<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz.</a> Бүгінде «Күлкістан» театрының актері Дархан Пірназар өнердегі шеберлігімен халықтың ықыласына бөленіп, көрерменнің көңілінен жол таба білген жан. Өмір жолын әзіл-сықақ театрымен ұштастырып, халық алдында еңбек етіп келеді. Ол өнердегі алғашқы қадамын сатирадан емес, клубта қарапайым жұмыстардан бастаған еді. Талай образды ерекше сомдап жүрген жерлесіміз, Алмалы ауылының тумасы Дархан Пірназарды әңгімеге тартқан едік.– Дархан мырза, жалпы, өнер саласына қалай келдіңіз?– Негізінен мен мектеп қабырғасында жүргеннен бастап өнерге жақын болдым. Алғаш еңбек жолымды Алмалы ауылындағы клубтан бастадым. Сол клубтың меңгерушісі Ғалым Маханов ұстаздық етіп, өнер жолына түсуіме бағыт-бағдар берді. Аудандық жарыстарда бір-екілі рөлдерді сомдап, көзге түстім. Осылайша, өнер жолым аудандық мәдениет үйімен жалғасын тапты. Ол жерде Кенжебай Жүсіп ағам, үлкен сахнаға біраз тәрбиеледі. Актер болып қалыптасуыма септігін тигізгенін жасыра алмаймын.&nbsp;– Қазіргі халықты күлдіру оңай ма? Жалпы, бүгінгінің әзіл-сықақ театрларына көңіліңіз тола ма?– Мойындау керек, бүгінгі күнде біз көрермендерді ертіп жатқан жоқпыз, оларға еріп жатырмыз. Солардың ыңғайына берілудеміз. Бұл дұрыс емес. Бүгінгі күнде астарлы ой, салмағы бар әзілдер аз. Қазіргі халық астарлы емес, тікелей әзіліңді тыңдағысы келеді. Біз оған жол бермеуіміз қажет. Тіпті, өзіміз сахнада ойнап жатқан кезде, көрерменнің ықыласын сезініп тұрамыз. Сондықтан, жанымызды салып, еңбектенеміз. Ал, театрлардың жайына келсем, «алуан-алуан жүйрік бар, әліне қарай шабатын» деп айтып кеткендей, әрқайсысы қолдарынан келгендерін жасап жүр. Мен солардың ішінде Нұржан Төлендиевті ерекше атап өтер едім. Нұржан – жан-жақты. Өте ізденімпаз. Керек образдарды жақсы табады. Әзіл-сықақ театры саласында өсіп келе жатқан буынның одан алары көп.– Актерлік жалақыңыз сізді қанағаттандыра ма? Әлде, қосымша табысыңыз бар ма?– Қанағаттандырады ғой. Бірақ, ақша деген қанша көп тапсаң да жетпейді. Ең алдымен адамға қанағат керек екен. «Күлкістаннан» бөлек, «Тамаша сити» әзіл-сықақ театрында істеймін. Киноға түсіп, телеарнаға шығып жатамыз. Тойға да барамыз. Барлық ойды ақшамен байланыстырып қоюға болмайды дер едім. Бізді ерекше махаббатпен жаратқан Алланы тануды ұмытып кетпеуіміз қажет. Өзімізге ақыл жетпей жатса да, біреуге айтуға құмармыз ғой. Дегенмен, қысқа өмірде рухани дүниемізді барынша кеңейте түссек, нұр үстіне нұр болар еді.– Отбасыңыз, өзіңіз жайлы айта отырсаңыз.– Бір әйелім, үш қызым, бір ұлымды күтудеміз (күліп). Әрине, қыздарым мектеп оқушылары. Қыз бала табиғатынан нәзік келеді ғой, бала тәрбиесімен өзім айналысамын. Әйелім үй шаруасында. Анама қарайды, үйдің шаруасын тындырып отырады. Біз түздің адамы болған соң, мүмкіндігінше сол кісіге тапсырғанмын. Ал, енді өзіме келер болсам, 1980 жылы бұрынғы Жеміс-жидек ауылы, қазіргі Алмалыда дүниеге келгенмін. Сол жақта білім алып, №181 мектепте оқып, бітірдім. Негізінен отбасымда үш ағайындымыз. Үлкені өзім. Менен кейінгі 1982 жылғы інім, 2005 жылы қайтыс болып, қапияда айырылып қалдық. Ал, қарындасым Жаңақорған ауданына тұрмысқа шыққан. Қазіргі таңда, бір үйдің түтінін түтетіп отыр. Әкем 13 жасымда, яғни, 1993 жылы &nbsp;қайтыс болды. Нағыз жігіттік шаққа өтпелі кезеңде, әрине, қиын болды. Әкемнен үйренерім көп еді…– Әзілді қалай табасыздар?– Халықтың арасынан образ жинап жүреміз. Әзіліне қарап, заманына баға беруге болады. Сондықтан, боямасыз өмірден сөйлегіміз келеді. Біз қоғамдағы қарапайым адамдардың көре алмай тұрған күлкілі жайттарды байқап қоюымыз керек. Кейін соны қиялмен суреттеп, сахнаға алып шығамыз. Яғни, біздің қаруымыз – қиял. Сондықтан, қиялымызды жоғалтып алмауға тырысамыз. Кей кездері көрші өзбек, қырғыз ағайындардан да алып жатамыз. Алайда, оны өзімізге лайықты етіп өзгертіп аламыз.– Бауыржан Момышұлы «Өзіне өзі сынмен қарау оңай іс емес» депті. Сынды қалай қабылдайсыз?– Сынға қарсы емеспін. Егер орынды болса, қабылдаймын. Айтылған сын арқылы өзімді түзеуге, келесіде ол қателікті қайталамауға тырысамын. «Сын түзелмей, мін түзелмейді» демекші, сол сынды кімнің айтқанына аса мән беремін. Мақтаудан көрі сынды жақын қабылдаймын.– Өнер жүрген жерде еліктеу болмай тұрмайды. Өзіңіз өнер жолында алдыңғы толқыннан кімге еліктедіңіз?– Негізі осы өнерге баулыған ұстаздарым Ғалым Маханов, Кенжебай Жүсіп, Мағауия Қозбағаров, Серік Төлеуов еді. Бірге жұмыс істеп, бір пұшпақты илеп жүрген уақытта, қайда барса да қасынан тастамай, жанына ілестіріп жүретін. Ағаларымыздың аузынан естіген тағылымы мол өсиет әңгімелер, алған тәлім-тәрбие өмірлік азығым болып келеді. Ал, әзіл әлеміне ынтамды оятқан, мектеп оқып жүрген кезде көп көретін, «Тамаша», «Бауыржан шоу» &nbsp;әзіл-сықақ театрының актерларын ерекше атап өтер едім.– Алда қандай шығармашылық жоспарларыңыз бар? Ауылға жиі келіп тұрасыз ба?– Менің арманым – Қызылорда қаласынан әзіл-сықақ театрын ашу. Бізде мүмкіншілік мол деп ойлаймын. Талантты жастар да жетерлік. Тек қолдау болса болғаны. Жылдың соңына қарай Қызылорда қаласында жеке кешімді өткізуді жоспарлап отырмын. Әрине, ауылға жиі келіп тұрамын, той-томалақ, елде қалған ағайын-туыс бар. Жылына 3-4 рет келіп тұрамын. Жоспарымды айттым ғой. Егер әзіл-сықақ театрын ашсам, отбасымызбен осында көшіп келеміз. Мұнан өзге де жоспарлап отырған дүниелер баршылық. Барлығы алдағы күндердің еншісінде.– Әңгімеңізге рақмет!

