<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Былтыр банктер «шыбық басын сындырмай» 3 триллион теңгеге жуық табыс тапты. Бұл туралы Үкіметтің кеңейтілген отырысында Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев айтты, – деп хабарлайды<a href="https://kaz.inform.kz/news/biltir-bankter-shibik-basin-sindirmay-3-trillion-tengege-zhuik-tabis-tapti-prezident-93c747/">&nbsp;KAZINFORM</a><blockquote>— Жаңа инвестициялық кезеңнің тиімді жүзеге асуы көбіне қаржы секторының белсенді атсалысуына байланысты. Бүгінде еліміздің қаржы нарығындағы жиынтық активтердің 84 пайызы банк саласына тиесілі. Дегенмен бизнеске берілетін қарыз үлесі төмен деңгейде қалып отыр. Не бары 38 пайызды құрайды. Ал екінші деңгейлі банктер былтыр «шыбық басын сындырмай», еш қиналмай 3 триллион теңгеге жуық табыс тапты, — деді Мемлекет басшысы.</blockquote>Президент банктер экономиканың негізгі қаржыландыру көзі ретінде өзінің заңды рөліне оралуы үшін жағдай жасау қажет деген талай рет айтылғанын еске салды.<blockquote>— Бірақ сылтау таусылмайды. Нәтижесінде банк жүйесіндегі алаяқтық әрекеттерге куә болдық. Ірі, жүйе құраушы банктер мемлекет тарапынан орасан зор көмек берілгеніне қарамастан, дағдарысқа ұшырап, тура мағынасында 1 долларға сатылды, — деді Қасым-Жомарт Тоқаев.</blockquote>Мемлекет басшысы қазір банктердің өзіне тартатын қаржы ресурстарының құны жоғары деген әңгіме айтыла бастағанын атап өтті.<blockquote>— Олардың экономиканы қаржыландыруына осы кедергі келтіріп отыр-мыс. Демек, экономиканы қолжетімді кредитпен қамтамасыз етудің жалғыз жолы — инфляцияны тұрақтандырып, деңгейін төмендету, содан кейін нарықтық мөлшерлемені азайту. Тағы да қайталап айтамын: бұл ретте Үкімет пен Ұлттық банктің жүйелі, үйлесімді әрі кәсіби тұрғыда жұмыс істегені маңызды. Халықаралық валюта қорының кеңесіне құлақ асып, түрлі терминологияны оңды-соңды қолдануға аса көп ақылдың қажеті жоқ. Аздап ойланып, тым болмаса көптеген түйткілді шешуге талаптанып көру, бұл — басқа мәселе, — деді Президент.</blockquote>Фото: Нұрболат Нұржаубай

Былтыр банктер «шыбық басын сындырмай» 3 триллион теңгеге жуық табыс тапты — Президент

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Қазақстан Ұлттық Банкінің Антифрод-орталығы – бұл төлемдер мен ақша аударымдар кезінде қаржылық алаяқтыққа қарсы іс-қимыл және бүкіл қаржы жүйесінің қауіпсіздігін арттыру үшін құрылған мамандандырылған платформа. Банктер, төлем ұйымдары және мемлекеттік органдар арасында ақпарат алмасуларының нәтижесінде орталық күдікті әрекеттерге жедел ден қоюға және қаражат қаскүнемдерге түскенге дейін мұндай операцияларды бұғаттауға мүмкіндік береді.Fingramota.kz Антифрод орталығы жұмысының алғашқы нәтижелері жөнінде және қаржы алаяқтығының құрбаны болмаудың негізгі қағидаларын еске салады.Антифрод орталығы қашан және не үшін құрылды?Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің Антифрод-орталығы 2024 жылғы шілдеде оқыс-оқиғаны тіркеу сәтінен бастап күдікті операцияларды бұғаттауға және қаражатты қайтаруға дейінгі алаяқтық операцияларды анықтау және болдырмау мақсатында құрылды. Сондай-ақ, аталған орталық күдікті әрекеттерге жылдам ден қою үшін қаржы ұйымдары, ұялы байланыс операторлары және құқық қорғау органдары арасында тәулік бойы деректер алмасуды қамтамасыз етеді. Осындай деректер алмасудың нәтижесінде күдікті транзакциялар мен карталар/шоттардың «қара» және «сұр» тізімдерін қамтитын дерекқорлар қалыптасады, бұл алаяқтықтың типтік схемаларын жылдамырақ анықтауға мүмкіндік береді.Бүгінгі таңда платформа 250-ден астам қатысушыны біріктіреді. Бұл банктер мен МҚҰ және құқық қорғау органдары. Олар алаяқтықтың алдын алу және қылмыстарды тергеу үшін бір ақпараттық кеңістікте жұмыс істейді. Банктер мен МҚҰ-дан басқа, платформаға ұялы байланыс операторларын &nbsp;қоса алғанда, цифрлық нарықтың ойыншылары қосылады.Алғашқы нәтижелерОрталық іске қосылған сәттен бастап жүйеде 80 000-нан астам оқыс-оқиға тіркелді, олардың жартысына жуығы қаржы нарығынан, екінші бөлігі ІІМ мен құқық қорғау органдарынан келіп түсті. Антифрод- орталығының деректері бойынша, алаяқтықтың ең көп жасалатын 5 түрі бар:1. &nbsp; &nbsp; &nbsp;Жалған қоңыраулар — классикалық әлеуметтік инженерия.2. &nbsp; &nbsp; &nbsp;Жалған онлайн-дүкендер — көбіне Instagram-да және маркетплейстерде сатып алу кезінде.3. &nbsp; &nbsp; &nbsp;Жалған инвестициялау — нақты негізсіз үстеме кірісті жарнамалау.4. &nbsp; &nbsp; &nbsp;Әлеуметтік желілердегі алаяқтық — бұзылған аккаунттар, «қарыз алу» немесе сілтеме бойынша өту туралы өтініштер.5. &nbsp; &nbsp; &nbsp;Кредиттік алаяқтық — көбіне жалған қоңыраулардан немесе жалған инвестициялардан туындайды.Осы бес санат барлық тіркелген жағдайлардың 81-ын құрайды.Антифрод-орталық жұмысының қорытындысы бойынша:• &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp;1,9 млрд теңге жөнелтушілердің шоттарында сақталды;• &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp;400 млн теңге қайтаруды күтіп отырған алушылардың шоттарында сақталды;• &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp;461 млн теңге зардап шеккендерге қайтарылды.Кім құрбан болады? Зардап шегушінің портреті.Зардап шегушінің&nbsp;портреті әр түрлі және ол көптеген факторларға байланысты. Алаяқтықтың құрығына түсетіндер – әдетте әр аймақта әр түрлі жастағылар.Маусымдық та маңызды рөл атқарады: күзде, ең алдымен, жалған онлайн-дүкендермен байланысты оқыс оқиғалардың айтарлықтай өсуі байқалады, бұл цифрлық сатып алулардың көбеюімен сәйкес келеді.Көбісі 1 млн теңгеге дейінгі сомамен байланысты, одан әрі жиілігі бойынша 100 мың теңгеге дейінгі оқиғалар орын алады. Алайда, жүйеде 10 млн теңгеден асқан 995 жағдай тіркелді, бұл алаяқтардың «нысаналы аудиториялары» деп аталатындардың алуан түрлі екенін көрсетеді.География да ауқымды: ең көп зардап шеккендер Алматы, Астана және Қарағандыда, бірақ оқиғалар бүкіл елде байқалды.Алайда, тағы бір айта кететін аспект бар, ең қауіпті аудитория — 18-24 жас аралығындағы жастар. Олардың көпшілігі «аударым жөніндегі менеджерлер» деп аталатын схемаларға қатысып, әрекеттерінің заңсыз екеніне мән бермей, еріксіз дропперге айналады. Дропперлік үшін қылмыстық жауапкершілікті ескерсек, мұндай схемаларға қатысушылар жәбірленушілердің қаржылай шығынын өтеуге мәжбүр боп қана қоймай, нақты мерзімге бас бостандығынан да айырылуы мүмкін.Дропперліктің алдын алу үшін Антифрод-орталығы қаржы нарығы ұйымдарымен, құқық қорғау органдарымен бірлесіп және Fingramota.kz жобасы бойынша ел ішіндегі университеттер мен колледждерде 100-ден астам білім беру іс-шараларын өткізді. Студенттерге алаяқтық схемалардың негізгі белгілері туралы айтылды, нақты жағдайлар ұсынылды және бірқатар іс-шаралар ұйымдастырылды. Бұл жұмыс жастардың алаяқтық схемаларға қатысуын азайту үшін жүйелі деңгейде жалғасады.Өзіңізді алаяқтардан қалай қорғауға болады?Егер сіз алаяқтықтың құрбаны болсаңыз, дереу банкке хабарласыңыз. Жылдам реакция - қаражатты &nbsp;сақтау мен алаяқтардың оларды шығарып алуына жол бермеу кілті.Өзіңізді қорғау үшін Fingramota.kz-тің қарапайым, бірақ тиімді ұсынымдарын орындау маңызды:• &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp;Растау кодтарын, құпия сөздерді және карта деректерін ешқашан ешкімге бермеңіз - &nbsp;тіпті қоңырау шалушы сізге банк қызметкері болып көрінсе де.• &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp;Күдікті сілтемелерге өтпеңіз және белгісіз жіберушілерден келген файлдарды ашпаңыз.• &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp;Операцияларға шектеулер қойыңыз және күдікті әрекеттерді бірден байқау үшін шығарып алынған ақша туралы хабарлардың келіп түсуін тіркеуді ұмытпаңыз.• &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp;Кредиттік тарихыңызды жиі тексеріп отырыңыз, онлайн сатып алу үшін бөлек картаны пайдаланыңыз және ешқандай жағдайда карталарыңызды, шоттарыңызды үшінші тұлғаларға бермеңіз немесе оларға қол жеткізудің алдын алыңыз.Маңызды! Егер сіз күдікті нәрсені байқасаңыз, картаны дереу бұғаттап, банкке хабарласыңыз. Алаяқтық фактісі расталған кезде eOtinish платформасы арқылы полицияға дереу өтініш беру керек.<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/5_5eec8e3368.png" alt="5.png">Ең бастысы - сыни ойлауды дамытыңыз. Бұл сәйкессіздіктерді уақытында байқауға, қысымға берілмеуге және импульсивті жауап бермеуге көмектеседі. Жағдайды неғұрлым сабырлы және саналы түрде бағаласаңыз, алаяқтардың сізді алдау мүмкіндігі соғұрлым аз болады!Фото: fingramota.kz

