<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Жуырда ардагерлер үйінде өткен Шиелі аудандық қоғамдық кеңесінің кезекті отырысында, күн тәртібіне сәйкес бірнеше мәселе талқыланды. Жиынды кеңес төрағасы Қаблеш Бекішев жүргізіп, кеңес мүшелеріне қаралатын мәселерді таныстырды. Негізгі мәселенің бірі – балалардың жазғы тиімді ұйымдастыру және суға түсу мерзіміндегі қауіпсіздік шараларын қамтамасыз ету болғандықтан, отырысқа арнайы шақырылған Шиелі аудандық білім бөлімі басшысының міндетін атқарушы Марат Ақпанбетов баяндама жасады.Соңғы қоңырау соғылып, балалар көптен күткен жазғы демалысқа шықты. Шынында да, балалардың жазғы демалыс кезінде олардың бос уақытын тиімді пайдалану, қауіпсіздігін бақылауда ұстау қоғамдық кеңестің қарауынан тыс қалған емес. Елімізде балалардың сапалы білім алуы мен қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатында қажетті жағдайлар жасалынып келеді. Осы тұрғыда баяндама жасаған Марат Ақпанбетов:– Биыл Шиелі ауданында балалардың жазғы демалыс уақыты кезеңінде бірнеше бағытта жұмыстар қолға алынып, іс-шаралар бекітілді. Атап айтар болсақ, «Сыр ұланы» сауықтыру лагері және мектептер жанынан шатырлы, этно, ұлттық құндылықтар бойынша археологиялық, спорт бағытындағы лагерлер ұйымдастыру жоспарланды. Жұмыспен қамту бойынша Шиелі аудандық жастар ресурстық орталығы арқылы «Жасыл ел» бағдарламасымен көгалдандыру топтарына, жөндеу-құрылыс бригадаларына және өндірістік кәсіпорындағы жұмысқа балалар шартты түрде жұмыспен қамтылатын болады. Сондай-ақ, балалар туристік, интеллектуалды сияқты бағыттар жұмыстар жүргізеді, – деді.Сонымен қатар, баяндама жасаған аудандық білім бөлімі басшысының міндетін атқарушы Марат Ақпанбетов суға шомылу маусымында балалаларға су айдындарындағы қауіпсіздік шараларын қатаң сақтап, төтенше қауіпті жағдайлардың алдын алу, болдырмау, қауіпсіздік шараларын үйрету бойынша түсіндірме жұмыстары жүргізіліп жатқанын жеткізді. Баяндамадан соң кеңес отырысына келгендер жауапты маманға көкейде жүрген сұрақтарын қойып, тұщымды жауаптарын алды.Баяндаманы бұдан әрі Шиелі аудандық қоғамдық кеңестің төрағасы Қаблеш Бекішов жалғастырды. Ол бүгінгі таңда қоғамдық кеңестерге олардың тиімділігін, ашықтығы мен танымалдылығын арттыруға оң әсер ететін бірқатар маңызды міндеттерге тоқталып, қоғамдық кеңес мүшелерінің НҚА жобаларына сыбайлас жемқорлыққа қарсы сараптама жүргізуге қатысу бойынша баяндама жасады.&nbsp;– Жемқорлық – мемлекеттің, қоғамның дамуына тежеу болатын, болашағына кесірін тигізетін індет. Сыбайлас жемқорлықпен күресу – бүгінгі күннің күрделі мәселесі болып отыр. Елімізде осы мәселеге байланысты арнайы қабылданған заңдар да, атқарылып жатқан түрлі жұмыстар да бар. Еліміздің өркениетін дамытқысы келетін, өз ортасын құрметтейтін әрбір азамат мемлекеттің ішіндегі тәртіпті белгілі бір жүйеге келтіруге, ел ішіндегі қауіпсіздікті қамтамасыз етуге мүдделі. Сондықтан, алдағы уақытта қоғамдық кеңес сыбайлас жемқорлыққа қарсы сараптама жұмыстарын жүргізетін болады, – деді кеңес төрағасы.Жиын соңында қаралған мәселелер бойынша ұсыныс-пікірлер айтылып, сала мамандарына тиісті тапсырмалар берілді. Кеңес төрағасы балалардың қауіпсіздігін басты назарда ұстау керектігін жеткізіп, осы бағыт бойынша жұмыла жұмыс істеуге шақырды.&nbsp;&nbsp;