Дархан Пірназар: Арманым Сыр елінен әзіл-сықақ театрын ашу

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz.</a> Сейсенбі күні жол жүру бағытымды редакцияға қарай емес, Шиелі аудандық ауруханасына бағыттадым. Мақсат – Шиелі ауданындағы ақ халатты жандардың жұмысын өз көзіммен көріп, алған әсерімді оқырманға жеткізу. Осы уақытқа дейін дәрігердің алдына шипа іздеп баратын едім, осы жолы «дәрігер» рөлін сомдамақ ниеттемін. Әрине, емделушінің дене қызуын өлшеп, ине салмадым, отаға дайындамадым. Себебі, жанын шүберекке түйіп отырған науқастың күдігін көбейткім келмеді, өз ісіне жауапты мамандарға кедергі жасауды қаламадым. Бірақ, хирургия бөлімінің меңгерушісі, белгілі хирург Бақытбек Жамантаевтың көмегімен дәрігерлердің қарбалас тірлігін жақыннан бақылай алдым.Аурухана табалдырығын аттағанда менің байқағаным тазалықшылардың жұмысы болды. Тазалықты қатаң талап ететін орында бірі еден жуып жатса, енді бірі емделушілердің төсек жабдықтарын жаңартуда. Ақ халат киген мейірбикелер системасын сүйретіп әр палатаға кіріп-шығып жүр. Бақытбек Мырзабекұлы бүгінгі жоспарында 4 ота жасау тұрғанын айтты. Аурухана кестесі бойынша сейсенбі және жұма күндері жоспарлы ота жасалады екен. Ал, оқыс оқиға және ауыр жағдай орын алса жедел ота болады. Өйткені, дәрігерлер үшін жоспармен жұмыс істеуден гөрі адам жанын аман алып қалған маңызды. Сонымен не керек, фототілші Бақытжан Бәйімбет екеуміз хирургтың кабинетінен шыққан соң аға мейіргердің ізіне ілестік.&nbsp;Ең алғаш қаз-қатар тізілген бөлме¬лерге кіріп, емделушілердің жағдайын сұрастырдық. Тырп етпес¬тен төсекте таңылып жатқан жандар дәрігерлерге сенім артуда. Есіктен енген мейірбикелерге үмітпен қарап, дертке дауа болар ем-домды асыға күтеді. Әр түрлі диагнозбен ауруханаға келуге мәжбүр болған 44 емделушінің арасында ота үстелінен аман-есен оралғандар да бар. Олар мейірбикелер мен дәрігерлердің қатаң бақылауында. Отаға дейінгі және кейінгі жағдайын әр сәт мамандар қадағалап отырады. Емделушілердің бір-екеуін сөзге тартқанымызда «Дәрігерлерге алғыстан басқа айтарымыз жоқ» деп қысқа қайырды. Бәлки, төрт қабырғада қамалып отырғандықтан шаршаған болар, арасында отадан соң әлсірегендер де бар екен. Алайда ауруынан құлан таза айығып, үйіне қайтуға асығып отырған Алғабас ауылының тұрғыны Гүлмира Алпысбайқызы бар ықыласымен ойын жеткізді. Ол өзінің сөзін дәрігерлерге алғыс айтудан бастап, отадан кейінгі әсерімен бөлісті.&nbsp;<blockquote>– Әуелі Алла, одан кейін ақ халатты жандардың арқасы. Дәрігерлердің жұмысына жауаптылығының нәтижесінде ота сәтті аяқталды. Ауруханаға келемін дегенше қан қысымым жоғары болған еді. Мейірбикелер мен дәрігерлердің арқасында ол мәселем де өз шешімін тапты. Алдағы уақытта дәрігерлер жазып берген нұсқаулық бойынша күтінсем, денсаулығымда ешқандай кінәрат болмайды деген сенімдемін. Барлық мейірбикелер мен дәрігерлерге алғысымды білдіремін.&nbsp;</blockquote>Хирургия бөлімінде жүргенде байқағаным, әрі көзім анық жеткен жәйт -аурудың жас талғамайтыны. Аурухана төсегінде бұғанасы қатпаған бала да, тепсе темір үзетін жігіт те, егде тартқан қариялар да жатыр. Бұл емделушілер туралы барлық ақпарат жаңа технологиямен компьютерлік бағдарламаларға енгізілген. Соның арқасында дәрігерлер науқастың дерегін оңай таба алады.&nbsp; Аға мейіргер бізді аурухана асханасына алып келді. «Ас – адамның арқауы», «Ауру астан» деген мақалдарды күніге айтып, жадымызда жаттап жүргенімізбен көбіміз дұрыс тамақтануға мән бермейміз. Ал, аурухана емделушілердің денсаулығын ғана емес, тамақтану режимінде қатаң бақылауда ұстайды. Тіпті әр сырқатқа диагнозы бойынша тағам береді. 3 мезгіл ұсынылатын тамақтардың барлығы диеталық, қайнатылған өнімдер. Төсегінен тұра алмайтын науқасқа аспазшылар тамақты палаталарына апарып береді. Қажет болған жағдайда қасықпен ұсынып, ем алушының көңілін аулауға тырысады. Әрине арасында туыстары әкелген асты ішіп, асханаға келмейтіндері де жоқ емес. Бірақ, сырттан келген тамақтардың өзі дәрігерлердің қатаң бақылауында.&nbsp;Ауруханадағы жабулы тұрған әр есіктің маңызы бар. Бұлардың қай қайсысы болмасын қатаң сақталған санитарлық тазалықты қажет етеді. Тіпті әр бөлменің ауа температурасы мен ішіндегі заттары да әр түрлі. Мәселен, екі жара таңу бөлмесі бір-біріне мүлде ұқсамайды. Біріншісінде отадан кейін шыққан емделушілердің таза жарасын таңып, дәкесін жаңартса, екіншісі іріңді жағдайдағы жараларды таңады.&nbsp;Ішектей созылған дәлізде бірінен кейін бірі тұрған кабинеттерден соң көп адам бас сұғуға жүрексінетін, күнделікті жағдайдан екі есе тазалықты қажет ететін, әр түрлі нақтамамен келген науқас үшін де, адам жанын арашалап қалатын дәрігер үшін де өте маңызды бөлме бар. Ол – ота залы. Бұл бөлмеге кірмес бұрын дәрігерлер қолдағы инфекцияны түгелдей «өлтіріп», әбден тазаланады. Үстіндегі киімінің бірінде қалдырмай толық ауыстырып, бір рет пайдалануға рұқсат етілген желең киіп ота залына бет алады. Үстінде мединициналық киімі бар дәрігерлердің өзі үстін жаңартып жатқанда, мені ота залына оп-оңай кіргізе салмайтыны анық еді. Отаға куә болмас бұрын шашымды түгелдей жауып тұратын қалпақ, аяқ киім сыртынан гигиеналық қапшық кидім. Сонымен бісмілләмізді айтып ота жасайтын бөлмеге кірдік. Өз ісіне жауаптылықпен, ыждағаттылықпен қарайтын Бақытбек Жамантаев пен Ғалымжан Әшімов науқастың өт қалтасындағы тасты алуда. Өзім осыдан бір ай бұрын ота үстелінде жатқанда ес-түссіз болып едім. Енді қазір адам ағзасының жұмысын тікелей өз көзіммен көріп тұрмын. Аяқ-қолымның дірілдеп, жүрегімнің атқақтап кеткенін несін жасырайын. Осыған дейін «Ештеңеден қорықпаймын» деп жүрген мен сол сәтте өзімнің фобиямды анықтағандай болдым. Әрине, ота залынан шығып кетсем болатын еді. Бірақ, мұндай мүмкіндікті қалт жібергім келмеді, алғашқы отаға куә болуым сәтсіз аяқталмасын дедім. Жан-жақта керекті құралдарды әперіп тұрған көмекшілерге кедергі болмайын деп ота үстелінің бергі бұрышында көз алмай қарап тұрдым. Инелер, қысқыштар, түтіктер, қайшы, қалақшалар мен трубкалар секілді кесетін, қадайтын, қысатын құралдар мен мамандар өз жұмысын тиянақты істеп жатыр. Олардың қолдары құралдарды ұстап тұрса, жанарлары экранда. Өйткені, сырқаттың қақ төбесінде адам ағзасының ішкі көрінісін көрсететін экран орнатылған. Осы құрылғы арқылы ота жасау, дәрігерлердің ағзадағы кінәрәтты табуы жеңіл болады.&nbsp;Арада біраз уақыт өткен соң көзім де үйреніп, көңілім де кері тепкен жоқ. Денемнің тітіркенуін тоқтатуға дәрігерлердің көмегі тиді десем қате болмайды. Хирургтар айтқан деректердің арқасында ойым бөлініп, олардың ісіне шынайы қызығушылық таныта бастадым. Дәрігерлердің айтуынша өт қалтасында тастың пайда болуы нақтамасымен жылына 100 ота жасалады екен. Бұл аурудың пайда болудағы негізгі себебі – дұрыс тамақтанбау. Кейбір науқастар жедел отаны қажетсінсе, кейбіреулеріне жоспарлы түрде ота жасалады. Ота жасау барысында сырқатты міндетті түрде терең ұйқыға жібереді. Бұған жауапты Шиелі аудандық аурухананың хирургия бөлімшесінде анестезиолог Берік Болатов. Оның негізгі қызметі операцияның барлық кезеңдерінде науқастың қауіпсіздігін сақтап, зақымданған ағзаның ауруын жеңілдету үшін денені уақытша жансыздандыру. Берік Мыңжасарұлына жұмыс барысында көмектесетін «ақылды» аппараттар да жоқ емес. Аппараттардың арқасында науқас жасанды тыныс алады, отаға кедергі болмау үшін ішектері мен іші үрленеді. Анестезиология жалпы және аумақтық болып екіге бөлінеді. Жалпы анестезиологияда адам есінен танады, бүкіл дене сезімінен айрылады. Мұнда сезімталдықты жоятын дәрі-дәрмектер қолданылады. Аумақтық анестезиологияда адам есі сақтала отырып, дененің белгілі бір бөлігінде ғана дәрілер арқылы сезімталдығы жойылады. Емделуші отадан шыққаннан кейін арнайы бөлмеге барып, науқастың өміріне жауапты мамандардың бақылауында болады.&nbsp;«Дәрігерлер дұрыс қарамайды», «Жедел жәрдемді шақырсаң жылдам келмейді», «Мейірбикелер емделушілерге жайдары болмайды» осы және өзге де «сындарды» көпшілік орындарда естіп жүрген боларсыз? Тіпті, сізде ашудың ырқына ерік беріп ақ халаттыларды сөзбен сілкіп алған шығарсыз. Бірақ, адам жанының арашасы болып жүрген жандардың орнына өзіңізді бір сәт қойып көрдіңіз бе? Әр емделушіні сағат сайын бақылап, әртүрлі нақтамамен жұмыс істеп, ота үстеліне дайындап көңілін аулауға, ине салып тыныштандыруға, ауруханадан құлан таза айығып кетсе деп тілеуін тілеуге дайынсыз ба? Сырт көзге қарағанда бір сарынды көрінетін дәрігерлердің жұмысын атқаруға сабырыңыз бен батылыңыз жете ме? Бұл сұрақтарды мен өзіме де қойып көрдім. Құр сөзбен жауап бермес бұрын дәрігерлердің тіршілігімен тыныстадым. Көзіммен көріп, сауалыма жауап таптым. Дәрігер болу оңай емес екен. Менің бір адамды ажал аузынан аман алып қалуым былай тұрсын, білегіне ине салуға да батылым жетпейді екен...

