ал біздің мемлекет бал өндірісі жағынан ең төменгі орында тұр. Статистикалық есеп бойынша елімізде небәрі 8 мың тонна бал жиналады. Енді біздің мемлекет әлемдік картада жер жағынан 9-орында тұратындығын ескерсек, бұл көрсеткіш көңіл көншітпейді. Дала мен тау тасқа, гүл мен шөптерге бай болсақ та, балдың жайы жайсыз болып тұр. Оған омарташылар саны аздығы себеп. Яғни, өсімдіктер гүлдейді де босқа қурайды. Осы кәсіппен айналысатын адамдардың қатары көбейсе, гүлдеген жерге көшіп барып, рентабельді шаруашылық жасап, жұмыс істеудің мүмкіндігі мол болар еді. Ара болмаса қоршаған ортаның, топырақтың құнары жойылады. Әлемді мойындатқан ғалым Эйнштейн: «Жер бетінен ара жоғалса, бес жылдан соң адамзат та жоғалады», – деген сөзі осындайда ойға оралады.Иә, басталған істің нәтижесін көру үшін көптеп тер төгу қажет. Әр істің өзіне тән қиындығы мен машақаты болады. Осындай қиындыққа мойымай, тек алға жылжыған сәтте қолға алынған тірліктің жемісін көреді. Сол үшін де қазақ «қолы қимылдағанның аузы да қимылдайды» деген.

Қазақстан және Қызылорда облысының жаңалықтары: Қоғам