<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Дербес деректердің жария болуы – бұл абстрактілі қауіп емес, күнделікті өмірде кездесетін проблема. &nbsp;Мәселен, тек өткен жылдың өзінде ғана жеке ақпараттарды: ЖСН, мекенжайлар, телефон нөмірлерін және басқа да деректерді қамтитын 16 миллионнан астам жазба ашық қолжтемді болды. &nbsp;Сіздің деректеріңіз басқалардың қолына түсу ықтималдығын қалай білуге &nbsp;болатынын, олар жария болғаннан кейінгі алғашқы сағаттарда не істеу керек және болашақта қандай дағдылар мұндай тәуекелді азайтуға көмектесетінін Fingramota.kz -пен бірге қарастырамыз. &nbsp;Дербес деректер деген не?Дербес деректер - адамның жеке басын анықтауға болатын кез келген ақпарат. Олар жалпыға қолжетімді және шектеулі сипаттағы болып бөлінеді. Біріншісіне конфиденциалдылық талаптары қолданылмайтын, яғни адамның өзі әлеуметтік желілерде көрсеткен немесе мекенжай базаларында, ашық интернет-көздерде және БАҚ-та орналастырылған деректер жатады.Қолжетімділігі шектеулі деректерге тегі, аты, әкесінің аты, туған күні мен жылы, ұлты, тұратын немесе тіркелген мекенжайы, ЖСН, жеке куәлігінің деректері және басқа да мәліметтер жатады. Қолжетімділігі шектеулі деректер «Дербес деректер және оларды қорғау туралы» заңмен қорғалады және көп жағдайда осы деректерді қолға түсіру алаяқтар мен жосықсыз компаниялардың мақсатына айналады, олар жария болған ақпарат арқылы өз қызметтерін алдыруға тырысады. Деректердің жария болуы әрдайым адамның алаяқтардың құрбаны болады дегенді білдірмейді, дегенмен де тәуекелдер сақталады. Сол үшін оны танып, өзіңді қалай қорғауды білу керек.Деректердің жария болуының басты белгілеріСіз ешқашан деректеріңізді бермеген компаниялардан немесе сервистерден түсетін спам- қоңыраулар, хабарламалар және электрондық хаттар.Сіз ешбір жерде тіркелмеген және қандай да бір қызметке тапсырыс бермеген болсаңыз да тіркелуді растау және SMS-хабарламалар.Өздерін танысыңмын немесе әріптесіңмін деп таныстыратын адамдардың бейтаныс нөмірлерінен қоңыраулар. Көбінесе, сіз оларға сену үшін олар сіздің жеке ақпаратыңызды пайдаланады. Соңғы уақытта технологияның күрт дамуына байланысты тіпті сіздің дауысыңызды да қолдан жасауға болады, сондықтан сақ болыңыз.Банктердің немесе мемлекеттік органдардың қызметкерлеріміз деп таныстыратындардан жиі қоңырау шалу - айына бір рет қоңырау шалу қалыпты жағдай, алайда сізге қысқа мерзімде бірнеше рет шықса, бұл сіздің деректеріңіз үшінші тұлғаларға мәлім болғанның белгісі.Аккаунттардағы күдікті әрекеттер туралы хабарламалар – кодтарды сұрау, поштаға немесе әлеуметтік желілерге кіру әрекеттері, сондай-ақ жаңа құрылғылардан немесе шет елдерден кіру әрекеті.Бірінші қадам: нақты қандай деректердің ұрланғанын анықтаңызӨкінішке қарай, мұны анықтау мүмкін бола бермейді — банктер, компаниялар немесе дерекқорлардың иелері үшінші тараптарда қандай мәліметтер болғанын айта бермейді. Алайда, егер сіз деректердің қолды болғанын жаңалықтардан білсеңіз немесе қандай деректердің ұрланғаны нақтыланбай хабарлама алсаңыз, шара қолданғаныңыз жөн. Әдетте, мұндай жағдайларда қаскүнемдерге электрондық және пошта мекенжайлары, құпиясөздер, атаулар, телефон нөмірлері және банктік карта деректері қолжетімді болады.Екінші қадам: қолды болған деректерді өзгертіңіз&nbsp;Әрине, тұрғылықты жеріңізді өзгертудің қажеті жоқ, бірақ әлеуметтік желілердегі, үнемі пайдаланатын сайттардағы (мысалы, мемлекеттік қызметтерді алуға арналған немесе маркетплейстердегі) есептік жазбаларды өзгертіп, қорғай аласыз. Егер сіз бұрын барлық жерде бір құпиясөзді қолдануды әдетке айналдырған болсаңыз, енді әр сервис үшін бөлек жасаңыз. Мысалы, мессенджерлерде сұрату бойынша пин-код теру функциясын, ал банктердің қосымшаларында биометрияны енгізуге болады, бұл сізді қосымша қорғайды.Үшінші қадам: екі факторлы аутентификациялауды орнатыңызБұл шараны елемей қоймаңыз – бұл деректеріңізді, ақшаңызды және жүйкеңізді сақтауы мүмкін. Мүмкіндігінше екі факторлы аутентификациялауды қосыңыз. Растаудың ыңғайлы әдісін таңдауға болады: аутентификатор қосымшасынан, телефон нөмірі арқылы, электрондық пошта арқылы немесе хабарламамен алынған код. Нәтижесінде, сіздің құпиясөздеріңіз қаскүнемдерге қолды болса да, олар аккаунттарға кіре алмайды.Төртінші қадам: барлық есептік жазбаларыңызды үнемі тексеріп отырыңызДеректердің қолды болғаны белгілі болғаннан кейінгі алғашқы күндерде барлық маңызды қызметтер мен қосымшалардағы аккаунттарыңызды үнемі тексеріп отырыңыз. Болашақта да бақылауды тоқтатпаңыз: күдікті кіру әрекеттерін, белгісіз құрылғыларды және әдеттен тыс әрекеттерді қадағалаңыз. Бұдан басқа, құпиясөздерді, PIN-кодтарды, бағдарламалық қамтылымды және вирусқа қарсы бағдарламаларды үш-алты айда бір рет жаңартып отырыңыз.Бесінші қадам: жағдайды өзіңіздің банкіңізбен талқылаңызҚаскүнемдер сіздің тек электрондық поштаңызға қол жеткізген болса да, мұның өзі сіздің шоттарыңызға қол жеткізуге әрекет жасау үшін жеткілікті. Пошта жиі жағдайда телефон нөмірімен байланысты, ал ол өз кезегінде интернет-банкингте пайдаланылады, мұндай жағдайда сіздің қаражатыңызға көбірек қауіп төнеді. Бұған жол бермеу үшін барлық алдыңғы шараларды қолға алу, сондай-ақ банк пен оның қауіпсіздік қызметімен хабарласу маңызды: сіздің деректеріңіздің қорғалуы олар үшін де қажет, өйткені олардың беделі осыған байланысты.Өзіңіздің дербес деректеріңізді тағы қалай қорғауға болады?Бейтаныс адамдар жіберген хаттарды ашпаңыз және күдікті сілтемелерге өтпеңіз – бұл көптеген проблемалардың алдын алуға &nbsp;көмектеседі.Өз құрылғыларыңыздағы бағдарламалық қамтылымды тұрақты түрде жаңартып отырыңыз:&nbsp;жаңартулар осалдықтарды жояды және киберқауіптерден қорғауды күшейтеді.Сенімді құпиясөздер мен екі факторлы аутентификацияны пайдаланыңыз – бұл цифрлық қауіпсіздіктің негізгі элементтерінің бірі. Мүмкін болатын юарлық жерде 2FA іске қосыңыз, ал құпиясөздеріңіз ұзақ, күрделі болсын және туған күніңіз сияқты жеке ақпаратпен байланысты болмасын.Үйдегі Wi-Fi-ды қорғаңыз және ашық желілерден аулақ болыңыз: жеткілікті қорғалмаған байланыс қаскүнемдердің қол жеткізуіне көмектесуі мүмкін. Сондай-ақ, қоғамдық орындарда ашық желілер арқылы деректердің қолды болу қаупі бар.Ескі қатты дискілерді дұрыс кәдеге жаратыңыз:&nbsp;құрылғыларда көптеген маңызды ақпарат сақталады, ал қарапайым форматтау оның толық жойылғанына кепілдік бермейді, сондықтан кәдеге жаратудың алдында тасымалдағыштарды іс жүзінде жойған дұрыс.Пайдаланбайтын уақытта Bluetooth-ді өшіріңіз: қосылып тұрған байланыс құрылғыны анықтауды жеңілдетеді және рұқсатсыз қол жеткізу қаупін арттыруы мүмкін.Деректерді шифрлаңыз:&nbsp;бұл бір қарағанда қиын болып көрінуі мүмкін, бірақ заманауи құралдар процесті қолжетімді етеді. Мысалы, macOS-та тұтастай дискіні шифрлауға мүмкіндік беретін кіріктірілген FileVault мүмкіндігі көзделген.<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/infographics_12_11_2026_04_27_T154255_110_cee315acb4.png" alt="infographics 12.11 - 2026-04-27T154255.110.png">Өзіңізді, өз деректеріңізді сақтаңыз және Fingramota.kz-пен бірге қаржылық сауаттылығыңызды арттырыңыз!Фото: fingramota.kz