Антифрод орталық: қаржылық алаяқтыққа қарсы күрестің алғашқы нәтижелері 

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Қаржылық жоспарлау&nbsp;— бұл&nbsp;тек&nbsp;ағымдағы шығындарды басқару емес,&nbsp;ол&nbsp;қаржылық тәуекелдерді азайта отырып, болашаққа қаражат&nbsp;жинау. Осы міндеттерді біріктіретін құралдардың бірі&nbsp;—&nbsp;өмірді жинақтаушы сақтандыру (ӨЖС).Бұл өнімнің қалай жұмыс істейтіні, кімге&nbsp;жарайтыны&nbsp;және шартты ресімдемес бұрын нелерге&nbsp;назар аудару керектігі туралы&nbsp;«МАК» ӨСК»&nbsp;АҚ Шығыс Қазақстан облысы бойынша филиалының бас менеджері Раушангүл Мұратбек айтып берді.Өмірді жинақтаушы&nbsp;сақтандыру дегеніміз не және оның классикалық сақтандырудан айырмашылығы неде?Өмірді жинақтаушы сақтандыру — бұл екі өнімді біріктіретін өнім түрі. Бір жағынан, клиент тұрақты жарналар есебінен жинақтар қалыптастырады, екінші жағынан - шарттың бүкіл қолданыс мерзіміне өнім шартына сәйкес күтпеген оқиғалар жағдайына сақтандыру қорғанысы.Классикалық өмірді сақтандыру басқаша жұмыс істейді: ол нақты тәуекелдерді (жазатайым оқиға, мүгедектік, күтпеген аурулар) өтейді, алайда сақтандыру жағдайы басталмаса, ақшаны қайтаруды көздемейі. Өмірді жинақтаушы сақтандыруда төленген жарналар жойылмайды, олар капиталды қалыптастырады, ол әрқашан болжамды өмір сүру жағдайында кіріспен қайтарылады; немесе бұл соманы күтпеген жағдай орын алса ең жақын адамдары кіріспен алады.Қарапайым тілмен айтқанда, ӨЖС — бұл тұрақты кірістілікпен ақша жинау және сонымен бір уақытта сақтандыру қорғанысына ие болу мүмкіндігі, ол көп жағдайда жеке төлемсіз қосылған. &nbsp;Логика бойынша мұндай құрал классикалық сақтандыруға қарағанда ұзақ мерзімді қаржылық жоспарлауға жақын.Жинақтаушы сақтандыру қандай мерзімге ресімделеді және не нәрсеге назар аудару керекӨмірді жинақтаушы сақтандыру негізінен ұзақ мерзімді уақытқа - көбінесе 5 жылдан 20 жылға дейін ресімделеді. Мұндай мерзім өнімнің мақсатына байланысты: жинақтарды қалыптастыру және ұзақ мерзімге сақтандыру қорғанысын ұсыну. Ең бастысы, ең жоғары кірістілікке сақтандырудың ең ұзақ мерзімімен қол жеткізуге болады: 20 жылға сақтандыру шартын жасасу кезінде жылдық 6,5%, мұндай кірістілік пайызы нарықта ең жоғары болып келеді және клиент салған кез-келген соманы екі есеге арттыруға кепілдік береді.Бұл ретте ӨЖС шартын бір жылдан аз мерзімге де ресімдеуге болады. Жарналардың мерзімі мен мөлшері әрқашан сіздің мақсатыңызға байланысты әр түрлі болады – мейлі ол балаларға білім беру, баспана, көлік сатып алу, қосымша табыс көзін құру болсын.Көп жағдайда клиенттер ай сайынғы кірістің ≈5-10% мөлшерінде ай сайынғы жарналарды төлеу опциясын таңдайды, мұны қаржылық жоспарлау бойынша сарапшылар ұсынады, басқа клиенттер ыңғайлы болу үшін тоқсандық/жартыжылдық/ жылдық төлемдер ретінде сирек төлемдерді қалайды; барлық соманы бір рет салу және жинақтардың өсуін және күрделі пайыздың жұмысын бақылау мүмкіндігі бар.Сақтандыру жарналарын төлеуді мерзімінен бұрын тоқтату мүмкін екенін ескеру маңызды, бірақ ол сақтандыру сомасының азаюына әкеледі (нақты төленген сыйлықақыларды ескере отырып). ӨЖС шартын мерзімінен бұрын бұзу жасалған күннен бастап бірінші жыл өткеннен кейін де мүмкін, бірақ бұл жағдайда сақтандыру компаниясы сақтандыру құнын ұстап қалады, бұл жағдайларды шартқа қол қойылғанға дейін білу қажет.Қазақстанда жинақтаушы сақтандыру қызметтерін тиісті лицензиясы бар өмірді сақтандыру компаниялары ұсынады. Нарықта осындай он компания бар. Кейбір компаниялар инвестициялық құрауышы бар гибридті шешімдерді ұсынады, бірақ мұндай бағдарламалар қосымша нарықтық тәуекелдерге әкелуі мүмкін.Клиенттер сақтандыру компаниясының сенімділігіне ерекше назар аударады. «МАК» ӨСК» АҚ 100% мемлекеттік компания болып табылады, ол 20 жыл бұрын алғашқы зейнетақы аннуитеттерін іске қосу мен іске асыру және өндірістегі жазатайым оқиғалардан міндетті сақтандыру үшін құрылған.Demeu өмірді сақтандырудың ерікті жинақтаушы өнімі қолжетімділік пен икемділікке баса назар аудара отырып әзірленді. Шартты 1 жылдан 20 жылға дейін жасауға, ал ең төменгі сақтандыру жарнасын 50 доллардан бастап салуға болады. Клиент төлем мерзімділігін өз кірісіне және қаржылық мақсаттарына байланысты дербес таңдайды.Бұл тәсіл ӨЖС-ны қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді жоспарлау құралы ретінде пайдалануға мүмкіндік береді – «қор» ретіндегі жинақтардан бастап болашаққа капиталды дайындауға дейін.Жас бойынша шектеулерӨЖС шартын 18 жастан бастап жасауға болады, балалар да 14 жастан бастап сақтандырылушы бола алады. Полистің қолданысы аяқталған кезде сақтандырылған адамның жасы 63 жастан аспауы керек.Мұндай сақтандыру өзіңіз үшін де, балалар үшін де ыңғайлы: оның көмегімен сіз білім алуға, қаржылық жастық құруға немесе отбасының болашағын қамтамасыз ете аласыз. Сонымен қатар, ӨЖС жинақтау мен қорғауды біріктіреді, бұл ақшаны жинақтауға ғана емес, сонымен қатар күтпеген өмірлік жағдайларда қаржылық тәуекелдерді азайтуға көмектеседі. Бұл оны бүкіл отбасы үшін болашақты жоспарлаудың сенімді құралына айналдырады.Іс жүзінде көпшілік жағдайда ӨЖС шарты отбасының бір мүшесіне, содан кейін жұбайына, сондай-ақ балаларға жасалады. Бұған қуанатын жағдай, өйткені бұл біздің қоғамда дамыған елдердегі сияқты қаржылық сауаттылық пен өмірді сақтандыру мәдениетінің дамып келе жатқанын білдіреді.Кірістілік және ол қалай қалыптасадыБағдарлама бойынша кірістілік тіркелген және компанияның инвестициялық саясаты негізінде қалыптастырылады.Агенттік желінің болмауы қазақстандық өмірді сақтандыру нарығында АҚШ долларымен жылдық 6,5%-ға дейін барынша жоғары және тіркелген кірістілік ұсынуға мүмкіндік береді. Қорытынды мөлшерлеме шарттың мерзіміне байланысты, мысалы:1 жылға дейінгі мерзімде 1,5%; &nbsp; 10 жыл мерзімде 5%; 15 жыл мерзімде 5,75 %; 20 жыл мерзімде 6,5%. Осылайша, жинақтау мерзімі неғұрлым ұзақ болса, соңғы қаржылық нәтиже соғұрлым жоғары болады.Шартты мерзімінен бұрын бұзу: нені білу маңыздыШартты ол жасалан сәттен бастап 12 ай өткеннен кейін бұзуға болады – &nbsp;бұл сақтандырушы талаптарының икемді екендігінің бір элементі, бұған да назар аудару керек.Дегенмен, шартты мерзімінен бұрын бұзу экономикалық тұрғыдан тиімсіз екенін түсіну маңызды. Бұл жағдайда клиент жинақтардың нақты мерзімі мен енгізілген жарналар негізінде есептелген, азайтылған сақтандыру сомасын алады. Сонымен қатар, шарт мерзімінен бұрын бұзылған кезде компания шарттың қолданылу кезеңінде көтерген тәуекелі үшін өмірді сақтандыру төлемін ұстап қалады.Барлық басқа жағдайларда сақтандыру қорғанысы өнімнің ішіне енгізіледі және тегін болады. Сондықтан ӨЖС-ны 5-20 жылға арналған ұзақ мерзімді құрал ретінде қарастырған жөн.Қосымша опциялар: олардың қажеті бар ма?Нарықта ауыр аурулардан бастап мүгедектік пен жарақатқа дейін сақтандыратын түрлі қосымша қызметтер бар. Мұндай опциялар қорғау аясын кеңейткенімен, кірістілікті азайтады, себебі олар сақтандыру тәуекелінің құнын өсіреді.Demeu өнімі аясында нақты, белгіленген және кепілдік берілген кірістілігі бар жинақтауға баса назар аударылады. Қосымша сақтандырумен қамтуды қажет ететін клиенттер үшін жеке сақтандыру өнімдері ұсынылады.Сақтандыру компаниясын қалай таңдауға боладыНегізгі өлшем – сенімділік пен қаражаттың қайтарымдылығы. Сақтандыру компаниясының акционері кім екенін, қаржылық тәуекелдері мен коммерциялық құрылымдармен байланысы бар-жоғын ескеру маңызды.«МАК» ӨСК» АҚ жағдайында жалғыз акционер мемлекет болып табылады, 2025 жылдан бастап Кепілдік беру қорының кепілдіктері өмірді жинақтаушы сақтандырудың барлық түріне қолданылады, бұл клиенттерді қорғауды одан әрі күшейте түседі.Клиенттер әдетте жіберетін қателіктерІс жүзінде негізгі қателіктер шарттың талаптарымен емес, нақты қаржылық мақсаттың болмауымен байланысты.Өзіңізге мына сұрақтарға алдын-ала жауап беру маңызды: сіз нақты не үшін жинайсыз, қандай мерзімде, қанша ақшаны тұрақты түрде жинауға дайынсыз.Жарналардың мерзімі мен мөлшерін таңдау да осыған байланысты. ӨЖС-ға саналы түрде келу қаржылық тәртіпті қалыптастырады және болашақты асықпай және ретсіз шешімдерсіз жоспарлауға көмектеседі.ӨЖС-ны балаларды оқыту және ірі мақсаттар үшін пайдалануға бола маӨмірді жинақтаушы сақтандыру ұзақ мерзімді мақсаттарға қажет: балаларды оқыту, бастапқы капитал, жылжымайтын мүлік сатып алу немесе қаржылық қауіпсіздік жастығын қалыптастыру.Өкінішке қарай, сақтандыруға қатысты барлық шешім бос нәрсе деген ой әлі де бар, бірақ адамдар автокөлікті сақтандыру немесе туристік полистер үшін үнемі ақша төлейді және бұл – қайтарылмайтын тәуекел төлемінің бір түрі. ӨЖС жағдайында сіз капиталды қалыптастыру арқылы болашақта қалыпты өмір сүру деңгейін қамтамасыз ете отырып, өзіңізге ғана төлейсіз.<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/5_abb68f6ce8.png" alt="5.png">Фото: fingramota.kz