Шиелі: Қоғамдық кеңесте келелі мәселелер қаралды

<h4 style="margin-left:0px;text-align:justify;">Фото: Түркістан облысының әкімдігі</h4><h4 style="margin-left:0px;text-align:justify;"><a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Кентаулық талапкер Айдос Қожанов ұлттық бірыңғай тестілеуде екі сұраққа ғана дұрыс жауап бермеді. Оның нәтиежесі – 138 ұпай. Бірақ мектеп түлегі онымен тоқтамаймын дейді. Алдағы уақытта тағы бір мүмкіндігін пайдаланып, 140 ұпай алуды көздейді. Айдос<a href="https://sputnik.kz/"> Sputnik Қазақстанға</a> тестке қалай дайындалып жүргенін айтып берді, жеке лайфхактарымен де бөлісті.</h4><h3 style="margin-left:0px;">"Қазіргі мақсат – өз рекордымды жаңарту"</h3>Айдос Қожанов 10 жыл бойы 16 Юрий Гагарин атындағы мектеп-лицейде оқыған. Ал 11-сыныпта Grant High School мектебіне ауысты."Мен ҰБТ-ға 10-шы сыныптан бастап дайындалдым. Бас кезінде физика мен математикаға басымдық бердім. Ал 11-сыныпта ұлттық бірыңғай тестілеуде тапсыратын барлық пән бойынша қызу дайындық басталып кетті. Соның арқасында қазіргі нәтижеге қол жеткізіп отырмын", - дейді талапкер.Айдостың ҰБТ-дағы көрсеткіші:Қазақстан тарихы – 19 ұпай (20 сұрақ);Математикалық сауаттылық – 10 (10 сұрақ);Оқу сауаттылығы – 10 (10 сұрақ);Математика – 49 (50 сұрақ);Физика – 50 (50 сұрақ)."Мен қай сұрақтарға дұрыс жауап бермегенімді білдім. Қазіргі мақсатым – өз рекордымды жаңарту. 1 шілде күні ҰБТ-ны тағы бір рет тапсырып, 140 ұпай алғым келіп тұр. Оған тағы дайындаламын", - дейді мектеп түлегі.Айдос Қожановтың қазіргі көрсеткіші әзірше Қазақстан бойынша ең жоғары нәтиже болып тұр.<h3 style="margin-left:0px;">Жоғары ұпай жинау үшін не істеу керек</h3>Айдос ұлттық бірыңғай тестілеуге дайындық кезінде үш негізгі қағиданы ұстанған.&nbsp;<blockquote>"Біріншіден, тұрақтылық болу керек. Күнделікті әрі тұрақты дайындық нақты мақсатқа жетуге жол ашады. Екіншіден, алдын ала жоспар, сен өз бағытыңды білуің керек. Үшіншіден, өзіңе деген сенім болуы қажет. Адам өзіне сенімді болмаса, жоғары ұпай жинай алмайды. Әрине, ҰБТ-ға кірердің алдында әрбір талапкерде іштей қобалжу болады. Бірақ өзіңе сеніп кірсең, тесті тапсыру қиын емес. Маған оңай болды", - деді талапкер Sputnik Қазақстан тілшісіне берген сұхбатында.</blockquote>&nbsp;Айдос өзінің лайфхактарын да пайдаланды. Оны интернет желісінен тауыпты.<blockquote>"Мысалы, мен Қазақстан тарихына дайындалғанда флеш карточкаларды пайдаландым. Ондайда түрлі-түсті картон қағазды қиып, кішкентай карточкалар жасайды. Бірінші бетіне сұрақты, ал екінші бетіне жауабын жазасың. Осы флеш карточкаларды күнде пайдалану керек. Сонда ақпарат есте жақсы сақталады. Сосын Қазақстан тарихынан сұрақтардың жауабын жай жаттай бермей, түсініп оқығын дұрыс", - деп атап өтті Қожанов.</blockquote>Мектеп түлегі болашақта математика пәнінен мұғалім болғысы келеді. Бірақ университетті әлі таңдаған жоқ.<h3 style="margin-left:0px;">20 жыл бұрын ҰБТ-ға қалай дайындалды</h3>2000 жылғы түлек Әсел Шакуанова ұлттық бірыңғай тестілеуден 107 ұпай алған. Ол кезде ең жоғары көрсеткіш 120 балл болды.&nbsp;<blockquote>"Мен таңдаған пән – дүниежүзі тарихы, одан соң Қазақстан тарихына қатты дайындалдым. Екеуінен де 5-ші сыныптан бастап 11-ші сыныпқа дейінгі барлық мектеп оқулығын жинап алдым да, ішіндегі маңызды даталарын, тұлғалардың есімдерін, тарихи оқиғаларды дәптерге жазып отырдым. Сосын дәптерді үйдегілерге беріп, маған сұрақ қойыңдаршы дейтінмін. Арасында құрбылармен көшеге шықсам, сол дәптерімді де бірге алып жүремін. Олар да маған сұрақ қойып жүретін. Сөйтіп, екі пәнге дайындалдым", - дейді Әсел.</blockquote>&nbsp;Мектепте ол қазақ тілі мен математиканы жақсы оқыды. Сол себепті осы пәндер бойынша дайындалмаған. 10 жылда алған біліммен ұлттық бірыңғай тестілеуге барды.Ал Аяулым Алтынбек ҰБТ-ны 2013 жылы тапсырып, 125 ұпайдың ішінен 113 балл жинады. Оның ойынша, тестке дайындалғанда жаттап алу тәсілінен барынша аулақ болу қажет.<blockquote>"Тарих пәнінен оқиғаларды жаттап емес, түсініп оқу қажет. Мәселен, тарихтан маңызды даталарды есте сақтаған жөн. Оларды өзіңе таныс, жақын даталармен – ата-анаңның туған жылы, айы, күні және тағы басқасымен байланыстырып, жаттап алуға болады", - дейді Аяулым.</blockquote>Ол 10-сыныптан бастап математикадан күніне кемінде 20 есептен шығаруды әдетке айналдырған. Айтуынша, адамның қолы мен миы жаттыққаннан кейін есептің кез келген түрі жеңіл шешіледі. Логикалық тұрғыда ойлану да өз көмегін тигізеді.

ҰБТ-дан 138 балл алған талапкер тестке қалай дайындалғанын айтты

Аралды сүю керек қайтқанда да...

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Тілшілік қызметте жүргендіктен, сан түрлі мамандық иелермен тілдесіп жатамыз. Бұл жолы өз ісінің білгір маманы шиелілік Қанағат Өмірбекұлы жайында қалам тербемекпіз.Кейіпкеріміз ел мен жерге қызмет етуде адалдығынан айнымай, адамгершілік құндылықты жоғары қойғанды жөн көреді. Үнемі салмақты мінезімен ерекшеленетін ол Шиелі іргесіндегі Ы.Жақаев ауылының тумасы. Осында ер жетіп, жастайынан еңбегімен көпшілікке танылды. Арман қуған албырт жас 2002-2007 жылдар аралығында Шымкенттегі М.Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан Мемлекеттік университетіндегі «Қиын балқитын металл емес және силикат материалдарының химиялық технологиясы» мамандығын күндізгі оқу бөлімінде оқып бітіріп шығады. Әрмен қарай еңбек жолын 2007 жылы ЖШС «Састөбе цемент» зауытында «Өндірістік техникалық бөлімінің» инженері болып жұмысын жалғайды.Ал 2008 жылы өндірістік техникалық бөлімінің инженер–технологы болса, &nbsp;2010-2019 жылдары аталған бөлімде басшылық қызметке көтеріледі. &nbsp;Өндірістік салада өзінің тәжірибесін көрсете білген&nbsp; жас маман осылайша білікті басшыға айналды.Қазірде&nbsp; жас қызметкерлерге&nbsp; өзінің кәсіби тәжірибесімен&nbsp; бөлісіп, еңбекке деген сыйластықты, адалдықты, қиындықтарды өз бетімен жеңе білуді үйретіп жүр.2019-2021 жылдары «Састөбе цемент» зауытының техникалық директоры, 2021-2022 жылдарда ЖШС «Терlostil Түркістан» компаниясында басшылық қызмет етеді. Содан кейін 2022 жылдан бастап &nbsp;ЖК&nbsp; «Teplobrend» термопанельдер өндіріс цехын ашып, өз қызметін абыройлы атқарып келеді. Сонымен қатар,&nbsp; «Гежуба Шиелі» цемент зауытында ауысым басшысы болып та&nbsp; жұмыс істейді.Міне, осы бір қоңыр мінезді, қазақтың қарапайым жігіті Қанағаттың халқы үшін жасаған еңбегі көп-ақ. Ал кейіпкеріміздің сыпайылығы, мәдениеттілігі, жауапкершілігі оның негізгі қасиеті. Отбасында жақсы тәрбие көріп, онысын өзінің отбасысына сіңдіре білген, балаларына қамқоршы әке, жарына адал тірек, жұмысына адал жан болуы оның мерейін одан әрі асырғандай. Ілтипаттылығы да көрер көзге көрініп тұрады. Мұның барлығы ата-анасының берген&nbsp; жақсы тәлім-тәрбиесі дерсіз. Әкесі Өмірбек Әбекұлы колхозда 40 жыл&nbsp; еңбек еткен ардақты ардагер, ал анасы Күлсара Асанова медицина саласының ардагері, ҚР «Құрметті азаматы», 5 бала тәрбиелеп, барлығына жоғарғы білім алуға жағдай жасаған, абзал ана. 2018 жылдан бері анасымен бірге тұрмысы төмен отбасыларға жәрдемдесіп, көмек қолын созып келеді. Атымтай жомарт жанның жұбайы Гүлназ Жұмаділдақызы да әркез қолдау білдіріп отырады.