Дербес деректеріңіз жария болған жағдайда не істеу керек: қорғану амалдары 

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Әрбір банк кредит бермес бұрын қарыз алушыны бірнеше өлшемдер бойынша бағалайды. Олардың ішіндегі ең маңыздысы: кредиттік рейтинг, скоринг және борыш жүктемесінің коэффициенті (БЖК). Осы өлшемдер сізге кредитті қандай шарттармен мақұлдайтынын анықтайды.Оның қалай жұмыс істейтінін Fingramota.kz-пен бірге қарастырып көрелік.&nbsp;Кредиттік&nbsp;рейтингКредиттік рейтинг - бұл сіздің төлем тәртібіңіз бен қаржылық сенімділігіңізді көрсететін негізгі көрсеткіш. Ол кредиттік тарих негізінде қалыптастырылады және ресімделген қарыздардың саны, төлем мерзімін өткізудің болуы және жиілігі, сондай-ақ міндеттемелерді уақтылы өтеу сияқты факторларды ескереді. Шын мәнісінде, кредиттік рейтинг банктерге тәуекелдерді бағалауға мүмкіндік береді: ол неғұрлым жоғары болса, кредитті мақұлдау ықтималдығы да соғұрлым жоғары болады және банктер сізге кредиттің сомасын және неғұрлым төмен пайыздық мөлшерлемені қоса алғанда, оны барынша тиімді шарттармен ұсына алады.Кредиттік рейтинг төмен болған кезде банктер мен микроқаржы ұйымдары «Кредиттік бюролар және кредиттік тарихты қалыптастыру туралы» Заңға сәйкес қарыз беруден бас тартуға құқылы. Бұдан басқа, ҚР Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің талаптары қаржы ұйымдарын қарыз алушының төлем қабілеттілігін міндетті түрде бағалауға міндеттейді.Қазақстанда әрбір азамат жылына бір рет ақысыз негізде өзінің кредиттік есебін алуға құқылы. Оны бірнеше тәсілдермен: онлайн — eGov.kz порталы немесе Бірінші кредиттік бюроның (1cb.kz) сайты арқылы, сондай-ақ офлайн — Мемлекеттік кредиттік бюроға, Бірінші кредиттік бюроға, ХҚО-ға немесе Қазпошта бөлімшесіне жеке куәлікпен жүгіну арқылы жасауға болады.СкорингСкоринг — қарыз алушыны автоматты түрде бағалау жүйесі. Банк сіздің деректеріңізді талдайды және белгілі бір балл береді, ол неғұрлым жоғары болса, сіз банк алдында сенімді клиент болып көрінесіз. Бұл ретте әрбір банкте оның талабына сай әзірленген жеке компьютерлік бағдарлама бар екенін есте сақтау маңызды, сондықтан ескерілетін көрсеткіштер де өзгеше болуы мүмкін. Бірақ, әдетте, қарыз алушының кірісі мен оның тұрақтылығы, жұмыс орны мен еңбек өтілі, білімі, жасы, отбасы жағдайы, кредиттік тарихы, басқа да кредиттерінің болуы есепке алынады. Көрсеткіштердің әрқайсысы маңызды және қорытынды скорингтік балға әсер етеді, бірақ оның қыр-сыры да бар. Мысалы, оң кредиттік тарих отбасылық жағдайының мәртебесіне қарағанда маңыздырақ, ал кіріс деңгейі білімге қарағанда маңыздырақ. Дегенмен, әрбір фактор өз үлесін қосады және жиынтығында қарыз алушының қорытынды бағасын жақсартуы да, нашарлатуы да мүмкін.Осылайша, скоринг кезінде сіздің қаржылық досьеңізге (сіз қалай төледіңіз, төлем мерзімін өткізу болды ма) талдау жасалып қана қоймай, қазіргі, сондай болашақтағы жағдайыңыз (сіздің қаржылық жағдайыңыз және одан әрі төлей аласыз ба) талданады. Егер тіпті кірісіңіз жоғары болып, жүйе тәуекелді жоғары деп есептесе, кредит беруден бас тарту ықтимал.Скоринг қарыз алушыға жоғары, орташа немесе төмен балл береді. Олар мынаны білдіреді:<ul><li style="text-align:justify;">жоғары — стандартты немесе анағұрлым тиімді шарттар, мысалы, төмендетілген пайыздық мөлшерлеме және кредиттің үлкен сомасы;</li><li style="text-align:justify;">орта — мақұлдайды, бірақ сомасы немесе мерзімі бойынша шектеулермен мақұлдайды;</li><li style="text-align:justify;">төмен — көбіне қарыз беруден бас тартуды білдіреді.</li></ul>Борыш жүктемесінің коэффициенті&nbsp;(БЖК)Бұл банктер мен МҚҰ қарыз алушының қаржылық жағдайын бағалайтын және кредитті мақұлдау немесе одан бас тарту туралы шешім қабылдайтын негізгі көрсеткіштердің бірі. БЖК адамның борыш міндеттемелерін қаншалықты дұрыс атқара алатынын бағалауға көмектеседі: ол неғұрлым жоғары болса, қарыз алушының кредит бойынша уақтылы төлей алмау тәуекелі соғұрлым жоғары болады. Қысқаша айтқанда, БЖК сіз кредиттерге қызмет көрсетуге кірістің қандай үлесін жұмсайтыныңызды көрсетеді.Коэффициент мынадай қарапайым формула бойынша есептеледі: кредиттер бойынша ай сайынғы төлемдер қарыз алушының орташа айлық кірісіне бөлінеді. Есептеу кезінде барлық міндетті төлемдер есепке алынады: ипотека, машинаға кредит, кредиттік карталар бойынша лимиттер, тұтынушылық қарыздар, микрокредиттер. Кіріс соңғы жарты жылдық үшін есепке алынады және ресми және құжаттамалық түрде расталған түсімдерді (шәкіртақы, еңбекақы, зейнетақы, жәрдемақы және т.б.) қамтиды.Мысалы, егер адамның кредиттер бойынша төлемдері 120 000 теңгені, ал кірісі 300 000 теңгені құраса, БЖК 0,4-ке тең болады. Бұл ретте Қазақстанда азаматтар үшін БЖК шекті мәні – 0,5, ай сайынғы төлем ай сайынғы кірістің жартысынан аспауға тиіс.&nbsp;Соңғы 12 айда 90 күннен астам мерзімі өткен қарыздары болған азаматтар үшін БЖК ең жоғары мәні 0,5-тен 0,25-ке дейін төмендейді. Бұл банктер жаңа кредит берген кезде жүктеме ретінде осындай қарыз алушы кірісінің бұрынғы 50%-дың орнына 25%-нан аспайтын соманы ғана есепке ала алатынын білдіреді. Мысалы, кіріс 300 000 теңге болған жағдайда ең жоғары жол берілетін ай сайынғы төлем 150 000-ден 75 000 теңгеге дейін төмендейді.Бұл шектеу дефолттардың қайталануын және шамадан тыс кредит алудың алдын алу үшін енгізіледі.Неліктен кредиттік рейтинг, скоринг және БЖК маңызды?&nbsp;Банктер барлық үш көрсеткішті жиынтықпен қарастырады, сондықтан олардың әрқайсысының тиісті деңгейде болуын қадағалау және біреуінің де төмендеуіне жол бермеу маңызды. Бұл шамамен былай болады: &nbsp;<ul><li style="text-align:justify;">жоғары кредиттік рейтинг және скоринг + тұрақты кіріс + төмен БЖК (борыш жүктемесінің көрсеткіші) – жоғары ықтималдықпен мақұлдау;</li><li style="text-align:justify;">осыған дейінгі мерзімін кешіктірулер – кредиттік рейтингтің және скорингтің төмендеуі;</li><li style="text-align:justify;">жоғары борыш жүктемесі – кіріс жақсы болса да, кредит беруден бас тарту алуы мүмкін;&nbsp;</li><li style="text-align:justify;">төмен скоринг – жүйе кредит беру туралы өтінімді автоматты түрде қабылдамайды.</li></ul>Қарыз алушы үшін қаржылық тәртіптің негізгі қағидалары<ul><li style="text-align:justify;">Кешіктірмей төлеңіз: тіпті қысқа мерзімді кідірістің өзі кредит тарихына кері әсерін тигізуі мүмкін. Оның үстіне, 30 күннен астам мерзім өткен кезде жаңа қарыз алуға шектеулер қолданылады.</li><li style="text-align:justify;">Борыштық жүктемені бақылаңыз: барлық міндеттемелер бойынша ай сайынғы төлемдер жалпы кірістің 30-40%-ынан аспаған дұрыс.</li><li style="text-align:justify;">Кірістер мен шығыстардың есебін жүргізіңіз: бұл шығындардың құрылымын түсінуге және қаржылық іс-қимылды уақтылы түзетуге көмектеседі.</li><li style="text-align:justify;">Қаржылық қауіпсіздік қорын қалыптастырыңыз: жинақтардың болуы мерзімді қарыздарға қажеттілікті төмендетеді және жалпы қаржылық орнықтылықты арттырады.</li><li style="text-align:justify;">Бір мезгілде бірнеше кредитті ресімдемеңіз: кредит алудың жоғары болуы банктер тарапынан сенім деңгейін төмендетеді.</li><li style="text-align:justify;">Шағын кредиттерді мерзімінен бұрын жабуға тырысыңыз:&nbsp;бұл қаржылық жағдайды жеңілдетеді және төлем қабілеттілігін бағалауға оң әсер етеді.</li><li style="text-align:justify;">Кредиттік тарихыңызды үнемі тексеріңіз: тіпті автоматтандырылған жүйелерде де қателіктер болуы мүмкін, оларды дер кезінде анықтау және даулау маңызды.</li><li style="text-align:justify;">Қажеттіліксіз кепілгер ретінде әрекет етпеңіз: мұндай міндеттемелер сіздің борыштық жүктемеңізді бағалау кезінде де ескеріледі.</li><li style="text-align:justify;">Кредиттік өнімдерді саналы түрде пайдаланыңыз: қарыздарды тек нақты қажеттілік кезінде және өзіңіздің қаржылық мүмкіндіктеріңізді ескере отырып алыңыз.</li></ul><figure class="image"><img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/infographics_1211_14_182f375b67.png" alt="infographics-1211-14.png"></figure>Өзіңізді, ақшаңызды сақтаңыз және Fingramota.kz бірге қаржылық сауаттылығыңызды арттырыңыз!Фото: Fingramota.kz

Кредиттік рейтинг, скоринг және борыш жүктемесінің коэффициенті деген не?

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Жақын адамнан айырылу – қашан да қиын. Бұл кезде туыстардың эмоционалдық жағдайы нашарлап қоймай, сонымен бірге заңды мәселелерді шешу қажеттілігі де туындайды. Ең маңыздыларының бірі – мұраны рәсімдеу.Көптеген азаматтар бұл мәселені кейінге қалдырады, мерзімдерін білмейді немесе «бәрін кейін шешуге» тырысады. Нәтижесінде туыстар арасында даулар, сот процестері және тіпті мұрагерлік құқығынан айрылуы &nbsp;да мүмкін.Қазақстанда мұраны қалай дұрыс ресімдеу, қандай мерзімдерді сақтау керектігін және азаматтар қандай қателіктерге жиі жол беретінін талдап көрейік.Мұра қашан ашылады?Заңды түрде мұра мүлкі мұрагерлерге өтетін адам – мұра беруші қайтыс болған күні ашылады.Осы сәттен бастап&nbsp;алты айлық&nbsp;мерзім&nbsp;басталады, оның барысында мұрагерлер мұраға құқығын талап етуі керек.Егер 6 ай ішінде мұрагер нотариусқа жүгінбесе, ол мұрагерлік құқығынан айырылуы мүмкін екенін түсіну маңызды. Оны тек сот арқылы және дәлелді себептермен қалпына келтіруге болады.Мұраны ресімдеу үшін қайда жүгінуге боладыМұра нотариус арқылы ресімделеді. Нотариус мұрагерлік істі ашады, мұраның бар-жоғын тексереді, мұрагерлердің кім екенін анықтайды, құжаттарды қабылдайды және мұрагерлік құқығы туралы куәлік береді. Егер мұрагерлер әр түрлі қалаларда тұрса, олар кез-келген нотариусқа жүгіне алады, бірақ мұрагерлік істі мұра ашылған жердегі нотариус жүргізеді.Қандай құжаттар қажет болады?Мұрагерлік істі ашу үшін әдетте келесі құжаттар қажет:&nbsp;• &nbsp; мұрагердің жеке куәлігі;&nbsp;• &nbsp; мұра қалдырушының қайтыс болғаны туралы куәлік;&nbsp;• &nbsp;туыстық қатынастарды растайтын құжаттар (туу, неке туралы куәлік және т.б.);&nbsp;• &nbsp;қайтыс болған адамның соңғы тұрғылықты жері туралы анықтама;&nbsp;• &nbsp;мүлікке (пәтер, үй, автомобиль, жер учаскесі) құжаттар;&nbsp;• &nbsp;жылжымайтын мүлікке құқық белгілейтін құжаттар;&nbsp;• &nbsp;банктік шарттар немесе шоттар туралы мәліметтер (бар болса);&nbsp;• &nbsp;өсиет (егер ол жасалған болса).Нотариус жағдайға қарай қосымша құжаттарды сұрай алады.Заң бойынша өсиет немесе мұрагерлікҚазақстанда мұраны екі жолмен ресімдеуге болады: өсиет бойынша немесе заң бойынша.Өсиет бойынша. Егер қайтыс болған адам өсиет қалдырса, мүлік оның еркіне сәйкес бөлінеді. Алайда, кейбір мұрагерлер, егер өсиет болса да, міндетті үлеске ие. Оларға мыналар жатады: кәмелетке толмаған балалар, &nbsp;еңбекке жарамсыз балалар мен ата-аналар және еңбекке жарамсыз жұбайы. Бұл адамдар өсиеттің мазмұнына қарамастан мүліктің бір бөлігін алуға құқылы.Заң бойынша. Егер өсиет болмаса, мүлік мұрагерлер арасында кезекпен бөлінеді. Бірінші кезекте мұрагерлер жұбайы (зайыбы), балалары мен ата-аналары болып табылады. Егер бірінші кезектегі мұрагерлер болмаса, мұра екінші кезекке өтеді, олар заңда көзделген бауырлары, әпкелері және басқа туыстары болып келеді.Неліктен алты айлық мерзімді жіберіп алмау маңыздыАлты ай — мұрагерлік құқықтағы негізгі мерзім. Егер мұрагер осы кезеңде нотариусқа өтініш бермесе, ол мұраны қабылдамаған болып саналады.Мерзімді&nbsp;тек сот арқылы&nbsp;қалпына келтіруге болады: ауыр ауру, ұзақ іссапар немесе мұра қалдырушының қайтыс болуы туралы ақпараттың болмауы.Сот рәсімі бірнеше айға созылуы мүмкін және қосымша шығындарды талап етуі мүмкін.Мұраны рәсімдеу кезінде жиі кездесетін қателіктерТәжірибе көрсеткендей, көптеген азаматтар ұқсас қателіктер жібереді.1-қателік. «Біз пәтерде тұрып жатырмыз, яғни ол біздің мұрамыз»Кейбір туыстары қайтыс болған адамның мүлкін пайдалануды жалғастыруда және бұл жеткілікті деп санайды. Алайда, нотариусте ресімдемей меншік құқығына ие болмайды. Мысалы, анасы қайтыс болғаннан кейін қызы пәтерінде тұрып, коммуналдық қызметтерді төлеуді жалғастырды. Бірнеше жылдан кейін жылжымайтын мүлік оған заңды түрде ресімделмегені анықталады. Нәтижесінде басқа туыстар арасында дау туындайды және мәселені сот арқылы шешуге тура келді.2-қателік. Мүлікті жасыруКейде туыстар нотариусқа мүліктің бір бөлігі, мысалы, банк шоттары немесе жер телімдері туралы хабарламауға тырысады. Бірақ мүлікті жасыру мұрагерлер мен сот талқылаулары арасында күрделі дауларға әкелуі мүмкін. Бұдан басқа, нотариус мемлекеттік деректер базасына сұрау салуға құқылы.3-қателік. Кейінірек хабарласуКейде мұрагерлер мұраны «уақыты келгенде» рәсімдеуге болады деп есептейді. Мысалы, әкесі қайтыс болғаннан кейін ұлым нотариусқа бір жылдан кейін ғана жүгінді. Бұл кезде мұраны басқа туыстар рәсімдеген болатын. Нәтижесінде уақытын қалпына келтіру үшін оның сотқа жүгінуіне тура келді.Егер уақыты өтіп кетсе, не істеу керекЕгер мұраны қабылдау үшін алты ай өтіп кетсе, жағдайды шешудің екі нұсқасы болуы мүмкін.Мұрагерлер арасындағы келісім. Егер барлық мұрагерлер келiскен болса, олар мұраны жаңа мұрагердiң қабылдағанын жазбаша түрде растай алады. Сотқа жүгіну. Егер келісім болмаса, мұраны қабылдау үшін мерзімді қалпына келтіру туралы талап-арыз беру қажет. Сот өткізіп алған себептерін қарайды және мерзімін қалпына келтіру мүмкіндігі туралы шешім қабылдайды. &nbsp; Қайтыс болған адамның қарыздарына не боладыМұрагерлер мүлікпен бірге қайтыс болған адамның міндеттемелерін де қабылдай алатынын есте сақтау маңызды. Мысалы, бұл банктік кредиттер, салықтар бойынша борыштар немесе коммуналдық қызметтер үшін берешектер болуы мүмкін. Бұл ретте мұрагерлер алынған мүліктің құны шегінде ғана борыштар бойынша жауапты болады.Назар аударыңыз! Бұрынғы жұбайына алимент төлеу міндеті немесе тұраққа дұрыс қоймағаны үшін айыппұл салу сияқты жеке міндеттемелер мұра қалдырушының қайтыс болуына байланысты тоқтатылады және мұрагерлерге өтпейді.Мұраны рәсімдеу кезінде қиындықтарды болдырмау үшін нотариусқа жүгінуді кейінге қалдырмаңыз және өсиеттің жасалғанын алдын ала анықтаңыз. Мұра қалдырушының мүлкіне сіздің құқығыңызды растайтын барлық құжаттарды жинаңыз және активтер туралы барлық ақпаратты адал көрсетіңіз. Даулы немесе күрделі жағдайлар туындаған кезде өз құқықтарыңызды қорғау және заңды рәсімдерді сақтау үшін нотариуспен міндетті түрде кеңесіңіз.<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/infographics_12_11_2026_04_02_T125716_597_07ff5ceced.png" alt="infographics 12.11 - 2026-04-02T125716.597.png">Мұраны рәсімдеу — формальдылық емес, мұрагерлердің құқықтарын қорғайтын заңды рәсім. Нотариусқа уақытылы жүгіну, құжаттарды дұрыс жинау және мүлік мәселелеріндегі ашықтық &nbsp;жанжалды, сот дауларын және мұраны жоғалтуды болдырмауға көмектеседі.Фото: fingramota.kz