Өмірді жинақтаушы сақтандыру: ол қалай жұмыс істейді және не үшін қажет

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Қор нарығына инвестициялаудың басты мақсаты&nbsp;—&nbsp;жинақтарды сақтау және көбейту. Дұрыс таңдалған қаржы құралдары ақшаны&nbsp;тек&nbsp;инфляциядан және нарықтық ауытқулардан қорғап қана қоймай,&nbsp;сондай-ақ&nbsp;қосымша&nbsp;кіріс&nbsp;көзін қалыптастыруға мүмкіндік береді. Бұл ретте,&nbsp;инвестициялар саналы көзқарасты,&nbsp;базалық&nbsp;білімді және ықтимал тәуекелдерді түсінуді қажет ететінін білу&nbsp;маңызды. Қор нарығы&nbsp;—&nbsp;тез&nbsp;байып кетудің&nbsp;жолы емес,&nbsp;ол&nbsp;жеке қаржыны басқарудың ұзақ мерзімді құралы. Тек бос қаражатты ғана инвестициялаңызИнвестициялар сізге жақын арада қажет болмайтын бос қаражат есебінен ғана жүзеге асырылуға тиіс. Кредиттерді, қарыздарды немесе соңғы жинақтарды пайдалану қаржылық тәуекелдерді айтарлықтай арттырып, &nbsp;елеулі шығындарға әкелуі мүмкін. Инвестициялау кезек күттірмейтін қаржы мәселелерін шешуге емес, жеке қаржылық жоспардың бір бөлігі болуға тиіс.Қаржыңызды құймас бұрын бюджетті егжей-тегжейлі бағалап, тәуекелдің шекті деңгейін анықтап, күтпеген шығындар жағдайына резервтік қор құру маңызды.2. Инвестициялық құралдарды талдау және түсінуАқшаны жұмыс қағидаты сізге түсінікті құралдарға ғана салу қажет. &nbsp;Бағалы қағаздарды сатып алмас бұрын: қаржы құралдарының түрлерін зерттеу; кірістің ненің есебінен қалыптасатынын түсіну; ықтимал тәуекелдерді бағалау маңызды. Тәуекелдерді азайтуға алдын-ала мұқият талдау жасау, сапалы құралдарды таңдау және әртараптандыру, яғни капиталды әр түрлі активтер, экономиканың салалары мен секторлары арасында бөлу көмектеседі. Мұндай тәсіл қаражатты нарықтық ауытқулардан қорғауға ғана емес, сонымен қатар ұзақ мерзімді перспективада тұрақты табыс алу ықтималдығын арттыруға мүмкіндік береді &nbsp;3. Кірістілік және тәуекелдер: нарықтың негізгі ережесі Қор нарығында әмбебап қағидат бар: әлеуетті кірістілік неғұрлым жоғары болса, тәуекел де соғұрлым жоғары болады. Бағалы қағаздар нарығында кепіл &nbsp;берілетін табыс жоқ. Ескі құралдар, әдетте, тұрақты кірісті қамтамасыз етеді, ал жоғары кірісті құралдарға жоғары тәуекелдер тән, олар айтарлықтай пайда әкелумен қатар үлкен шығындарға да әкелуі мүмкін.Бұл қағидатты түсіну инвесторға қаржылық мақсаттарына, инвестициялау көкжиегіне және тәуекелге дайын болуға сәйкес келетін стратегияны таңдауға көмектеседі.4. Алаяқтық және «пайда кепілдіктері» Мына жағдайды есте сақтау маңызды: қор нарығында кепілдендірілген жоғары кірістілік болмайды. «Тәуекелсіз тұрақты жылдық 20-30%» &nbsp;деген уәделер алаяқтықтың басты белгілерінің бірі болып табылады. Лицензияланған брокерлер мен қаржы ұйымдары әрқашан клиенттерге ықтимал тәуекелдер туралы ескертеді және негізсіз кепілдіктер бермейді. Кірістілікті шынайы күту және тәуекелге саналы түрде қарау – қауіпсіз &nbsp;инвестициялаудың негізі.Қазақстандағы инвестициялау құралдары Қазақстанда бағалы қағаздармен операциялар екі қор биржасында жүзеге асырылады: &nbsp;KASE – Қазақстан қор биржасы;AIX – Astana International Exchange.Қор нарығы Бағалы қағаздар шартты түрде үш негізгі санатқа бөлінеді:1.&nbsp;Үлестік бағалы қағаздарОларға акциялар мен инвестициялық пайлар жатады. Мұндай қағазға иелік ету компанияның капиталына қатысу және дивидендтер алу құқығын береді. Үлестік құралдар жоғары кіріс әкелуі мүмкін, бірақ компания құнының ауытқуымен байланысты тәуекелдің жоғарылауымен қатар орын алады.2.&nbsp;Борыштық бағалы қағаздар Бұл санатқа мемлекеттік және корпоративтік облигациялар кіреді. Инвестор іс жүзінде эмитентке қарыз береді және пайыздар түрінде тұрақты кіріс алады. Борыштық &nbsp;құралдар, әдетте, үлестік құралдармен салыстырғанда консервативті болып саналады.3.&nbsp;Туынды қаржы құралдарыБұған фьючерстер, опциондар, жаһандық депозитарлық қолхаттар және кірістілігі базалық активке тәуелді басқа құралдар кіреді. Туынды құралдар тәуекелдерді хеджирлеуге немесе бағаның өзгеруіне қарай алыпсатарлыққа мүмкіндік береді, бірақ нарықты терең түсінуді қажет етеді және тәуекелдің жоғары деңгейімен қатар жүреді.Валюта нарығы&nbsp; Валюта нарығы – бұл шетел валюталарын айырбастау жүзеге асырылатын қаржы нарығының бөлігі. Онда жұмыс істеу үшін тиісті мүшелік санаты бар брокер қажет.Қазақстан қор биржасында (KASE) мынадай валюталық жұптармен мәмілелер жасауға болады:EUR/KZT, USD/KZT, RUB/KZT, CNY/KZT EUR/USD, EUR/CNY USD/CNY Валюталық операцияларды тәуекелдерді хеджирлеу үшін де, инвестициялық портфельді әртараптандыру үшін де қолдануға болады, бұл инвесторға кірістіліктің белгілі бір валютаның немесе нарықтың ауытқуына тәуелділігін төмендетуге мүмкіндік береді.Ақша нарығы Ақша нарығы қысқа мерзімді қаржы құралдарымен операциялардан тұрады және қаржы нарығында өтімділікті бөлуде шешуші рөл атқарады. Ақша нарығының негізгі құралдары:Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің сайтында; KASE-нің&nbsp;және AIX-тің&nbsp;ресми сайттарында қол жетімді. 2. Брокерлік қызмет көрсету туралы келісім жасаңыз.&nbsp;Шартта жұмыс шарттары, комиссиялардың мөлшері және екі тараптың құқықтары жазылады. 3. Брокерлік шот ашыңыз.&nbsp;Шот клиенттің атына ашылады. Процесті онлайн режимінде немесе брокердің кеңсесіне жеке өзі барып жасауға болады. 4. Шотты толтыру.&nbsp;Қаражат брокер ұсынған ыңғайлы тәсілмен енгізіледі және инвестициялауға қол жетімді болады. 5. Сауда платформасын таңдаңыз.&nbsp;Бұл мобильді қосымша немесе мәмілелерді басқаратын веб-терминал болуы мүмкін. 6. Бағалы қағаздарды сатып алуға тапсырма беріңіз.&nbsp;Мәмілелер брокерге ресми тапсырма негізінде ғана жасалады, бұл операциялардың қауіпсіздігі мен бақылауын қамтамасыз етеді. &nbsp;Тәуекелдерді азайту үшін ұсынылады: инвестиция ұсынатын компаниялар туралы ақпаратты тексеріңіз; Агенттіктің, KASE-нің, AIX-тің және лицензияланған брокерлердің ресми сайттарынан ғана деректерді пайдалану; ресми ресурстармен байланыс арқылы ұйымдармен өз бетінше байланысу; күдікті сілтемелер бойынша өтпеңіз; жарнамадан қосымшаларды тексерусіз орнатпаңыз.<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/280126_kaz_at_175530_1_8b416869a0.jpg" alt="280126 каз-at-175530-1.jpg"> Инвестициялау — бұл жеке қаржыны басқарудың тиімді құралы, ол сауатты тәсілмен капиталды сақтауға және оның өсуін қамтамасыз етуге көмектеседі. Алайда, қор нарығындағы жетістік білімсіз, тәртіпсіз және сақтықсыз мүмкін емес. Құралдарды саналы түрде таңдау, тәуекелдерді түсіну және нарықтың ресми қатысушыларымен ғана ынтымақтастық қауіпсіз және тиімді инвестициялаудың негізгі шарттары болып табылады.Fingramota.kz-те&nbsp;инвестициялар және қаржылық сауаттылық туралы көбірек пайдалы материалдар!Фото: fingramota.kz