Бақытбек Жамантаев: Ота жасау – отқа түскенмен тең

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz.</a> «Омарташылықтың отаны – Египет» деп те аталады. Себебі, зерттеушілер құм арасындағы Пирамиданың ішінен бал құйылған құты тапқан екен. Мұнымен қоса Ніл өзенінің бойында ара шаруашығымен айналысқандардың болғаны жайлы деректер кездеседі. Ықылым заманнан құнын жоймай, атадан балаға мирас болып келе жатқан бұл кәсіпке қызығушылар саны артпаса, азайған емес. &nbsp;Тек азық ретінде ғана емес, түрлі дертке шипа бола алатын өнімге бүгінгі таңда сұраныс көп. Шет елдер мен бүкіл республиканы айтпағанда, ауданның өзінде бал арасын асырап, омарташылықтың қыр-сырын меңгеріп жүргендер бар. Бәйгеқұм ауылының өзінде жиырмаға жуық омарташы болса, солардың бірі – Мархабат Адамбекұлы.&nbsp;Мархабат – жан-жақты, үнемі ізденісте жүретін жан, Бәйгеқұм ауылының тумасы. Негізгі мамандығы мұғалім болғанымен, бүгінгі таңда жеке кәсіпкер, Исламды насихаттап жүрген ауыл имамы. Шымкент қаласындағы «Қазақ-Араб» университетінде араб тілі және дінтану мамандығын алған. 2003 жылы оқу орнын бітірген соң аудан орталығындағы №45 «Ақ Орда» мектеп-гимназиясында еңбек жолын бастайды. Өзі ауылдың тумасы болған соң аудан орталығында жүріп, пәтер жалдайды. Осы жылдары өмірлік жарын жолықтырып, шаңырақ та көтереді.<blockquote>“Күндердің күнінде ауылдағы досым келіп, пәтер іздей бастады. Тұрып жатқан пәтерім үш бөлмелі болған соң, досымды үйге шақырдым. Оның 20-бекетте жеке шаруашылығы болатын. Кейде асарға барып, малына, бал арасына, жеміс-жидегіне қарайтынбыз. Бір жылдары ол жерге егін де ектік. Кейінірек ол бал арасын асырауды ұсынды. Өзі бәрін үйретпекші &nbsp;болды. Кейін танысымнан жәшік алып, бал арасын асырап, бірінші рет ара шағып, денем ісіп, кәсібімді бастадым”, – деп еске алады омарташы.&nbsp;</blockquote>Жан-жақты ізденіп, омарташылық туралы орыс тіліндегі кітаптар тауып, әр қимылын кітаптың нұсқаулығы бойынша істейді. Жем десе жем, дәрі десе дәрісін береді. Бірақ аралар бір жылдары бал беріп, бір жылдары өнім бермейді. Аралары енді көбейіп келе жатыр дегенде жау шапқандай шетінен өліп қалған кездері де болған. Содан тәжірибелі омарташылардан сабақ алып, ара бағудың қыр-сырын үйреніп, әлеуметтік желідегі омарташылардың тобына қосылады. Осы топ арқылы көрші Ресей елінде омарташыларды оқытатынын естіген Мархабат, тәуекелге бел байлап шекара асады.&nbsp;<blockquote>“Ара деген өте бір керемет құрылым. Араның ішінде жұмысшы аралар, аналық және аталық болып үш топқа бөлінеді. Осының барлығы бірігіп жұмыс істейді. Олар жарық дүниеге келісімен ұшып кетпейді, бірінші ұясын тазалаумен айналысады. Бес-алты күннен соң ұшуды бастап, жан-жағын барлайды. 10-15 күннен кейін күзетші болып жұмыс жасайды. Содан соң кейбіреуі барлаушы қызметіне ауысып, қай жерде қандай азық бар екенін жеткізіп отыратын болады. Аралардың арасын қарасаңыз түсі қашқан, яғни қартайып кеткендері болады. Ол осы барлаушылар. Көп жер ұшып, барлап, азық іздеп ерте қартаяды. Әрқайсысы өзінің жұмысын істейді. Араның ұясына көз салсаңыз, бір отбасын көргендей боласыз. Қатаң тәртіп пен ауызбіршілікті осы жәндіктерден үйренсек артықтық етпейді. Түсінген адам аралардан да ғибрат алуына болады”, – дейді омарташы.&nbsp;</blockquote>Ауылдағы негізгі қызметі – имам. Қол қусырып, алақан жайып отыру бұл кісіге жат қылық. Ер адам – отбасының асыраушысы, қорғаны. Адам өзінің сүйікті кәсібімен шұғылдануы керек. Сонда ғана жетістікке қол жеткізеді. Оған дәлел бүгінгі мақаланың кейіпкері.

Мархабат Адамбекұлы: Бал арасын асырауды досым ұсынды

Kyzylorda-news.kz. Жаз мезгілінде көпшілік демалу үшін ауылға, басқа қалаға және шетелге барады. Демалыс ойдағыдай өту үшін кей ережелерді сақтаған жөн. Превентивті нутрициолог Сейтжанова Ақтоты Әуелбайқызы өзінің инстаграм парақшасында жолға шығуды жоспарлап отқан адамдарға пайдалы кеңестер берді, - деп хабарлайды Massaget.kz.1. Магний дәрумені. Ұшақ/пойыздағы қысым іштің желденуі мен қатуына әкелуі мүмкін. Сол кезде магний препаратын алдын–ала ішіп алсаңыз, тек асқорыту жүйесіне ғана емес, жүйке жүйеңізді тыныштандырып, ұйқыңыздың қануына себепші болады. Бұл әсіресе сағат белдеуі ауысқанда өте пайдалы. 2. Жолда жүргенде міндетті түрде алдын-ала жейтін тамағыңызды ойластырыңыз. Роллтон болмайды. Қазір пайдалы тамақтарды көптеген супермаркетте дайын күйінде сатып алуға болады. Котлет/үй шұжығы/құс еті+ салат = ең тиімді әдіс. 3. Өзіңізбен бірге тұзды спрей алыңыз. Ұшаққа мінетін болсаңыз, ол жерде ауа құрғақ болуынан мұрынның шырышты қабаты кеуіп, инфекция жұқтырып алу қаупі артады. Алдын алу үшін тек суды көп мөлшерде ішу жеткіліксіз. Қалтаңызға тұзды спрей салып алыңыз, әр танауыңызға бір-бірден самолетке отырар алдын және ұшу барысында сеуіп қойсаңыз жеткілікті. 4. Саунаға барыңыз. Барған жерде спа/ саунаға барып, организмдегі жиналған артық токсин/шлактардан арылыңыз. Сонымен қатар стрессті азайтып, көңіл-күйіңізді көтеруде саунаның үлесі мол.5. Қозғалысты ұмытпаңыз. Барған жерде әлеуметтік желіде жатып алмай, міндетті түрде жергілікті жердің табиғатымен/тарихымен танысып жүріп қайтыңыз. Жүрек қан айналымы жақсарып, денеге оттегі тарап, бұлшықетіңіз қарқынды жұмыс жасайтын болады. Миыңыз бұрынғыдан да көп ақпаратты қорытып бастағанын сезбей қаласыз. 6. Иммунитетті көтеріңіз. Саяхат – бір жағынан эмоцияға толы сәттер болса, екінші жағынан адамның шаршап, діңкесін шығарып, әлсіретіп жіберуі мүмкін. Ондай кезде базилик секілді адаптоген шөптер, чага секілді ұнтақ түріндегі адаптоген саңырауқұлақтар – иммунитетті нығайтып, күйзеліс гормонын реттеп, энергияңызды қалпына келтіретін көмекшілер. Оны міндетті түрде сумен ішудің қажеті жоқ, тамақтың бетіне сеуіп жеуге болады. 7. Үйде де, сыртта да асқазан–ішек жолдарын пайдалы пробиотиктермен байытып отырамыз. Себебі иммунитеттің 80%-ы ішекте орналасқан. Қазір бір реттік пайдалануға арналған пакеттер көп.8. Тыныс алу жаттығуларын жасаңыз. Кез келген демалыс қандай да бір оқиғасыз болмайды. Кептеліс, рейске/таксиге кешігіп қалу – жүйкеңізді жұқартып жіберуі мүмкін. Мұндай кезде бірден ес жиып, дәл осы сәтпен өмір сүріп, ләззат алыңыз. Бұған диафрагмалды (ішпен демалу) тыныс алу жаттығуын қоссаңыз, әсіре керемет болады.

Жазғы демалыс кезінде нені ескеру керек?