Қатесіз мұрагерлік: мүлкіңізді жоғалтпау үшін нені білу маңызды 

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Бүгінгі күні адамға беймәлім кредит ресімделетін жағдайлар, өкінішке орай, сирек емес. Алаяқтар банк сервистеріне қол жеткізу үшін дербес деректердің жария болуын, фишинг сайттарды, зиянды қосымшалар мен психологиялық айла-шарғыларды пайдаланады. Мұндай кезде Сіздің құқықтарыңыз Заңмен қорғалатынын білу маңызды, алайда бұл сіздің қаншалықты жылдам және дұрыс әрекет ететініңізге байланысты болады.Fingramota.kz алаяқтық кредит ресімделген жағдайда не істеу керектігі туралы егжей-тегжейлі нұсқаулық&nbsp;дайындады.Сізге кредит ресімделгенін қалай түсінуге боладыКөп жағдайда адам алаяқтық кредит туралы кездейсоқ: банктен хабарлау, коллектордың қоңырауы немесе кредиттік тарихтың кенеттен нашарлауы арқылы біледі. Кейде адамға сұрамаған SMS-кодтар келеді немесе шығу тегі түсініксіз есептен шығарулар тіркеледі. Осы кезеңде мұндай белгілерге енжарлық танытпай, жағдайды бірден анықтай бастау маңызды.1-қадам. Дереу кредитормен байланысыңызЕң алдымен - сіздің атыңызға кредит ресімделген банкпен немесе микроқаржы ұйымымен дереу хабарласу керек. Оны тек ресми арналар арқылы жасау керек: колл-орталық, мобильді қосымша немесе бөлімше.Сөйлесу кезінде алаяқтық фактісін тіркеп, мыналарды талап ету қажет:• картаны, шотты және бағдарламаға кіруді бұғаттау;• сіздің жүгінген күніңіз бен уақытты көрсете отырып, ресми түрде тіркеу;• жүгінудің тіркелгенін растауды ұсыну.Бұл банкпен және мемлекеттік органдармен одан әрі өзара іс-қимыл үшін маңызды.2- қадам. Барлық дәлелдемелерді жазып қойыңызСонымен бір мезгілде барлық ықтимал дәлелдемелерді барынша жылдам тіркеу қажет. Кез келген ақпараттың маңызды болуы мүмкін: SMS-хабарламалар, растау кодтары, мессенджерлердегі хат жазысу, қоңыраулар жазбасы, банктен хабарламалар, операциялардың тарихы, алушылардың деректемелері.Бұл деректерді түпнұсқа түрінде: скриншот немесе көшірме түрінде, редакциялаусыз сақтау маңызды. Тіпті бір қарағанда елеусіз жағдай тергеу кезінде негізгі рөл атқаруы мүмкін.3-қадам. Полицияға жүгініңізӨтінішті eGov, e-Otinish порталы арқылы немесе тұрғылықты жері бойынша аумақтық органға жеке тапсыруға болады. Өтініште мән-жайларды егжей-тегжейлі сипаттау қажет: кредит қашан және қандай сомаға ресімделген, қандай кредитор көрсетілген, сіз ресімдеу фактісі туралы қалай білдіңіз, сондай-ақ қолда бар барлық дәлелдемелерді қоса беру қажет. Тіркелгеннен кейін ақпарат Сотқа дейінгі тергеп-тексерулердің бірыңғай тізіліміне енгізіледі және алаяқтық фактісі бойынша тексеру басталады.Полицияға жүгіну - формальдылық емес, негізгі кезең.&nbsp;Тергеп-тексеру шеңберінде кредитті ресімдеу мән-жайлары анықталады, дербес деректердің қалай пайдаланылғаны тексеріледі және қаржы ұйымы тарапынан ықтимал бұзушылықтар анықталады. Қорытындылары бойынша жәбірленушінің мәртебесін растайтын немесе істің мән-жайын белгілейтін процестік құжат беріледі (құжатта кредиттің сомасы, күні және кредитордың атауы көрсетілуге тиіс). Дәл осы құжат кредитормен одан әрі өзара іс-қимыл жасауға негіз болады.4-қадам. Кредиторға қайта жүгініңізОны алғаннан кейін банкке немесе МҚҰ-ға қайта жүгіну қажет. Бұл жағдайда кредитор 3 күн iшiнде берешектi өндiрiп алуды тоқтата тұруға, айыппұл есептеудi тоқтатуға және шағым-талап жұмысын тоқтатуға мiндеттi.Егер борыш коллекторларға берілсе, оларға да қылмыстық істің бар екендігі туралы хабарлау қажет. Бұл ретте түсіну маңызды: өндіріп алуды тоқтата тұру - бұл түпкілікті шешім емес, талқылау уақыты.НАЗАР АУДАРЫҢЫЗ! Кредитордың немесе коллектордың әрекетсіздігі кезінде тексеру жүргізу және қадағалап ден қою шараларын қабылдау үшін e-Otinish арқылы ҚР Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігіне (ҚНРДА) хабарласыңыз.Полиция қызметкерлерінің әрекетімен (әрекетсіздігімен) келіспеген жағдайда сіз аумақтық органның басшылығына жүгінуге, e-Otinish порталы арқылы шағым беруге не прокуратура органдарына жүгінуге құқылысыз.Алаяқтық кредитті есептен шығаруға бола ма?Бұл ең жиі кездесетін сұрақтардың бірі. Бұл жерде кең таралған жаңылысуға әкелмеу маңызды: алаяқтық фактісінің өзі міндеттемелерден автоматты түрде босатуды білдірмейді. Есептен шығару үшін қылмыс фактісінің өзін ғана емес, сонымен қатар қарыз беру кезінде кредитор тарапынан бұзушылықтардың болуын да анықтау қажет.Жағдайға байланысты: соттан тыс есептен шығару (айқын бұзушылықтар кезінде) немесе сот тәртібі қолданылады.Борышты соттан тыс есептен шығаруЕгер алаяқтық фактісін полиция бір мезгілде растаса және кредит беру кезінде кредитор тарапынан бұзушылықтарға жол берілсе, соттан тыс есептен шығаруға жол беріледі.Мұндай&nbsp;бұзушылықтарға мыналар жатады:- онлайн-кредит алу кезінде міндетті биометрияның болмауы;- клиент eGov-те кредиттер алуға тыйым салуды белгілеген жағдайда кезде кредит беру;- жас ерекшеліктеріне қойылатын талаптарын сақтамау (расталған келісімсіз 21 жасқа дейін және 55 жастан жоғары);- бірінші кепілсіз тұтынушылық кредитті биометриясыз немесе жеке қатысуынсыз онлайн ресімдеу (белгіленген шектерден асқан кезде);- «шешім қабылдау кезеңін» бұзу: 150-ден 255 АЕК-ке дейінгі банктік қарыздар үшін 8 сағаттан ерте және банктік қарыздар бойынша 255 АЕК-тен жоғары және микрокредиттер бойынша 75 АЕК-тен жоғары және қарыз алушының қосымша растауынсыз 24 сағаттан ерте.Ерекше жағдайлар:- тауарлардың немесе қызметтердің ақысын тікелей сатушыға төлеу;- сол банкте немесе МҚҰ-да берешекті өтеу;- 150 АЕК дейінгі лимит шегінде карта бойынша операциялар;- атқарушылық іс жүргізу бойынша салықтарды, айыппұлдарды және берешектерді төлеу.Мұндай жағдайларда қаржы ұйымы борышты есептен шығаруға, ұсталған қаражатты қайтаруға және кредиттік тарихты түзетуге міндетті.Борышты сот арқылы есептен шығаруЕгер алаяқтық фактісін полиция растаса, бірақ кредитор тарапынан бұзушылықтардың болуы сот тәртібімен белгілеуді талап етсе қолданылады.Сот полиция жинаған дәлелдер базасының негізінде кредиттің алаяқтықпен ресімделу фактісін анықтайды және банктің немесе МҚҰ-ның бұзушылықтарына байланысты алаяқтардың әрекеттері мүмкін болғанын анықтайды.Мұндай бұзушылықтарға:– үшінші тұлғалардың клиенттің дербес деректерін пайдалануы (оның ішінде қашықтан қол жеткізуді қолдана отырып);– биометрия рәсімінің бұзылуы;– алаяқтық операцияларды анықтау және болдырмау жөніндегі талаптарды сақтамауы жатады.Бұл жағдайда сот істің мән-жайын анықтайды және кредитті есептен шығару туралы шешім қабылдайды.Сот шешімі күшіне енгеннен кейін кредит беруші:- қарызды есептен шығаруға;- ұсталған соманы қайтаруға;- кредит тарихына өзгерістер енгізуге міндетті.Әрекетсіздіктің ықтимал тәуекелдерін де түсіну маңызды. Егер дереу қадам жасамаса, қарыз ұлғая береді, сот өндіріп алуы мүмкін, ал сіздің шоттарыңыз бұғатталуы мүмкін. Бұдан басқа, кредиттік тарих айтарлықтай нашарлайды, бұл болашақта қаржылық қызметтерге қол жеткізуді шектейді.Профилактикаға ерекше назар аудару керек. Мұндай жағдайлардың көпшілігі кодтарды беруден, күмәнді қосымшаларды орнатудан немесе күмәнді сілтемелерге көшуден туындайды. Өзіңізді қарапайым, бірақ тиімді шаралармен қорғауға болады: SMS-кодтарды ешкімге бермеу, екі факторлы аутентификацияны пайдалану, кредиттік тарихты үнемі тексеру және қажет болған жағдайда «Стоп-кредит» қызметін қосу.Ең бастысы есте сақтау керек: егер сіздің атыңызға кредит рәсімделген болса, әрекет жылдамдығы мен дәйектілігі шешуші рөл атқарады. Сіз алаяқтық фактісін неғұрлым ерте тіркеп, уәкілетті органдарға жүгінсеңіз, өз құқықтарыңызды қорғау, қаржылық шығындарды тоқтату және кредиттік беделіңізді қалпына келтіру ықтималдығы соғұрлым жоғары болады.БАЙЛАНЫСУ ЖӘНЕ ПАЙДАЛЫ СІЛТЕМЕЛЕРПолиция: &nbsp; &nbsp;eGov.kz (https://egov.kz), eOtinish (https://eotinish.kz) немесе тұрғылықты жері бойынша жеке өзі (фронт-офис: + 7 7172 71 46 93)ҚНРДА: &nbsp; &nbsp; &nbsp;e-Otinish.kz порталы/Өтініш беру/ҚНРДА (call-орталық: + 7 727 237 10 00)Прокуратура:&nbsp;e-Otinish.kz порталы/Өтініш беру/ҚР Бас прокуратурасы (call-орталық: 115 – Қазақстан бойынша қоңырау шалу тегін)<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/Whats_App_Image_2026_04_20_at_17_12_10_4452e2ce86.jpeg" alt="WhatsApp Image 2026-04-20 at 17.12.10.jpeg">Фото: fingramota.kz

Қадамдық нұсқаулық: атыңызға алаяқтық жолмен кредит рәсімделсе не істеу керек?