Бағалы қағаздармен жасалатын мәмілелер: инвестор үшін нені білу маңызды 

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Қаржы вице-министрі Ержан Біржанов келесі жылдан бастап қазақстандықтардың табысы мен шығындары тексеріле бастайтынын айтты. Бұл туралы <a href="http://stan.kz/">Stan.kz</a> ақпарат агенттігі хабарлады.Біржанов әртүрлі үкіметтік дерекқорлардан азаматтардың деректерін жинайтын жүйені таныстырды. Мысалы, онда кімнің қайда ұшатыны, оның бағасы қанша тұратыны, тұлғаның қандай мүлкі бар екені және қандай қазақстандықтар ставка қоятыны туралы ақпарат бар. Мемлекет азаматтардың салығын төлеп я төлемегенін осы арқылы тексереді екен.БАҚ өкілдері вице-министрден елге импортталған мүлікті декларациялау туралы сұрады. Сұрақ нақты шенеуніктерге қатысты болған еді. Алайда Ержан Біржанов бүкіл қазақстандыққа қатысты деректерді бөлісті.<blockquote>Министрге: “Егер шенеунік 2 миллион теңгеге ұшып, тағы 5 миллион теңгеге тауар әкеліп, бірақ айына 1 миллион теңге табыс тапса, келесі қадам не болады? Келесі қадам қандай?” деген сұрақ қойылды.</blockquote>Біржанов шетелден алынған мүлік туралы деректер кедендік баждарды бақылау үшін пайдаланылатынын айтты.<blockquote>“Егер жұбайы декларация тапсырса артық сұрақ туындамайды. Бірақ сіз оның мемлекеттік қызметкердің жұбайы екенін айтып отырсыз. Мұндай бақылаулар келесі жылдан бастап, кірістер мен шығыстар салыстырылатын кезге орай жоспарланған. Бұл шаралар келесі жылдан бастап енгізіледі. Бізде мемлекеттік қызметкерлер мен жеке тұлғалар үшін де осындай жүйе бар”, – деді Ержан Біржанов.</blockquote>Вице-министрдің айтуынша, үкімет мұндай деректерді өткен жылдың соңында ғана алған. Сондықтан кірістер мен шығыстарды салыстыру 2027 жылы басталады.<blockquote>“Бізде ешқандай дерекқор жоқ. Басқа мемлекеттік органнан деректерді алу үшін заңнамалық өзгерістер, бірлескен бұйрық және жүйелік интеграция қажет. Біз шараларды жай ғана жүзеге асыра алмаймыз, себебі ретсіздіктер болуы ықтимал. Сондықтан бұл мәселе бойынша кезең-кезеңімен, валюталық бақылау, биржалар және мобильді аударымдармен жұмыс істеп келеміз. Бұл туралы екі-үш жылдан бері айтып келеміз. Біз қазір бұл деректерді қарап жатырмыз және талдаймыз”, –&nbsp;деді вице-министр.</blockquote>Біржановтың сөзінше, біреу 50 миллион теңге декларациясын жариялап, бірақ 100 миллион теңгеге тауар сатып алса, оларды Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет тергеуі мүмкін.Фото: Нұрболат Нұржаубай

