<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz.</a> Бүгін Сырдария аудандық тарихи-өлкетану музейінің «Еңбек даңқы» залында өткен «Алаш ақиықтары» атты тақырыптық экскурсияға аудан әкімі Берік Сәрменбаев, аудан ардагерлері мен жастары қатысты.&nbsp;Іс-шараның негізгі мақсаты: Жастарға қазақ халқының ғасырлар бойы өткен қиыншылықтарын айта келіп, осы зұлмат жылдары елінің азаттығын аңсаған ұлт зиялыларына тоқталу, өз елін, жерін қорғайтын ұрпақ тәрбиелеу болатын.&nbsp;<blockquote>– Музей ісі қоғамдағы өзгерістермен, қоғам дамуымен тығыз байланысты ерекше сала. Ол ғылымның, мәдениеттің, білімнің қалыптасуына тікелей әсер ететін ғылыми мекеме. Сондықтан да біздің алдымыздағы өзекті міндет – ұрпақ тәрбиесіне ұлтымыздың болашағын тәрбиелеуге үлес қосу. Музей – тарих айнасы, ұлттық рух көрсеткіші. Еліміздің егемендігімен бірге санамыздың да тәуелсіз болып, тарихымызды түгендеп, тегімізге тереңдеп, төрімізге озған тәуелсіздігімізді асқақтату музей қызметінің басты міндеті. Аудандық тарихи-өлкетану музейі алғаш қоғамдық бастамамен 1990 жылы ұйымдастырылып, 1993 жылдың наурыз айынан бастап облыстық тарихи-өлкетану музейінің филиалы болып, 1996 жылдың сәуір айынан бастап Тереңөзек аудандық тарихи-өлкетану музейі болып қайта құрылды. 2000 жылы музейге қосымша 2 көрме залы қосылды. 2011 жылы Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 20 жыл толуына орай «Тәуелсіз Қазақстан» залы ашылды. 2014 жылы «Археология және Этнография» залына реэкспозиция жұмыстары жүргізілсе, 2015 жылы музейге 2 млн. теңгеге құнды жәдігерлер сатып алынып, музей қоры толықтырылды. 2017 жылы Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты бағдарламалық мақаласы аясында музейге қосымша ғимарат беріліп, «Еңбек даңқы» залы &nbsp;ашылды. Ғимаратқа 5264,0 теңгеге жөндеу жұмыстары мен 4500,0 теңгеге реэкспозиция жұмыстары жүргізілді. Музей қорында 10965 экспонат бар, оның негізгі қоры – 6598, көмекші қоры – 4367. &nbsp;Музей материалдары ауданның қалыптасу және даму тарихы, даңқты істері, өндірістік және мәдени өсуі туралы мәліметтер береді. &nbsp;Музей экспозициясында Кеңес Одағының Батырлары, Социалистік Еңбек Ерлері, Қазақ ССР-нің Жоғарғы Кеңесінің депутаттары, білікті аудан басшылары, Қазақ ССР-не еңбегі сіңген мұғалімдер, Қазақстанның көрнекті жазушылары, ауданымыздың мақтанышына айналған ғұламалар мен ғалымдарымыз, дәрігерлер, қолөнер шеберлері мен суретшілер туралы мәліметтер бар. Сонымен қатар, музей жәдігерлерінің ішінде Аралбай батырдың қылышы, Бес қару, ат әбзелдері, Абай тұтынған асадал (шкаф), Сауранбай болыстың кебежесі, ағаш табағы мен керсені, Марқа Қобландиннің сандығы, 200 жылдық тарихы бар шаңырақ, 1 ғасырлық тарихы бар ағаш төсек, киіз үйдің есігі (сықырлауық), түкті және тақыр кілемдер, тұскиіздер, қоржындар мен кесеқаптар, мыс көзелер және керамикалық көзе, қобыз коллекциялары, зергерлік бұйымдар, құнды қолжазбалар, түрлі деректі суреттер мен құжаттар, ҚР Суретшілер Одағының мүшелері Ш.Сейтмұратовтың, Ш.Сәменовтың Ж.Маханбеттің, Ж.Исмағұловтың туындылары – музейдің тарих шырақшысы, ұрпақтан-ұрпаққа тәлім-тәрбие беретін маңызы зор тарихи орын екенін дәлелдей түскен, – деді аудан басшысы. &nbsp;</blockquote>Сонымен қатар шараға қатысушыларға зал экспозициясы таныстырылып, музей қорындағы құнды экспонаттармен қатар өлкетанушы, ҚР Суретшілер Одағының мүшесі Жәнібек Маханбеттің өз туындылары автордың таныстыруымен көпшілікке ұсынылды.