<a href="https://kyzylorda-news.kz/ru">Kyzylorda-news.kz.</a> Жаңақорған аудан экономикасында өнеркәсіптің сипаты басым. Оған дәлел, бірнеше жыл бұрын инновациялық бағдарлама аясында «Қазатомпром» АҚ қарасты «Қызылқұм», «Байкен-U» және «СКЗ-U» ЖШС іске қосылды. Бүгінде өндіріс орындары әлеуметтік жауапкершілікті терең сезініп, ауданның әлеуметтік-экономикалық дамуына үлес қосып келеді. Бұл қатарға «Шалқия Цинк ЛТД» АҚ қосу керек. Бұған дәлел жеткілікті. Соны талдап көрсек.Алдымен, салық түсімінен бастасақ. 2022 жылы аудан бюджетіне түсетін салықтық түсімдер 101,3 пайызға орындалса, оның ішінде 49,6 пайызын өндіріс орындарының қаржысы құрайды. Бұл туралы толық мән-жайды Жаңақорған аудандық Мемлекеттік кірістер басқармасының бөлім басшысы Талғат Мұстафаевтен білдік.&nbsp;– Аудандық салық жүктемесінің басым көпшілігі өндіріс орындарына тиесілі. Өткен жылы олардан аудандық бюджетке 1 244 199 000 мың қаржы құйылды. Жеке-жеке талдасақ, «БАЙКЕН-U» – 15,6 процентін, «Қызылқұм» ЖШС «Хорасан-І» кеніші – 20,9, «СКЗ-U» ЖШС – 9,9 және «Шалқия Цинк ЛТД» АҚ – 3,4 процентін құрайды. Өндіріс орындары салық төлеуге сергек қарап, уақытылы төлеп тұрады, – деді мекеме басшысы.Бұл аудан қалтасына құйылатын қаржының есебі. Одан бөлек облыс және республикалық бюджетке түсетін салықтың көлемі де кең. Демек, бұл мекемелердің тиімділігінің алғашқы тұсы осында. Ең бастысы, аудан экономикасының өсуіне септігін тигізіп жатқаны қуантады.Сыр өңіріндегі үлкен өндірістік-инновациялық жобасының бірі – қорғасын, мырыш өндіретін Шалқия кенішін қайта жаңғырту жұмыстары жүргізілуде. «Самұрық-Қазына» ұлттық әл-ауқат қоры» Акционерлік Қоғамы және Еуропа қайта құру және даму банкінің қаржылай қолдауының арқасында кен байыту фабрикасы салынып, алыс-жақын шет елдерге өнімі экспортталмақ. Жалпы, өндіріс орны іске қосылғанда облыстың әлеуметтік-экономикалық әлеуетінің артуына, жұмыссыздық деңгейі қысқаруына жағдай жасайды. Сондықтан, Шалқияның мәселесі облыс әкімінің назарынан түскен емес. Үкімет те жобаның маңыздылығын түсініп, алаңдаушылық білдіруде.Ұлттық тау-кен компаниясының басқарма төрағасы Мәжит Тұрмағамбетов кенішті модернизациялау жұмыстарына жауапты басшылармен таныстырды. Ал, «Шалқия Цинк» компаниясының кеніштің перспективасы жайында тоқталды.– «AMC Consultants (UK) Ltd.» компаниясы «Шалқия» кен орнындағы өнеркәсіптік қоры – 4,8 млн. тонна мырыш, 1,3 млн. тонна қорғасын екенін дәлелдеді. Жалпы, әлемдік нарықта мырыш пен қорғасынға сұраныс жоғары әрі бағасы да тұрақты. Мәселен, Лондон қор биржасында (LME ) қорғасын 2638, мырыш 3617 теңгені құрайды.Елбасының «Индустриялық-инновациялық бағдарламасы» аясында жоспарлы жұмыс қарқын алды. Жалпы «Шалқия» қорғасын-мырыш кенішінде қуаттылығы жылына 4 млн. тонналық кен-байыту комбинаты «Қызылорда облысында тау-кен металлургия кенішін дамытудың жол картасына» енген үш ірі жобаның бірі. Жоспарға сəйкес, 2018 жылы кен байыту комбинатының құрылысының мердігері анықталып, сәуір-мамыр айында құрылысы басталады. Бүгінде жері тегістеліп, дайындық жұмыстары жүргізілуде. Қазір кеніште еңбек етіп жатқан 681 жұмысшының 70 пайызы Жаңақорған ауданының тұрғындары. Яғни, Құттықожа, Шалқия, Жаңақорған кентінің азаматтары.Бүгінде кенішке қажетті суды жеткізу жұмыстары жүргізілуде. Сәуір-мамыр айларында кен байыту фабрикасының құрылысы мен кенішті қайта құру жұмыстары басталады, – деді.Сондай-ақ, өндіріс ошақтары тұрғылықты жердегі ауыл халқының әлеуметтік мүмкіндігін арттыру мақсатында қайырымдылық шараларан жиі ұйымдастырып тұрады. Мәселен, «СКЗ-U» ЖШС ел экономикасына үлес қосумен бірге әлеуметтік жауапкершілікті де қатар алып келеді. Қайырымдылық, демеушілік шараларынан қалыс қалған кезі жоқ. Мәселен, 2016-2022 жылдары серіктестік бұл бағыттағы шараларға 32 млн. теңгеден астам қаржы бөлсе, биылдың өзінде «Жебеуші» қорына 2 млн. теңгеден астам қаржы аударды.Сондай-ақ, Кейден ауылында скважина қазып, ауыл тұрғындарын ауыз сумен қамтамасыз етіп отыр. Ауылдың аяқ су мәселесін шешуге де үлес қосты. Жұмысшыларының өміріне жауапкершілікпен қарайтын серіктестік басшылығы қызметкерлердің әлеуметтік жағдайына мән береді. Серіктестік болашақ мамандарды дайындауда да белсенділік танытуда. Бүгінгі күні кәсіпорын есебінен бірнеше студент жоғары оқу орнында, одан кейін колледждер де өндіріске қажетті мамандықтарды игеруде. Одан бөлек, жас мамандардың қызметке орналасуына, келешегіне шырақ жағуына үлес қосып келеді.Осы секілді «Байкен-U» ЖШС қайырымдылық шаралардан да кенде емес. Компанияның жергілікті өңірге әлеуметтік қолдау көрсетіп отырғаны Байгенже тұрғындарының тұрмысын түзейтіні ақиқат. Осыдан бірнеше жыл бұрын Жаңақорған ауданында Сырдария өзенінен өтетін көпірге толық қаржылай көмек көрсетілді. 2013 жылы Байкенже қонысында спорт алаңы салынды. Аудан балаларына Астанаға саяхаттауға ұдайы қаржылық қолдау көрсетілуде. 2014 жылы 50 орындық балабақшаның бой көтеруіне бастамашыл болды. Сонымен қатар компания көптеген мектептерге ұдайы қамқорлық қолын созып келеді. Соңғы жылдары ауданның жергілікті бюджетінің көлемін арттыруға компанияның қосқан үлесі айтарлықтай артты.&nbsp;– Қос өндіріс ошағының ауыл тұрғындарының әлеуетін арттыруда, мұқтаж жандарға көмек қолын созуына жағдай жасап жатқаны жасырын емес. әсіресе, қайырымдылық акцияларда тұрмысы төмен тұрғындарға қаржылай қолдау көрсетеді. Бұл да адам жанына нәр береді, сондықтан, осы байыпты бастама үзіліп қалмай, қайта үрдіс жалғасын табатынына сенімміміз мол. Соған жұмыс жасап жатырмыз, – деді Байгенже ауылдық округінің әкімі Нұрғали Оспанов.Иә, қайырымдылық – қазақ халқының ең ізгі қасиеттерінің бірі. «Жанашырлыққа – жан риза» дегендей әлеуметтік жағынан аз қамтылған балалардың жанашыр қамқоршысы болып, жүрек жылуын ұсынып, сауабы мол іске атсалысу әрбір жанның азаматтық парызы. Осындай азаматтық парыздың биігінен көрініп жүрген «Қызылқұм» ЖШС де дәстүрлі шараға демеушілік жасап, игі істің басы-қасында жүреді. «Мектепке жол акциясы» аясында жаңа оқу жылы қарсаңында аудандық білім бөлімінің ұйытқы болуымен өткен «Жүрек жылуы балаларға» атты шарада 100 оқушы мектепке қажетті құрал-жабдықпен қамтамасыз етілді. Қарттар күніне орай аудандағы әлеуметтік жағдайы аз қамтылған 50 ардагерге азық-түлік үйлестірілді. «Қарттарым асыл қазынам» тақырыбында ұйымдастырылған берекелі бастама жылда дәстүрлі жалғасын тауып келеді.– «Ардагерлерді ардақтайық» жобасы болсын, басқа да акция аясында «Қызылқұм»БПҰ демеушілігімен әлеуметтік жағынан аз қамтылған отбасыларға көмек беріліп отырады. Біздің бір ауыз өтінішімізді жерде қалдырмай, әрдайым мұқтаж жандарға қол ұшын беруге асық, – деді «Аманат» партиясы аудандық филиалы төрағасының Арман Мәжитов.Еншісі бөлінбеген Шалқия кенті мен Құттықожа ауылында 510 отбасында 3100 адам өмір сүріп жатыр. Олардың дені Шалқия кенішінің шаруашылығы шалқыса деп тілейді. Қазіргі таңда мырыш пен қорғасын шығаратын кеніште 700 кенші еңбек етсе, оның 250-ге жуығы жергілікті тұрғындар. Міне, кеніш орнының тиімділігі осында. Одан бөлек кеніш басшылығы қайырымдылық шараларына, мекеде қызмет ететін тұрмысы төмен отбасыларға үнемі көмектесіп тұрады.Қорыта айтқанда, мемлекет басшысы &nbsp;«Қазақстандықтардың әл-ауқатының өсуі: табыс пен тұрмыс сапасын арттыру» атты Қазақстан халқына Жолдауында басты бағыт ретінде: «Экспортқа бағытталған индустрияландыру – экономикалық саясаттың орталық элементіне айналуы тиіс» деген болатын. Демек, өндіріс орындарының ел экономикасына тигізер пайда әлі де еселі деп білеміз...