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> 2024 жылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстанда міндетті автосақтандыру бойынша төлемді ресімдеудің жеңілдетілген рәсімі — Еурохаттама енгізілді. Яғни, өтініш жол полициясын шақырмай және сотқа жүгінбей, ЖКО орнында тікелей сақтандыру ұйымына жіберіледі.Еурохаттама қалай жұмыс істейді, Fingramota.kz-пен бірге қарастырайық.Еурохаттама ресімдеу шарттарыЕурохаттаманы рәсімдеу үшін бірнеше міндетті шарттарды сақтау маңызды. Біріншіден, жол-көлік оқиғасына тек екі көлік қатысуы керек және екі жүргізушінің де жарамды сақтандыру полистері болуы керек.Екіншіден, келтірілген шығын мөлшері&nbsp;100 АЕК-тен аспауы тиіс&nbsp; (2026 жылы 1 АЕК 4 325 теңгені құрайды), болмаса, уәкілетті органдар арқылы ресімдеу қажет болады.Үшіншіден, ЖКО қатысушылары арасында жол апаты мен кінәлілік мән-жайларына қатысты келіспеушіліктер болмауға тиіс, тараптар өзара келісімге келуге тиіс.Соңғысы, оқиға салдарынан адамдардың денсаулығына немесе үшінші тұлғалардың мүлкіне зиян келтірілмеуі керек. Егер ЖКО-да жаяу жүргіншілерге, жолаушыларға немесе басқа көлікке зақым келтірілсе, Еурохаттаманы рәсімдеу мүмкін болмайды.Сақтандыру компанияңызда Еурохаттама бойынша өтініш беру мүмкіндігі бар-жоғын алдын-ала нақтылау маңызды. Төлемдерге келетін болсақ, олар Еурохаттама бойынша әлдеқайда жылдамырақ – орташа есеппен 3-15 жұмыс күні аралығында, ал стандартты рәсім шамамен 90 күнді құрауы мүмкін.Еурохаттама қалай ресімделедіЕурохаттама сақтандыру ұйымдарының мобильді қосымшалары немесе интернет-сервистері арқылы онлайн ресімделеді, мысалы, https://dtp.kz сервисінде. Сонымен бірге Сақтандыру төлемдеріне кепілдік беру қоры әзірлеген бірыңғай «Еурохаттама» қосымшасы бар. Маңызды сәт: алаяқтарға түсіп қалмас үшін, Еурохаттамаға арналған қосымшаларды тек ресми дүкендер – Play Market және App Store-дан жүктеп алыңыз.Сіз телефоныңызға қосымшаны жүктеп аласыз да, тіркеуден өтіп, барлық қажетті құжаттарды толтырасыз, құжаттарды қоса бересіз де оларды мобильді қосымша арқылы сақтандыру компаниясына жібересіз. Деректер сәтті түрде жіберілген жағдайда сізге Сақтандырудың бірыңғай дерекқорынан (СБДҚ) SMS келеді. Хабарды алғаннан кейін жан-жаққа тарауға болады: полицияны күтудің немесе арнайы бір жерге барудың қажеті жоқ, барлығы бір орында ресімделеді және жіберіледі. &nbsp;Бұл ретте, егер сіз келтірілген шығын 100 АЕК-тен асатынына сенімді болсаңыз, әдеттегі сценарий бойынша – жол полициясының қатысуымен әрекет еткен абзалырақ. Сыртқы зақымдар маңызсыз болып көрсетілуі және лимиттен аспауы мүмкін, алайда автомобильде жасырын ақаулар болуы ықтимал. Сол себепті, күмәнданған жағдайда ЖКО-ны ресімдеудің әдеттегі тәсілін қолданған неғұрлым қауіпсіз. &nbsp;Сонымен қатар, егер сіз қандай да бір сақтандыру компаниясының анықтаған шығын сомасымен келіспейтін болсаңыз, сақтандыру омбудсманына жүгіне аласыз. Ол дауды сотсыз реттеуге жәрдемдесіп, мұндай жолданымдарды әдетте екі айға дейінгі мерзім ішінде тегін қарайды. &nbsp;Мұндағы бір ескеретін жайт: омбудсманның шешімі сақтандыру компаниясы үшін міндетті болып табылады, алайда өтініш беруші үшін ол міндетті сипатта емес. Егер сіз шығарылған шешіммен келіспейтін болсаңыз, сіздің сотқа жүгіну және өз мүдделеріңізді сот тәртібімен қорғау құқығыңыз сақталады. &nbsp;Тағы нені білген маңыздыЖиі қойылатын сұрақтардың бірі: ЖКО-ға қатысушылардың бірінде сақтандыру полисі болмаған жағдайда не істеу керек? Мұндай жағдайда Еурохаттама ресімдеуге болмайды, себебі екі жүргізушінің де қолданыстағы полистерінің болуы міндетті шарттардың бірі болып табылады. Стандартты ресімдеу кезінде сақтандыру полисі жол апатына кінәлі жүргізушіде болуға тиіс, ал ол болмаған жағдайда мәселе азаматтық-құқықтық тәртіппен шешіледі. &nbsp;Сонымен бірге мынаны есте сақтаған маңызды: Еурохаттама ресімдеген жағдайда ЖКО орнынан өтініштің қабылданғаны туралы SMS-растауды алғаннан кейін ғана кетуге болады. Осы уақытқа дейін қатысушыларға кетуге болмайды, олай болмаған жағдайда рәсім жарамсыз деп танылады.&nbsp;&nbsp;<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/infographics_12_11_2026_04_17_T114455_788_cf302198e8.png" alt="infographics 12.11 - 2026-04-17T114455.788.png">Жалпы, Еурохаттама – бұл аздаған шығыны бар шағын ЖКО-ны реттеудің ыңғайлы және жылдам тәсілі. Алайда қандай да бір күдік болған жағдайда, ықтимал тәуекелдерді болдырмау үшін стандартты рәсімді қолданған жөн.&nbsp;Өзіңізге, жақындарыңызға қамқор болыңыз және қаржылық сауаттылығыңызды Fingramota.kz-пен бірге арттырыңыз!Фото: fingramota.kz

Еурохаттама: шығынды өтеудің жеңілдетілген процесі 

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Бүгінгі күні екі адамның бірі алаяқтардың іс-әрекетінен зардап шегіп жатыр. Мұндай жағдайда адам қаскүнемдердің торына түсіп қалғанын бірден түсіне бермейді.Егер де сіз жақын адамыңыз олардың әсеріне түсіп қалғанын байқасаңыз, асқан сақтықпен қимылдаңыз. Бұл жерде тек жалаң фактілер ғана емес, сондай-ақ сенім, эмоция және дұрыс ден қоя білу маңызды.Алаяқтар адамдарды қалайша тартадыСхемалардың барлығы дерлік үш негізгі элементке негізделген: эмоциялар, жеделдік және сенім. Бұл іс жүзінде қалай болатынын талдайық.1-сценарий. «Сіз өз ақшаңызды қорғап қаласыз»Айнұрға күндіз бейтаныс нөмірден қоңырау шалынды. Ер адам өзін банктің қауіпсіздік қызметкері ретінде таныстырды, ол аты-жөнін атап, сабырлы дауыспен: «Біз ақшаны шығару әрекетін тіркедік. Қазір белгісіз біреу Сізге кредит ресімдемекші болып жатыр». Әрине, Айнұр сасқалақтап, қорқып қалады. Бұдан әрі әңгіме алдын ала ойластырылған сценарий бойынша өрбиді. Оған жағдай күттірмейтінін, «ақпарат қолды болмауы» үшін ол жөнінде ешкімге айтпау керектігін айтып, «ақшаны уақытша қорғалған шотқа аударуды» ұсынады.Күмән туындаған кезде оған мәліметтер қосылады: «өтінім нөмірі», «қызметтік деректер», «құжаттар». Кейде жалған куәліктер мен хаттар жіберіледі. Бұл сәтте адамда оны алдап жатқан сияқты &nbsp;сезім болмайды, &nbsp;керісінше, ол өз ақшасын құтқарып жатқандай болады. Дәл осы себепке байланысты &nbsp;азаматтардың өздері аударым жасайды.2 -сценарий. «Шынайы болып көрінетін инвестициялар»Азамат тұрақты табыс әкелетін уәдемен жарнаманы көріп, өтінім қалдырады. Онымен сабырлы, сауатты, қысым көрсетпейтін «талдаушы» байланысқа шығады. Ол ақшаны бірден талап етпейді. Керісінше, ол түсіндіреді, графиктерді көрсетеді және сұрақтарға жауап береді. Содан кейін ғана барып ол аз мөлшердегі сомадан бастауды ұсынады. Азамат ақша аударады және бірнеше күннен кейін жеке кабинетте «пайданы» көреді. Тіпті оған қаражаттың бір бөлігін алуға рұқсат етіледі.Осы тұс - &nbsp;маңызды сәт, яғни сенім қалыптасады. Келесі ұсыныс: «жақсы &nbsp;ақша табу үшін салымды да көбейту керек». Азамат салатын ақшаны көбейтеді, кредит алады және қомақты сома аударады. &nbsp;Осыдан кейін байланыс біртіндеп жоғалады, ақшаға қол жетімділік те жоғалады. Алайда, психологиялық тұрғыдан ол бұны алдау емес, уақытша қиындықтар деп сенуі мүмкін.3-cценарий. «Енді жақын таныспын деген адамның өзі алаяқ болуы мүмкін» &nbsp;Зарина интернет арқылы бейтаныс адаммен танысады. Ол бәріне көңіл аудара білетін жан болып көрінді, оған күн сайын жазып, өміріне қызығушылық танытып, қолдау көрсетіп отырды. Байланыс бірнеше аптаға, тіпті бірнеше айға созылады. Сенім мен эмоционалды байланыс қалыптасады. Біраз уақыттан кейін: «шетелде қалып қойдым», «құжаттарға төлем жасай алмай жатырмын, «шұғыл көмек қажет» деген сияқты өзінің басына туған проблема туралы айта бастайды. Ол қысым жасап, ақша сұрамайды, алайда: «Маған сұрауға ыңғайсыз болып тұрғаны, бірақ қазіргі таңда жалғыз жақын адамым сен ғана» деп әңгімесін бастайды.Бұл сәтте Зарина қаржылық операция жасаймын деп тіпті де ойламайды. Бұл өзі сенетін адамға көмек қолын созу деп түсінеді. Сондықтан да ол ойланбастан ақша аударады.Жақын адамыңыздың алаяқтардың арбауына түскенін қалай түсінуге боладыКез келген алаяқтық схема, ең алдымен, психологиялық қысым болып табылады. Адам не болып жатқанын сыни тұрғыдан бағалауды тоқтататын күйге әдейі енгізіледі.Сіздің досыңыз немесе туысыңыз алаяқтармен қарым-қатынас жасайтынын мынадай айқын көрінетін белгілер арқылы түсінуге болады:адам мінез-құлқын күрт өзгертеді, жоспарлары өзгеріп кетеді, қол жетімсіз болады немесе кідірістермен байланысқа шығады;көбінесе «жұмысым бар» деп, қайда &nbsp;баратынын айтпай кете барады, банктерге немесе банкоматтарға кейде стандартты емес уақытта барады;жаңа шоттар ашады, қосымшалар орнатады, бірақ ақша туралы сөйлесуден аулақ болады;тұйық, ашуланшақ&nbsp;немесе тіпті агрессивті болады;ұзақ уақыт бойы телефонмен сөйлесіп, &nbsp; жеке қалуға тырысады;әңгіме барысында&nbsp;ақша,&nbsp;аударым, инвестиция&nbsp;тақырыптары жиі айтылады;күтпеген жерден үлкен сомада қарыз сұрауы&nbsp;немесе қаржылық операциялар туралы ерекше сұрақтар қоюы мүмкін.Осы белгілердің тіпті бірі болса да абайлаңыз. Бұл жерде мәселе тек ақшаға келіп тірелмейді, сондай-ақ мұндай жағдайдаға тап болған адам қатты күйзеліске ұшырауы, үмітін жоғалтуы және қауіпті шешімдер қабылдауы мүмкін.Қалай көмектескен жөнБасты қателік - қысым көрсету, сынға алу немесе айыптау. «Қалай сенуге болады?» деген айыптау сөздері жағдайды нашарлатып, ол адамға көмек қолын созғанның орнына оны өзіңізден алыстатуға әкеледі.Басқаша әрекет ету маңызды.Эмоционалдық шиеленісті төмендетуге тырысыңыз: алдау, назарды аудару, алаяқтармен қарым-қатынаста үзіліске қол жеткізу. &nbsp;Сұрақты ақырын қойыңыз: кім қоңырау шалады, не сұрайды, қандай әрекеттер жасалды.Алаяқтықты көрсететін белгілерді мұқият тыңдап, сабырмен түсіндіріңіз.Ақпаратты бірге тексеруді ұсыныңыз, мысалы, банкке ресми нөмір бойынша қоңырау шалыңыз.Кейде адамға не болып жатқанын қабылдау үшін уақыт керек. Ол алдымен тыңдаудан бас тартса да, оны жалғыз қалдырмау маңызды.Егер ақша аударылған болса не істеу керекМұндай жағдайда қолдау ерекше маңызды. Алаяқтардың құрбандары көбінесе кінә мен ұят сезімін сезінеді.Не істеу керек:сабырлы болыңыз және адамды айыптамаңыз;барлық дәлелдемелерді жазыңыз: хат алмасу, нөмірлер, чектер, үзінділер;дереу банкпен байланысыңыз және картаны бұғаттаңыз;аударымды тоқтату үшін алушының банкіне хабарласыңыз;кредит бар болса - құжаттарды сұраңыз және тексеруді бастаңыз;құқық қорғау органдарына өтініш беріңіз (102 немесе qamqor.gov.kz арқылы).Неғұрлым тезірек әрекет етсеңіз, салдарын азайту мүмкіндігі соғұрлым жоғары болады. Естеріңізде болсын, алаяқтық - бұл тек «сенімділік» немесе «елемеушілік» туралы ғана емес, психологияға, эмоцияға және сенімге негізделген күрделі сценарийлер. Тіпті қаржылық сауатты адам да осындай жағдайға тап болуы мүмкін.Сондықтан ең бастысы - жақындарыңыздың мінез-құлқындағы өзгерістерді дер кезінде байқап, дұрыс араласу. Кейде сіздің зейініңіз қаржылық шығындардың алдын алады.<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/infographics_12_11_2026_03_30_T154125_706_dcdd718549.png" alt="Фото: fingramota.kz">Өзіңізге, жақындарыңызға қамқорлық жасаңыз және Fingramota.kz-пен бірге қаржылық сауаттылықты арттырыңыз!Фото: fingramota.kz