Келесі жылдан бастап қазақстандықтардың табысы мен шығыны тексеріледі

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Тез ақша табуға деген ұмтылыс, тұрақты табыстың болмауы немесе қаржылық қиындықтар адамдарды қауіптілігінен бейхабар схемаларға итермелейді. Ең кең тарағандарының бірі — дропперлік немесе адам басқа біреудің ақшасын аударуға, қабылдауға немесе қолма-қол ақшаға айналдыруға делдал болатын money mule схемалары.Бір қарағанда «қылмыстық ештеңесі жоқ»: тек аударманы қабылдап, әрі қарай жібересіз және комиссия аласыз. Іс жүзінде – заңдық салдары ауыр, шоттарды бұғаттау және қылмыстық жауапкершілікке тартылу қаупі.Толығырақ Fingramota.kz-пен бірге қарастырайық.Дропперлік және money mule деген не?Дроппер – бұл үшінші тұлғалардың өтініші бойынша ақшаны өзінің банктік картасына немесе шотына қабылдайтын, оны әрі қарай аударатын, қолма-қол ақшаға айналдыратын немесе өз деректемелеріне рұқсат беретін адам.Әдетте, мұндай қаражат көзі заңсыз: олар интернет-алаяқтық, фишинг, вишинг, қарт адамдарды алдау, аккаунттарды бұзу немесе жеке деректерді ұрлау нәтижесінде алынған қаражат.Money mule схемаларын алаяқтар аударымдар тізбегін шатастыру, ұрланған қаражатты шығарып алу, жауапкершілікті басқа адамға — карта немесе шот иесіне аудару үшін пайдаланады. Банктер мен құқық қорғау органдары үшін сол дроппер «қолда бар буын» болып табылады.Мұндай схемаларға кімдер жиі алданадыАдамдардың түрлі санаты дропперліктің құрбаны болады, бірақ оларды бір нәрсе біріктіреді — жеңіл табыс табу туралы уәделерге сенуі және тәуекелдерді түсінбеуі.1. Тәжірибесіз қосымша табыс тапқысы келетін студенттер мен жастар.&nbsp;Оларға «қарапайым тапсырмалар» беріледі: ақшаны қабылдау, деректемелерге аудару, операцияларға көмектесу. Барлығы қауіпсіз, қашықтан жұмыс істеуге ұқсағанмен, іс жүзінде адам заңсыз қаржылық операцияларға қатысады.2. Жұмыссыздар мен қаржылық жағдайы қиын адамдар.&nbsp;Ақша шұғыл қажет болғанда, «жылдам төлеу» және «кепілді табыс табу» сияқты ұсыныстар сақтықты әлсіретеді. Алаяқтар қаражаттың шығу көзі мен заңдық салдарын әдейі жасырады.3. Қиындықсыз ақша тапқысы келетіндер.&nbsp;«Үйде отырып оңай жұмыс істеу», «аударымдар үшін кіріс алу» немесе «бірнеше рет басқаны үшін комиссия алу» туралы хабарландырулар қауіпсіз табыс табу елесін береді. Ақшаны тез тапқысы келетін адамдар барлық нәрсеге мән беру мүмкіндігінен айырылады.Алаяқтар өз аудиториясының күтулеріне орай мұқият бейімделеді: олар іскерлік тонды, компаниялардың «ресми» атауларын, жалған шарттарды қолданады, шұғыл сезімді тудырады – «қазір аудару керек», «уақыт шектеулі». Егер не іздеу керектігін білмесе, тіпті сақ адамдардың өзі алдануы мүмкін.Бұл іс жүзінде қалай орын алады: нақты жағдайлар«Студент&nbsp;үшін қосымша жұмыс істеу»Студент Алмас әлеуметтік желілерде: «Аударымдар үшін көмекші керек, ақысы операциялардан пайыз ретінде төленеді» деген хабарландыру тауып алды. Оған «шарт», нұсқаулар жіберіліп, бәрі заңды екеніне сендірді. Бірнеше күннен кейін оның картасына ірі &nbsp;сомалар түсіп, ол бұл сомаларды одан әрі аудара бастады. Көп ұзамай банк оның шотын бұғаттап тастады: ақша алаяқтық болып шықты. Алмас тергеуге қатысушы болды, ал оның картасы қылмыстық схеманың құралына айналды.«Жұмыссыз адамның уақытша көмегі»Жанна жұмыссыз қалып, «шетелдік&nbsp;клиенттер үшін аударымдармен бизнеске көмектесуге» келісті. Ол шот ашып, нұсқауларды орындап жүрді.Бірнеше күннен кейін ол құқық қорғау органдарына шақырылды: операциялар күдікті&nbsp;деп танылды және қаражаттың шығу тегі расталмады. Енді Жанна өз әрекетінің заңсыздығын түсінбегенін дәлелдеуге мәжбүр болды.«Жұмыс берушіден шұғыл аударым»Сәкенге банктік аударымдармен қашықтан жұмыс жасау ұсынылды. Сомалары аз, ал тапсырмалары қарапайым болып көрінді. Бірнеше операциядан кейін банк шотты тоқтатып, түсініктеме сұрады. Жас жігіт қиын жағдайға тап болды: ақшаға қол жеткізбестен және жауапкершілікке тарту қаупі бар.Сипатталған барлық жағдайларда адамдарға тез және оңай табыс уәде етілді, олардың жеке банктік шоттары немесе карталары жұмыс үшін пайдаланылды. Ешкім жұмыстың мәнін және кіріс қаражатының көзін нақтылаған жоқ – барлық ақпарат үстірт және сенімді түрде берілді. Нәтижесінде схеманың ортасында шот иесі болды.Неліктен «мен білмедім» деген сөз ақталуға жатпайдыЕң қауіпті иллюзиялардың бірі – ақшаны ұрлаған адам жауапты деген сенім. Іс жүзінде қаражат өткен картаның немесе шоттың иесі жауап береді.Мұндай схемаларға қатысу мына жағдайларға әкелуі мүмкін:банктік шоттарды бұғаттау;банктердің «қара тізімдеріне» кіру;азаматтық жауапкершілік – зардап шеккендерге ақшаны қайтару міндеті.Адам қаражаттың қылмыстық шығу тегі туралы білмесе де, оны дәлелдеу өте қиын болуы мүмкін.Жеке қылмыстық жауапкершілік: 2025 жылдан бері не өзгерді2025 жылғы 16 қыркүйектен бастап Қазақстанда дропперлік үшін жеке қылмыстық жауапкершілік енгізілгенін білу маңызды (ҚР Қылмыстық кодексінің 232-1-бабы).Мынадай жазалау шаралары&nbsp;көзделген:өзінің банктік картасын немесе шоттарын үшінші тұлғаларға беру - &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; 3 жылға дейін бас бостандығынан айыру;басқа тұлғалардың мүддесі үшін аударымдар мен төлемдерді жүзеге асыру - 5 жылға дейін бас бостандығынан айыру;қылмыстық схемаларда біреудің банктік қолжетімділігін қасақана пайдалану — 7 жылға дейін бас бостандығынан айыру.Басқаша айтқанда, «оңай табыс табу» жолы қылмыстық жазалау мерзіміне, шоттарды бұғаттауға және көптеген жылдар бойы беделге нұқсан келтіруге әкелуі мүмкін.Дропперлік схемалар арбауына қалай түспеуге боладыӨзіңізді қорғау үшін қаржылық қауіпсіздіктің негізгі қағидаларын &nbsp;сақтау жеткілікті:ешқашан банктік картаңызды, деректемелеріңізді үшінші тұлғаларға бермеңіз, сондай-ақ олардың онлайн-банкингке қолжеткізуіне жол бермеңіз;егер қаражат көзі мен операцияның мақсатын түсінбесеңіз, сыйақы үшін ақша қабылдауға немесе аударуға келіспеңіз;тәжірибесіз, шартсыз және ресми жұмыс берушісіз «оңай табыс табу» жолы жөніндегі ұсыныстардан абай болыңыз;компанияларды, деректемелерді және жұмыс жағдайларын тексеріңіз;жақын адамдарыңызбен немесе мамандармен күмәнді ұсыныстарды талқылаңыз;есіңізде болсын: заңды жұмыс сіздің жеке картаңызды пайдалануды қажет етпейді.<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/infographics_12_11_8_2cd2369c23.jpg" alt="infographics 12.11-8.jpg">Ең бастысы, дропперлік арқылы адал ақша табылмайтынын есте ұстаған жөн. Дропперлік Сіздің келешегіңізге нақты қауіп төндіреді. Бірден, тез арада ақша табуға тырысамын деп банктік қызметтерге қолжетімділікті жоғалтуға, беделге нұқсан келтіруге және тіпті қылмыстық жауапкершілікке дейін күрделі мәселелерге тап болуыңыз мүмкін.Егер сізге «ақша алуға» немесе «ақша аударуға аздап көмектесу»&nbsp;ұсынылса, одан бас тартыңыз. Басқа адамға көмектесемін деп проблемаға тап болмаңыз!Фото: fingramota.kz

Дропперлік және money mule схемалары: басқаның ақшасы сіздің проблемаңызға айналған кезде

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Алдағы жылдары қазақстандықтардың зейнетақысы бірнеше көзден құралатын болады. Ынтымақты компоненті жоқ азаматтар үшін зейнетақы төлемдері мемлекет, қызметкер және жұмыс беруші аударымдары есебінен қалыптасады, деп хабарлайды <a href="https://baq.kz/bolashaqta-qazaqstanda-zeynetaqy-qalay-tolenedi-200029296/">BAQ.KZ </a>тілшісі.БЖЗҚ ынтымақты компонент болмаған жағдайда зейнетақы неден құралатынын түсіндірді.Болашақта азаматтардың зейнетақысы келесі бөлшектерден қалыптасады:<ul><li style="text-align:justify;">Мемлекет төлейтін базалық зейнетақы;</li><li style="text-align:justify;">Қызметкердің міндетті зейнетақы жарналары (МЗЖ) есебінен қалыптасқан жинақтаушы зейнетақы;</li><li style="text-align:justify;">Жұмыс берушінің міндетті зейнетақы жарналары есебінен (ЖМЗЖ) қалыптасқан шартты-жинақтаушы зейнетақы.</li></ul>Жұмыс берушінің міндетті зейнетақы жарналары 1975 жылы және одан кейін туған қызметкерлер үшін енгізілді. Себебі олардың 1998 жылға дейінгі еңбек өтілі жоқ немесе өте аз, соған байланысты ынтымақты зейнетақы алу мүмкіндігі шектеулі.Бұл зейнетке шыққанда жеткілікті зейнетақы мөлшерін алуға мүмкіндік береді.Фото: Александр Павский

Болашақта Қазақстанда зейнетақы қалай төленеді?

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Мемлекет басшысы жүргізіп отырған ауқымды экономикалық реформалар жағдайында 2025 жылы прокурорлар мемлекет мүдделерін 1,1 трлн теңгеден астам сомаға қамтамасыз етті.Мемлекет пайдасына мемлекеттік қаражатты жұмсау, мемлекеттік сатып алу, қоршаған ортаны қорғау және жер қойнауын пайдалану, жерлерді ұтымды пайдалану және басқа да салаларда 470 млрд теңге көлемінде ақша қаражаты мен мүлік тәркіленді.Бас прокуратура қаржы және әділет министрліктерімен бірлесіп мемлекеттік мүлікті басқарудың заңдылығына жүргізілген бір ғана тексерудің нәтижесінде 3 жылдан астам уақыт бойы шоттарда бұғатталып тұрған және бюджетке төленбеген 193 млрд дивидендтерді төлеу бойынша шаралар қабылданды.Мемлекет меншігіне Алатаудың тау етегінде, Каспий теңізінің жағалауында, Бурабай ұлттық паркінде орналасқан олигополиялардың жері, сондай-ақ жылдар бойы мақсатты түрде пайдаланылмаған қоғамдық жайылымдар мен өзге де алқаптар – ауыл шаруашылығы мақсатындағы жердің барлығы 800 мың гектар қайтарылды.Нәтижесінде бірқатар өңірлерде жайылым тапшылығы мәселесі іс жүзінде шешілді – прокурорлар ауылдық аумақтардың барлық тұрғындарына оларды пайдалану мүмкіндігі мен қолжетімділігін қамтамасыз етті.Президент бекіткен ішкі саясат қағидаттары мен «Таза Қазақстан» тұжырымдамасы аясында табиғат пайдаланушылармен келтірілген 25 млрд көлеміндегі экологиялық залал өтелді.Цифрлық технологияларды, ғарыштық мониторингті және жасанды интеллект элементтерін пайдалана отырып, прокурорлар экологтармен бірлесіп 3,8 мыңнан астам заңсыз қоқыс орындарын жойды.Прокурорлық қадағалау актілері бойынша құрылыс салушылармен 300 мыңнан астам жаңа жасыл желектер отырғызылды.Мемлекеттік басқарудың тиімділігін арттыру туралы Президенттің Жарлығын орындау шеңберінде прокурорлар жергілікті атқарушы органдардың шығыстарын оңтайландырып, 255 млрд теңге көлеміндегі қажетсіз мемлекеттік шығындардың жолын кесті. Бұл – тұтас бір өңірдің жылдық бюджетімен салыстыруға болады.Павлодар мен Атырауда жергілікті органдар арнайы техника мен пәтерлерді нарықтық бағасынан үш есе қымбат бағамен сатып алуды жоспарлаған.Прокурорлар бұл сатып алуларды тоқтатып, қаражат өзге әлеуметтік қажеттіліктерге және инфрақұрылымды жақсартуға бағытталды.Прокурорлардың өтінішхаттары мен наразылықтары бойынша 300-ден астам азаматтық және әкімшілік іс бойынша шешімдер қайта қаралды, оның ішінде мемлекет пайдасына 22 млрд теңге өндірілді.Мысалы, менің наразылығым бойынша мемлекеттен екі жеке компанияның кредиттік берешегі үшін 1,2 млрд теңге өндіріп алу жойылды.Керісінше, менің наразылығым бойынша орындалмаған қару-жарақты жөндеу жұмыстары үшін мемлекеттік қорғаныс тапсырысының пайдасына 800 млн теңге өндірілді.Қоғам мен мемлекеттің экономикалық мүдделерін қорғау саласындағы прокурорлық қадағалаудың тиімділігі, соның ішінде цифрлық технологиялар мен жасанды интеллект элементтерін жұмысқа енгізу есебінен артып келеді.Берік Асылов, Қазақстан Республикасының Бас ПрокурорыФото: Нұрболат Нұржаубай