Шиелі: Қоңыр мінезді Қанағат

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Соңғы бір қоғамдық сөздерде «Көкарал» бөгетін көтеруде біртұтас Кіші Арал жиегін Балтық жүйесі (БС) бойынша 52 метр деңгейге жеткізсе деген ой айтыла бастады. Әрине, бұндай биік деңгей, яғни, ежел жағасына жақын келетін су – халықтың біраздан бергі арманы. Бірақ бұл жағдайдың бірсыпыра кілтипаны бар. Осы күні «Көкарал» бөгеті құрылысының вахта қыстағы тұрған жер – кешегі, жағасы 53 метрге теуіп жатқан Арал-Сыр тоғысындағы солжағалық Шошқаарал қайыры болатын. Ал енді «Көкарал» бөгетінің су деңгейі (НПУ БС) 52 метрге жеткізілсе, аймақтағы норд-ост желі, ұрма толқын, сең көшуі бұл тұстағы судың асып-төгілуіне, яғни, апатты жағдайға әкелуі мүмкін. Ол апат дария арнасын біржолата ұлы теңізге бұрып әкетуі де ғажап іс емес. Сондықтан бұл деңгей қанша тартымды болғанымен, қаупі зор және ол үшін қосымша қауіпсіздік шараларының техникалық жұмыстарын қарастырмаса болмайды. Әрі Сырдария суының бұл көлемге қауқары жете қоюы да неғайбыл.&nbsp;Кіші Аралдың 51 метр су деңгейін (НПУ) нақты түрде сұрап жүрміз. Бұл – барлық жағдай, тараптар ескерілген есеп. Түгел Арал емес, жасанды бөгетпен бөлінетін кіші теңіздің мұндай техникалық ерекшелігін ескермесе болмайды, орны толмас апатты ойлау керек... Дегенмен, «Көкаралды» 51-52 метр беріктік запасымен көтеруге қол жеткізе алсақ, ол бір оңды іс болар еді. Ел саясаты бет бұрып отырған бір мүмкіндікте, қалай да, Кіші Арал сыйымдылығын кең көлемде жасатып алу – көрегендік шешім болмағы айдан анық.&nbsp;Бұл ретте, жақын болашақта Аралға солтүстік беттен Қарақұмды көктеп өтіп, мол су келу мүмкіндігі бар екенін де атап көрсетіп келе жатырмыз. &nbsp;Бұл туралы нақты ұсыныстар ел Президенті Қ.Тоқаевқа, облыс басшылығына, «Веком» жоба жасаушы мекемесіне 2020, 2021, 2022 жылдары Арал халқының хаттары түрінде бірнеше рет жолданған.Талқыда айтылған тағы бір ой: Кіші Аралдағы тұщы су айналымы үшін Қамбаш көлінен Сарышығанаққа арна тарту. Оның да бұрыннан бар 70 шм.-дық нұсқасынан енді бас тартып, Аралқұм стансасы тұсынан арнаны батысқа бұрып әкетіп теңізге құйғызу. Орынсыз ойлар. Ең алдымен, Сыр алабындағы бірден-бір табиғи көл, ғасырлар бойы қалыптасқан Қамбаштың табиғатын бұзу – қиянат, қылмысқа тең амал. Теңіз табиғатты Қамбаш балығының сапасы, қалыптасқан өзіне тән экологиялық кешені, суының емдік қасиеті бар. Бұларды бүлдіруге ешкім жол бермес. Бұл мақсатта ихтиологтар айтып жүрген «Қамбашта жем қоры көбейеді, балық көбейеді» деген уәждер – экономикалық молшылыққа кенелеміз деп, Аралды құртқан баяғы кеңес ұрандары секілді. Қамбаштан алынған судың шығыны (кебуі, құмға сіңуі, ояңдарды толтыруы) қайтымсыз көп болады, тың-өрістердің тұздану-сорлануына әкеледі. &nbsp;Кіші Арал суы азаяды. Анығында, 30 шм.-дық тиімді нұсқа деп ұсынып отырған бұл «жаңалық» тым тиімсіз нәрсе. Ол Сапақ, Тасбөгеттің (қалың тұзына түсетін) 70 шм.-дық арнадан қысқа да тиімді болмайды. Ортада Шаян әулие, Шөміш сорының жарты Қамбашқа тең аңғары жатыр. Оны айналып өту жоқ, толтыру қажет болады. Мұның бәрі Сырдың аз суын онан сайын жұтату, ысыраптау жолы болмақ.Осы іспетті мамандар есебінің қатесінен тым төмен салынған «Көкарал» өткен 17 жылда 42 млрд.т.м.-ден аса су рәсуа етті, көп балық қырылды. Бұл жағдай әлі жалғасуда. Кіші Аралды 1,5 есе толтырып алатын су еді ол.&nbsp;Осы күні «Көкарал» бөгетін жөндеу кешенінде Бөген басатына арна тартылды. Осыны үйлесімді түрде ПРРВСАМ 2-фаза (САРАТС-2-нің жаңа атауы) жобасына ұластырып, Ақбике, Кіші Қаратүп басаттарымен Үшшоқы астына, тіпті Үлкен Қаратүпке жалғау – жұмыс реті. Су айналымы үшін тиім-қажеттісі осы. Баяғы Аралдың балығы өсіп-өнген қолайлы басаттар осылар. Басаттар дәстүрі қайта тіріледі. Кебу шығыны болмаса, бұнан жерге сіңген су, айдаланы сорландырмай, тіке теңізге құяды. Бұл идеяны халық 1984 жылдан бері («Қазақ әдебиеті» газеті, 1984 ж. «Сұрауы бар су» мақаласы) ұсынумен келе жатыр.Жалпы, Кіші Аралда ауқымды су айналымын жасай алатын Ақбасты ауылынан түсетін теңіздің реттеуші шлюзі ғана болмақ.&nbsp;Және бір ділгер жайт: дариядағы Аманөткелдің аспай түйіні. Оның пайдасынан зияны көп болған сыңайлы. Қаупі әлі де сейілмей тұр. Бірақ табиғат өз емін өзі табуға ұмтылады: қазіргі мол су «Ералы» арнасын бұзып, дарияға жол тапты деген хабар бар. Жалпы, бұл тұстағы «Мырзас» су реттегішін уақыт өткізбей бастау керек. Әйтпесе, аспай бір жағы – апат, бір жағы – Кіші Аралдан айырылу қатерін төндіріп тұр. Еліміз САРАТС-2 кезеңінің 6 компонентінің біразын өз күшімен жүзеге асырып жатыр ғой. «Мырзас» та сол жолмен шешілуі тиіс. Тіпті, болашақ ПРРВСАМ-2 қаражатына қарыз есебінде...Бұл ретте популист сарын сөздер көп. Ел-жер нақты істер сұрап тұр.