Сырдарияда «Алаш ақиықтары» тақырыптық экскурсиясы ұйымдастырылды

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz.</a> Қасиетті қара домбыраны қолынан тастамаған, жақұт өнерімізді жаңғыртушы, жастарға үлгі етуші, ұлттық мәдениетіміздің өрге жүзуіне өзіндік үлес қосып жүрген жыршы-термешілер облыста жетерлік. Солардың бірі – Күнсұлу Түрікпен. Атадан балаға мирас болып келе жатқан осынау аманатты ертеңгі ұрпаққа жеткізіп, насихаттап келеді. жақында орайы келіп, өнерпазбен сұхбаттасудың сәті түскен еді.– Күнсұлу, жалпы, өнер саласына қалай келдіңіз?&nbsp;– Негізінен жыршылыққа 11 жасымнан бет бұра бастадым. Өнерге деген қызығушылық өнерлі отбасында өскендігім, сонымен қатар әкемнің ықпалы дер едім. Кішкентай күнімнен әкемді үлгі етіп, қазақы тәрбиені ала білдім. Күні бүгінге дейін өнер жолына келуіме үлкен себеп болған – ата-анам, сонымен қатар алғашқы ұстаздарым деп айта аламын. Себебі әкем бала кезімнен жыр өнерін құлағыма құйып, домбыра тартуды үйретті. Домбыраның құлағында ойнайтын отбасында өскендіктен осы жолды өзіме серік етіп, жыршылық өнерін таңдадым.&nbsp;– Дәстүрлі әндердің болашағы туралы не айта аласыз? Жаһандану заманында эстрада өнері, дәстүрлі өнерді шетке ығыстырып бара жатқан жоқ па?– Қазақта «Түйенің өзі барда ізі жоғалмайды» деген жақсы сөз бар. Әлімсақтан атадан балаға мирас болып келе жатқан өнер – жыраулық. Ол қазір де бар, болашақта да болады. Халық оны тыңдайды, құрметтейді. Насихаттаушысы барда өнер қайта жанданып, елдің ішінде жаңаша форматтарда жаңғыра береді. Бүгінде халықтың музыка тыңдау мәдениеті өзгерген. Дегенмен, классикалық өнердің тыңдаушысы қашанда табылады. Эстрада өнері, дәстүрлі өнерді ығыстырып бара жатыр, жоғалып кетеді деген қауіп, түсінік болмауы керек қой деп ойлаймын. Абайдың «айтушыдан тыңдаушың мықты болсын» дейтіні бар ғой. Сол мықты тыңдаушыны қалыптастыру біздің борышымыз. Ел арасында жыршыларға деген құрмет қашанда жоғары болған. Бұл құрмет бүгінде төмендей қойған жоқ. Себебі, кезінде ақындық, батырлық, әншілік, орындаушылық, кеңесшілік секілді қасиеттердің барлығы жыраулардың бойынан табылған. Ал, қазір бұл қасиеттер жыршылық, ақындық, әншілік, ағартушылық, ғалымдық секілді ұғыммен алмасып келеді. Сондықтан, жыршы-жырауларға деген құрмет ешқашан жоғалмайды.&nbsp;– Дәстүрлі өнерден бөлек эстрада жанрында да өнер көрсету ойыңызда бар ма?&nbsp;– Күй мен жыр – қазақтың жаны, көркі, жүрегін жарып шыққан рухы, сарқылмайтын сазы. Жаһандану дәуірі мың жерден өңмеңдеп қаумалай берсін, қазақтың алтын құрсақ арулары аман болса, бейбіт шұғыласы шалқыған заманымыз барда күйіміз де, жырымыз да шарықтай бермек. Бұл уақыттың тезіне беріспейтін, қазақтың маңдайына біткен, өзегінен өшпейтін жасампаз өнер. Жалпы өнер деген тұтас бір сала. Саусақтың басы бөлек болғанымен, білегі бір дейді ғой. Сондықтан ұлттық өнерді тұтынып жүрген өнерпаздар үшін өнердің қай саласы болсын таңсық емес. Басқа да өнер түрін еркін әрі кәсіби деңгейде алып кете алады. Шамамыздың келгенінше эстрадалық жанрда да &nbsp;ән айтып жүрміз, домбырамен де, кәдімгі өңделген эстрадалық бағытта да. Қосымша бұл өнердің түрінде алып жүрсем, ешқандай айып жоқ шығар деп ойлаймын. Оның үстіне жаһандану дәуірі деп жатырсыз, сол бағытта да терме, жыр, халық әндері, дәстүрлі әндер эстрадалық бағытта өңдеп түбірін жоғалтпай насихаттап жатсақ, үлкен жақсылық болар еді.&nbsp;– «Ұстазы жақсының ұстамы жақсы» дейді Абай атамыз, сізді халыққа танытқан ұстаздарыңыз жайлы айтып өтсеңіз?– «Ұстаздың жолы атаңнан ұлық» деген тәмсіл бар. Осы орайда ұстаздарым ретінде жоғарыда айтып кеттім ғой, ең бірінші ата-анамды айтар едім. Бала күнімнен осы өнерге баулып, жетістікке жетуіме себепші болған солар. Өз әкем уақытында домбырамен өлең айтып, мақам саздарды сауатты орындаған. Мектеп қабырғасында жүрген кезде Қорқыт ата университетіндегі дәстүрлі өнер, жыр кафедрасына барып қосымша тәлім алып, үлкен өнердің жолына қадам бастым. Жыршылық &nbsp;дәстүрді жалғастырып, білгенін жастарға үйретіп, әрбір шәкірттің өнердегі өрістерін қалыптастыруға бағыт беріп, ақыл кеңесін айтқан Руслан Ахметов, Алмас Алматов, Диас Рүстембеков, Серік Жақсығұлов ұстаздар жыршылық өнердің қыр-сырын үйретіп, мақсатымның айқын болуына өз үлестерін қосты. Одан кейінгі ұстазым халық пен өмір дер едім. Осы төрт бірдей ұстаздың тәлім-тәрбиесін алып, өмір жолымда өнердің формасын сақтап келе жатырмын деп ойлаймын.&nbsp;– Сіз бүгінде Сыр сүлейлерінің ізін жалғаушы, жырды көмекеймен айту дәстүрінің насихатшысы ретінде елге танылып қалған өнерпазсыз. Алдағы уақытта шәкірт дайындап, мектеп ашу жоспарда бар ма?– Өте жақсы сұрақ екен. Көмеймен жыр айту бұл үлкен қасиет. Бізден де бөлек Орта Азия халықтарының түркі тілдес елдерінде бұл жыр сақталған. Ал қазақ даласында көмеймен жыр айту Қармақшы өңірінде берік сақталып, бүгінде жанданып, дамып келеді. Көмеймен жыр айтудың қазақ даласындағы отаны ретінде де Қармақшы ауданын айтуға болады. Ұстазсыз шәкірт тұл дейді ғой. Қазіргі таңда шәкірттеріміз бар. Тәрбиелеп жүрген, бағыт бағдар беріп жүрген Қазанғап атындағы Қызылорда музыкалық колледжіндегі дәстүрлі ән-жыр бөлімінде оқитын шәкірттеріміз бен Қорқыт ата атындағы мемлекеттік университетінде тәлім алып жатқан ізбасарларымыз бар. Ұлттық өнер бағытында мектеп ашу алда жоспарда бар. Оған әлі де күш керек, сонымен қатар, әлі де жаңаша дамып, жетілу керек. Сондықтан ол болашақтың еншісінде.&nbsp;– Бауыржан Момышұлы «Өзіне-өзі сынмен қарау оңай іс емес» депті. Сынды қалай қабылдайсыз?&nbsp;– Сын бар жерде мін жүреді. Сынға қарсы емеспін. Егер орынды болса, қабылдаймын. Айтылған сын арқылы өзімді түзеуге, келесіде ол қателікті қайталамауға тырысамын. «Сын түзелмей, мін түзелмейді» демекші, сол сынды кімнің айтқанына аса мән беремін. Мақтаудан гөрі сынды жақын қабылдаймын. Орынды сынды әрқашан қаперімде ұстап жүремін.– Жалпы, өнер жолы – ауыр жол. Кейде адам болған соң күресуден, өзіңді дәлелдеуден шаршайтын кез болады емес пе?! Тіпті қолды бір сілтеп, бәрін тастай салғыңыз келетін сәттерде сізді ұстап қалатын қандай күш? Сүйенеріңіз кім?– &nbsp;Өнер жолы қашанда ауыр жол екені мәлім. Ал, қыз баласы үшін, тіпті де оңай емес. Көптеген қиыншылықтарға мойынсұнбай өнер жолынан өзіңді алыстатпай, еңбегіңмен тәнті болуың керек. Сондықтан қазір шаршайтын жаста емеспіз. Жас болсаң іске дейді ғой, бойдағы бар қуатты шыңдап, халыққа өнеріңді өз деңгейінде жеткізе білу алға қойған мақсатым, парызым. Күш пен жігер, ақыл мен қайрат өнер жолын қуған кез келген адамның бойында табыла білу керек. Сонда ғана талай жылғы еңбек жемісті де жеңісті болады. Ал сүйенеріме келетін болсам, әрине осы өнердің тыңдармандары. Халқым барда, қолдаушым барда ешқандай қиыншылықтан сүрінбей өтуге болады.– Әңгімеңізге рахмет!