Жаңақорған өндірісі ауданның әлеуметтік-экономикалық дамуына  белсенді үлес қосуда

Kyzylorda-news.kz. Аутизм – ми қызметінің бұзылуы салдарынан айналадағы адамдармен қарым-қатынас пен байланысқа түсу қиыншылықтарын тудыратын психикалық ауытқу. Кейінгі жылдары елімізде бұл дертке шалдыққан балалар саны өскен.Ресми деректер бойынша Қазақстанда 9 мыңға жуық аутизмге шалдыққан бала тұрады, ал бейресми деректер бойынша аутизмі бар балалардың саны 30 мыңнан асады.Аутизм – қауіпті дерт емес, ол психикалық дамудың бұзылуы. Күнделікті тіл жетілдіру мен ой дамыту жаттығуларының арқасында жеңуге болады. Мұндайда мемлекеттің қолдау бағдарламалары, арнайы маман кеңесі мен сауықтыру-дамыту орталықтарының көмегі қажет-ақ. Сондай маманның бірі – тәуелсіз зерттеуші, аутизмді емдеудің өзіндік тәсілін пайдаланатын Александра Максимова. Тбилисиде тұратын маман Қытай, Украина, Беларусь, Әзербайжан және басқа да елдерде аутизмге шалдыққан балаларға қол ұшын созып жүр. Екі жыл бұрын Астанаға арнайы шақыртумен келіп, бала емдеген. Ол бала қазір физика-математика мектебіне оқуға түсіп, сабағына дайындалуда. Бүгін Александрамен болған шағын сұхбатты назарларыңызға ұсынамыз.- Аутизмді диагноз деп санамайтын мамандардың бірісіз. Неге?- Аутизм жайлы ХХ ғасырдың 40-жылдары айтыла бастады. Ол кезде Каннер синдромы деп аталған. Бұл диагноз психиатрлық клиникаларға жатқан балаларға қойылды. Кейіннен 90-жылдары Каннерге Аспергер синдромы қосылды. Ал аутизмді диагноз деп танудағы қателік, менің ойымша, дәл сол кезде болды. &nbsp;Аутизм тұлғаның даму ерекшелігі ретінде анықталды. Демек, аутизм – диагноз емес, оның себебі жоқ. Себебі жоқ болса, оны іздеудің де қажеті шамалы. Мұндай балаларды қабылдап, оған жағдай жасау керек, бірақ емдеу мен оның себебін іздеудің қажеті жоқ, өйткені бұл емделмейді. Сондықтан да бұл нағыз дерт және өзіндік патофизиологиялық механизмдері бар ауыр дерт деп есептеймін.- Ол қандай механизмдер?- Аутизммен ауыратын адамдарда мидың бұзылуына ондаған себептер әсер етеді. Оны іздеу және табу керек, жағдайын жасап, өмір сүру деңгейін арттыру мақсатында жұмыстар жасалуы тиіс.- Сіз мұндай тоқтамға қалай келдіңіз?- Мұның бәрінде жеке тәжірибем жатыр. Ұлым Андрейге 3 жасында ауыр деңгейдегі аутизм диагнозы қойылды. Маған бұл диагнозды зерттеу, нақты себебін анықтау, оны терең түсіну үшін 10 жыл уақытым кетті. Шын мәнінде, менің ұлымда басында иммундық жүйесі бұзылған, екпе арқылы нейроинфекция миына жеткен, оған босану кезіндегі омыртқа мен бас сүйегінің жарақаты қосылған. Мұны мен ұлым 12 жасқа жеткенде анықтап түсіне алдым.- Бұл түсінігіңіз баланы емдеуге көмектесе алды ма?- Жоқ. Біздің жағдайда бәрі кеш болды, уақыт өткізіп алған едік. Бірақ менің ұлым емделгеннен кейін айтарлықтай жағдайы жақсарды. Мен диагностикалық жүйе бойынша емдеп, оны ұлыма қолданып, қажетті мамандарды тапқанымда, ол үстел басында жөргекте отыратын, ал қазір мектепке баратын, спортпен айналысатын, кафелерге барғанды ​​​​жақсы көретін және жұртпен жақсы араласатын жігітке айналды. Бірақ бір жасына дейін тілі шыққан. Ауру басталғаннан кейін сөйлеуді қойды. Ұлым әлі күнге дейін сөйлемейді.- Сіз секілді аутизмді диагноз деп қарайтын адамдар көп пе?- Жоқ, өкінішке қарай көп емес. Әсіресе посткеңестік елдерде.- Неге озық саналатын батыстық медицина аутизм алдында қауқарсыз?Батыстық және жалпы әлемдік іргелі медицина бүгінде стандарт бойынша жұмыс істейді, ондағы барлығы тек хаттамалар бойынша жасалады: бұл сақтандыру медицинасының ерекшелігі. Бұл жүйеде ХАК (Халықаралық аурулардың классификациясы) бар. Әр аурудың өз хаттамасы болады. Ал бұл жүйеде аутизмді емдеу жолы жайлы хаттама жоқ, себебі жалпы қоғам бойынша аутизмді емдеудің жолы жоқ деп санайды. Ал мен сияқты бұл жүйемен келіспейтін, жаһандық көзқарасты дұрыс деп қарамайтын біздерді ақымақ көреді. Себебі біз аутизмді емдеу керек деп табандылық танытамыз.- Медициналық ортада болып, аутизм жайлы ақпараттармен қанық болғанда сеніміңізге селкеу түспеді ме?- Жоқ. Мен кері шегінетін жан емеспін, себебі менің ұлымның жағдайы жақсарды. Жалғыз менің емес, мен қолданған диагностика бойынша емделген, жекелей ақыл-кеңес арқылы айығар жол іздегендер жоғары нәтижеге қол жеткізді.- Аутизммен ауыратын балалар саны жыл сайын өсіп келеді. Неге әлемде бұл дертке дауа іздемейді?- Америкалықтар генетика арқылы емдеу жайын белсенді түрде іздеп келеді. Ара-тұра адам миындағы ақау мен сөйлей алмай қалуына әсер ететін генді тапты деген жаңалықтар шығып тұрады. Бірақ ол табылған зерттеулер нәтижесінің бәрі патофизиологиялық механизмдерге келіп тіреліп, емдеуді жолы күрделеніп қала береді.- Демек аутизмді ерекшелік деп танып, оны емдеудің қажеті жоғы кімге пайдалы сонда?- Мен мұны медициналық жүйеден көремін. Аутизммен болатын жағдай басқаша. Оны жекелей қарау керек. Ал медициналық сақтандыру мұны мүлде қарастырмайды. Медициналық сақтандыруда нақты ауруды емдеудің хаттамалары, яғни дайын емдеу жолы мен дәрілері бар. Емделушіні жеке дәрігер зерттеп, оған уақытын арнап, күшін салу жайы қарастырылмаған. Қазіргі дәрігер – ноутбук алдындағы оператор. Ол сонда ауру симптомдарын енгізеді, ал компьютер соған келіңкірейтін диагноз бен емделу жайын анықтап береді. Диагноз бойынша 15 дәрі шықса, сол арқылы емделу керек болады. Ал себебі жайлы мүлде ойланбайды да, қарастырмайды да.- Бұл енді орнығып қалған жүйе, өзгеруі қиын-ау...- Сонда да дәрігерлердің бір бөлігін емделушімен классикалық жүйеде жұмыс істеу жайын ойластыру керек. Бұл жүйеде мен секілді тәуелсіз зерттеушілерге де орын болғаны абзал. Біз бір-бірімізден үйренеміз. Бұған дейін мен аутизмге шалдыққандарды мамандарға жібергенде, олар қан-тамыр жүйелерін емдейтін дәрі ішіп жүргенін білгенде түсінбейтін. Қазір жағдай басқаша. Дәрігерлер емделушілерден нәтиже көре бастағанда, олар да менің жүйеме сене бастады. Бұл менің жеке тәжірибемнің нәтижесі. Мемлекеттік сақтандыру медицинасы бойынша хаттамасыз емдеу мүмкін емес. Сондықтан да бізге, аутизмге шалдыққан баласы бар ата-аналарға жекелеу емдеу жолы қымбат соғады.- Мемлекетке науқас бала үшін өмір бойы мүгедектігі бойынша жәрдемақы төлемей, біржола емдегені тиімді емес пе?- Иә, мұндай жол мемлекет үшін де тиімді болары анық. Аутизмнен толықтай айықтыру аз жағдайда ғана жүзеге асады, бірақ емдеу арқылы еңбекке жарамды, өз-өзін қамтамасыз ете алатын, мемлекетке қол жаймайтындай деңгейге жеткізуге де болады. Бұл арқылы науқас қана емес, ата-анасының, отбасының қолы ұзарады. Бірақ бұл неге жүзеге аспай жатыр? Меніңше, мұндағы жүйе ыңғайсыз, шешімдер қиын қабылданады, қабылданса да жүзеге асуы уақыт алады. Бірлесіп жұмыс істеу мүмкіндігі аз. Мұны өзгерту де оңай емес.- Бұл тұйықталған шеңберді не бұза алады?- Аутизмнің себебін дәл анықтауды енгізу. Әр баланың жағдайына қарай оны бұл жағдайға не алып келгені қаралу керек. Оның миының белгілі бір аймағының жұмысын не бәсеңдетіп тұр? Оны емдеуге бола ма? Бірақ бұл мәселе денсаулық сақтау министрлігі, халықаралық қауымдастықтар қолдауы деңгейінде шешімін табу керек.- Бұған қол жеткізгендер бар ма?- Қытайдың тәжірибесі қызық, олар қазір аутизмге шалдыққан науқастармен жұмыс істеуге арналған кешендерді құруға тырысуда, онда зерттеу, емдеу, ортаға бейімделу, тіпті әлеуметтік қызметтер бар. Украинада да ата-аналар бірігіп, орта құрған. Олармен денсаулық сақтау министрлігінің өзі санасады. Мемлекеттік клиникаларда хаттамадан тыс ем қабылдауларына рұқсат алған. Өкінішке қарай, қазір соғыс жағдайына байланысты бұл процесс тоқтап қалды. Ол болмағанда өз нәтижесін көріп те қалар едік.- Аутизм бойынша Қазақстандағы жағдайға қандай баға бересіз?- Мұнда жақсы. Қазақстанда қазір 2 жылдан бері екі-үш баламен жұмыс істеп келемін. Бұған дейін ата-аналар логопед және дефектология бойынша АВВА және TOMATIS әдістерін пайдаланып келсе, қазір менің де емдеу жолыма сенім артатындар саны артып келеді. Мен ерекше балалар тәрбиелейтін ата-аналар қауымдастығымен тығыз байланыстамын, бір жыл бұрын олар Денсаулық министрлігімен байланысқа шығып, бірлесе жұмыс істеуді қарастырған. Қазір біз ортақ үлкен зерттеу жүргізудеміз, ол әр балаға аутизмді жеке себебін анықтау мен емдеу жайын іздеу тұрғысында болмақ.- Қазақстанда қандай нәтиже бар?- &nbsp;Мен өз әдістеріммен емдеу жайын қарастырып жатқан Қазақстан алғашқы ел емес. Әуелі аутизммен ауыратын баланың миы неге дамымайды деген сұраққа жауап іздеу туралы ұсыныс ата-аналарға бос сөз сияқты естіледі. Одан кейін олар ойлана келе себебін бірге іздейміз, көбіне табамыз да. Одан кейін мен жекелей емдеу жолын көрсетіп, қажетті мамандарды табуға көмектесемін. Қазіргі таңда эпилептолог, невропатолог, нейропсихиатр, нутрициолог сынды мамандардың ортасы қалыптасып та үлгерді. Олар да алға жылжу барын айқын аңғарып отыр. Ал интегративті медицинаның құндылықтарымен бөлісетін, ізденімпаз, жеке көзқарасты жақтайтын дәрігерлер Қазақстанда көп-ақ. Тағы бір айта кететіні, ата-аналар да баланы бірден жазатын дәрі жоқ екенін түсінуі керек. Біз аутизмнің пайда болу себебін анықтағанмен, оны емдеу жолы ұзаққа созылады. Қазақстандық ата-аналар балалары үшін күресуге даяр.- Аутизмге шалдыққан қазақстандық балалар арасында қандай да бір себеп көп кездесетінін аңғара алдыңыз ба?- Иә. Бұл мәселені мен жақында Қазақстан Денсаулық сақтау министрлігімен талқылаймын деген ойдамын. Бұл – мойын омыртқасының жарақаты. Өйткені Қазақстанда 80% жағдайда босану кезіндегі мойын омыртқасы мен бас сүйегі жарақаты аутизмнің негізгі себебі саналып отыр. Бұл көрсеткіш бойынша менің тәжірибемде Қазақстан ТМД елдері ішінде алда тұр. Бұл баланы босандырудың ертеректен келе жатқан әдісіне байланысты болуы да мүмкін немесе хаттама бойынша босандыру жайын қайта қарастырып көру керек. Әзірге білмеймін. Бірақ қандай да бір қорытынды жасауды қажет етеді.Ақпарат дереккөзі: Massaget.kz