&nbsp;Екінші: ПРРВСАМ-2-нің 2-ші компонентіне 60 млн доллар сұралып отыр. Бұл Солтүстік Аралды құтқаруға деген 190 млн доллар қаржының 1/3 үлесі. Бұл – түбегейлі қайта қарауды қажет ететін көлем. Біз үшін басты мақсат – Кіші Аралды көтеру. Соған бөлінген, шын мәнінде, шектеулі ғана ақшаның үштен бірін сафари-парк (сексеуіл-бұталар егу), жылыжайлар, аквапарк, ойын-сауық орны, томат өсіру сияқты – барлығы 10 бағыт жұмыстарына бұрып әкету – қисынға келмейтін жоба. Бұл істерді жобалаушылар ХАҚҚАД(Халықаралық Аралды құтқару қоры Атқарушы директоры) мемлекетіміздің жергілікті жерлерде, әр деңгейде, бюджет арқылы істеп жатқан жоспарлы жұмыстары «шекарасына» кіріп кетіп отырған жоқ па? Мысалы, үкіметіміз кепкен Арал табанына өсімдік егу жұмысын көптен бері жүргізіп келе жатыр...&nbsp;Әрине, Сыр бойындағы әр мекенге жылыжай, сауық-сайран орнын салып берсе артық болмас еді. Бірақ Аралды құтқару ақшасымен, тіпті, жергілікті әкімдіктердің өздері шешіп ала алатын шаруашылық-әлеуметтік істер бақшасына қол сұғу қалай? Базалық мақсат – Солтүстік Арал. Сондықтан да ең алдымен әлем назарында тұрған теңіз мәселесін шешіп алу міндет. Басқа «надстройкалық» шаруалар сонан соң, сол теңіз факторына табан тірей отырып, кешенді түрде ары жалғасуы ретті болады... Жоғарыда сұралып отырған «Көкаралдың» 51-52 метр межесі осы кезге шейінгі құжаттарда көзделіп келген 48-50 метр деңгейден жоғары. Ал бөгеттің әр жаңа метрі миллиард қаржы талап етуі мүмкін. Ендеше, сол құрылыс үшін ауадай қажет соманы сафари-парк, ойын-сауық, томат өсіру жолына «шашудың» реті жоқ. «Көрпеңе қарай көсіл». Бүгін САРАТС-2 фазасының Арал-Сырға тікелей қатысты 4 маңызды компонентін еліміз өз қаражатымен жүзеге асырып жатыр дедік. Сол мысалдан үлгі алу керек. Яғни, «2-ші компонент» деген бағытқа 60 млн доллар жобаны 2 есе, 5 есе, бәлкім, онан да ары шектеуді, ХАҚҚ-ның әкімшілік ұйғарымымен емес, қоғам өкілдерін қатыстыра отырып, жаңа жобалауда шешкен дұрыс болар.Арал халқы «бізді сексеуіл асырамайды, судың балығы тойындырады» деп отыр. Еліміздің азық-түлік қауіпсіздігі стратегиясының да бір шарты осы.Жалпы, ХАҚҚ-ының Атқарушы дирекциясын Қызылордаға көшіру мақсатынан бұрын, А.Нұрышев басқарған 24 жылда, Б.Бекниязов басқарған 6 жылда, Аралды құтқару үшін Қор нақты не істеді, соның есебін халық тыңдауы қажеттігі бар. «Аралды құтқару қоры емес, сексеуіл егу қоры болып кетті» деген Арал халқының реніші 30 жыл бойғы ел сұраныстарына батыл үн қоспай, протоколдық шаралармен шектеліп келген Қор жұмысына қанағаттанусыздық себебінен туындап отырған сөз. Мысалы, арысы – 33 жыл, берісі – 17 жыл бойы аралдықтар сұрап келген нақты Кіші Арал теңізін көтеруге, Сыр суын үнемдеуге Қор қалай атсалысты? Мұның бір жауабы болуға тиіс.Солтүстік Арал көтерілгеннен кейін ғана жалғасуы ретті тағы бір жұмыс: төменгі Сыр бойында 6 су қоймасын салу идеясы. Тағы қайталасақ, бүгін әлем назарында тұрған проблема бірінші шешілуі керек. Кіші Арал факторы – теңіз жүзеге асса, ары қарай не істеу керек екенін өзі көрсетеді, бағыттарды ашып айтады. Иә, бір кездері теңізге азын-шұғын қысқы ағын жетіп, ол «Көкаралдан» ары кетіп жатты. (Қазір 7-8 млрд.т.м. суын жоғалтқан кіші теңізде ол қауқар да жоқ). Сол су солай кетіп жатыр екен, «соны 6 су қоймасында ұстап пайдалана тұру керек, ертең Солтүстік Арал көтерілсе, барлық бөгет қайта ашылады» деген уақытша уәж көңілге қонбайды. Біраз қаржы салынған қоймалар ертең қайта бұзылады екен деудің реті жоқ. Оңтүстік ағайын екінші Шардараға айналдырғысы келіп отырған «Көксарай» жағдайы осыған мысал. «Көксарай – су реттегіш, ол Арал үшін жұмыс істейді» деген уәделер ұмытылды. Оның жазда егіске ылғал беретін су қоймасы болмағына біздің, төмендегі жұрттың да көндіккен жағдайы бар... &nbsp;Арал қасіретін орнатқан кешегі сондай су қоймалары еді. &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Республиканың ішкі нарығында күріш қажетіміз 165 мың тонна. Қазір бізде екі есе артық запас бар. Ал экспорт... Жазы аптап қатал шөлде, табиғат күйзелісі, су шығыны, Арал азабымен келетін сондай қымбат өнім экспорты не үшін қажет? Өркениетті жұрттар сырт жаққа өз халін қинамай, зиян келтірмейтін артық-ауыс игіліктер шығарады. Біздің қамыс, балық экспорты соған келеді. Бұл ретте, «Сыр бойы ел күрішінің 90 процентін береді» деп тұщыну – экологиясы әлемді түршіктіретін Арал аймағы үшін енді мақтан бола алмайды.Кешегі күні аграрлық саясаты Аралды күйзелткен аймақтарға енді Арал есебінен көмек қолын созудың моральдік те, саяси да мәнін терең зерделеу қажет. Сыр бойында әлі де су ысырабы көп. Ұрлық гектарлар тыйымсыз. Күріш көлемі КСРО кезінен де өрескел асып кеткен...&nbsp;Халықты әлеуметтік қорғауда Арал экологиялық заңы жұмыс істеп тұр. Сыр бойында, әсіресе, аграрлық салада әртараптандыру – күріш көлемін шектеу, су үнемді дақылдар өсіру – су жағдайын, экология ахуалын басты нысан ете отырып, ежел кәсіпке әбден дағдыланған, бала өсіріп, әулет таратып отырған диқан жұртшылықты тиісінше мемлекеттік қолдау арқылы ғана жүзеге асуы керек. &nbsp;Осындай көкейтесті сұрақтарды, бейнелеп айтқанда, «немқұрайлы, бір жаққа кетуге асығып» отыратын салғырт ортада емес, проблемалар кіндігіндегі Арал жұртының алдында тыңдаудан өткізу әділетті болар еді.&nbsp;С.Жұбатырұлыжазушы, эколог