Мемлекетке 1,1 трлн теңгеден астам сома қайтарылды: 2025 жылғы прокурорлық қадағалау қорытындысы

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> &nbsp;Желтоқсан &nbsp;— жылдың ең қымбатқа түсетін &nbsp;айы: сыйлықтар, мерекелік дастарқан, корпоративтік кештер мен саяхаттар отбасылық бюджетке ауыртпалық түсіреді. Дәл осы кезеңде адамдар импульсивті сатып алулар жасайды, асығыс кредит алады және мереке алдында белсенді болып &nbsp;кететін алаяқтардың құрығына түседі. Жаңа жылды тыныш және жағымсыз тосынсыйларсыз қарсы алу үшін, Fingramota.kz сіз үшін арнайы чек-парақ жасады.Ақылға қонымды мерекелік бюджет жасаңызАқшаны жұмсамас бұрын, қанша ақша жұмсауға дайын екеніңізді түсіну маңызды — ол үшін шығындарды санаттарға бөліңіз: мысалы, сыйлықтар, мерекелік дастарқан, үйді безендіру &nbsp;және дайындау, сапарлар мен түрлі іс-шаралар. Сондай-ақ, күтпеген шығындарға ақша қалдыруды ұмытпаңыз, себебі мереке күндері кез келген нәрсе орын алуы мүмкін — күтпеген қонақтар немесе сапарға шығар алдында көлігіңіздің бұзылуы.&nbsp;Есептеп көрейік, мәселен, ипотека мен міндетті шығыстарды төлегеннен кейін отбасының табысы 300 мың теңгені құрайды. Сыйлықтар ең қымбат шығынның бірі болғандықтан, оларға 40%-ды немесе 120 000 теңге бөлуге болады. Бюджеттен асып кетпеу үшін алдын-ала кімге сыйлық беретіндігіңізді, қандай және қанша тұратындығына тізім жасап алыңыз.&nbsp;Сыйлықтардан кейінгі шығыны біраз аздау, алайда &nbsp;қомақты қаржыны қажет ететін — мерекелік дастарқан, оған біз бюджеттен 90 000 теңге немесе 30% бөлеміз. Ал үйді безендіруге &nbsp;30 000 теңгедей ғана бөлуге болады, &nbsp;өйткені, әдетте, әшекейлер өткен жылдардан қалады және оларды жаңартсаңыз жеткілікті.&nbsp;Саяхаттар мен ойын-сауық отбасының жоспарларына байланысты, сондықтан оларға тек 10% немесе 30 000 теңге бөлуге болады. Бұл киноға, тегін мерекелік қойылымдарға, концерттерге, жәрмеңкелерге немесе мұз айдынына бару болуы мүмкін. Егер сіз туыстарыңызға баратын болсаңыз, онда жол шығындары мен шағын сыйлықтарды санауды ұмытпаңыз.Және де, соңғысы, дегенмен ең маңыздысы — &nbsp;күтпеген шығыстар, оған да біз де 10% немесе 30 000 теңге қалдырамыз. Бұл қор сіздің қаржылық қауіпсіздігіңіз үшін маңызды, себебі мереке күндері көп нәрселер болып қалуы &nbsp;мүмкін — аз дегенде бағаның өсуі, күтпеген қонақтар немесе шұғыл сатып алулар. Мүмкін, сантехникаңыз кенеттен істен шығып қалуы мүмкін және маман шақыруға ақша жұмсауға тура келеді. Сондықтан бұл тармақты да назардан тыс қалдырмаңыз.&nbsp;Жаңа жыл қарсаңында белсенді болып кететін алаяқтардан сақ болыңызМереке қарсаңында жалған сайттар, жалған сатушылар және аниматорлардың атын жамылып «жұмыс істейтін» алатын алаяқтар көбейіп келеді. Соңғылары ата-аналардың мереке күндері кішкентай балаларына &nbsp;қуаныш сыйлау мақсатында Аяз Ата мен Ақшақардың қызметтеріне жүгінетінін пайдаланып, өз қызметтерін ұсынады. Алаяқтар әлеуметтік желілер арқылы көзге бірден түсетін жарнамалар орналастырады, төмен бағалар ұсыну арқылы ата-аналарды алдап, арбап өздеріне тартады.Бұдан әрі олар екі бағытта жұмысын жалғастырады: не алдын ала төлем алып, бірден жоқ болып кетеді, &nbsp;не үйге келіп, &nbsp;біреуі ересектер мен балалардың көңіл-күйін көтеріп жатқанда, екіншісі ұрлықпен айналысып, үйдегі құнды заттарды алып кетеді. Сондықтан компанияның нарықтағы орнын мұқият тексеріп, тәуелсіз сайттардан нақты жазылған пікірлерді бір шолып шығыңыз, таныстарыңыздан ақпарат алыңыз және күмәнді сайттардан тапсырыс бермеңіз.Алаяқтықтың тағы бір кең таралған түрі жалған акциялар мен сайттардың көшірмесі болып келетін сайттар арқылы жүргізіледі. Адамдар фишингтік беттердегі жарнамаларға алданып жатады, мұнда алаяқтар өте төмен баға көрсетеді, осы жерден алаяқтар ақшаны ұрлайды және құрылғыға вирус кіргізіп қояды. Тек тексерілген сайттардан сатып алыңыз, сайттың мекенжайын тексеріңіз (күдікті әріптерді ауыстыру болуы мүмкін — мысалы, Wildberries &nbsp;орнына Wildberrie$) және қосымша жеке деректерді енгізбеңіз — жұмыс істеп тұрған дүкендерге ол қажет емес.Сіз таң қалуыңыз мүмкін, бірақ тіпті&nbsp;зиянсыз құттықтау хаттары&nbsp;да алаяқтардың қолындағы қаруға айналды. Олар азаматтардың гаджеттерін бұзып кіру арқылы олардың жақындарына құттықтаулар жібереді, олар шын мәнінде зиянды ресурстарға әкеледі, олар құрылғыға шпиондық бағдарламалар орнатады — олардың көмегімен алаяқтар шоттардан ақша алады немесе кредит ресімдейді. Сондықтан, олар сіздің әжеңізден келген болса да, ешқашан&nbsp;сілтемелерге өтпеңіз.Сондай-ақ, жаңа жылдық «инвестициялық ұсыныстардан» сақ болыңыз: мерекелерге дейін жалған брокерлер, крипто-алаяқтар және жай қаржы пирамидалары іске қосылады. Олар&nbsp;«Жаңа жылға қатысты кіріс», «кепілдендірілген кіріс»&nbsp;немесе&nbsp;«ақша салғандары үшін сыйлық бонустарына»&nbsp;уәде етеді. Алайда, инвестицияларда кепілдендірілген пайда жоқ екенін есте ұстаған жөн — мұны сізге кез келген нақты брокер айтады және барлық қаржы компаниялары ҚНРДА сайты арқылы оңай тексеріледі: егер лицензия болса, онда адамдарға сенуге болады, егер жоқ болса, біз ұсыныстан ол қаншалықты тиімді болып көрінсе де бас тартамыз.Сонымен, желтоқсан айы қаншалықты қарбалас болса да, балалар мен қарт туыстарыңызға көңіл аударыңыздар, олардың мұқият болуын қадағалаңыз, оларға уақыт бөліңіз, себебі олар көбінесе алаяқтық схемалардың құрбаны болады. Оларға қоңырау шалып, мысалы: «Сіздің анаңыз апатқа ұшырады, Сіз оның полицияда болғанын қаламайсыз ғой? «немесе» сіздің немереңіз ауруханада, шұғыл түрде емделуге ақша қажет» деп айтуы мүмкін. Оларға қарапайым ережені: ешқашан кодтарды, карта деректерін және CVV-ді ешкімге жібермеуін және қандай жағдай болса да айтпауын түсіндіріңіз. Кез келген күмән туындаған кезде Сізге бірден қоңырау шалуын сұраңыз.Бүкіл ақшаңызды желтоқсанда жұмсап қоймаңызКөтеріңкі көңіл-күйде ақша жұмсауға қызықтырып тұратын жайттар көп, себебі Жаңа жыл — тосынсый, жылына бір-ақ рет болатын мейрамды жақсылап бір тойлайық. Бірақ ешкім қаржылық міндеттемелердің күшін жойған жоқ, және сіз барлық жақындарыңызды қымбат сыйлықтармен толтырып, өзіңізді қуантып, үйді безендіргіңіз келсе де, қаңтар айына резерв дайындау керек екенін ұмытпаңыз. Себебі 2026 жылдың бірінші айында біз барлық бірдей коммуналдық төлемдерді, ипотека немесе жалдау төлемдерін, көлік шығындарын, азық-түлік шығыстарын, дәрі-дәрмектерді және т. б. төлем жасауымыз қажет. Сондықтан желтоқсан айындағы жалақының кем дегенде 15-20%-ын қаңтарға қалдырыңыз, егер сізде сыйлықақы болса, оның бір бөлігін де кейінге қалдырған дұрыс.&nbsp;Тағы да бір маңызды кеңес: мереке үшін кредит ресімдемеңіз - олар үшін де сіз қаңтарда төлейсіз. Егер сіз қарызсыз сыйлық ала алмасаңыз, онда бұл сыйлық сіз үшін өте қымбат. Арзанырақ, алайда сыйлық беретін жанның немен айналысатынын ескере отырып, мағыналы сыйлық берсеңіз сол дұрысырақ болады.<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/infographics_1211_74_11d5159b50.png" alt="infographics-1211-74.png">Толығырақ&nbsp;"Бюджетті жоспарлаймыз"&nbsp;бөлімінде оқыңызФото: fingramota.kz