Александра Максимова:  Аутизм – диагноз емес

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz.</a> Қай кезде де адамзат баласының түсінігінде өзі туып-өскен ата мекені – руханиятының темірқазығы, ұлт құндылығының алтын бесігі. Ауылдың таза ауасын жұтып, көркем табиғатынан қуат алып өскен әрбір азамат туып-өскен топырағын барынша қадірлеуі айтпасақ та түсінікті.«Ауыл – қазақтың төл бесігі» дегендей, туған жердің түтіні де, топырағы да, бәрі-бәрі қымбат. &nbsp;Жосалының табиғаты өзге өңірден ерекше, адамдары еңбекқор, қонақжай. Қазақ халқы ұғымында «Баланың өскен бесігі – кең дүниенің есігі» деп текке айтылмаған. Осы ретте, қасиетті Қармақшы өңірінің орталығы Жосалы кенті соңғы жылдарда заман талабына сай өзгеріп, көркеюде. Кәсіпкерлік нысандар саны көбейіп, олар кентіміздің дәулетіне сәулет қосуда. Көшелер жөнделіп, түнгі жарықтар кент ажарын ашып тұр. Дәмханалар, ойын-сауық орталықтары, мекемелер тұрғындарға сапалы қызмет көрсетуде.Мәселен, кентіміздің соңғы бес жылдағы өзгерісіне тұрғындар куә. Алдымен оқырмандарға кенттегі көшелер бойынша атқарылған жұмыстарды таныстырсақ.Кентте 138 көше бар болса, осыдан бес жыл бұрын сол көшелердің сапасы мәз емес болатын. Ал қазір ше? Осы сұраққа келсек, 2018 жылы кенттегі Меңей батыр, Сақи Кішенов, Әбен Тоғызбаев, Сәдібек Айекенов, Қасымов көшелеріне және Калинин елді мекенінде орналасқан қоқыс полигонына баратын жолға қиыршық тас төселсе, Жолдыбаев көшесі мен Теміржол аймағына түгелімен орташа жөндеу жұмыстары жүргізілді.Сонымен қатар, бұл жұмыстар 2019 жылы да жалғасын тапты. Үкімет тарапынан қолдау тапқан мемлекеттік «Ауыл – ел бесігі» бағдарламасы аясында іске асырылған жобадан кентіміз де өз үлесін алып, жалпы ұзындығы 13,65 шақырым болатын 13 көшеге жөндеу жүргізіліп, асфальттанды. Сондай-ақ, Мәденбай Құдабаев, Дәмегүл Мырзағалиева, Ақмаржан, Әбдуәли Жаназаров, Теміржол көшелеріне қиыршық тас төселіп, ол көшелер орташа жөндеуге дайындалса, 2020 жылы Мәншүк Мәметова, Балқы Базар, Тәйімбет Көмекбаев тұйықтарына да қиыршық тас төселді. Сонымен бірге сол жылы мемлекеттік «Ауыл – ел бесігі» бағдарламасы бойынша кентте 15 көше орташа жөндеуден өтіп, жол мәселесі барынша шешімін тапты. 2021 жылы да бұл жұмыстар қарқын алды. Атап айтқанда, ауылдарды дамыту мақсатында мемлекет тарапынан көрсетіліп жатқан қолдаулар аясында кенттің басты көшелерінің бірі – Абай, Қорқыт ата, Марал ишан, сонымен бірге Құдабаев, Теміржол, Қазантаев, Рүстембеков, Жаназаров, Медешов көшелеріне асфальт төселіп, мұндай игі іске мұрындық болғандар тұрғындар ризашылығына бөленді. Ал, өткен жылы көптен кент тұрғындары тарапынан шешімін таппай келген түйінді мәселелердің бірі – Кеңес Үкіметі жылдарында кент тұрғындарына әсемдігімен, көрікті көрінісімен танылған «Алейка», яғни қазіргі Тайшық би көшесін көркейту көгалдандыру болатын. Міне, тұрғындардың бұл өтініші де орындалып, көшенің бір бөлігі асфальтталып, бір бөлігіне қиыршық тас төселді, алдағы жылы ол да өз шешімін табады деп сенеді тұрғындар. Сонымен қатар, арықтарға бетон лотоктар орнатылса, көше ортасынан жаяу жүргіншілер жолы жасалды. Оған заман талабына сай орындықтар мен түнгі шамдар орнатылды. Сонымен бірге, көше басына балалар үшін ойын және спорт алаңы салынып, ол да пайдалануға берілді. Бүгінде ойын алаңы кент балаларының ғана емес, сол аумақта тұратын тұрғындардың да демалатын орнына айналды. Бұл өткен жылдың ерекше бір жаңалығы болса, кент орталығындағы ең көне көшенің бірі – Аманкелді көшесіне де күрделі жөндеу жүргізілді. Оның айналасындағы шағын көшелерді аяқ сумен қамтамасыз етуде лотоктар жаңасымен ауыстырылса, көп жылдан бері жөндеу көрмеген көше жаңа кейіпке енді. Жаңа жарық шамдар орнатылды. Көше бойына заманауи үлгідегі жаяу жүргіншілер жолы салынып, ерекше үлгідегі орындықтар қойылды. Жақын арада бұл жұмыстар аяқталып, ел игілігіне пайдалануға беріледі деп күтілуде.Сонымен қатар, кенттегі қара жолдарға қиыршық тас төсеу жұмыстары да жалғасын табуда. Нақтысын айтқанда өткен жылы облыс, аудан бюджетінен бөлінген қаржыға 17 көшеге қиыршық тас төселді. Мұның өзі кентте автокөлік қауіпсіздігін болдырмауда, жауынды күндері тұрғындарға жасалған жайлы жұмыстар десек артық айтқандық емес. Енді бір айта кетерлік жайт, Аманкелді көшесінен шыққан көне асфальт төсендісі Наурыз, Қаракөзов көшелеріне төселіп, ол көшелер де алдағы уақытта асфальттауға дайын тұр.Жыл басында тұрғындар алдында жылдағыдай дәстүрлі есеп беру жиналысын өткізген кент әкімі Шыңғыс Сыдықов өткен жылғы жұмыстарды саралап, биылғы жыл нендей жұмыстармен айшықталатынын баяндады. Оның ішінде, кент бойынша 15 көше асфальтталатынын, жылдағы дәстүрмен бірнеше көшеге қиыршық тас төселетінін жеткізді.Ал, енді кезекті осы уақыт аралығында жүргізілген жарық тандыру бойынша сөз етсек. Расында да, кентіміздегі 138 көшенің соңғы бес жыл ішінде 34-і жаңадан жарықтанса, биылғы жылы 19 көшені жарық шамдарын ілу кезегі келіп тұр.Ел экономикасы мен тұрғындардың әлеуетін көтеруде кәсіпкерлердің еңбегі өлшеусіз. Осы ретте, түрлі кәсіпкерлік бағытта еңбек етіп, ел алғысына бөленіп жүрген азаматтардың еңбегін атап өткен де жөн. Соңғы бес жылды алар болсақ, кентте жеке кәсіпкерлер Шолпан Махмутова, Жомарт Жаппасбаев, Жанар Бұқпанова, Рабиға Балғабаева, Әсем Сержанова, ағайынды Бақтияр мен Нұрбол Жұмабекұлы, Балахан Балмаханов, Бақытжан Өмірзақова, Нағима Тоқсанбаева, Рүстем Досымов, Дәулет Қанатбай, тағы басқа кәсіпкерлердің тұрғындарға көрсетіп жатқан түрлі бағыттағы сапалы қызметтерін айтуға болады. Сондай-ақ, мемлекет тарапынан ел игілігіне пайдалануға берілген әлеуметтік қызмет мекемелері де кент келбетін өз сәнімен әрлеп тұр десек шынайылық болар.