Алгоритм: әр жұмыстың өз реті бар

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Үш ай жазғытұрын өткеріп, жадыраған жазға аяқ бастық. Көктемнің әрбір күні жылға азық екенін жақсы түсінген шаруалар бүгінде ауа райының әр сәтті күнін пайдаланып, дала жұмыстарын толық аяқтады. Биылғы жоспар бойынша Шиелі ауданы көлемінде барлығы 30 489 гектарға егін егу жұмыстары жоспарланған болатын. Диқандары бұл межені қаншалықты орындады?Шиелі аудандық ауыл шаруашылығы бөлімі ұсынған мәліметке сүйенсек, егістік алқабындағы 848 га жерге күздік бидай, жаздық бидай 573 га, тары 250 га, дән жүгері 900 га, мақсары 900 га, күнбағыс 50 га, соя 70 гектар, жаңа жоңышқа 3 500 га, ескі жоңышқа 6 123 га, мал жемдік асқабақ 300 га, жемдік жүгері 100 га, сондай-ақ, картоп 1 230 га, көкөнiс 1 825 га және 2 440 гектар жерге бақша дақылдары егілді. Оның ішінде негізгі дақыл – күріштің үлесі – 11 380 гектар. Бүгінде өнімнің 100%-ы суға бастырылды. Мұндағы 2 750 тонна күріш тұқымының 256 тоннасы – жоғары сұрыпты, I репродукция және 2 164 тоннасы – II репродукциялы тұқымдарға, яғни лидер және маршал сорттарына жатады.Өздеріңізге белгілі, аймақ басшысы Нұрлыбек Нәлібаевтың бастамасымен Сыр өңірінде егін шаруашылығын дамыту және әртараптандыру бойынша кешенді іс-шаралар қолға алынған болатын. Соған сәйкес, биыл да өңірде әртараптандыру дақылдарына аса мән беріліп, бидайды 1421 гектарға, тары мен жүгеріні 1250 гектарға, майлы дақылдарды 1020 гектарға, мал азықтық дақылдарды 9923 гектарға және картоп, көкөніс, бақша дақылдарын 5495 гектарға ұлғайту көзделген.Қазіргі таңда 6123 гектар ескі жоңышқаны тармалау жоспарланып, егістік даласына 3500 гектар жаңа жоңышқа, 900 гектар мақсары, 573 гектар жаздық бидай және 70 гектар соя толығымен егілді. Белгіленген ескі жоңышқа мөлшерінің алғашқы орымы басталып, 745 гектары орылып та үлгерді. Сондай-ақ бүгінде 2756 тонна шөп жиналған. Аталған жұмыстар әлі де қарқынды жүргізілуде.Сонымен қатар судың ысырабын азайтып, өнім көлемін арттыруға жағдай жасайтын тамшылатып суару әдісімен егілген көкөніс, бақша дақылдарын алдағы жылы 620 гектардан 780 гектарға ұлғайту көзделген.Ал азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету және азық-түлік импортын азайту мақсатында ауданда әр отбасының өзінөзі әлеуметтік маңызы бар өнімдермен қамтамасыз етуі үшін шаруашылық құрылымдары арасында жер дайындап беру мен үлестіру бойынша 1550 гектар жер дайындалып, бүгінде егу жұмыстары аяқталды.Минералдық тыңайтқыштар мен гербицидтер дайындығы бойынша биыл егілетін егістікке 14080 тонна минералдық тыңайтқыш қажет. Оның ішінде аммоний сульфаты 7100 тоннаға, 3800 тонна карбамид, 80 тонна байытылған суперфосфат, 2450 тонна аммофос, 400 тонна аммиак силитрасы және 250 тонна тыңайтқыштың басқа да түрлеріне шаруашылықтар тарапынан сұраныс жасалды. Бүгінде қолда бары 14 080 тонна, яғни 100%.Айта кетейік, ауыл шаруашылық құрылымдары бүгінде жаңа үлгідегі МакДон, Джон Дир, Класс, Енисей, Есіл маркалы соңғы үлгідегі шаруашылық технологияларымен толыққан.Жалпы Шиелі ауданы бойынша кейінгі 4 жыл көлемінде отандық және шетелдік техникалармен 63%-ға техника паркі жаңарды. 2024 жылдың 5 айында ауыл шаруашылығы құрылымдары тарапынан жаңадан 30 техника алынып, 1 млрд 823 мың 170 теңге инвестиция тартылған. Ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілердің қолында көктемгі дала жұмыстарына 581 техника қатысуда. Оның ішінде 335 трактор, 78 соқа, 46 тұқым сепкіш, 51 автомашина және 71 трактор тіркемесі дала жұмысын толық аяқтады.Бүгінде Шиелі ауданы бойынша ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілері тарапынан 1815 тоннаға көктемгі егінге мемлекеттен бөлінетін арзандатылған дизель отынына сұраныс «Госагро» порталы арқылы электронды түрде өтінімдері жолданды. Оператор болып РК-мұнай ЖШС таңдалды. Арзандатылған жанар-жағар майдың бір литрі 248 теңге болып бекітілді. Шаруашылықтар тарапынан қазіргі таңда 1 268,319 тоннасы алынды.

Шиелі: Егеменді әртараптандыру – ерекше маңызға ие

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Әскери қызмет және әскери қызметшілердің мәртебесі туралы 2012 жылғы 16 ақпандағы ҚР Заңына және «Әскери қызметтің белгіленген мерзімін өткерген мерзімді әскери қызметтегі әскери қызметшілерді запасқа шығару және Қазақстан Республикасының азаматтарын 2024 жылдың наурыз-маусымында және қыркүйек-желтоқсанында мерзімді әскери қызметке кезекті шақыру туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің 2024 жылғы 1 ақпандағы №443 Жарлығы мен Қызылорда облысы әкімдігінің 2024 жылғы 21 ақпандағы №33 қаулысына сәйкес 2024 жылғы көктемгі мерзімді әскери қызметке шақыру жұмыстары жүргізілуде.Бұл туралы өңірлік коммуникациялар қызметінде өткен брифингте&nbsp;Қызылорда облысының Қорғаныс істері жөніндегі департаменті бастығының орынбасары, подполковник Алмат Жақыпов мәлімдеді.Оның айтуынша биылғы жылдың 1 наурызы мен 30 маусымы аралығында 18-27 жас аралығындағы 850-ге жуық Сыр елінің азаматтары 2024 жылдың көктемгі мерзімді әскери қызметке шақыру барысында еліміздің Қарулы Күштерінде және басқа да әскерлері мен әскери құрылымдарында әскери қызметтерін өтейді. Оның ішінде:Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті Шекара қызметіне 160-қа жуық азамат аттандырылды;Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметіне – 11 азамат әскери борышын өтеуге жолданды;Қазақстан Республикасы Ұлттық ұлан қызметіне – 275-ке жуық азамат жолданған.Қазіргі таңда Қазақстан Республикасы Ұлттық Ұлан қызметіне аттандыру жұмыстары жүргізіліп жатыр. Қызылорда облысы бойынша 60-қа жуық азаматты әскери борышын өтеуге аттандырылған.Сарбаздардың мерзімді қызмет кезінде несие мерзімін 1 жылға тоқтауға,білім беру секторында жеңілдіктер беруге (ұлттық бірыңғай тестілеусіз жоғары оқу орындарына түсуге мүмкіндіктері бар), сондай-ақ, олардың отбасы мүшелеріне коммуналдық қызметтерге ақы төлеу сияқты жеңілдіктер қарастырылған.Әскери қызметке шақырылушы азаматтарды хабардар ету 1414 сервис қызметі &nbsp;пилоттық режимінде SMS хабарламалар жіберу арқылы жүзеге асады, − дейді ол.Айта кетейік, жас сарбаздар әскери борышын ҚР ҰКҚ Шекара қызметінде, ҚР Қарулы Күштері қатарында, ҚР ІІМ Ұлттық ұланы мен ҚР төтенше жағдайлар министрлігіне қарасты бөлімдері және Мемлекеттік Күзет қызметтерінде өтейтін болады.Әскери бөлімдерге елімізде қорғауға қабілетті, денсаулығы мықты, дене бітімі шыныққан, сауаты жеткілікті, моральдік-іскерлік қабілеті жоғары азаматтар аттанады.&nbsp;