Күнсұлу Түрікпен: Күй мен жыр – қазақтың жүрегін жарып шыққан рухы

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz.</a> Жуырда азақстан Республикасы Мәдениет саласының үздігі, музыкант, «Әуезовтер» отбасылық ансамблінің мүшесі Арман Әуезовпен сұхбаттасқан болатынбыз.– Арман аға, әңгімемізді бастамас бұрын ең әуелі өзіңізбен жақынырақ танысып алсақ…– Мен 1966 жылы 28 қазанда Қазалы ауданы, Жаңақазалы поселкесінде дүниеге келдім, үйдің кенжесімін. 1973 жылы поселкедегі №87 сегіз жылдық мектепке қадам бастым. Мектеп қабырғасында жүрген мезгілде жанұялық ансамбль құрамында және аудандық халық ұлт аспаптар оркестрінде өнер көрсетіп жүрдім. Әрі қарай әңгіме барысында тоқталармыз. Шыны керек, бүгінде мәдениет саласынан қол үзгелі біршама уақыт өтті. Қазіргі таңда жеке кәсібіммен айналысып жатырмын.– Бұл салаға ең алғаш қалай келдіңіз?– Менің марқұм әкем Махамбет ең алғаш Қазалының оркестрін құрған кісі. Талай шәкірттерді тәрбиелеген. Бала күнімде жазғытұрым анам пешке нан салып, әкем жанында домбырамен күй тартып отыратын. Ұйқыда жатып нанның иісі мұрныңа келіп, домбыраның жағымды үні құлаққа естіліп, рахат күй кешетінбіз. Жастайымыздан әкеміздің түрлі аспапта ән салғанын көрген біздер қалай өзге салаға бет бұрамыз. Сүйікті әкемнің ықпалымен, осы салаға қадам бастым. Осылайша, 1977 жылы аудандық әуез мектебінде қобыз аспабы бойынша Ерпазыл Жүсіповтың сыныбында оқып, әуез мектебінде жүргенде аудандық, облыстық, республикалық байқауларға қатысып, жүлдегер атандым.– «Әуезовтер» ансамблінің облысқа ғана емес, республикаға танымал екенін білеміз. Жалпы өнер тобы қалай құрылды?– 1977 жылы бесінші сыныпта жүргенімде ауданға Қарақалпақ елінен қонақтар келді. Түн жарымда аудандағы мәдениет саласын басқарған Кеңес Асанбаев ағамыз бен мықты режиссер Жәдігер Тұрсынов екеуі әкеммен жолықты. Сондағысы, Қарақалпақтан келген қонақтардың құрметіне солардың әнін салуды бір білсе, Махамбет ағамыз біледі деп, суыт жүргендері екен. Менің әкем аштық уақытында қарақалпақтармен бірге сол жақта өмір сүрген. Бертін келе, елге оралған. Осылайша, бір түннің ішінде отбасылық ансамбль құрылып, ертесіне қарақалпақтық туыстарға өз әндерін шырқап берді. Міне, көпшілікке таныс отбасылық ансамбль осылай құрылды. Бүгінге дейін жеткен жетістіктері жетіп артылады.– Өзіңіз осы салада кімді үлгі тұттыңыз? Сол кездегі қазақ эстрадасында кімнің өнерін жоғары бағаладыңыз?– Ол кездегі бесінші сыныпта оқитын балаға тек әкесі ғана үлгі болды. Өзгелерге мән бермейтінбіз. Таңнан кешке дейін жанында болып, түрлі аспаптарды үйреніп алуға талпындық. Десек те, өсе келе Ахмет Жұбанов пен Нұрғиса Тілендиевті көріп өстік.– Жасыратыны жоқ бүгінде отбасылық ансамбльдер саны аз. Өнер ұжымы жайына тоқталып өтсеңіз…– Өнердің оңайы жоқ. Қиынның қиыны десек те болады. Мысалы, қара жұмыс жасайтындардың дене күші шаршайды да, жақсы тынығуға қолайлы болады. Ал, өнермен айналысқан адамның миына күш түсіп, жөнді демалуға уақыт табыла бермейді. Соның ішінде, отбасылық ансамбльдің жұмысы өте ауыр. Кез келген кезекті концертке бір адам ғана емес, барлығымыз бірдей шығып өнер көрсетеміз. Әрқайсысының өзіне жүктелген міндеті бар. Егер біреуі бір жерден қателессе, барлығына зияны тиеді де, қанша күн дайындық босқа кетеді. Сондықтан кеш бітемін дегенше өзіңе емес, жаныңдағы бауырларыңа жаның ашып, барлығы ойдағыдай өткенін тілеп тұрасың. Ол жолдағы көптеген қиындық пен қызықтар қатар өрбиді. Барлығына бас иіп, түңілген кезіміз болған емес. Әкем дүниеден өткен жылдары басымыз ыдырап, кейін әрі қарай Роман ағам жалғастырып әкетті.– Бүгінгі буынның өнерге деген қызығушылығы қандай? Ізіңізден ерген жастарды бақылап отырасыз ба?– Бала күнімізде «Boney.M», «ABBA», «Smokie» әндерін тыңдағанда әкеміз «мағынасы жоқ әндерге еліктеп жүрсіңдер» деп реніш білдіретін. Енді сол әндерді бүгінде естігенде мән мағынасы мол, қазіргі әндерден әлде қайда жақсы екен деп қаласыз. Сол секілді әр заманның өзіне тән ерекшелігі бар. Қазіргі жастарды кінәлаудан аулақпын, әрине. Дегенмен, бүгінгі өнер жолында жүрген жастар жеңіл дүниеге барғанды құп көреді. Өкініштісі, әннен мән, сөзден жан кетті. Ертедегі Шәмші әндерінің мықтылығы ол әлі күнге дейін сахнада шырқалып жүр. Ал, қазіргі әндердің сөзі мүлдем түсініксіз. Мағынасы жоқ. Жастардың өнерге деген қызығушылығы мол болса да, көпшілігі ақша мен атаққа жұмыс жасап кетті.– Сонда қазіргі композиторлар мен әншілердің осал тұсы қайсы?– Талғамы аз. Ізденіс жетіспейді. Ән шынайы ниетпен, көңілден шығып жатқан жоқ.– Осылайша әндердің деңгейі төмендеп кетуіне кім кінәлі?– Әншілердің бір қателігі мынада, мысалы қара нәсілділердің өздеріне тән «Джаз» деп аталатын жанрлары бар. Оны өзге ұлт өкілдері нақышына келтіріп шырқай алмайды. Грузиндерде бес адам бес дауысқа салып ән салады. Бұлардың өзіндік ерекшелігі бар. Француздар жай дауыспен шырқайды. Мұның барлығын әр ұлттың өкілдері ғана тыңдарман жүрегіне жеткізе алады. Ал, бүгінде біздегі кейбір әншілер барлығын шатастырып, солардың барлығын қазақ әндерінің арасына қосқысы келеді. Бұлай болмайды ғой.– Есте қалған, бастан өткерген оқиғаңызбен бөліссеңіз…– Қызық оқиғалардың көпшілігі бастан өтті. Барлығы бірдей есте қалмады. Соның ішінде ойға оралып отырғаны алғаш 1998 жылы Қазақстаннан жеті адам Лондонға барған болатынбыз. Мақсат – қазақтың түрлі салт-дәстүрімен таныстыру. Сол жақта бір-бірімізді жоғалтып, таппай қалғанбыз. Концерт басталуға жақындады. Санаулы уақыт қалғанда ғана сондағы күтіп алушылардың көмегімен қауыштық. Ал, сол екі арадағы болған жайттар сол кездің еншісінде қалды. Тағы айта кететіні, ұялы телефонды сол жақта алғаш көрдім. Таңғалғаным сонша, сасқанымнан «есейгендердің де, ойыншықпен ойнап жүргені несі?» дегенім есімде.– Ашық әңгімеңізге рахмет!