Иә, өткен жыл кент тұрғындары үшін несімен ерекшеленді деген сұраққа жауап іздер болсақ, Кейде көлікпен кенттегі кейбір сауда орталықтары мен әлеуметтік нысандар алдына барғанда мәшинеңді қояр жер таппай қалатының рас. Осыны ескерген кент әкімідігі өткен жылы «Аққайың» балабақшасы, «Рүстем» сауда орталығы, Халыққа қызмет көрсету орталығы мен «Халық банкі», аудандық кәсіпкерлік бөлімі алдына арнайы көлік тұрақтайтын орын салып, көптің ризашылығына бөленсе, Тәуелсіздік, Сегізов, Қазақ хандығы аллеясына, Мөлтек ықшам ауданы мен Қорқыт стансасына ойын алаңдарын орналастырды. Тайшық би көшесі мен No183 орта мектеп алдынан түнгі жарығы бар спорт және балалар алаңын пайдалануға беріп, сол аймақтың балаларына үлкен қуаныш сыйлады. Сонымен қатар, заман талабына сай салынған спорт кешені, автовокзал, мейрамханалар мен автокөлік жөндеу шеберханалары, мемлекет тарапынан ел мүддесіне арналған заманауи үлгідегі мектеп, балабақшалар, әлеуметтік нысандар да керемет көрінісімен кентке әсемдік сыйлап тұр.«Ауылын көріп азаматын таны» дегендей, осындай үлкен істің басы-қасында жүрген Жосалы кенті әкімдігінің де атқарған жұмысын айтып кету міндет. Оның ішінде, кент әкімі Шыңғыс Сыдықов, Бақытбек Жылтыров, Алмасхан Досмұратов, Нұржан Тоқшылықов, Нұргүл Сарыбаева, Нұрымжан Махамбетов, Нұртас Жаңаберген, Нұрсұлтан Шәкенов, Ерлан Аралбаев, Сәбит Сәденов, Рауан Әбдіқасов сынды туған елінің өсіп-өркендеуіне бей-жай қарамай, еңбегінің арқасында көптің құрметіне бөленген мамандарға, сонымен бірге қоғамдық ақылы жұмыста ұзақ жылдан бері еңбек етіп жүрген Жұлдызай Аймұратова, Жанар Байқадамова, Гүлнар Жәлиева және басқа да жұмысшылардың еселі еңбегіне кент тұрғындары дән риза.Осы ретте, айта кететін ерекше жайт, көгілдір отын келгелі бері кент әкімдігінің қолдауымен тұрмысы төмен және мүмкіндігі шектеулі отбасыларға демеушілік ұйымдастырып, газ пешін сатып алып берсе, тіпті кейбірінің үйіне газ желісін кіргізіп те берді.Сонымен қатар, ақылы қоғамдық жұмыспен қамтылғандарды Жаңа жыл, Аналар мерекесі, Наурыз мейрамы сияқты даталы күндері құрметтеп, зейнет жасына толғандарды да сый-құрметпен демалысқа шығарып салу үрдісін ұйымдастыруда. Тіпті, осындай мерекелерде ұжым қызметкерлерінің, кенттегі тұрмысы төмен отбасы, мүгедектігі бар және көпбалалы отбасы балаларын да құр қалдырмай құрметтеуді дәстүрге айналдырған. Әрбір азамат үшін туып-өскен ауылы – тағылымы мол тәлім-тәрбиенің ордасы. «Гүлденсе ауыл, гүлденеміз бәріміз» дейтін Бейімбет Майлиннің сөзі әлі де мән-мағынасын жойған жоқ. Ал кент тұрғыны атану – мен үшін бақыт.

Жосалы кентіндегі жарқын істер бар

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz.</a> Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қазақстан халқына арналған Жолдауында айтылған басымдықтар мен "Тәуелсіздік бәрінен қымбат" атты мақаласын қоғамда кеңінен насихаттап, ел егемендігінің өркендеуі мен дамуына үлес қосқан, Тәуелсіздік жылдарында өз саласының хас шеберлері атанған тұлғаларды таныту мақсатында «Ел егемендігіне қосқан Ерен еңбегі үшін» атты республикалық байқауы жарияланған болатын.&nbsp;Осы байқауда жерлесіміз Сыр жұртшылығына әуезді әнімен, сәнді сырнайымен жақсы таныс Керекжан Құлмырзаевтың кеудесі тағы бір медальмен толықты. Ол «Ерен еңбегі үшін» төсбелгісімен және І дәрежелі дипломмен марапатталып, жеңімпаздардың қатарынан табылды.&nbsp;Киелі Қармақшы топырағында туып, талантымен талайды таңқалдырып жүрген өнер иесінің есімі тек ел-жұртқа емес, әнсүйер қауымға «Қармақшым», «Мені ойла», «Ғашық жыры», «Көктем қыз», «Анашым», «Дос сағынышы», «Сағынамын сұлуым», «Ақ бөпешім», «Балапаным», «Жолықпаңыз», «Той жыры» сынды әндерімен жақсы таныс. Бүгінде оның шығармашылығында 80-ге жуық әндері бар.&nbsp;Айта кетейік, өнер иесі осыған дейін еліміздің өркендеуі жолында мәдениет саласына қосқан еңбегін жоғары бағалап, "Мәдениет майталманы" медалімен марапатталды. Сондай-ақ Бүкілодақтық халық шығармашылығы фестивалінің, облыстық, аудандық әншілер байқауының және облыстық композиторлар байқауының лауреаты. Оның жетістіктері мен марапаты жетерлік. Иә, еңбек еткен алғысқа бөленеді.

Қармақшылық композитордың кеудесі тағы бір медальға толықты  

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz.</a> Байқоңыр қаласында Қазақстан Республикасының Ішкі істер Министрлігінің Байқоңыр қаласындағы Өкілдігінің құрылғанына 30 жыл толуына арналған салтанатты жиын өтті.Жиында қызметтік борышын орындауға арнаған полиция қызметкерлерімен Абай облысында өртті сөндіру кезінде қаза тапқандарды 1 минут үнсіздікпен еске алды.Содан соң, Қазақстан Республикасының Ішкі істер министрлігінің Байқоңыр қаласындағы Өкілдігінің бастығы, полиция полковнигі Алтынбек Ахметов құттықтау сөз сөйлеп, жыл көлемінде атқарылған жұмыстарды саралады. Сонымен қатар, Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрінің бұйрығына сәйкес қызметтік міндеттерін адал атқарған, жұмыста жоғары нәтижелерге қол жеткізгені үшін Өкілдіктің бір топ қызметкерлеріне арнайы атақ пен естелік төсбелгілер табыстады.Одан әрі облыс әкімінің орынбасары, Қазақстан Республикасының Президентінің «Байқоңыр» кешеніндегі арнаулы өкілі Қайрат Нұртай сала ардагерлерін, қызметкерлер мен олардың отбасы мүшелерін мерекемен құттықтап, өкілдік басшысы Алтынбек Ахметовке облыс әкімі Нұрлыбек Нәлібаевтың арнайы құттықтауын табыстады.Сондай-ақ ол өз сөзінде, Өкілдіктің «Байқоңыр» кешенінде Ресей Федерациясы ішкі істер басқармасымен екі жақты достықты нығайту және құқық қорғау саласындағы ыңтымақтастықты дамыту бойынша атқарған жұмыстарын ерекше атап өтті. Мұнан соң, Өкілдіктің бірқатар қызметкерлері облыс әкімінің және Қазақстан Республикасының Президентінің «Байқоңыр» кешеніндегі арнаулы өкілінің Алғыс хатымен марапатталды.Шарада Байқоңыр қаласы әкімшілігінің басшысы Константин Бусигин мен Ресей Федерациясы құқық қорғау органдары және аэроғарыш өнеркәсібі кәсіпорындары басшылары өкілдік қызметкерлеріне мерекелік құттықтауларын арнап, жылы лебіздерін білдірді.