Қызылордада мерзімді әскери қызметке шақыру басталады

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Кеше республикалық деңгейде ҚР Қаржы мониторинг агенттігінің ұйымдастыруымен «Қаржы пирамидаларын қалай анықтаймыз? Әлеуметтік желілерде заңды бұзбау жолдары. Дроппер деген кім?» деген тақырыпта форум өтті.Оған ҚР Мәдениет және ақпарат министрі А.Балаева, ҚР Ғылым және жоғары білім министрі Н.Саясат, Қаржы министрі М.Такиев, Цифрлық даму,&nbsp;инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрі Ж.&nbsp;Мәдиев,&nbsp;Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің төрағасы М.Әбілқасымова, облыстық әкімдіктердің, Астананың және республикалық маңызы бар қалалардың басшылығы және танымал медиа тұлғалар мен блогерлер &nbsp;қатысты. Сондай-ақ, шараға еліміздегі ең үздік 35 университеті, 20 мыңнан астам студент және 10 миллионнан астам аудиториясы бар блогерлер онлайн режимде қатысты.Форумның басты мақсаты – қоғамның дертіне айналған күмәнді қаржылық ұйымдарына қаржы құю, интернет алаяқтарының қалай құрығына түспеудің алдын алу, тәжірибе алмасу, сіздер арқылы қаржы пирамидасының зиянын көпшілікке жеткізу.Қатысушылар қаржы пирамидаларын қалай анықтауға болатынын, әлеуметтік желілерде заң бұзушылықтарға жол бермеуді және дроптардың кім екені турасында талқылады.Панельдік сессиялар барысында белгілі блогерлер, қаржы аналитиктері, қоғам қайраткерлері, депутаттар мен мемлекеттік органдардың өкілдері интернет-гигиена, алаяқтық жобаларды жарнамалағаны үшін жауапкершілік, әлеуметтік желілерде құқыққа қарсы контентті тарату, жастарды құқыққа қарсы қызметке тарту туралы пікір таласты.Агенттік Төрағасы Дмитрий Малахов өзінің құттықтау сөзінде «АФМ online»-ның негізгі міндеті – жас ұрпаққа қаржылық сауаттылық негіздерін түсіндіру екенін атап өтті.<blockquote>«2021 жылдан бастап біз қаржы пирамидаларының өмірлік циклін және олардың салымшыларының санын қысқартуға бағытталған арнайы жоба жүргізіп келеміз. Яғни, біз олардың жұмысын бастапқы кезеңінде, халық арасына тарамай тұрып, тоқтату үшін жұмыс істеп жатырмыз», - деді Д.Малахов.</blockquote>Бүгінгі таңда Агенттік интернетте заңсыз мазмұнды контентті іздеуді және бұғаттауды автоматтандырды. Қазірдің өзінде 10 мыңға жуық сайттар мен қаржы пирамидаларының белгілері бар аккаунттар бұғатталған.Бұдан басқа, атаулы жұмысты жүргізу үшін әлеуметтік желілер арқылы алаяқтық схемаларға тартылған салымшыларды ерте анықтау жүйесі жолға қойылған.Қабылданған шаралардың нәтижесінде бүгінгі таңда 126 мың жазылушы алаяқтық схемаларды жарнамалайтын аккаунттардан бас тартты.Іс-шара барысында ЖОО студенттері үшін әртүрлі алаяқтық схемалардың алдын алуға бағытталған үздік бейнероликке конкурс жарияланды.Бүгінде елімізде “мол табысқа кенелемін” деп бар жиған-тергенін күмәнді қаржылық ұйымдарға салып, әп-сәтте айырылып жатқан қазақстандықтар аз емес.Осы ретте алаяқтық фактілерінің көбейгенін ескерткен Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев тиісті мемлекеттік органдарға қаржы пирамидаларына қарсы кешенді шаралар әзірлеуді міндеттеген еді. Өйткені оңай олжаға құныққан алаяқтар халықты алдап-арбаудың айла-амалын ойластырып, одан әрі дами түсуде. Осыған сәйкес өткелі отырған форум алдын алуға арналған үлкен бастама.Айта кетейін, бүгінгі&nbsp;форумға Қызылорда облысы бойынша экономикалық тергеп-тексеру &nbsp;депаратаменттің шақыртуымен арнайы қонақтар, аймақтың БАҚ өкілдері мен блогерлері қатысты.Жиын барысында аранйы қонық әнші Бағлан Әбдірайымов, Қорқыт ата атындағы университетінің тәрбие ісі жөніндергі проректоры Жандос Базартай, жастар ресурстық орталығының директоры Талғат Тілес, ақын, аудандық мәслихат депутаты Ақтөре Ибрагимұлы қаржылық пирамиданың қасіретін, өмірде болған, басынан өткен оқиғалармен бөлісіп, жастарды сақ болуға шақырды. Жиын соңында шараның өтуіне атсалысқан бірқатар азаматтар, блогерлер департамент басшысының алғыс хатымен марапатталды.