Арман Әуезов: Өнердің оңайы жоқ

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz.</a>&nbsp;&nbsp; Қaзaқтың ұлттық аспабы – дoмбыpaның мaңыздылығы epeкшe бағаланып, елімізде шiлдe айының aлғaшқы жeкceнбiсі «Ұлттық дoмбыpa күнi» болып белгіленді. Бүгін атаулы мерекеге орай аудан орталығындағы демалыс саябағында «Төгілсін ән-жыр бұлағы» атты мерекелік концерт өтті.<blockquote>Шараға қатысқан аудан әкімі Серік &nbsp;Сермағамбетов: - «Сіздерді ұлы мұрамызды ұлықтайтын – Ұлттық Домбыра күнімен шын жүректен құттықтаймын! Бұл мереке аз уақыт ішінде халық санасына тез сіңіп, ең бір айтулы күнге айналып шыға келді. Қос ішекті қара домбыраның үнінде Ұлы даланың тамыры терең тарихы мен сан ғасырлық шежіресі бар. Қазақтың бекзат болмысы мен асыл қасиеттері қашанда әнмен әрленіп, күймен көмкерілген. Халқымыздың төл өнерін төрімізден түспеген домбырасыз елестету мүмкін емес. &nbsp;Ғасырлар тоғысында мың өліп, мың тірілген қазақпен бірге қатпар-қатпар тарихпен, асу да асу кезеңмен бірге жасап келе жатқан домыбарның күй-толғауы, сыңғырлы сұлу ән-әуені құлағымыздан кетпесін! Ұлттық домбыра күні баршамызға құтты болсын!» - деп ізгі лебізін білдірді.&nbsp;</blockquote>Шара барысында ұлы өнерді кейінгі ұрпаққа ұлықтау мақсатында аянбай еңбек етіп жүрген бірнеше белігілі күйлердің авторы, асыл мұраның жанашыры, күйші-композитор Мұрат Сыдықов &nbsp;«Ақтан батыр» &nbsp;күйін нақышына келтіре орындаса, күйші-сазгер Жұмабай Жақып тартқан «Аралдың асау толқыны» күйіне көпшілік ерекше ілтипат білдірді.&nbsp;Сонымен бірге мерекелік шарада жыршы-термешілер домбыраны әуелеген әндеріне арқау етіп, жиналған қауымға ерекше әсер сыйлады.