Жақын адамыңыз алаяқтардың арбауына түсіп қалды: не істеу қажет?

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Көптеген қазақстандықтар ломбардтағы қарыздар «есепке алынбайды» және кредит тарихына ешқандай әсер етпейді деп санайды. Алайда, іс жүзінде олай емес. Мұндай қарыздар туралы ақпаратты қаржы ұйымдары ескереді және кредитті немесе ипотеканы рәсімдеу кезінде шешімге әсер етуі мүмкін.Fingramota.kz ломбардтардың кредит тарихына қалай әсер ететінін, бұл қандай жағдайда проблемаға айналуы мүмкін екенін және қарыз алушылардың неге назар аудару керектігін түсіндіреді.Ломбардтағы &nbsp;қарыздар кредит тарихында көріне ме?Ломбардта ресімделген қарыз кредит немесе ипотека алуға тікелей кедергі емес. Алайда, бұл қарыз алушының қаржылық жағдайын бағалау кезінде ескеріледі.Ломбардтар берілген қарыздар туралы ақпаратты кредиттік бюроларға беруге міндетті, себебі банктік кредиттер немесе микроқарыздар сияқты қарыздар да ақылылық, мерзімділік және қайтарымдылық шарттарымен беріледі.Бұл қарыз фактісі кредит тарихында жазылатынын, банктер мен микроқаржы ұйымдарына ақпарат қолжетімді екенін және кредитке өтінімді қарау кезінде деректер ескерілуі мүмкін екенін білдіреді.Ломбардтағы қарыз банктің шешіміне қалай әсер етедіКредитке өтінімді қарау кезінде банктер мен МҚҰ бірден бірнеше факторды:• &nbsp; &nbsp;қарыз алушының кредит тарихын;• &nbsp; &nbsp;кірісінің деңгейін;• &nbsp; &nbsp;ағымдағы борыш жүктемесін;• &nbsp; &nbsp;мерзімі өткен міндеттемелерінің болуын бағалайды.Егер қарыз алушының ломбардта қолданыстағы қарызы болса, ол борыш жүктемесін есептеу кезінде — басқа кредиттермен және микроқарыздармен тең ескеріледі.Төлеу мерзімін кешіктірудің болуы ерекше маңызды. Егер ломбард алдындағы берешек уақытылы өтелмесе, бұл кредитті мақұлдау мүмкіндігін айтарлықтай төмендетуі мүмкін.Түсіну маңызды: әрбір қаржы ұйымы заңнаманы, ішкі кредит саясатын және тәуекелдерді бағалауды ескере отырып, өз бетінше шешім қабылдайды.Егер сіз ломбардтағы қарызды төлемесеңіз, не болады?Ломбард жұмысы тетігінің өзіндік ерекшеліктері бар. Егер қарыз алушы микрокредитті уақытылы өтемесе, ломбард кепілге қойылған мүлікті кемінде 30 күн сақтауға міндетті. Осы кезеңде қарыз алушының қарызды қайтарып алу және өз затын кері қайтарып алу мүмкіндігі сақталады.Егер берешек өтелмесе, онда ломбард кепілді сатуға немесе оны өз меншігіне ресімдеуге құқылы. Демек, қарыз және кепіл шарты өз қолданысын тоқтатады.Міндеттемені жабу фактісі құжатпен расталады – бұл кепілді сату актісі, мүлікті ломбардтың меншігіне айналдыру туралы шешім немесе берешекті өтеу туралы анықтама.Бұл кредит тарихында қалай көрініс табадыҚарыз кепілді сату арқылы жабылғанның өзінде ол туралы ақпарат кредит тарихында сақталады.Бұл жағдайда мынаны ескеру маңызды:• егер міндеттеме кешіктірілмей орындалса, онда әсер барынша аз болады;• &nbsp; &nbsp; егер төлемдер кешіктірілген болса – бұл теріс фактор;• &nbsp; &nbsp; ломбардтарды жиі пайдалану қаржылық тұрақсыздықтың белгісі ретінде қабылдануы мүмкін.1-мысал. Төлеу мерзімін өткізбеуАзамат ломбардта қысқа мерзімге қарыз рәсімдеп, оны уақтылы төледі. Кредит тарихында қарыз фактісі көрсетіледі, бірақ ол кредитордың шешіміне айтарлықтай әсер етпейді. Егер кірісі тұрақты болса, кредит мақұлдануы мүмкін.2-мысал. Төлеу мерзімін өткізуҚарыз алушы борышын уақытылы төлемеді, ал ломбард кепілді сатып жіберді. Міндеттеменің жабылғанына қарамастан, кешіктіру фактісі кредит тарихында жазылады. Кредитке өтініш берген кезде банк немесе МҚҰ мұны тәуекел ретінде қарастырып, бас тарта алады.3-мысал. Бірнеше қарызАдам үнемі ломбард қызметтерін пайдаланады. Кешіктірулер болмаса да, бұл борыш жүктемесінің жоғары немесе қаржылық жағдайдың тұрақсыз екені ретінде қабылдануы мүмкін, бұл ипотека сияқты ірі кредит алу мүмкіндігін азайтады.Қарыз алушылар неге назар аударуы керек?Ломбардтағы қарыз кредит алуға кедергі болмауы үшін бірнеше ережені сақтау маңызды.1. Берешекті уақтылы өтеңіз.&nbsp;Тіпті мерзімін сәл кешіктіру кредит тарихына теріс әсер етуі мүмкін.2. Борыш жүктемесін бақылаңыз.&nbsp;Барлық міндеттемелер, оның ішінде ломбардтар — өтінімді қарау кезінде ескеріледі.3. Кредит тарихын тексеріңіз.&nbsp;Бұл ықтимал проблемаларды алдын-ала анықтауға және өтінім бергенге дейін түзетуге мүмкіндік береді.4. Ломбардтарды тұрақты қаржы көзі ретінде пайдаланбаңыз.&nbsp;Жиі жүгіну қаржылық қиындықтарды білдіруі мүмкін.5. Қарызды жабу туралы құжаттарды сақтаңыз. Актілер, анықтамалар мен растаулар даулы жағдайлар туындаған кезде көмектеседі.Ломбардтағы қарыз – бұл кредит немесе микрокредит сияқты қаржы құралы. Ол кредит тарихында көрініс табады және&nbsp;банк пен МҚҰ шешіміне әсер етуі мүмкін.&nbsp;Ломбардтың өзі кредитке қолжетімділікті шектемейді. Алайда, мерзімін кешіктіру, борыш жүктемесінің жоғары болуы немесе мұндай қарыздарды жиі пайдалану кредитті мақұлдау мүмкіндігін төмендетуі мүмкін.<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/infographics_1211_94_4f678ded26.png" alt=" fingramota.kz">Өзіңізге, ақшаңызға мұқият болыңыз және қаржылық сауаттылығыңызды Fingramota.kz-пен бірге арттырыңыз!Фото: fingramota.kz

Ломбард және кредит тарихы: қарыз кредитті мақұлдауға әсер ете ме?