Қаржылық сауат алаяқтардың айласынан сақтайды

Кемелденген кеңпейіл тұлға

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Мемлекеттік рәмізсіз, ел болмайды. Ал елдік рәмізге құрмет көрсету патриоттықтың негізгі белгісі. Халқының 98 пайызын жергілікті ұлт өкілдері құрайтын Оңтүстік Кореяда және Жапон елінде Мемлекеттік Ту ең қасиетті ұғым саналады. Сондықтан да Мемлекеттік рәміздердің алдында халық қашанда өздерін кішік санайды. Мемлекеттік шенеуніктерден бастап, қарапайым жандар мемлекеттік ту алдынан өтерде бастарын иіп өту дағдылы шарт. Бұл елдерде рәміздерді пайдалану мен оны насихаттау ұлттық саясаттың басым бағыттарының бірі.Осыдан тура 32 жыл бұрын, нақты айтқанда 1992 жылдың 4 маусымында ҚР Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаев «Қазақстан Республикасының Мемлекеттік туы туралы», «Қазақстан Республикасының Мемлекеттік елтаңбасы туралы» және «Қазақстан Республикасы Мемлекеттік әнұранының музыкалық редакциясы туралы» Заңдарға қол қойған еді.Ал «Қазақстан Республикасының Мемлекеттік рәміздері туралы» Конституциялық Заң 2007 жылы 4 маусымда қабылданды. Осы Заңға сәйкес жыл сайын 4 маусым Қазақстан Республикасында Мемлекеттік рәміздер күні ретінде мерекеленіп келеді.Мемлекеттік рәміздер – бұл кез келген мемлекеттің егемендігі мен біртұтастығын бейнелейтін, оның ажырағысыз атрибуттарының бірі. Осынау мемлекеттік үш нышанды таңдау үшін 1992 жылдың басында Жоғарғы Кеңес президиумы жұмыс тобын құрып, арнайы шығармашылық комиссия тағайындады. Оның құрамына Салық Зиманов, Ербол Шәймерденов, Серікболсын Әбділдин, Серік Әбдрахманов сынды қайраткерлер кірді.Осыдан кейін бүкіл Қазақстан көлемінде Елтаңба, Ту, Әнұран нұсқаларына конкурс жарияланды. Бір ғана тудың өзіне 600 адамнан 1 200 нұсқа түссе, Елтаңбаның 245 жобасы, Әнұранның 750 үлгісі байқауға қатысты. Эстетикалық сипатымен де, тарихи, саяси, экономикалық символизмге сәйкес келуі бойынша да үздік туынды ұсынған байқау жеңімпаздарын қазір халық мемлекеттік нышан авторлары ретінде таниды.Атап айтқанда, Қазақстан Республикасының Мемлекеттік туы. Тудың авторы – Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері Шәкен Ниязбеков. Еліміздің мемлекеттік туы – ортасында шұғылалы күн, оның астында қалықтап ұшқан қыран бейнеленген тік бұрышты көгілдір түсті мата. Тудың сабының тұсында ұлттық өрнек тік жолақ түрінде нақышталған. Күн, оның шұғыласы, қыран және ұлттық өрнек бейнесі алтын түстес. Тудың ені мен ұзындығының арақатынасы – 1:2.Қазақстан Республикасы Мемлекеттік елтаңбасының авторлары – белгілі сәулетшілер Жандарбек Мәлібеков пен Шот-Аман Уәлиханов. Қазақстан Республикасының Мемлекеттік елтаңбасы – дөңгелек нысанды және көгілдір түс аясындағы шаңырақ түрінде бейнеленген, шаңырақты айнала күн сәулесіндей тарап уықтар шаншылған. Шаңырақтың оң жағы мен сол жағында аңыздардағы қанатты пырақтар бейнесі орналастырылған. Жоғарғы бөлігінде – бес бұрышты көлемді жұлдыз, ал төменгі бөлігінде «QAZAQSTAN» деген жазу бар. Жұлдыздың, шаңырақтың, уықтардың, аңыздардағы қанатты пырақтардың бейнесі, сондай-ақ «QAZAQSTAN» деген жазу – алтын түстес. Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туы мен Мемлекеттік Елтаңбасының эталондары Қазақстан Республикасы Президентінің Резиденциясында сақталады.Тәуелсіз Қазақстанның тұңғыш Әнұранның авторлары ретінде – әуенін жазған Мұқан Төлебаев, Евгений Брусиловский мен Латиф Хамидидің есімі тарихта қалды. Үздік мәтінге жарияланған байқауды Мұзафар Әлімбаев, Қадыр Мырзалиев, Тұманбай Молдағалиев және Жадыра Дәрібаева жеңіп шықты.2006 жылы «Менің Қазақстаным» әні ретінде танымал болған Қазақстанның гимні Нұрсұлтан Назарбаевтың бастамасымен 2006 жылы 6 қаңтарда еліміздің Парламентінде бекітілді. Бірінші рет ол 2006 жылы 11 қаңтарда Тұңғыш Президент, Елбасының салтанатты ұлықтау рәсімінде орындалды. Әннің авторы Шәмші Қалдаяқов, сөзін жазғандар: Жұмекен Нәжімеденов, Нұрсұлтан Назарбаев.Нақ осы&nbsp;4 маусым – ҚР Мемлекеттік Рәміздер күніне орай Шиелідегі №41 М.Шоқай атындағы орта мектебінде Қоғамдық даму бөлімінің әлеуметтік тапсырысы аясында «Арман асуы» Қоғамдық қорының ұйымдастыруымен «Ел рәміздері – еркіндік нышаны»&nbsp;атты танымдық-патриоттық шара өтті. Жиынға Шиелі аудандық қоғамдық даму бөлімінің бас маманы Гүлшат Махан, "Қоғамдық келісім" КММ-нің Шиелі ауданы бойынша этносаралық қатынастар жөніндегі сарапшысы Біржан Өтебаев, мектеп директоры Айгүл Елжасарова және мекеме қызметкерлері мен оқушылар қатысты.Мектеп шәкірттері қонақтарды ыстық ықыласпен, жүрекжарды құттықтау өлеңмен күтіп алды. Сондай-ақ "Рәміздерім – мақтанышым" тақырыбында қылқалам, қолөнер бұйымдарының көрмесі таныстырылды. Кіріспе сөзді мекеме басшысы Айгүл Елжасарова алып, бүгінгі мерекенің үлкен маңызға ие екеніне тоқталды.– Мемлекеттік рәміздер – ұлттық құндылықтарымыздан көрініс беріп, біздің қуатты ел екенімізді дәлелдейтін басты байлығымыз. Көк байрағымыз халық арманын көпке ұмсындырса, елтаңба терең тарихтан сыр шертіп, ұлттық рухымызды арттырады. Ал мемлекеттік әнұран күллі халықты бірлік пен татулыққа үндейді. Мереке баршамызға құтты болсын!, – деді ол.Сонымен қатар Гүлшат Махан бөрілі байрақ астында мың өліп, мың тірілген қазақтың ұлттық рәміздері қашан да ұлықтауға лайық екенін жеткізіп, сол құндылықтарды сақтаушы өз Отанын сүйетін, білімді әрі ұлтжанды шәкірттердің көбейе беруіне тілек білдірді.Тәлімдік шара барысында білім алушылар бар өнерін ортаға салды. Ұлттық киім киген бишілер мың бұрала билеп, әншілер әуелете ән шырқады. Оқушылар басты тақырып аясында өзара сұхбат жүргізіп, арнайы даярланған тест сұрақтарына жауап берді. Бұдан бөлек мемлекеттік рәміздерді пайдалану тәртібі жөнінде мағлұмат берілді.&nbsp;Салтанатты жиын соңында мемлекеттік рәміздер мен ұлттық құндылықтарды насихаттауға қосқан үлестері үшін білім ордасының бірқатар ұстаздары мен оқушылар алғыс хатпен марапатталды.Мемлекеттің елтаңбасымен – еңселі, әнұранымен – айбатты, көк туымен – тұғырлы екеніне қаныққан жасөспірімдердің көздеріндегі ерекше жалынды байқамасқа болмас. Елдің өркендеу жолында терең әрі жан-жақты білім алып, халыққа адал қызмет ету – ең асыл қасиет деп біледі олар.&nbsp;Қазақтың қазақтығын әмме жұртқа паш етер үш құндылық бар. Ол – Мемлекеттік Рәміздер. Мәдениетіміз бен бірге құндылықтарымыз да адам санасына қатар қонақтайды. Олардың өмірлік мақсаттары, құндылықтары, мүдделері мен қажеттіліктері заманға қарай тәрбие табады. Ал жас ұрпақтың ақыл-ой парасатына құндылықтардың мазмұны мен құрылымын қалыптастыру – сан қырлы, серпін береді. Жастардың адамгершілік келбеті жаңа әлеуметтік-экономикалық және саяси жағдайларда жасалады. Мұндайда бізге керегі – ұлттық рәміздерімізге деген құрмет!