Айдынды өлкеде домбыра күні аталып өтті

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz.</a>&nbsp; Ұлттық құндылығымыздың бірі де бірегейі – қасиетті қара домбыра. 2018 жылдан бастап шілде айының алғашқы жексенбісі – ұлттық домбыра күні болып күнтізбе бетінен орын алды. «Нағыз қазақ қазақ емес, нағыз қазақ – домбыра» деп ақын Қадыр Мырза Әлінің өлең жолдарында айтылғандай, домбыраның үнінде сайын даламыздың сан ғасырлық тарихы жатыр.Ұлтымыздың асқақ рухы, ағыл-тегіл пейілі осынау қос ішекті аспаптың көмейінен төгілген әсемқоңыр күйге, ән мен жырға арқау болып келеді. Жалпы домбыраның құдіреті туралы бала күнімізден есте қалған аңыз әңгімелер жетіп-артылады. Соның бірі – «Ақсақ құлан» күйі туралы хикаят.Бірде Жошы ханның ұлы аң аулауға шығып, үйірді бастап жүрген құланды жаралайды. Ызалы құлан аңшыға тап беріп, ханның ұлы сол жерде қаза болады. Бұл сұмдық хабарды ханға жеткізуге кімнің жүрегі дауаласын? Оның үстіне Жошы хан жаманат хабар әкелген жанның көмейіне қорғасын құямын деп жарлық еткен. Бірақ қалай дегенмен, қазаны ханға естірту керек. Сонда бір жігіт ханның алдына шарт жүгініп, домбырасын қолына алып, «Ақсақ құлан» күйін аңыратып тартып бергенде, аза бойы қаза болған хан «Тоқтат!» деп айқайлаған екен. Хан бәрін түсінеді, алайда қолдан келер шара бар ма?! Қайғы құшып, қаһарына мініп, әлгі домбыраның көмейіне қорғасын құйғызады. Иә, ел ішінде осы мазмұндас мысал әңгімелер жетіп-артылады.Біздің бүгінгі кейіпкеріміз Қорқыт ата атындағы Қызылорда университетінің «Дәстүрлі музыка өнері және хореография» кафедрасының аға оқытушысы, күйші, композитор, өнертану ғылымдарының кандидаты Гүлнар Ысқақова жастайынан жанына домбыраны серік еткен, сонымен қатар, осынау ұлттық өнерді терең тануға, ғылыми айналымға енгізілуіне зор еңбек сіңірген ұстаз. ҚР Халық артисі, атақты күйші Қаршыға Ахмедияровтан дәріс алған өнер иесін ұлттық домбыра күнімен құттықтай отырып, тақырып төңірегінде әңгімелескен едік.<blockquote>– Тарихымызды танимын десек, домбыраны айналып өте алмаймыз. Айталық, өз дәуірінде ақын-жыраулар, әйгілі күйшілер қара домбыраның қасиетімен елдің бірлігін, тұтастығын сақтай білді. Мәселен, жалынды жырларымен, асқақ күйлерімен жорықтарда жауынгерлердің рухын көтерсе, қарапайым тұрмыста ұлттық салт-дәстүр құндылығын талмай дәріптеген. Иә, алғашқыда авторлар немесе өзге орындаушылар арқылы жеткен &nbsp;күйлер бүгінде заман талабына сай оркестрдің орындауында кең қанат жайып, шарықтау биігіне көтерілді,– дейді ол.</blockquote>Айта кетейік, кейіпкеріміздің бойына қонған күйшілік, домбырашылық өнер атасы Ысқақтан, әкесі Исламбектен бері жалғасып келе жатыр. Осы орайда күйші, композитор Гүлнар Ысқақованың туындыларының да халықтың жүрегінен орын алуы қара домбыраның қасиетінде болса керек. Автордың «Сағыныш», «Көктем келді» деп аталатын күйлері бар. Ақын Ә.Тәжібаевтың сөзіне жазылған «Келші, сәулем» әні бүгінде үлкен сахналарда орындалып жүр. Жалпы Сыр бойы ақындарының сөзіне жазылған оннан астам әндері тыңдаушыларын тәнті етіп, риясыз ықыласына ие болды.<blockquote>– Әкем Исламбек Ысқақов есімі елге белгілі күйші. Оның күйлері өзіндік ерекше мазмұнымен әрі саздылығымен қарапайым тыңдарманның ғана емес, белгілі музыка мамандарының да назарын аударған. Өзі көп жыл ұстаздық ете жүріп, артына қалдырған отыз шақты күйі және жинақтаған дүниелері мыңдаған тиражбен жарыққа шығып, бүгінде оқу орындарында пайдаланылып жүр. Жас музыка зерттеушілері ол кісінің шығармашылығынан ғылыми жобалар қорғаған. Оның ішінде «Ұлытау» тобының орындауындағы «Күрішшілер биі» деп аталатын күйі бүкіл әлемге таралып, тыңдаушыларын тәнті етті. Кейін бұл күйге бейнеклип түсіріліп, заманауи тұрғыда жаңғыртылды десек болады. Сонымен қатар, күйшінің ел аузынан естіп, жинақтаған аңыз-әңгімелері де бір төбе. Жалпы ол кісінің Сыр бойы ғана емес, қазақ өнері мен ғылымын өркендетуге қосқан еңбегі зор. Әр жылдары арнайы концерттер, телехабарлар ұйымдастырылып, алтын қорға енгізілді. Осы тақырыптағы антологиялық жинақтардан орын алды. Сондай-ақ, жазушы Несібелі Рахметтің «Исламбек» атты кітабында күйшінің шығармашылығымен қатар, адами болмысы айқын көрініс тапқан.</blockquote>Әкемнің көзі тірісінде шаңырағымызға небір атақты адамдар, ақын-жазушылар, әнші-күйшілер келіп жататын. Сол кездерде әкем менің атымды атап, «өнер жолында осы қызыма көп үміт артамын» деп отыратын. Сондықтан әке аманатын орындауды алдыма мақсат етіп қойдым, – дейді Гүлнар Исламбекқызы.Өнертаушы ғалымның диссертациялық жұмысының тақырыбы «Сыр бойы қазақтарының күйшілік дәстүрі» деп аталды. Оның ішінде ортаңғы Сыр бойы күйлерінің негізінде Әлшекей Бектібайұлы, Құрақтың Досжаны, Исламбек Ысқақов сынды араларына елу жыл салып өмір сүрген күйшілердің мұралары жан-жақты талданды. Әсіресе, Сыр өңіріне тән қолтаңбалық ерекшеліктеріне назар аударылған. Бұдан бөлек, 50-ден астам ғылыми мақаласы бар. Ал 1994 жылы «Ой шақыру» тақырыбындағы оқу-әдістемелік құралы жарық көрген.Өнерге қанат қаққан жүздеген шәкіртінің жүрегіне жол тауып, білім биігіне жетелеген ұстаздың Сыр руханияты саласындағы қырық жылға жуық еңбегі өз деңгейінде бағаланды. Әріптестерінің сый-құрметіне бөленген жан. Айта кетейік, «Дәстүрлі музыка өнері және хореография» кафедрасында музыкалық-педагогикалық, орындаушылық шеберлік, шығармашылық, ғылыми-зерттеушілік, ақпараттық-музыкалық, мәдениет саласындағы менеджмент мамандарын дайындайды.Әңгіме барысында Гүлнар Исламбекқызынан ұлттық домбыра күнінің маңызы туралы сұраған едік:<blockquote>– Бұл – нағыз дер кезінде қабылданған шешім. Жасыратыны жоқ, қазіргі жаһандану кезеңінде ұлттық құндылығымызды көздің қарашығындай қорғай білмесек, қаптаған «шоу жобалардың» шаңында қалу қаупі бар. Сондықтан бұл мерекеге қазақтың әр отбасы, әрбір азаматы терең сүйіспеншілікпен әрі жауапкершілікпен қарағаны жөн. Ұзақ жылғы ұстаздық тәжірибемнен білетінімдей, қолына домбыра ұстаған бала тәрбиелі болады. Бойына жаман әдетті жуытпайды. Жан дүниесі сезімтал, сергек болып келеді. Осы ойымызды тұжырымдасақ, ұлттық аспабымыз – домбыра әр қазақтың төрінде тұруы тиіс, –дейді.</blockquote>Қасиетті домбыраны қолына алып, көңіл күйін шерте отырып, өткенге ой жіберіп, осынау сан ғасырдан жеткен қоңыр сазды бүгінгі ұрпақтың бойына сіңіруге аянбай еңбек етіп жүрген Гүлнар Ысқақовадай ғалым-ұстаздың болмысы әркез биік.&nbsp;