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a>&nbsp; Бүгінгі таңда жасөспірімнің әрбіреуі жеке мобильді гаджетке ие &nbsp; және интернетке шексіз қол жеткізе алады. Дегенмен, балалардың барлығы цифрлық қауіпсіздік ережелерін біле бермейді, бұл оларды әртүрлі онлайн алаяқтардың &nbsp;осал нысанынан айналдырады.Зиянкестердің желіде қандай айла-шарғыларға &nbsp;баратыны және балаларды олардан қалай қорғауға болатыны жөнінде Fingramota.kz-тің осы &nbsp;материалынан оқыңыз. &nbsp;Интернетте балаларды алдаудың кеңінен таралған схемаларыАта-аналарының банктік деректерін онлайн-ойындардағы «бонустарға» айырбастауЗаманауи онлайн-ойындар пайдаланушыларға шынайы ақшаға әртүрлі жақсартуларды, тіпті жаңа кейіпкерлер мен функцияларды &nbsp;бұғаттан шығаруға жұмсауға болатын ойынішілік &nbsp;валютаны сатып алу мүмкіндігін ұсынатын оқиғалар сирек емес. Мұны алаяқтар банк карталарының деректері мен SMS- растау кодтарын білу мақсатында аңғал жасөспірімдерге бонустар және тіпті &nbsp;«белгілі» аккаунттарға қолжетімділік &nbsp;ұсынамыз» деген уәдемен белсенді пайдаланады.Осы схема бойынша ағымдағы айдың басында ұсталған 20 жастағы Шымкент тұрғыны әрекет жасаған. ҚР ІІМ мәліметтері бойынша, қаскүнем Free Fire ойынында 20-дан астам баланы алдаған. Жасөспірімдердің бірінің ата-анасының шотынан қылмыскер 380 мың теңгені заңсыз шығарып алған.Осыған ұқсас жағдай өткен жылдың мамыр айында орын алды: Шымкент қаласы мектебінің алтыншы сынып оқушысы танымал онлайн-ойында премиум-аккаунт алғысы келіп, бейтаныс адамға анасының банктік картасын суретке түсіріп, оған ақша аудару үшін қажетті деректер берген. &nbsp;Нәтижесінде жасөспірімнің анасы екі миллион теңгеден айырылды.Фишинг, «бұзу» және психологиялық қысым көрсетуОйындарға қатысты тағы бір схема. Қаскүнемдер ойынды бұзуға, бонустар алуға немесе ақылы контентті бұғаттан шығаруға көмектесуге уәде беріп, роликтер орналастырады. Ол үшін бөгде сайтқа немесе Telegram арнасына сілтеме бойынша өту ұсынылады.Әрі қарай, «тексеру» рәсімі – сенгіш бала өз қолымен алаяқтарға өз құрылғысына қол жеткізуге мүмкіндік береді. Жекелеген жағдайларда жеке ақпаратты ұрлау зиянды бағдарламалар мен тыңшылық бағдарламалар арқылы жүзеге асырылады.Қалағаныңызға қол жеткізгеннен кейін қылмыскерлер келесі кезеңге – қорқыту мен бопсалауға кіріседі. Жеке хат-хабарларды жариялайтынымен немесе гаджетті толығымен бұғаттайтынымен қорқыту арқылы олар баладан ақша талап етеді, ал кейбір жағдайларда одан әрі бопсалау үшін қолданылатын интимдік фотосуреттер.Өткен жылдың желтоқсан айында 12 жасар қазақстандық осындай схеманың құрбаны болды. Оның тарихы әлеуметтік желілерде тез тарады. Нәтижесінде Балалардың құқықтарын қорғау комитеті іске қосылды, ол шұғыл түрде ҚР ІІМ киберқылмысқа қарсы іс-қимыл департаментінен көмек сұрады.«Мұғалімдерінен» қоңырауларТелефон алаяқтарынан ешкім қауіпсіз емес. ҚР Білім министрлігінің ақпараты бойынша, ағымдағы оқу жылының басынан бастап алаяқтар өздерін мұғалім немесе мектеп қызметкері етіп көрсетіп, балаларға қоңырау шалу жағдайлары жиілеп кетті. Мақсат, әрине, бір – алдап жеке деректерді алу. Әдетте, «электронды күнделіктің қайта шығарылуы» деген сылтаумен.Алаяқтардың баламен сенімді қарым-қатынас орнатуға тырысуы жиі кездеседі, сондықтан кейбір алаяқтықтар ұзаққа созылуы мүмкін.Маркетплейстердегі алдауКең таралған схема. Алаяқтар тауарларды сату туралы хабарландырулар орналастырады, алдын-ала ақы төлемін талап етеді, содан кейін ақша алғаннан соң жасырынады. Әдетте, қылмыскерлер сенімді сатып алушыларды, оның ішінде – балаларды, тарту үшін бағаны төмендетіп, басқа адамдардың жарнамаларын көшіріп салады.Өткен жылғы қарашада Көкшетау қаласының 15 жастағы тұрғыны осындай алаяқтыққа тап болды. Жергілікті колледждердің бірінің студенті танымал OLX онлайн қызметі арқылы смартфон сатып алуға шешім қабылдады. Қаскүнемдер жасөспірімнен алдап ақша алды, бірақ сатып алушы ешқашан жаңа гаджет алған жоқ.Бұл схеманың тағы бір құрбаны Шығыс Қазақстан облысынан 13 жасар оқушы болды. Өткен жылғы шілдеде жасөспірім жаңа смартфон сатылатыны туралы хабарландыруға сеніп, алаяқтарға 300 мың теңге берді.Қылмыстық схемаларға тартуТез әрі оңай табыс табуға уәде бере отырып, қаскүнемдер көбінесе балаларды өз қылмыстарына қатыстырады. Мысалы, жасөспірімдерге SIM-карталарды сатып алу және белсендіру ұсынылады, содан кейін олар үшінші тұлғаларға беріледі және алаяқтық схемаларда пайдаланылады.Өткен жылдың қараша айында Қостанай облысында Щербаково ауылы мен Қашар ауылының 13-14 жастағы тұрғындары ұсталды. Олар онлайн-алаяқтар үшін ондаған SIM-карталарды іске қосқан, ал олардың әрекеттерінен келтірілген шығын шамамен 8 миллион теңгені құрады.Жас құқық бұзушылармен бірге балаларды тәрбиелеу жөніндегі міндеттерін орындамағаны үшін жауапкершілікке тартылған ата-аналар да жазаға тартылды.Бұл жалғыз мұндай жағдай емес: бұған дейін Астанада осындай схема бойынша әрекет еткен 14 жастағы жасөспірім ұсталды. Полицейлер одан қазақстандық мобильдік операторлардың 20-ға жуық SIM-картасын тәркіледі.Балаларды онлайн алаяқтардан қалай қорғауға боладыБалаға цифрлық қауіпсіздіктің негізгі ережелерін түсіндіру: ешбір жағдайда күдікті сілтемелер бойынша өтпеу, күмәнді сайттарда тіркелмеу, базарларда тауарлар үшін алдын ала төлем жасамау, растау кодтарымен және басқа да жеке ақпаратпен бөліспеу, қосымшаларды тек ресми дүкендерде жүктеу (App Store, Google Play, Galaxy Store, Huawei AppGallery). &nbsp;Қорғау шараларын күшейту: екі факторлы аутентификацияны және ата-аналық бақылауды қосу, жарнаманы бұғаттағыштарды, сондай-ақ неғұрлым сенімді парольдерді орнату. Негізгі аккаунтқа байланған резервтік электрондық пошта бұзылған есепке алынған жазбаларды бақылауды қайтаруға көмектеседі.<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/infographics_1211_90_29e13ed975.png" alt="infographics-1211-90.png">Тікелей коммуникация: балалардың Желідегі қауіпсіздігін қамтамасыз етудің маңызды элементі ашықтық пен сенім болып табылады. Қаскүнемдермен бетпе-бет келген бала ата-анасынан немесе құқық қорғау органдарынан көмек сұраудан қорықпауы тиіс. Сондай-ақ балаларға алаяқтар әрекет ететін схемаларды және олар қолданатын психологиялық қысым тәсілдерін түсіндіру қажет.Фото: fingramota.kz

Желідегі қауіптер: алаяқтар жасөспірімдерді алдау үшін фишинг пен ойындарды қалай пайдаланады?

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Қазіргі ақпараттық кеңістікте адам күн сайын көптеген жарнамалық ұсыныстарға, қаржылық қызметтерге және инвестициялық мүмкіндіктерге тап болады. Интернеттегі баннерлер, мессенджерлердегі хабарламалар, әлеуметтік желілердегі жарнамалар – мұның бәрі «бүгін ғана» қолжетімді пайда, жылдам табыс немесе бірегей шарттарды уәде етеді.Бір қарағанда, мұндай ұсыныстар өте тартымды көрінуі мүмкін. Алайда, олардың артында көбінесе адамның эмоцияларына әсер етуге бағытталған психологиялық әдістер бар. Бұл әдістерді тауарлар мен қызметтерді насихаттайтын маркетологтар да, қаржылық алаяқтар да белсенді қолданады.Айырмашылық тек мақсатта: маркетинг сатып алуға итермелеуге тырысады, ал алаяқтар сіздің ақшаңызды немесе дербес деректеріңізді иемденуге тырысады. Толығырақ Fingramota.kz.-пен бірге қарастырайық.Неліктен эмоциялар қаржылық шешімдерге әсер етедіҚаржылық шешімдер ұтымды қабылдануы керек, бірақ іс жүзінде адамдар көп жағдайда эмоциялардың әсерінен импульсивті әрекет етеді. Мысалы, адам интернеттегі жарнаманы көреді: «Небәрі бір айда 30% табыс табыңыз. Орындардың саны шектеулі». Шарттарын түсінбестен және компанияны тексермей, ол «тиімді мүмкіндікті» жіберіп алудан қорқып, ақша аударуы мүмкін. Кейінірек бұл алаяқтық схема болғаны анықталады.Мұндай жағдайлар үнемі болып тұрады. Сондықтан алаяқтар мен агрессивті маркетинг адамның бойында күшті эмоциялар, яғни қорқыныш, ашкөздік, жеделдік немесе сенім тудыруға тырысады. Эмоциялар басым болған кезде, ақпаратты сыни тұрғыдан бағалау қабілеті айтарлықтай төмендейді.Алаяқтар мен агрессивті маркетинг қандай эмоцияларды жиі пайдаланадыҚорқыныш.Ең көп таралған психологиялық әдістердің бірі – адамның бойында &nbsp;мазасыздық пен жеделдік сезімін қалыптастыру. Мысалы, адамға қоңырау шалып, өздерін банк қызметкерлері деп таныстырады. Оған оның шоты бойынша күдікті операция жасалып жатқандығы және шұғыл түрде «ақшаны қорғау» қажет екендігі туралы хабарланды. Қысымды күшейту үшін алаяқтар «Сіздің шотыңызды бұзуға тырысуда», «Егер қазір деректерді растамасаңыз, қаражат есептен шығарылуы мүмкін», «Ақшаны қауіпсіз шотқа шұғыл түрде аудару керек» деген тіркестерді қолдана алады.Күйзелісті сезініп, қаражатын жоғалтудан қорқып, адам ақпаратты тексеріп үлгермей, алаяқтардың нұсқауларын орындауы ықтимал.Жеңіл пайда табу ниеті.Алаяқтар жиі тамырын басатын тағы бір эмоция – жедел ақша табу ниеті. Мысалы, әлеуметтік желілерде инвестициялық жобаның «Бар болғаны 50 000 теңге инвестициялаңыз және айына 500 000 теңге кіріс алыңыз», «Тәуекелсіз кепілдік берілген пайда» немесе «Инвесторлардың шектеулі тобына қолжетімді құпия инвестициялық стратегия» деген сияқты жарнамасы пайда болады.Мұндай уәделер өте тартымды көрінеді. Алайда, іс жүзінде жоғары кірістілік әрқашан жоғары тәуекелмен байланысты. Кепілдік берілген пайда уәде етілген жерде, бұл әрдайым алаяқтық схеманың белгісі болып табылады.Мұндай жағдайларда адам тез кіріске үміттеніп, ақша аударады. Бірақ біраз уақыттан кейін сайт жұмысын тоқтатады, ал жобаны ұйымдастырушылар жоқ болып кетеді.Шұғыл болудың әсері.Жасанды қысым жасау – тағы бір танымал психологиялық әдіс. Мысалы, интернет-дүкеннің веб-сайтында адам «Жеңілдік тек 2 сағат қана қолданылады», «Небәрі &nbsp;3 зат қалды» немесе «Науқан бүгін аяқталады» деген хабарламаларды көреді.Мұндай тұжырымдар адамды тез шешім қабылдауға мәжбүр етеді. Нәтижесінде сатып алу бағасын салыстырмай немесе сатушының сенімділігін тексермей импульсивті түрде жүзеге асырылады.Алаяқтар бұл әдісті белсенді қолданады, себебі адамның ойлануға уақыты қаншалықты аз болса, алдау белгілерін байқамау ықтималдығы соғұрлым жоғары болады.Әлеуметтік тұрғыдан қысымКейде адамға «бәрі бұл таңдауды жасағанын» көрсеткен кезде әлеуметтік дәлел деп аталатын әсерді қолданылады. Мысалы: «Қазірдің өзінде 10 000-нан астам адам инвестициялады», «Жылдың ең танымал инвестициялық жобасы» немесе «Мыңдаған клиент қазірдің өзінде ақша табуда».Мұндай тұжырымдар сенімділік сезімін тудырады. Адам былайша ойлауы мүмкін: егер осыншама адам қатысып жатқан болса, демек ұсыныс қауіпсіз. Іс жүзінде мұндай ақпарат көп жағдайда дұрыс емес болады және тек танымалдылықтың алдамшы көрінісін жасау үшін қолданылады. &nbsp;Өзіңізді эмоционалды айла-шарғыдан қалай қорғай аласызҚаржылық шығындар тәуекелін төмендету үшін бірнеше қарапайым қағиданы сақтаған маңызды. &nbsp;Үзіліс жасап тұрыңыз.&nbsp;Егер сізді шешім қабылдауға асықтыратын болса немесе күшті эмоцияларыңызды оятуға тырысатын болса, кідіріп, үзіліс алған дұрыс. Көп жағдайда нағыз сенімді ұсыныстар жылдам арада шешім қабылдауды талап етпейді. &nbsp;Ақпаратты тексеріп отырыңыз.&nbsp;Егер сізге банктің немесе басқа ұйымның атынан жалған қоңырау соғып тұрса, әңгімені аяқтап, өз бетіңізбен компания сайтында көрсетілген ресми нөмір бойынша қайта қоңырау соғу керек.Конфиденциалды ақпаратты ешкімге бермеңіз. &nbsp;Банк&nbsp;картасының PIN-кодын, CVV-кодын, құпиясөздерді және растау SMS-кодтарын үшінші тұлғаларға хабарлауға болмайды. Банк және қаржы ұйымдарының қызметкерлері мұндай ақпаратты ешқашан сұратпайды.Уәде беру шынайылығын бағалаңыз.&nbsp;Егер&nbsp;ұсыныспен аса жоғары кіріске, кепілдік берілген пайдаға немесе тәуекелсіз жылдам ақшаға уәде беретін болса – бұл сақ болудың маңызды себебі. &nbsp;Қаржы өнімдерінің талаптарын зерделеңіз. Шартқа қол қоюдың немесе ақша аударудың алдында барлық талаптармен, ықтимал тәуекелдермен және компания беделімен мұқият танысып шыққан маңызды. &nbsp;<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/infographics_12_11_20_9438642da0.png" alt="infographics 12.11-20.png">Есте сақтаған маңызды!Эмоциялар адамды асығыс қаржылық шешімдер қабылдауға мәжбүр етуі мүмкін. Сондықтан алаяқтар мен жосықсыз компаниялар көбінесе қорқыныш, ашкөздік немесе жеделдік сезімін тудыруға тырысады.Егер ұсыныс аса тиімді болып көрінсе немесе дереу жауап беруді қажет етсе – кідіріп, ақпаратты тексеріп, содан кейін ғана шешім қабылдаған дұрыс.Фото: fingramota.kz