Жаңа жылдық чек-парақ: бюджеттіңізді мерекеге қалайша дұрыс есептеп, алаяқтардың айласына түсіп қалмаудың жолдары

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Цифрлық қаржы сервистерінің дамуына байланысты кредит алу процесі бұрынғыдан да жылдам әрі ыңғайлы бола түсті. Алайда онымен бірге тәуекелдер де артты: алаяқтар жеке деректерді ұрлау, фишингтік сайттар және әлеуметтік инженерия әдістерін пайдаланып, азаматтардың келісімінсіз олардың атына кредит рәсімдеу жағдайларын жиілетті.Көп жағдайда азаматтар кредит туралы тек берешек жөніндегі хабарламалардан немесе коллекторлар хабарласқан кезде ғана біледі. Мұндай жағдайлар адамдар үшін елеулі қаржылық және психологиялық салдар туындатады.Осы тәуекелдерден қорғау мақсатында Қазақстанда азаматтың атына кредит рәсімдеу мүмкіндігін ерікті түрде шектеуге мүмкіндік беретін «Стоп кредит» мемлекеттік сервисі енгізілді.«Стоп кредит» сервисі дегеніміз не?«Стоп кредит» — eGov.kz порталында және eGov Mobile мобильді қосымшасында қолжетімді тегін мемлекеттік қызмет. Оның көмегімен әрбір азамат электрондық цифрлық қолтаңбаны пайдалана отырып, өз атына банктік кредит немесе микрокредит рәсімдеуге тыйым қоя алады.Шектеу мерзімсіз қолданылады, қосу санына шектеу жоқ және пайдаланушының өз бастамасымен кез келген уақытта алынып тасталуы мүмкін. Шектеуді қою немесе алып тастау құқығы тек жеке деректер иесіне тиесілі.«Бірінші кредиттік бюро» АҚ мәліметінше, бүгінде&nbsp;4,5 млн-нан&nbsp;астам азамат осы мүмкіндікті пайдаланды.&nbsp;Бұл сервистің жоғары сұранысқа ие екенін көрсетеді.«Стоп кредит» қызметін қалай қосуға болады?«Стоп кредит» сервисін қосу екі жолмен жүзеге асырылады:∙&nbsp;eGov Mobile арқылы:&nbsp;авторизация, «Экономика және қаржы» бөлімінен қызметті таңдау, өтінімді толтыру және ЭЦҚ көмегімен қол қою;∙&nbsp;eGov.kz сайты арқылы:&nbsp;ЭЦҚ арқылы кіру, басты беттен «Сервистер» — «Банктік кредиттер мен микрокредиттерді ерікті түрде шектеу» — «Қызметке онлайн тапсырыс беру» тармағын таңдап, ЭЦҚ-мен растау.Қалаған кезде пайдаланушы шектеуді кез келген уақытта алып тастай алады: ол үшін сол қызметке қайта кіріп, бас тартуды растау және өтінімге қол қою жеткілікті.Азаматтарға берілетін заңнамалық кепілдіктер?2024 жылғы 1 қыркүйектен бастап заңнамаға енгізілген өзгерістер азаматтарды қосымша қорғауды көздейді. Егер кредит немесе микрокредит ерікті тыйым күшінде болған кезеңде рәсімделсе, қаржы ұйымы мұндай қарызды есептен шығаруға міндетті.Бұл норма азаматтардың құқықтық қорғалуын айтарлықтай күшейтеді және алаяқтық әрекеттердің салдарын азайтады.Соған қарамастан, сервисті қосқаннан кейін де кредиттік тарихты уақытылы тексеріп отырған жөн. Егер тыйым салу мерзімінде сіздің атыңызға кредит рәсімделсе, банк немесе МҚҰ оны міндетті түрде есептен шығаруы тиіс.Неліктен «Стоп кредит» маңызды қорғаныс құралына айналды?Қазіргі алаяқтық схемалары көбіне техникалық бұзудан гөрі азаматтарды алдап-арбауға бағытталған. Олар жалған банк сайттарын, жалған хабарламаларды және «қауіпсіздік қызметі» атынан қоңырауларды пайдалана отырып, онлайн-банкингке немесе электрондық қолтаңбаға қол жеткізеді. «Стоп кредит» сервисі қосылған жағдайда, жеке деректер бұзылғанның өзінде кредиттік ұйымдар кредит беруден бас тартуға міндетті, өйткені клиенттің кредиттік тарихында тиісті белгі көрсетіледі.Сонымен қатар сервис ұрланған деректер негізінде кредит рәсімдеудің, бұзылған онлайн-банкинг арқылы қарыз алудың және алаяқтардың немесе үшінші тұлғалардың психологиялық қысымы жағдайында кредит рәсімдеу тәуекелдерін төмендетеді.Сондай-ақ бұл сервис жақын уақытта кредит алуды жоспарламайтын азаматтар үшін өзін-өзі бақылау құралы бола алады.<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/2_fcccd47ff3.png" alt="2.png">Цифрлық қауіптердің артуы жағдайында «Стоп кредит» сервисі алаяқтықтың алдын алудың тиімді тетігіне және азаматтардың қаржылық қауіпсіздік жүйесінің маңызды бөлігіне айналып отыр. Егер жақын уақытта кредит алуды жоспарламасаңыз, ерікті тыйым енгізу дер кезінде қабылданған орынды қорғаныс шарасы болуы мүмкін.Фото: fingramota.kz

«Стоп кредит»: бір цифрлық құрал алаяқтық кредиттерден қалай қорғайды?

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Fingramota.kz сіздерді Қазақстандағы қаржылық сауаттылық деңгейін әлеуметтік зерттеу нәтижелерімен таныстыруды жалғастыруда.2025 жылғы пікіртерімге сәйкес, алаяқтықпен бетпе-бет кездескен респонденттердің үлесі 29,1%-ға дейін төмендеді, 2024 жылы бұл көрсеткіш 50,6%-ды, ал 2023 жылы 77,6%-ды құрады. Сонымен қатар, алаяқтармен «бетпе-бет келмегендердің» үлесі 70,9%-ға дейін өсті. Мұндай серпін халықты қорғау шараларының жақсарғанын және қаржылық сауаттылықтың артқанын, сондай-ақ қаржылық және онлайн-сервистермен өзара іс-қимыл кезінде азаматтардың сақтығының артқанын көрсетуі мүмкін. Сонымен қатар, күрделі онлайн-схемалардың, оның ішінде жасырын қаржылық тұзақтардың кеңеюі тікелей бақылау аясынан тыс қалатын жасырын қауіптерді тудырады.Өңірлік ерекшеліктер. Алаяқтық жағдайларының таралуын талдау осалдықтың бірнеше аймағын анықтады. Алаяқтармен қақтығыстардың ең жоғары деңгейі Шығыс Қазақстан облысында (39,3%), Жамбыл облысында және Ұлытау облысында (34,7%), Шымкент қаласында (32%) және Қостанай облысында (32%) байқалды. Ең жоғары қатысу 18-21 жас аралығындағы жастар арасында байқалады, бұл көрсеткіш 47,9%-ға жетеді. Бұл деректер жастардың цифрлық ортадағы белсенділігін көрсетеді, онда олар онлайн төлемдермен және қаржылық қызметтермен жиі араласады, бұл алаяқтармен байланысу ықтималдығын арттырады.Қауіп-қатерлердің құрылымы. 2025 жылы алаяқтықтың жетекші санаты интернет-алаяқтық (фишинг) болды – 52,2%, бұл өткен жылғы көрсеткіштерден едәуір жоғары (2024 жылы шамамен 24% және 2023 жылы 22,9%). Телефон шабуылдары (вишинг) 2023 жылғы 31,5% және 2022 жылғы 34,2%-бен салыстырғанда 27,5%-ға дейін төмендеуді жалғастыруда.Шабуыл арналары. Смартфон алаяқтық әрекеттердің басым арнасы болып қала береді (56,3%). Бұл ретте ең жылдам өсіп келе жатқан арналар e-mail (29,7%) және әлеуметтік желілер/мессенджерлер (15,2%) болып табылады, бұл алаяқтық схемалардың цифрлық ортаға бейімделуін және олардың кең аудиторияға қолжетімділігінің артуын көрсетеді.Алаяқтықты танып-білу және халықтың реакциясы. Алаяқтықты немесе қаржы пирамидасын тани алған респонденттердің үлесі 62,9%-ға жетті, бұл оң ұзақ мерзімді серпінді көрсетеді (2024 жылы 50,6%, 2023 жылы 61%, 2022 жылы 56%). Алайда, халықтың реакциясы негізінен реактивті болып қала береді, 41% алаяқтармен байланысын тоқтатады, бірақ тек 20,7% полицияға жүгінеді. Осалдық жоғары деңгейде сақталып отыр: респонденттердің 11,7%-ы толығымен және 2,7%-ы ішінара жеке деректерді шабуылдаушыларға беріп қойған.Сенгіштік тәуекелінің өңірлік аймақтары. Сенгіштіктің ең жоғары деңгейі Шығыс Қазақстан (26,2%), Батыс Қазақстан (24,3%), Атырау (23,4%) және Павлодар (22,2%) облыстарында тіркелді. Бұл өңірлерде әрбір бесінші респондент алаяқтардың құрбаны болды, оларға жеке деректерді берді, бұл аумақтарда алдын алу шаралары мен қаржылық сауаттылықты арттыруға басым көңіл бөлу керек.Алаяқтық салдары. Зардап шеккендер үшін қаржылық салдар айтарлықтай болып қала береді: 45,4% қалпына келтіру мүмкіндігі жоқ қаражаттың жоғалғаны туралы хабарлады, тек 4,6% өтемақы немесе қайтаруға қол жеткізді. 42%-дан астамы психологиялық зардаптарды, оның ішінде күйзелісті, мазасыздықты және онлайн-транзакцияларға деген сенімділіктің төмендеуін атап өтті.<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/infographics_1211_66_f412192012.png" alt="infographics-1211-66.png">Қорытындылар мен тенденциялар. Тікелей алаяқтық жағдайларының азаюына қарамастан, интернет-фишингтің өсуі және жаңа цифрлық арналардың кеңеюі жасырын қауіп төндіреді. Цифрлық белсенділігі жоғары өңірлердің жастары мен тұрғындары ең осал болып қала береді. Алаяқтықты танып-білудің оң серпіні (62,9%) халықтың қаржылық сауаттылығының артып келе жатқанын көрсетеді, бірақ іс-қимыл реакциясы шектеулі болып қалуда.Фото: fingramota.kz