Гүлнар Ысқақова: Домбыра әр қазақтың төрінде тұруы тиіс

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz.</a> Ұлттық домбыра күніне орай қалалық мәдени және демалыс паркінде «Ұлттың үні - Домбыра» атты мерекелік шара өтті.Салтанатты шараға қала әкімінің орынбасары Жанмұрат Сейілов қатысып, қызылордалықтарды тәлім-тағылымы мол ерекше күнмен құттықтады.Содан соң бүкіл әлем мойындаған мәдени құндылыққа айналған ұлттық аспабымызды насихаттау, қалаға жақын орналасқан кент және ауылдық округтердегі мәдениет ошақтарының бәсекелестігін арттыру, ел ішінен талантты өнерпаздарды табу мақсатында ұйымдастырылған «Ел іші – өнер кеніші» байқауына қатысып, жүлдегер атанған мәдениет үйлері, жекелеген өнерпаздарға қала әкімінің арнайы алғыс хаты мен естелік сыйлықтарын табыс етті.Байқау қорытындысы бойынша, «Шабыт» номинациясымен – сазгер, Қараөзек ауылдық клубының директоры Айдос Байкенов, «Үздік қойылым» номинациясымен – Қарауылтөбе ауылдық клубы, «Үкілі үміт» номинациясымен – Ақсуат мәдениет үйінің «Дәстүрлі ән-жыр» үйірмесі, «Үздік би тобы» номинациясымен – Ақжарма мәдениет үйінің «Жұлдыз» би тобы, «Дарын» номинациясымен – Абай ауылдық мәдениет үйінен Ізбасар Акимов марапатталды.Сондай-ақ, дәстүрлі байқаудың жүлделі ІІІ орыны Абай ауылдық мәдениет үйіне бұйырса, Талсуат ауылдық клубы мен Белкөл кенті клубы ІІ орынды өзара бөлісті. І орынға – С.Майқанова &nbsp;атындағы мәдениет Үйі лайық деп танылса, бас жүлдені – Қызылжарма ауылдық мәдениет Үйі жеңіп алды.Мерекелік шарада аталмыш байқау аясында үздік өнер көрсеткен өнерпаздар ән мен жырдан шашу шашып, қала тұрғындарына тамаша әсер сыйлады.

Ұлттың үні - домбыра

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz.</a> Шілде айының алғашқы жексенбісі – Ұлттық домбыра күніне орай өңірде облыс әкімінің жүлдесіне арналған «Айтыс олимпиадасы» атты облыстық жыр бәйгесі өтуде. Жас буын өкілдері арасында алғаш рет өткізіліп жатқан жыр додасына жеті ауданнан барлығы 10 ақын қатысуда. Бүгін Өңірлік коммуникациялар қызметінің ұйымдастыруымен өткен көшпелі брифингте облыстық мәдениет және спорт басқармасының басшысы Мира Қазбекова БАҚ өкілдеріне Ұлттық домбыра күнінің маңыздылығын айтып, өңірдегі домбыра үйірмелерін жұмысына тоқталып өтті.<blockquote>«Қазақ халқының жан серігі, рухани азығы болып келген киелі домбыра күні аймағымызда кең көлемде атап өтіліп келеді. Биыл да атаулы күнге орай облыстың мәдениет ұйымдарында «Ұлы дала үні», «Қазағымның үнісің сен, домбыра», «Домбыра думан», «Домбыра – ғасырлар мұрасы», «Аңыз домбыра, абыз домбыра» атты танымдық іс-шаралар өткізіледі. Ал облыс мүзейлері мен кітапханаларда «Ел тірегі, ұлт мұрасы - домбыра», «Домбыра дастан, домбыра күй», «Ғасырлар пернесі», «Домбыра – қазақ халқының асыл мұрасы» атты &nbsp;көрмелер, музыкалық-өнер сағаттары ұйымдастырылмақшы. Бүгін міне, балаларды айтыс өнеріне баулу мақсатында облыс әкімінің жүлдесі үшін «Айтыс олимпиадасы» атты облыстық балалар және жасөспірімдер айтысы тұңғыш рет өткізіліп жатыр. Бұл игі шаралардың барлығы ұлттық домбырамызды құрметтеуге, жас ұрпақты рухани тұрғыда дамытуға арналады. Сонымен қатар 30 маусым күні А.Тоқмағамбетов атындағы мәдениет үйінде Құрманғазы Сағырбайұлың 200 жылдығына &nbsp;және &nbsp;Ұлттық домбыра күніне арналған «Күй мен күйші» атты халық аспаптар оркестрі күйші-концертмейстерлерінің &nbsp;республикалық фестивалі, &nbsp;1 шілде күні Тұңғыш Президент саябағында &nbsp;«Күмбірле, қоңыр домбыра!» атты гала-концерт өтеді. Барлықтарыңызды ұлттық домбырамызды қастерлейтін тағылымы мол шараларға қатысуға шақырамын!, - деді басқарма басшысы Мира Жомартқызы.</blockquote>Айта кетейік, облыстағы мәдениет үйлері мен клубтарында 100 домбыра үйірмесі жұмыс істеуде. Оған мыңнан астам бала қатысып, шығармашылығын шыңдауда. Ал мемлекеттік тапсырыс аясында ашылған 125 домбыра үйірмесінде екі мыңнан астам жасөспірім қамтылған.&nbsp;

Қызылордада алғаш рет «Айтыс олимпиадасы» атты облыстық жыр додасы өтуде

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz.</a> Ата-бабалардың өшпес рухына тағзым ету, құран бағыштау бүгінгі ұрпақтың абыройлы борышы. Соған сәйкес бүгін &nbsp;Бірлік ауылдық округінде Жолшара баба ұрпақтары жиылып, ас берді.&nbsp;Тағылымы мол игі шараға Өзбекстан, Қырғызстан, Ресей мемлекеттерінен және Алматы, Қарағанды, Орал, Маңғыстау, Шымкент, Қызылорда облысы мен аудандардан баба ұрпақтары ат басын бұрды.&nbsp;Ауқымды жиында аудан әкімі Мұхтар Оразбаев сөз алып, Жолшара баба ұрпақтарына жылы лебізін жеткізді.&nbsp;<blockquote>«Қазақ халқы қашанда өткенге салауат айтып болашаққа аманат жүгін қалдырған. Сондықтан да бабаларын ардақтап, ұлыларын ұлықтай білген. Яғни, ата-бабасының еткен еңбегін елге дәріптеу бүгінгі буынның азаматтық парызы болмақ. Бүгін Жолшара баба ұрпақтары дүйім елді жинап, қазақы дәстүрмен баба рухына арнап ас беріп жатыр. Құрметті қатысушылар ата-бабаларымыз “Өлі разы болмай тірі байымас” деп бекер айтпаған. Бүгінгі беріліп жатқан ас қабыл болсын! Баршамызды баба әруағы желеп-жебеп жүрсін», – деген аудан басшысы Бірлік ауылындағы игі іске ұйытқы болған бірқатар азаматтарға аудан әкімінің Алғыс хатын табыстады.&nbsp;</blockquote>Мұнан соң еліміздің түкпір-түкпірінен келген бабаның жыршы-термеші ұрпақтары кезек-кезегімен сахна төріне көтеріліп, өнерлерін тарту етті.&nbsp;Қайырымдылық, мәдени, спорттық іс-шаралар ұйымдастырылған мұнда қонақтар палуандардың күресіне айрықша мән берді. Олар бөзкілемде белдескен батырларды жігерлендіріп, қошемет көрсетті. Сонымен қатар, қол күрес, қой және гір көтеру сынды сайыстарды тамашалап, ерекше көңіл-күйге бөленді.