Алданбауға тырысыңыз: маркетологтар мен алаяқтар сіздің эмоцияларыңызда қалай ойнайды 

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Мереке және үлкен сатылым кезеңдері - бұл интернет-сатып алу белсенділігінің артуы. Адамдар сыйлықтарға тапсырыс береді, жеңілдіктерді пайдаланады, сәлемдемелер күтеді және курьерлік қызметтермен және маркетплейстермен белсенді өзара әрекеттеседі.Бірақ дәл осындай кезеңдерде алаяқтардың белсенділігі күрт артады. Олар банктік карталарға, аккаунттарға және дербес деректерге қол жеткізу үшін мерекелік қарбалас, асығыс және сатып алушылардың сенімін пайдаланады.Fingramota.kz жобасына күрделі алаяқтық схеманың құрбаны болған Алматының тұрғыны жүгінді. Оның әңгімесі бірнеше қарапайым жағдайлардың бір ойластырылған алаяқтықтың бір бөлігі болуы мүмкін екенін көрсетеді.«Сіздің пакетіңіз жеткізілді»: жалған курьерлермен схема қалай жұмыс істейді?Оқиға әдеттегідей басталды. Қыз тауарға шетелден тапсырыс берді және жеткізуді күтті. Таңертең оған жеткізу қызметінен-мыс қоңырау келіп, сәлемдеменің келгенін хабарлады. «Жеткізуді растау үшін SMS-кодын жазыңыз», - деп сұрады «қызметкер-мыс». Ештеңеден күдіктенбеген қыз кодты айтады. Осыдан кейін оқиғалар тез дами бастады.Бірнеше минуттан кейін оған банктің қауіпсіздік қызметкерлері-мыс қоңырау шалды. Олар оның атына кредит ресімдеуге тырысып жатқанын және шұғыл түрде «өз қаражатын қорғау» қажет екенін хабарлады. Сенімділікті арттыру үшін қаскүнемдер мессенджерге жалған құжаттар жіберді: қызметтік куәліктер, банк бланкілері және тіпті «ресми хаттар».Кейінірек әңгімеге өздерін құқық қорғау органдарының қызметкерлері-мыс деп таныстырған адамдар қосылды. Олар алаяқтарды ұстау үшін операция жасап жатырмыз деп мәлімдеді және қыздан «жәрдем көрсетуді» сұрады.Бірнеше сағат бойы алаяқтар оны байланыста ұстап, әртүрлі қосымшаларды орнатуға және олардың нұсқауларын орындауға мәжбүр етті. Осы уақыт ішінде олар бірден бірнеше банкте оның атынан кредит алуға өтініш бере алды.Жағдайды тоқтатуға тек туыстарының араласуы көмектесті. Әйтпесе оқиға үлкен қаржылық шығындармен аяқталуы мүмкін.Неліктен алаяқтар мереке алдында белсенді болады?Мерекелік кезеңдер — алаяқтар үшін керемет орта. Бұл уақытта адамдар онлайн-сатып алуды жиі жасайды, сәлемдемелерді күтеді, сатылымдарды пайдаланады және тезірек шешім қабылдайды. Алаяқтар осы жағдайларды пайдаланады және мүмкіндігінше сенімді көрінетін сценарийлер жасайды.№1 схема. Жалған жаппай сатылымдар және «жаппай жеңілдіктер»Мереке күндері алаяқтар: «80%-ға дейінгі жеңілдіктер», «Жаппай сатылым», «Акцияның соңғы күні», «Бірнеше тауар қалды» сияқты шулы уәдесі бар жарнаманы белсенді түрде таратады. Мұндай жарнама әлеуметтік желілер, мессенджерлер немесе электрондық пошта арқылы таратылады.Мүдделі сатып алушы сілтеме бойынша өтіп, әйгілі брендтің интернет-дүкеніне ұқсайтын сайтқа кіреді. Парақшада тауарлардың фотосуреттері, шолулар және тіпті науқан аяқталғанға дейінгі уақыт есептегіші болуы мүмкін.Дегенмен, бұл шын мәнінде төлем деректерін ұрлау үшін жасалған фишингтік сайт. Адам карта нөмірін, жарамдылық мерзімін және CVV кодын енгізген кезде, алаяқтар олардың банктік шотына кіріп, ақшаны есептен шығара алады.№2 схема. «Қате төлем жасау» және жалған техникалық қолдауТағы бір кең таралған схема әлеуметтік желілердегі қоңыраулармен байланысты. Мына жағдайды елестетіп көрейік: адам маркетплейсте сауда жасайды және картадан өз күткенінен көп ақша алынғанын байқайды. Ол бұл туралы компания парақшасындағы пікірлерде жазады. Біраз уақыттан кейін оған өзін техникалық қолдау қызметкері ретінде таныстырған адам жауап береді.Ол мәселені тез шешіп, ақшаны қайтаруды ұсынады, бірақ арнайы сілтемеге өтіп, карта деректерін енгізуді сұрайды. Шын мәнінде, бұл сілтеме алаяқтық параққа апарады, онда карта деректері зиянкестердің қолына түседі. Нәтижесінде адам не ақшаны қайтарып ала алмайды, әрі өз шотынан ақша жоғалтады.№3 схема. «Сәтсіз жеткізу»Соңғы жылдары жеткізу туралы хабарламалары бар схема белсенді қолданылады. Адамға мынадай хабарлама келеді: «Біз сіздің пакетіңізді жеткізе алмадық. Сілтемеге өтіп, қайта жеткізу ақысын төлеңіз». Сілтеме 500 немесе 1000 теңге сияқты шағын соманы төлеу ұсынылатын парақшаға апарады.Бірақ төлеммен бірге адам өзінің банк картасының деректерін енгізеді, олар бірден алаяқтарға түседі. Осыдан кейін картадан әлдеқайда үлкен сомалар алынуы мүмкін.№4 схема. Маркетплейс аккаунттарын ұрлауАлаяқтықтың тағы бір танымал тәсілі — маркетплейстерді пайдаланушылардың аккаунттарын бұзу. Егер қаскүнемдер тіркеу жазбасына қол жеткізсе, олар байланған банк картасын сауда жасауға пайдалана алады. Бұл ретте операцияны қосымша растау талап етілмеуі үшін тауарлардың құны белгілі бір сомадан аспайды.Пайдаланушы есептен ақша шығаруды көргенде ғана проблеманы байқай алады.№5 схема. «Жеткізуді бақылауға» арналған жалған бағдарламаларКейде алаяқтар сәлемдемені қадағалау үшін бағдарлама орнатуды ұсынады. Орнатылғаннан кейін мұндай қосымша пайдаланушының телефонына қол жеткізе алады және SMS-кодтарды ала алады, банк қосымшаларына қол жеткізе алады және жеке деректерін жинай алады.Нәтижесінде қаскүнемдер құрылғы иесінің атынан қаржылық операцияларды жүргізуге мүмкіндік алады.Алаяқтықтан қалай қорғануға болады?Осындай схемалардың құрбаны болу қаупін азайту үшін цифрлық қауіпсіздіктің бірнеше ережелерін сақтау маңызды.Сатып алудан бұрын сайтты әрдайым тексеріңіз.&nbsp;Күдікті домендік атаулар, сайттардың біртүрлі мекенжайлары және қалқымалы терезелердің көп болуы алаяқтықтың белгілері болуы мүмкін.&nbsp; SMS-кодтарын бермеңіз.&nbsp;Мұндай кодтар операцияларды растау және аккаунттарға қол жеткізу үшін пайдаланылады. Оларды үшінші тұлғаларға хабарлауға болмайды.&nbsp; Тым пайдалы ұсыныстардан сақтаныңыз.&nbsp;Егер баға нарықтағыдан едәуір төмен болса, бұл алаяқтықтың белгісі болуы мүмкін. Интернет-сатып алулар үшін жеке картаны пайдаланыңыз.&nbsp;Онда аз соманы ұстап, тек төлем жасар алдында ғана толтырған дұрыс. Күдікті сілтемелер арқылы өтпеңіз.&nbsp;Әсіресе олар SMS, мессенджер немесе электрондық пошта арқылы келсе. Бейтаныс адамдардың өтініші бойынша қосымшаларды орнатпаңыз. Банк картасының толық деректемелері: нөмірі, қолданылу мерзімі және CVV-коды құпия ақпарат болып табылатынын есте сақтаңыз. Осы деректерді үшінші тұлғаларға бере отырып, сіз өз құралдарыңызға іс жүзінде қол жеткізуді ашасыз.<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/whatsapp_image_2026_03_11_at_152505_1_fd369c23a1.jpeg" alt="whatsapp-image-2026-03-11-at-152505-1.jpeg">Кез келген онлайн-операция алдында қырағылықты сақтау және алаяқтардың психологиялық амалдарына көнбеу маңызды!Фото: fingramota.kz

Сату маусымы немесе алаяқтық маусымы: алаяқтар ақшаны ұрлау үшін жеңілдіктер мен жеткізілімдерді қалай пайдаланады?