Қазақстандықтар алаяқтықты қалай танып-біледі: екі жылдық зерттеу барысында не өзгерді?

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Fingramota.kz сіздерді Қазақстандағы қаржылық сауаттылық деңгейін әлеуметтанушылық зерттеу нәтижелерімен таныстыруды жалғастыруда.ҚНРДА жүргізген пікіртерімнің нәтижелері қазақстандықтардың кредиттерге көзқарасы салмақты және ұтымды екенін көрсетті. Орташа бағалар (3,31-ден 3,79-ға дейін) халықтың кредит берудің пайдасын, сол сияқты тәуекелдерін білетіндігін көрсетеді. «Кредиттер өмір сапасын жақсартуға мүмкіндік береді» (3,44) және «Кредиттер ыңғайлы, бірақ жоспарлауды қажет етеді» (3,45) сияқты пікірлер жауапты көзқараспен кредиттердің пайдасын түсінуді көрсетеді.Жалпы алғанда, халық кредиттерді саналы және тәртіпті пайдалануды талап ететін қажетті, бірақ тәуекелді құрал ретінде қабылдайды. Азаматтардың көпшілігі кредиттер арқылы өмір сүру деңгейін жақсартуға және мақсаттарға жетуге болатынын мойындайды, бірақ оларды абайсызда пайдалану қымбат және ықтимал қауіпті деп санайды. Осылайша, халық саналы қаржылық сақтықты көрсетеді: адамдар кредиттерден бас тартпайды, бірақ ұтымды тәсіл мен төлемді жоспарлау қажеттілігін түсініп, оларға мұқият қарауды жөн көреді.Қазақстандықтардың жартысына жуығы (50,7%) кредиттерді пайдалану тәжірибесіне ие. Ең көп тартылу Атырау (56,7%), Ақтөбе (54,7%), Жетісу (54,7%) және Солтүстік Қазақстан (54%) облыстарында байқалады, ал ірі қалаларда – Астана мен Алматыда – кредит алатындардың үлесі төмен (42% және 44%), бұл жоғары кірістерге және &nbsp;баламалы қаржы көздеріне &nbsp;қолжетімділікке байланысты.Жасы бойынша кредит алудағы белсенділік шамамен біркелкі, бірақ 22–29 және 50–62 жастағы адамдар арасында байқалады. Тұрақты кірісі бар, сондай-ақ айтарлықтай міндеттемелері бар жетілген жұмыс істейтін азаматтарға қарағанда, жас азаматтар тұрғын үй, көлік және тұрмыстық қажеттіліктерге арналған кредиттерді жиі пайдаланады.Кредиттердің құрылымы негізінен тұтынушылық болып қала береді. Тұрмыстық қажеттіліктерге кепілсіз кредиттерді респонденттердің 42,9%-ы, кепілді тұтынушылық кредиттерді 27%-ы, ипотеканы 23,2%-ы алды. Жасы ұлғайған сайын ипотека үлесі төмендейді, ал кепілсіз шағын кредиттер тіпті зейнеткерлер арасында да танымал болып қалады (63+), онда 48,8% осындай кредиттерді пайдаланады. Бұл көптеген адамдар үшін кредиттер әдеттегі өмір сүру деңгейін сақтау құралына айналатынын көрсетеді.Көп кредит алу және борыш жүктемесі. Респонденттердің 36,2%-ында бір кредит, 27,2%-ында екі, 8,2%-ында үш немесе одан да көп кредит бар. Осылайша, қарыз алушылардың 70%-дан астамы бір уақытта бірнеше кредитке қызмет көрсетеді. Көпшілік үшін борыш жүктемесі жоғары болып қалады, 31% кірістің шамамен 20%-ын , 23,9% кірістің &nbsp;30%-ын, ал 17,8% &nbsp;кірістің 40%-ын немесе одан да көп кредитке &nbsp;жұмсайды. Ең үлкен борыш жүктемесі Солтүстік Қазақстан, Қызылорда, Ақмола және Ұлытау облыстарында тіркелді, онда кірістің 40%-дан астам төлемдері бар азаматтардың үлесі 20%-дан асады.Төлем мерзімінің өтуі және кредиттік &nbsp;тәртіп. Қарыз алушылардың жартысынан көбі (56,1%) кем дегенде бір рет төлем мерзімін кешіктірді, бұл ретте тек 14,7% әрдайым уақтылы төлейді. 18–21 жас аралығындағы жастар (62,9%) және зейнеткерлер (58,5%) ең осал санатқа жатады. Төлем мерзімін кешіктірудің ең жоғары деңгейі Ақмола (67,1%), Алматы (64%), Абай (63,6%) және Түркістан (63,6%) облыстарында тіркелді. Төлем мерзімін кешіктіргендердің 26,6%-ы банктерден көмек сұрамады, 16,3%-ы реттеу туралы келісті, ал 17,1%-ы банктің бастамасын күтті.Төлемдерден кейінгі қаржылық орнықтылық. Қарыз алушылардың жартысы (52%) ай сайынғы төлемдерден кейін базалық шығыстарға кірістің жартысынан азы қалатынын атап өтеді. Жетісу (63,4%), Түркістан (58,4%), Қызылорда (56,8%) және Қарағанды (57,5%) облыстарындағы ерекше шиеленісті жағдай. Ең үлкен жүктеме 22–62 жастағы адамдарда сезіледі, жоғары міндеттемелер мен шығыстардың үйлесімі жинақтау мүмкіндігін азайтады.Кредиттердің мақсаттары. Қарыз алудың негізгі себептері — жөндеу (27,2%) және күнделікті қажеттіліктер (22,4%). Тұрғын үйге кредиттерді &nbsp;адамдардың 18,3%-ы, автомобильге 10,3%-ы алады. Жекелеген өңірлерде — Алматы қаласында (37,7%), Алматы (31,6%) және Түркістан (30,4%) облыстарында &nbsp;күнделікті шығыстарға арналған кредиттер айтарлықтай үлесті алады, бұл ағымдағы шығыстар үшін қарыз қаражатына жиі тәуелділікті көрсетеді.Баламалар және қаржылық тәуелділік. Шамадан тыс кредит алуға қарамастан, респонденттердің 54,6%-ында қаржылық проблемаларды шешудің балама әдістері болды, ал 43,6%-ында кредит алудан басқа &nbsp;нұсқаларды көрмеді. Әсіресе, Қызылорда, Қарағанды және Ақтөбе облыстарының тұрғындары, сондай-ақ 30 жасқа дейінгі жастар қарыз қаражатына тәуелді. Жалғызбасты, ажырасқан және жесір әйелдер кредиттерді көбірек пайдаланады, ал ерлі-зайыптылар қаржылық орнықтылықты көрсетеді.Бөліп төлеуді және банктердің ашықтығын қабылдау. Респонденттердің 60%-ға жуығы бөліп төлеу кредиттің бір түрі екенін түсінеді, алайда 40%-ы оны «пайызсыз балама» деп санайды. Төлем мерзімін кешіктіруге деген көзқарас алаңдатарлық: Қарағанды, Ақмола, Қостанай және Қызылорда облыстары тұрғындарының шамамен 40%-ы төлемнің кешігуінің елеулі салдары жоқ деп санайды. Бұл ретте респонденттердің 68,6%-ы банктер жеткілікті ашық емес деп санайды, бұл сенім деңгейіне әсер етеді.Кредиттерге жалпы көзқарас. Орташа алғанда, халық кредиттерді қымбат деп бағалайды (орташа балл — 3,79) және оларды қаржылық қиындықтар тәуекелімен байланыстырады (3,5).<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/infographics_1211_62_9e6e6b566b.png" alt="infographics-1211-62.png">Фото: fingramota.kz

Қазақстан және Қызылорда облысының жаңалықтары: Қаржы