Байқоңырда құқық қызметкерлеріне құрмет көрсетті

Kyzylorda-news.kz. Қазгидромет ел аймақтарында 9 шілдеде болатын қауіпті метеорологиялық құбылыстарға болжам жасады.Атмосфералық фронтальды бөлімдердің өтуімен елміздің шығысында, оңтүстігінде, оңтүстік-шығысында, солтүстік-шығысында тұрақсыз ауа райы күтіледі, жаңбыр жауады.Республикамыздың оңтүстік-шығысында, шығысында найзағай ойнап, қатты жаңбыр, бұршақ жауып, дауыл болуы мүмкін.Республика бойынша желдің күшеюі күтілуде. Елміздің батысында, солтүстік-батысында және солтүстігінде ауа райы жауын-шашынсыз.Батыс Қазақстан, Атырау, Ақтөбе, Маңғыстау, Қызылорда, Ұлытау облыстарының басым бөлігінде, Қостанай облысының оңтүстігінде қатты ыстық сақталады, Батыс Қазақстан облысының оңтүстігінде, солтүстігінде, Маңғыстау облысының оңтүстігінде, солтүстік-шығысында, Атырау облысының оңтүстігінде, Ақтөбе облысының батысында өте қатты ыстық күтіледі.Жамбыл, Қызылорда, Маңғыстау, Батыс Қазақстан облыстарының басым бөлігінде, Түркістан облысының оңтүстігінде, батысында, солтүстігінде, шөлді аудандарында, Атырау облысының оңтүстігінде, солтүстігінде, Қостанай, Қарағанды, Ұлытау Жетісу облыстарының оңтүстігінде, Ақтөбе облысының облысының, оңтүстігінде, оңтүстік-шығысында төтенше өрт қаупі сақталады.

Жексенбіде ауа райы қандай болады? 

​<a href="https://kyzylorda-news.kz/ru">Kyzylorda-news.kz.</a> Мемлекет басшысы "Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы" Қазақстан Республикасының кодексіне (Салық кодексі) және "Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы" Қазақстан Республикасының кодексін (Салық кодексі) қолданысқа енгізу туралы" Қазақстан Республикасының заңына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы" заңға қол қойған болатын.​Осы ретте, кәсіпкерліктің жекелеген салалары үшін мөлшерлемені 2 пайызға дейін төмендету мақсатында «Қармақшы ауданы бойынша бөлшек салықтың арнаулы салық режимінің мөлшерлемесін төмендету туралы» аудан мәслихатының шешімі 01.07.2023 жылы ҚР Әділет министрлігі Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеудің тізілімінде №8429-11 санды болып енгізіліп тіркелді.​Бұл арнайы салық режимін жұмыскерлер саны 200 адамнан аспайтын, ал табысы күнтізбелік жылға 2,1 млрд теңгені (600 мың АЕК) құрайтын кәсіпкерлер қолдана алады.&nbsp; ​Қазір рұқсат етілген қызмет түрлерінің тізбесі бөлшек саудаға және негізінен халыққа қызмет көрсетуге байланысты &nbsp;190 қызмет түрін қамтиды. Атап айтқанда, бөлшек сауда, автомобильдер, киім-кешек пен жиһазды жөндеу, ағаш өңдеу, сырлау және сылақ жұмыстары, жолаушы тасымалы, сондай-ақ қоғамдық тамақтану және т.б.​Бұл режим алдағы уақытта, бизнес-ахуалды жақсартуға ықпал ететін болады және салықтық жүктемені, бизнесті заңдастыруға, кәсіпкерлік сектордың іскерлік белсенділігін арттыруға оң әсерін тигізетін болады.

Бөлшек салықтың арнаулы салық режимі қандай?

<a href="https://kyzylorda-news.kz/ru">Kyzylorda-news.kz.</a> Көпшілік иммунитетін арттыру үшін ББҚ (БАД) және дәрумендерді белсенді іше бастайды. Эндокринолог Зухра Павлова &nbsp;<a href="https://doctorpiter.ru/">Doctorpiter</a> порталына оларды бақылаусыз іше берсеңіз, оның ағзаға зияны тиюі мүмкін екенін айтты.Дәріханалық дәруменді ішкенде тұрған ештеңе жоқ, бірақ анализ тапсырғанда оның жетіспейтінін анықталған болуы керек. Дәрумен жетіспеушілігіне барлық адам шалдығуы мүмкін. Себебі көп жағдайда норманы тек тамақтан алу мүмкін емес. Көкөністерде, жемістерде және дәнді-дақылдарда баяғы кездегідей пайдалы заттар көп емес. Оған кінәлі - пайдасына емес, көптігіне жұмыс істейтін технологиялар. Мұндай көкөніспен тамақтанған мал етінің құрамы да нашарлау болады. Сондықтан қазіргі заманда қосымшалар қажет болуы әбден мүмкін.<blockquote>"Алайда ескеретін бір нәрсе бар: қосымшалар (БАД немесе дәрумендер) нақты мөлшерде ғана қажет және олар бәріне бірдей керек емес", - дейді эндокринолог.</blockquote>Медицинада бірнеше базалық принцип бар. Олардың негізгілеріне мыналар жатады: "Primum non nocer" - "Зиян келтірме", "Guantum satis" - "Қажетінше".Дәрумендер де өмірлік маңызы бар заттар секілді қажет мөлшерде келуі керек. Оның жетіспеушілігі де, артық болуы да ағзаға зиян келтіре алады.Ең қауіпсіз түрі - суда еритін дәрумендерКөпшілік суда еритін дәрумендер ағзаға зиян келтірмеуі мүмкін. Бірақ "қауіпсіз" С дәруменінің өзін нормадан көп іше берсеңіз, ол ағзаға зиян келтіреді: <a href="https://massaget.kz/layfstayl/zhadnama/79251/">бүйректе тас түзіліп бастайды</a>.В тобы дәрумендеріОлар тамақтан энергия алуға көмектеседі және эритроциттер қалыптасуына қатысады. Бұл дәрумендер жүйке жүйесі және ми жұмысының дамуы үшін қажет. Сондай-ақ олар гендер мен жасушалық сигналдар реттелуіне қатысады.Бірақ олар артық болып кетсе, ағза үшін қауіп төндіреді:<ul><li>В6 дәруменінің артық болуының жүйкеге уытты әсері болады, яғни ол жүйке жүйесінің зақымдалуына әкеледі;</li><li>В12 дәруменінің артық болуы қан ұйыту жүйесінің белсенділігін арттырып жібереді, ал ол жүрек жеткіліксіздігі, өкпе қабынуын дамытады.</li></ul>Майда еритін дәрумендердің зияны көбірекD, Е, А және К дәрумендері артық болса, олар майлы тінге жиналады. Олардың бір бөлігі бейтараптандырылуы (ағзада сондай механизм бар) мүмкін, бірақ қалған қор елеулі зиян келтіруі мүмкін.<blockquote>"А дәрумені артық болған кезде орын алатын қызғалт сары тері - минималды салдар, ол уақыт өте өздігінен кетеді", - дейді Зухра Павлова.</blockquote>Ал <a href="https://massaget.kz/layfstayl/Zdorove/60674/">К дәруменінің</a> артық болуы мынадай жағымсыз салдарларға әкелуі мүмкін:<ul><li>Бауыр қызметінің бұзылуы;</li><li>Ми тінінің зақымдалуы;</li><li><a href="https://massaget.kz/arnayyi_jobalar/zdorove/65675/">Тершеңдік</a>;</li><li>Гемолиз;</li><li>Ұйыған қан</li><li>Қан ұйыту жүйесі белсенділігінің артуы.</li></ul><blockquote>"Дәрумендердің де мөлшерін сақтау керек, сол үшін құрамында дәрумендері мен минералдары көп емдік құралдармен аса әуестенбеген дұрыс. Тіпті, қарапайым дәрумендер жинағын ішіп бастамас бұрын дәрігермен кеңесіп, анализдер тапсырған дұрыс", - деп қорытындылады дәрігер.</blockquote>

Қазақстан және Қызылорда облысының жаңалықтары

Дархан Пірназар: Арманым Сыр елінен әзіл-сықақ театрын ашу

Бақытбек Жамантаев: Ота жасау – отқа түскенмен тең

Мархабат Адамбекұлы: Бал арасын асырауды досым ұсынды

Жазғы демалыс кезінде нені ескеру керек?

Жаңақорған өндірісі ауданның әлеуметтік-экономикалық дамуына белсенді үлес қосуда

Александра Максимова: Аутизм – диагноз емес

Жосалы кентіндегі жарқын істер бар

Қармақшылық композитордың кеудесі тағы бір медальға толықты

Байқоңырда құқық қызметкерлеріне құрмет көрсетті

Жексенбіде ауа райы қандай болады?

Бөлшек салықтың арнаулы салық режимі қандай?

Дәрумендердің артық болуы несімен қауіпті? Эндокринолог ескерту жасады