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Цифрлық&nbsp;технологиялар күнделікті өмірді жеңілдетеді, бірақ сонымен бірге жаңа тәуекелдерді тудырады. Қаржылық алаяқтықтың ең қауіпті түрлерінің бірі&nbsp;дипфейк-алаяқтық – нақты&nbsp;адамдардың&nbsp;дауысын,&nbsp;бейнесін және&nbsp;әрекетін&nbsp;бұрмалауға мүмкіндік беретін,&nbsp;жасанды&nbsp;интеллектті қолданатын&nbsp;алдау.Дипфейк жасау үшін&nbsp;алаяқтарға&nbsp;ашық&nbsp;ақпарат жеткілікті: әлеуметтік желілердегі, &nbsp;мессенджерлердегі&nbsp;немесе&nbsp;көпшілік алдында сөйлеуден бейне&nbsp;және&nbsp;аудиожазбалар,&nbsp;Нәтижесінде адам жақын адамының таныс дауысын ести алады, басшының немесе&nbsp;«банк&nbsp;қызметкерінің»&nbsp;бетін көре алады және ауыстыруға күдіктенбей, алаяқтардың талаптарын орындауы мүмкін.Дипфейк дегеніміз не және ол неліктен&nbsp;қауіптіДипфейк (ағылш. deep&nbsp;fake) – нақты&nbsp;адамның&nbsp;дауысына, сыртқы түріне және қарым-қатынас тәсіліне шынайы еліктеуге мүмкіндік беретін, жасанды интеллектке негізделген технология. Бұл үшін алаяқтарға ашық деректер жеткілікті: әлеуметтік желілердегі бейнелер, дауыстық хабарламалар, сторис, сұхбаттар немесе бейне қоңыраулар.Дипфейктердің басты қауіптілігі – адам таныс&nbsp;адамды, яғни туысын, басшысын, әріптесін, банк қызметкерін көреді немесе естиді, сондықтан қырағылығын жоғалтады.Дипфейк-алаяқтық қалай жұмыс істейді?Әдетте, схема төмендегідей болады:1. Алаяқтар жәбірленушінің немесе оның айналасының цифрлық ізін жинайды (видео, дауыс, фото).2. Жасанды интеллект көмегімен жалған дауыс немесе бейне жасайды.3. Байланысқа шығады: телефон арқылы, мессенджерде немесе бейне қоңырау арқылы.4. «Таныс» адамның кейпіне еніп, ақшаны шұғыл аударуға, деректерді беруге немесе кредит ресімдеуге көндіреді.1-мысал.&nbsp;«Басшының қоңырауы»Компания қызметкеріне мессенджерде бейнеқоңырау түседі. Экранда директор бар, ал түтіктегі дауыс оның сөйлеу мәнерімен, интонациясымен және тембрімен толығымен сәйкес келеді. Сценарий, әдетте, ұқсас схема бойынша дамиды: болжам бойынша, басшы кенеттен тексеру, аудит немесе шұғыл мәміле туралы хабарлайды және контрагентке дереу ақша аударуды талап етеді. Ол құпиялылықты талап етеді және өте асығыс әрекет етеді.Жеделдіктің, басшының беделінің және танысн дауыстың қысымымен қызметкер стандартты келісу рәсімдерінен өтпей-ақ нұсқауды орындайды. &nbsp;Кейінірек директордың қоңырау шалмағаны анықталады. Оның дауысы жасанды интеллект технологиясы (deepfake) арқылы жасалды және нөмір ауыстырылды.2-мысал. «Жақын адамдардан қоңырау шалу»Егде жастағы әйелге бейнеқоңырау келеді. Экранда оның «ұлы». &nbsp;Ол толқып, абдырап сөйлейді және ауыр апатқа ұшырағанын айтады. Заңға қатысты мәселелерді болдырмау мақсатында «мәселені шешу үшін» шұғыл ақша қажет. Бейне мүлдем ақылға қонымды болып көрінеді: мимика, дауыс, интонация – бәрі бірдей. Әйел бір секундқа да күмәнданбайды. Жақын адам үшін дүрбелең мен қорқынышқа бой алдырып, ол үлкен соманы айтқан шотына аударады. Аударым жасалғаннан кейін бірден байланыс үзіліп, нөмір байланыстан тыс қолжетімсіз болады.Тағы бір кең таралған схема да өте сенімді көрінеді. Жұбайы балаларымен бірге шетелге демалысқа ұшады. Біраз уақыттан кейін күйеуіне бейтаныс нөмірден бейне қоңырау түседі. Экранда оның әйелі, ол дабыл қағып, «құжаттармен проблемалар» немесе «визадағы қателіктер» салдарынан шекарада ұсталғанын айтады. «Жағдайды шұғыл реттеу» үшін белгілі бір соманы аудару қажет. Көп ұзамай қызмет өкілдері немесе делдалдар әңгімеге қосылады, олар аударым жасау үшін нұсқаулар мен мәліметтер береді. Адам бәрін тексеруге үлгермеуі үшін бәрі тез, қысыммен орын алады.3-мысал. «Банк қауіпсіздік қызметінің қызметкерлерінен қоңырау»Азаматқа банктің қауіпсіздік қызметінің қызметкерінен қоңырау келіп түседі. Даусы сенімді, тыныш және кәсіби болып естіледі. Әңгімелесуші аты мен әкесінің аты бойынша жүгінеді, дербес деректердің бір бөлігін атайды және «күдікті операция» немесе «кредитті рұқсатсыз ресімдеуге әрекет» шоты бойынша тіркелгенін хабарлайды.«Қаражатты шұғыл қорғау» үшін адамға бірқатар іс-әрекеттер жасау ұсынылады: деректерді растау, СМС кодын айту, «қауіпсіз шотқа» ақша аудару немесе «қорғау» үшін арнайы қосымша орнату. Сенімділікті күшейту үшін алаяқтар «қауіпсіздік қызметі қызметкерінің» қатысуымен, банк киімімен, логотипімен және кеңсені көрсететін фонда бейнехабар жібере алады.Шын мәнінде бұл әлеуметтік инженерияның мұқият дайындалған схемасы. Видео ашық материалдар мен нақты қызметкерлердің бейнелері негізінде дипфейк технологиясын пайдалана отырып жасалуы мүмкін. Қысым ақшаны жоғалту қорқынышына және жылдамдықты сезінуге негізделеді: адамға дереу әрекет ету керек, әйтпесе қаражат «есептен шығарылады» немесе «ұрланады» деп сендіреді.Нәтижесінде азаматтар алаяқтарға ақша аударады немесе құпия деректерді береді, содан кейін қаскүнемдер жәбірленушінің атына кредиттер ресімдейді.Неге дипфейк-алаяқтық аса тиімдіТаныс адамдардың сенімін пайдаланады.Эмоция мен жеделдікке қысым көрсетеді.Барынша шынайы көрінеді және дыбысталады.Көбінесе шынайы дербес деректермен сүйемелденеді.Қаржылық сауатты адамдар да мұндай схемалардың құрбаны болуы мүмкін, өйткені шабуыл білмегендікке емес, эмоциялық реакцияға бағытталған. &nbsp;Өзіңізді қалай қорғауға болады: Fingramota.kz-тен ұсынымдарАқпаратты әрқашан тексеріңіз.&nbsp;Егер ақша туралы жедел сұраныс түссе, онда өз еркіңізбен оның жеке нөміріне қайта қоңырау шалыңыз. Сондай-ақ жеке сұрақ қойыңыз, оның жауабын тек жақын адамыңыз ғана біледі. &nbsp; «Жеделдікке» сенбеңіз.&nbsp;«Дәл қазір», «ешкімге айтпа», «соңғы мүмкіндік» сияқты сөздер алаяқтықтың классикалық белгісі. SMS кодтарын, банк карталары деректерін, жеке куәлік деректерін және қосымшаларға қолжетімділікті ешқашан бермеңіз. Цифрлық ізді шектеңіз. Әлеуметтік желілердегі құпиялылықты күйге келтіріңіз және дыбыстық және бейнеоматериалдарды ашық түрде жариялауды азайтыңыз. Жақындарыңызбен тәуекелдерді талқылаңыз. Әсіресе, мұндай сценарийлерді қарт туыстармен және балалармен алдын ала талқылау маңызды. Егер сіз алаяқтың құрбаны болсаңыз, не істеу керекБанкке дереу хабарласыңыз. Болған оқиға туралы хабарлаңыз және картаны, шотты немесе кредиттік операцияларды бұғаттауды сұраңыз. Алаяқтық фактісін тіркеңіз. Қоңырау жазбаларын, хат жазысу скриншоттарын, телефон нөмірлерін және аударма деректемелерін сақтаңыз. Құқық қорғау органдарына хабарласыңыз. Қолда бар барлық материалдарды қоса отырып, алаяқтық туралы өтініш беріңіз. Өзіңіздің кредиттік тарихыңызды тексеріңіз. Бұл заңсыз ресімделген қарыздарды анықтауға және оларды дер кезінде даулауға көмектеседі. Жақындарыңызды ескертіңіз! Туыстарыңыз бен әріптестеріңізге келесі құрбан болмауын хабарлаңыз. Ең бастысы, нені есте сақтау керек, тіпті бетін көріп, дауысын естісеңіз де, бұл шынайылықтың кепілі емес. Дипфейк-алаяқтық цифрлық дәуірдің жаңа шындығына айналды. Жалғыз тиімді қорғану&nbsp;– &nbsp;сыни ойлау, ақпаратты міндетті түрде тексеру және қаржылық сақтық.<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/infographics_0326_kaz_ff0bd67349.png" alt="infographics-0326 каз.png">fingramota.kz

Жаңа буын алаяқтары: дипфейк-алаяқтық қалай жұмыс істейді?

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> 2026 жылғы 31 қаңтардан бастап ипотеканы өтеу үшін зейнетақы жинақтарын пайдаланудың жаңа ережелері күшіне енді. Fingramota.kz-пен бірге не өзгергенін, оның кімге қатысты екенін және бұл қарыз алушыларға қаншалықты пайдалы екендігін анықтайық.Зейнетақы жинақтарымен әлі де не істеуге болады?Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорынан (БЖЗҚ) қаражат тұрғын үй сатып алуға, ипотеканы ішінара немесе толық өтеуге (оның ішінде Отбасы банкінде және басқа да банктерде), жалға берілетін тұрғын үйді сатып алуға, Отбасы банкіндегі депозитті толықтыруға жұмсалуы мүмкін. Бұл жерде бәрі өзгеріссіз қалды.2026 жылдың басты жаңалығыБұрын Отбасы банкіндегі ипотекалық қарызды зейнетақы жинақтарындағы артық ақшаның есебінен ішінара мерзімінен бұрын өтеу кезінде пайыздарды қоса алғанда, ай сайынғы төлемді толығымен жабуға болатын. Егер БЖТ сомасы төлем мөлшерінен асып кетсе, қалған қаражат негізгі қарызды өтеуге жұмсалды.Ендігі жерде Отбасы банкіндегі кредитті зейнетақы жинақтары есебінен өтеу тәртібі өзгерді. Зейнетақы қаражатын тек негізгі қарызды өтеуге &nbsp;бағыттауға болады. Төлем мерзімін өткізіп алудан туындаған пайыздарды, айыппұлдарды, өсімпұлдарды немесе қарыздарды төлеу үшін зейнетақы төлемдерін пайдалануға бұдан бұлай рұқсат етілмейді, бұл сомаларды қарыз алушылар өзі төлеуге мәжбүр болады. Төлем мынадай ретпен жасалады: қарыз алушы алдымен өз ақшасынан пайыздар мен басқа да міндетті төлемдерді төлейді, содан кейін зейнетақы жинақтары тек негізгі қарызды өтеуге жіберіледі.Бұл өзгеріс Отбасы банкінде ресімделген ипотекалық қарызды өтеуге қатысты. Басқа банктердегі ипотекалық қарыздарды өтеу кезінде процесс өзгеріссіз қалды.Бұл іс жүзінде нені білдіреді?Мысал. Тұрғын үй қарызыЗейнетақы қалдықтары — 100 000 теңге. Ай сайынғы төлем — 74 825 теңге, оның ішінде пайыздар — 6 175 теңге, негізгі борыш - 65 699 теңге.Жаңа ережелер күшіне енгенге дейін барлық төлемді зейнетақы жинақтары есебінен өтеуге болады. 2026 жылғы 31 қаңтардан бастап 6 175 теңге пайызды қарыз алушы өз қаражатымен төлейді, 65 699 теңге БЖТ есебінен негізгі борышты өтеуге жіберіледі. Қалған 34 301 теңге қосымша негізгі қарызды азайтады.Кредит мерзімін қысқартқыңыз келе ме?Қысқартуға болады. Банкке өтініш беріп, төлем қабілеттілігін растау қажет. Мынаны түсініңіз: мерзім қысқарған кезде ай сайынғы төлем артады. Банк жаңа сома бюджетіңізге шамадан тыс салмақ салмауын тексереді.Емдеу және салықты жою туралы не білесіз?Зейнетақы қаражатын емдеуге пайдалану мүмкіндігі уақытша тоқтатылды. Бұл алаяқтық схемалардың, қаражатты заңсыз алудың алдын алып үшін жасалды. Қағидаларға өзгерістер енгізілгеннен кейін норма қайта қаралуы мүмкін.Салықтың күшін жою. Зейнетақы жинақтарын тұрғын үйге алған &nbsp;кезде табыс салығын алып тастау қазақстандықтар үшін жақсы жаңалық болып отыр. Енді төлем сомасына 10% салық салынбайды, бұл қарыз алушының шотында көбірек қаражатты сақтайды.Есте сақтаңыз!&nbsp;Зейнетақы жинақтарын пайдалануға өтінім берген кезде өтінімді қарау мерзімдерін ескеру маңызды – бұл қаражаттың нақты қашан келіп түсетініне және өтелуіне байланысты.Егер қаражат ипотекалық қарызды ішінара немесе толық мерзімінен бұрын өтеуге жұмсалса, рәсім екі кезеңнен тұрады:Отбасы банк 2 жұмыс күні ішінде өтінішті тексеріп, оны БЖЗҚ-ға жібереді;БЖЗҚ 5 жұмыс күні ішінде өтінішті қарап, қаражатты банкке аударады.Осылайша, жалпы мерзім 7 жұмыс күніне дейін болуы мүмкін.Егер мақсат зейнетақы жинақтарын жақын туыстарға беру болса, өтінімді қарау мерзімі 3 жұмыс күніне дейінгі мерзімді құрайды.Тұрғын үй жағдайларын жақсартуға мақсатты пайдалануды растайтын құжаттарды бекіту – 20 жұмыс күні. Бұл ретте өтінімді қарауға бөлінген мерзім – 10 жұмыс күні.Кешіктірулер мен қаржылық тәуекелдерді болдырмау үшін мәмілені жоспарлау немесе кредитті мерзімінен бұрын өтеу кезінде көрсетілген мерзімдерді алдын ала ескеру қажет. Сонымен бірге өтінімнің аяқталуын және тиісті СМС-хабарламаның түсуін мұқият қадағалаңыз, сондай-ақ өтінімге сіздің ЭЦҚ қойылғанын және құжаттардың дұрыс салынғанын тексеріңіз.<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/0203_infografika_kaz_ad5b460368.png" alt="0203 infografika-kaz.png">Егер мәселеге сауатты қарасаңыз, жаңа қағидалар ипотекадан тезірек шығудың құралы бола алады.Фото: gov.kz

Қазақстан және Қызылорда облысының жаңалықтары: Қаржы