Баба рухын ұлықтау – ұрпақ парызы

Сатира жанрының саңлағы

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz.</a>&nbsp; Қазалы ауданының мәдениет саласында Әуезовтер отбасылық ансамблінің орны ерекше. Аға мен інінің, әпке мен сіңлінің, абысындардың&nbsp; сызат түспеген сыйластығын, бір-біріне деген ерекше ілтипатын да осы отбасынан кезіктіруге болады. Домбыра мен қобызды, сазсырнай мен түрлі ұлттық аспаптарды меңгерген отбасылық ансамбльдің құрылғанына биыл 45 жыл толып отыр.Жалпы Әуезовтер ансамблін айтқанда оның негізін қалаған марқұм Махамбет Әуезов ойға оралады.Мәдениет саласының майталманы Махамбет Әуезов Сарыкөл ауылында дүниеге келген. Ашаршылық, қуғын-сүргін кезінде әкесі Әуез Қарақалпақстанның Тақтакөпір ауданына көшеді. Ержеткен Махамбет Нөкіс қаласындағы педагогикалық институттың тарих-филология факультетіне түседі. Жоғары оқу орнында жүріп, Мәскеудегі Чайковский атындағы мемлекеттік консерватория түлегі Александр Павлович Закаринкодан қосымша дәріс алған. Сонан соң Тақтакөпір ауданында орта мектепте ұстаздық етеді.«Туған жерге туыңды тік!» деген тәмсілді берік ұстанған ол араға біршама уақыт салып, 1957 жылы елге оралды. Қазалы ауданы Лақалы елді мекенінде сегізжылдық мектепте сурет, сызу және музыка пәндерінен сабақ берді. Өмірінің соңына дейін №87 орта мектепте мұғалім болды.Ауданның мәдениеті мен өнеріне белсенді араласып, скрипка, домбыра тартып, халыққа таныла бастады. Сегіз оқушыдан скрипкашылар ансамблін құрып, облыста бірінші орын алды.1967-1969 жылдары Қазалы ауданының ұлт аспаптары оркестрін басқарып, бірнеше мәрте жүлдегер атанған.Жары Жеңіс екеуі 3 қыз, 4 ұл тәрбиелеп өсіріп, олардың әрқайсысын музыкаға баулиды, 1975 жылы отбасылық ансамбль құрып, халық арасында құрметке ие бола бастады. Облыста, республикада отбасылық ансамбльдердің байқауларына қатысып, бірнеше рет лауреат атанды.Биыл осы ансамбльдің құрылғанына 45 жыл толуына орай Қазалы ауданындағы Р.Бағланова атындағы мәдениет орталығында күйші, қобызшы, музыкант Махамбет және Романқұл Әуезовтер атындағы «Қастерлеп жүрсін өнеріңді ұрпағың» атты республикалық дәстүрлі отбасылық ансамбльдер байқауы өтті.Байқауға Тараз, Атырау, Ақтөбе қалалары мен Арал, Шиелі, Сырдария аудандарынан келген халықтық отбасылық ансамбльдер қатысты.Келген қонақтар ең алдымен көрмемен танысты. Мұнан соң байқаудың ашылу салтанаты өтіп, көпшілікке қатысушы ансамбльдер таныстырылды. Басқосуды аудан әкімінің орынбасары Күнтілес Назымбеков ашып, қатысушыларға сәттілік тіледі.<blockquote>– Өздеріңізге мәлім, Сыр өңірі – таланттылар мен өнерлілерге бай өлке. Ел арасында «Жыр елі» аталып кеткен мекеннен талай шайырлар мен жыр дүлдүлдері түлеп ұшты.Қазалы ауданы мәдениетінің тарихы да салмақты. Осы қасиетті топырақта дүниеге келген өнерлі жандардың арасында күйші, қобызшы Махамбет және Романқұл Әуезовтердің шоқтығы биік. Киелі өнерді дәріптеп, қастерлей білген Әуезовтер отбасы – ауданымыздың мақтанышы.Бүгінде ата мұрасын өнерлі ұл-қыздары жалғастырып келеді. Отбасылық ансамбль әлі күнге дейін халыққа қызмет етуде. Оның құрамы әулеттегі өнерлі немерелермен толыққан.Төл өнердің дамуына үлес қосатын осындай отбасыларды насихаттау, олардың қатарын көбейту, ансамбльдер арасындағы шығармашылық байланысты дамыту мақсатында бүгінгідей ерекше байқау ұйымдастырылып отыр.Айтулы күні өңіріміздің мәдениеті мен өнерін өркендетудегі қызметтеріңіз үшін сіздерге шынайы алғысымды білдіремін.Ел мәдениетінің одан әрі гүлденуіне, өнеріміздің асқақтауына қызмет етіп, халқымызды шығармашылық табыстарыңызбен қуанта беріңіздер, – деді ол.</blockquote>Сонымен қатар Әуезовтер отбасына облыс әкімінің орынбасары Н.Сақтағановтың, аудан әкімі М.Оразбаевтың құттықтауын табыстады.Бұдан кейін көпшілік «Өнерімен өркендеген әулет» атты кітаптың тұсаукесерінің куәгері болып, ансамбльдердің өнерін тамашалады.Дарынды отбасылардың өнеріне Мәдениет саласының үздігі, күйші-қобызшы Арман Әуез, Мәдениет қайраткері Сәукен Әліш, Қазанғап атындағы жоғары музыкалық колледжінің оқытушысы Төлеген Каденов, Шымкент саз колледжінің ұстазы Космонавт Аюбаев және білім саласының ардагері, «Атамұра» халықтық ардагерлер ансамблінің сүйемелдеушісі, дирижер, қобызшы Ерпазыл Жүсіп қазылық етті.