Шиеліде рәміздер күні аталып өтті

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a>&nbsp;1906 жылы Құстарды қорғау бойынша конвенция бекітілді. Сол уақыттан бастап Халықаралық құстар күні атап өтіледі. Оның негізгі ережелері ұя салу және мекенді ауыстыру кезінде құстардың барлық түрін қорғауға бағытталған.Адамның ашкөздігінен жойылып кету алдында тұрған құс түрлерін ұдайы қорғау, аң аулаудың белгілі бір түрлеріне тыйым салу ойластырылған. Қазақ халқы ежелден қоршаған ортамен етене байланыста өмір сүрген. Табиғаттың қыр-сырын жақсы түсініп, олардың қасиетін сезініп, құрметтей білген. Біз құстар әлемі жөнінде не білеміз?Аталған тақырыпта зерттеу жүргізіп жүрген Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университетінің оқытушысы, географ-эколог Оразхан Айдаровты әңгімеге тартқан еді.- Қазақ халқы ежелден табиғат әлемінің қыр-сырына қанық болуға көңіл бөлді. Құстың киелісін, аңнын қасиетін таныды. Көкте қалықтаған қанаттының ұшуына көз сала отырып, ертеңгі күн қабағының қалай болатынына жорамал жасады. Елімізде құстардың қанша түрі мекендейді?−Қолымыздағы дерекке сүйенсек, қазақ даласында құстардың 18 отрядқа жататын 489 түрі бар. Оларды мекен ету ортасына қарай орман, ашық дала, батпақты-шалшықты және су құстары деп қарастырады. Олардың бірі – жыл құстары болса, ендігісі – жыртқыш, тағы бірі – қысы-жазы еліміздің тау-тасы мен даласында тұрақты мекен етеді.Ал Сыр өңірінде жылма-жыл 160-тан астам құстың түрі ұялайды. Олардың 50-ден астам түрі ұшып өткенде кездеседі. Кейбір жылдары қыс жылы болғанда ұя жасайтын құстардың саны көбейеді. Негізінен бізде құстың 19 түрі қыстайды. Облыс байтағында 300-ге жуық құстың түрі бар. Кейінгі жылдары Сырдария суының Арал айдынына толық жетпеуі табиғатқа елеулі зиянын тигізді. Ол дария жағасындағы тоғайда мекендейтін құстардың сиреп кетуіне әкеліп соқты.Бір жылдары Қызылорда қаласының орталығындағы «Арай» жағажайында төрт аққу жүзіп жүргенін көзіміз көрді. Әдетте, ол біздің өңірде көп кездесе бермейтін көрініс. Сондықтан оны жақсылықтың белгісі деп топшыладық.− Қазақ халқы құстарды қасиетіне қарай лайықты бағалайды. Мәселен, бүркіт, аққу, қарлығаш секілді қанаттыларға құрметпен қараймыз. Бұл құстардың ерекшелігі қандай? Өзініңіздің зерттеуіңіз барысында соған назар аударып көрдіңіз бе?− Рас, халқымыз қасиетіне қарап бүркітті құс патшасы деп бағалайды. Ол ел арасында өзінің кербез де паң, тәкаппарлығымен танылған. Келбетіне қарай оны көк аспанмен, құзар шыңға теңейтінін бала кезімізден құлағымызға құйып, зердемізге тоқып өстік. Ата-бабамыз бүркітті «дала қыраны», «көк тәңірісі», «мұзбалақ», «қайсар мінезді» деп қастерлеген. Бүркіт − жеті қазынаның бірі, ол жігіттің сәйгүлігімен қатар аталады. Оны кие тұтады, қауырсыны мен мамығын, құйрығын немесе тұяғын үйдің төріне іледі. Бесіктің бас жағында тұрғанын да көрдік. Бұл − «пәле-жала, жын-шайтан қашады» деген наным-сенімнің нышаны. Құс патшасы қорегінің тазасын жейді, лас, харам жерден өзін алыс ұстайды.− Ал айдында жүзген аққу мен адамның жанашыры қарлығаш қандай қасиеттерімен ерекшеленеді?− Қазақ түсінігіндегі тағы бір киелі құс – аққу. «Аққуды атпа, киесі ұрады» деген тектен-текке айтылмаса керек-ті. Сол қағидаға сүйенген халқымыз оған мылтық кеземейді. Ол – қазақ түсінігінде сұлулық пен махаббаттың бейнесі. Әсілінде махаббатқа беріктігіне қарай оны пәк, таза, құс төресі деп бағалаған. Аққудың көптің көңіл бөліп, елей бермейтін тағы бір тұсы бар. Әдетте, сыңары өлсе, өзіне-өзі өлім шақырып, көкке көтеріліп жерге құлайды деген әңгіме елдің ішінде жиі айтылады.Халқымыз қарлығашты да киелі құс деп бағалайды. Жыл құсы саналатын қарлығаштың ұясын бұзбайды, балапанына тиіспейді. Ол ұя салған үй мен қораны киелі санайды. Қарлығаш елге оралғанда жақсылыққа балайды. Тіпті, «Қарлығаш әулие» атанған Төле биден қалған аңызды бәріміз білеміз. Немесе бала кезімізде көретін үш-төрт мультфильмнің бірі – «Қарлығаштың құйрығы неге айыр» еді. Онда адамды қорғап қалуы суреттелген.−Сондай-ақ, құстар ауа райын алдын ала болжайды деген әңгімелер айтылады. Бұл жөнінде не айтасыз ?− Көкте қалықтаған қанаттылардың мінез-құлқы мен іс-әрекеті арқылы қазақ халқы ауа-райын болжап отырған. Қарлығаш жер бауырлап ұшса жауын жауады деп болжаған. Ғалымдар зерттеп қараса, олардың жер бауырлап ұшуы қарлығаштардың азығына байланысты. Яғни, кешкісін күн ашық кезде әуеде асыр сала ары-бері ұшқан құсты көресіз. Бізге ол құдды ойнап жүргендей сезіледі. Расында, бұл сәтте көктегі шіркейлерді қуып, азығын жеп жүреді. Негізінде жаңбырдың алдында ауа ылғалдылығы жоғарылайды, майда жәндіктердің қанаттары ылғалданады. Сондықтан олар ауаның төменгі қабатына түседі. Соған орай қарлығаш та төмен, жер бауырлап ұшады. Міне табиғаттың кереметтігі, бірінің өмірі бірімен байланысты екенін осыдан-ақ көруге болады.Тез ұшатын үкі, жапалақ және өзге жыртқыш құстардың көзі жақсы жетілген. Иіс сезу көп құста жоқ. Ал дыбыс есту қабілеті жақсы дамыған. Құстардың көру және есту органдарының жақсы дамуы олардың алыс және жақын кеңістікті игеруіне септігін тигізеді. Сол арқылы мезгілімен қоныс аударуына жағдай жасайды. Құстар өсімдіктерді тозаңдандырып, олардың тұқымдарын таратады. Зиянды жәндіктер мен кемірушілерді құртып, олардың табиғаттағы санын реттеуге қатысады.1868 жылы Австрия астанасы Вена қаласында алғаш рет құстарды қорғау туралы ресми шешім қабылданған. 1922 жылы Құстарды қорғаудың халықаралық кеңесі құрылды. Халықаралық табиғат қорғау одағының «Қызыл кітабына» құстардың 209 түрі мен 83 түр тармағы енгізілген. Ал, Қазақстанның «Қызыл кітабынад» олардың 56 түрі бар.Құс – табиғат &nbsp;байлығы. Көктемде олар оңтүстіктен оралады. Құс табиғатқа көрік беріп тұрады. Олардың тіршілігі орман, бау-бақша зиянкестерді жоюмен тікелей байланысты. Осылайша адамға көп көмегін тигізеді.− Әңгімеңізге рақмет.&nbsp;&nbsp;

Қазақстан және Қызылорда облысының жаңалықтары