Өнерді өркендеткен отбасы

<a href="https://kyzylorda-news.kz/ru">Kyzylorda-news.kz.</a> Қобыз десе есімізге Қорқыт баба түседі. Қуыс шанақ аспапты қара жердей күңірентіп, бозінгендей боздатып отырған абыздың көз алдымызда тұра қалатыны бар. Сол үшін болар барлық ыспалы аспаптардың атасы саналатын қобызды ежелгі түркі-монғол &nbsp;ұлыстары «хор хуур» деп те атапты. Осыған қарап ғалымдар «хор құт», яғни, қобыздың арғы мәні «қобыз құт» деген біріккен сөзден шыққан болар деген болжам айтады. Біз бүгін осындай әлемдегі ең көне аспаптың тілін тапқан жас қобызшы Тоқтар Ағыраев жайлы жазуды жөн көрдік. &nbsp;Тоқтар − әке жолын жалғаған ұл. Арқа әндері десе жаны қалмайтын &nbsp;дәстүрлі әнші Ермекбай Ағырай баласының да өнерге жақын өскенін қалапты. Содан болар жас қобызшы әкесінің жанында жүріп, талай күйді құлағына сіңіріп, бүгінде өзі де ұлттық өнерді халық арасында насихаттап жүр.<blockquote>− Ең алғаш үйренген аспабым − домбыра. Бала күнімде домбыра тартуды да әкем үйретті. Кейін өнер саласында қызмет етемін деген шешіммен Қазанғап атындағы музыкалық колледжге оқуға тапсырдым. Ал қобызды колледж қабырғасында жүріп Бақыт Кәрібаевадан үйрендім. &nbsp;Ол − талай &nbsp;шәкіртті өнер додасына қосқан білікті ұстаз, − дейді Т.Ағыраев.</blockquote>Тоқтар колледжегі оқуын сәтті тәмамдаған соң, білімін Астанадағы Қазақ Ұлттық Өнер университетінде жалғастырады. Сол уақытта Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, қобызшы, зерттеуші ғалым, композитор Әлқуат Қазақбаев жас өнер иесіне қобыздың қыр-сырын үйреткен екен.&nbsp;<blockquote>− Бала күнімде әкем дәстүрлі ән-жыр жинақталған үн таспаны қосып қоятын. Әрі өзі де жырды жиі айтатын болған соң, біз де ұлттық ән мен күйге қызығып өстік. Сондықтан өнер жолына келуімді әке тәрбиесімен байланыстырамын.Ең алғаш «Қорқыт сарыны» күйін тартқаным есімде. Қобыз десе, Қорқыт ата жайлы аңыздардың ойға оралатыны рас. Сол үшін көпшілік қобызды қасиетті санап, одан әлдебір ғажайыпты іздейтіні бар. Бірақ мен қобызды қолға алғанда ешқандай тылсым дүние болған емес. Ғалым Әуелбек Қоңыратбаевтың еңбегінде: «Қорқыт &nbsp;сарынын» ойнағанда күйші өзінің ата-бабасын еске түсіреді, өткен замандағы ерлік дәуірді асқақтата толғай, келешекке, ізгілікке үндейді» деп жазған. Менде дәл сол күйді кешемін, − дейді жас қобызшы.</blockquote>Ғалымдар шанақты аспаппен тартылған төл шығармалардың сақталмағанын, сол үшін күй қорының аз екенін айтады. Бұл пікірді Тоқтар Ермекбайұлы да жоққа шығармайды.&nbsp;<blockquote>− Қобыз арқылы ойналатын күйлер көп емес. Оқу қабырғасында жүрген кезімде қобыздағы күйдің барлығын қамтып, үйрендім. Күйдің қай-қайсысын алсам да, бәрі жаныма жақын.Қобыз күйлерінің кеңінен таралған уақыты, күйдің алтын ғасыры саналатын ХІХ ғасыр екенін білесіздер. Осы ғасырда өмір сүрген Қорқыт атадан кейінгі әйгілі қобызшы Ықылас Дүкенұлының «Шыңырау» &nbsp;деген күйі бар. Сіздерге сол күйдің қысқаша тарихын айтып берейін. Себебі тыңдаушы күйді құлақ құрышын қандыра тыңдағынымен, кей сәттерде мағынасын түсінбай жатады. Ал шын мәнінде әр күйдің өзіндік тарихы бар. «Шыңырау» күйін бізге &nbsp;жеткізіп, тарихын баяндаушы − Дәулет Мықтыбаев ағамыз.Бірде Ықылас атамыз жолаушылап келе жатып, астындағы атын шалдырып алмақшы болады. Сол үшін бір түп ағаштың қасына аялдайды. Дәл сол мезетте ағаштың түбінде шыдамсыздана ұшып жүрген құсты, бұтадағы ұяда тағат таппай шырылдаған балапандарын көреді. Сөйтсе ұяға қарай бір жылан жылжып барады екен. Күйші орнынан жалма-жан атып тұрып, жыланды өлтіреді де, суға ағызып жібереді. Осы көріністен соң Ықылас атамыз «Озбырдың аты озбыр, әлсізді жұтып қойғысы келеді. Осы көргенімді қобыздың үнімен кейінгіге айтып кетейін. Озбырлардың қара ниет әрекеті қашанда халықтың есінде болып, қауіптен сақтана жүрсін» деген оймен «Шыңырау» күйін шығар екен, − дейді Т.Ермекбайұлы.</blockquote>Скрипканың арғы атасы саналатын қобыздың Сыр халқы үшін орны ерекше. Күй өнерін серік еткен Тоқтар да қобызға деген құрмет пен жауапкершіліктің жоғары болу керегін айтады: &nbsp; − Аймағымызда күй өнеріне жыл сайын қолдау көрсетіліп, насихатталып келеді. Әрі жастардың да бұл аспапқа деген қызығушылығы &nbsp;жоғары. Алда өнерімді елге танытсам деген жоспарым бар, Алла қаласа соның бәрін іске асыруға тоқтаусыз еңбек ету қажет, − дейді жас өнер иесі.

Көне аспаптың тілін тапқан қызылордалық жас қобызшы

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz.</a>&nbsp; Бұл &nbsp;жолғы &nbsp;Қоғалыкөл ауылына арналған сапарымыз ерекше болды. Негізінен, дара тұлғаларды тудырған киелі мекеннің жанынан орта ғасырлық Қышқаланың орны табылғандығын естігенімізбен, көзімізбен көрмеген едік. Осы жолы сәті түсіп, Мадияр Елеуов жетекшілік ететін экспедиция жұмысымен танысқан болатынбыз.&nbsp;«2023 орта ғасырлық Қышқала (Баршынкент) жаңа зерттеулер жүргізілген қазба жұмыстары» тақырыбындағы дала семинарына облыстық мәдениет және спорт басқармасының басшысы Мира Қазбекова, облыстық тарихи-өлкетану музейінің директоры Сапар Көзейбаев, облыстық тарихи және мәдени ескерткіштерді қорғау жөніндегі мекеме басшысы Ерғазы Алданазаров, аудандық мәдениет және спорт бөлімі басшысының міндетін атқарушысы Жеңісбек Төрәлиев, аудандық тарихи-өлкетану музейінің директоры Салтанат Қуандықова, жергілікті тарихшылар мен өлкетанушылар қатысты.&nbsp;Қоғалыкөл ауылындағы ортағасырлық қаланы зерттеу жұмыстары осыдан 5 жыл бұрын басталған. Аталған елді мекеннен 2 шақырым қашықтықта орналасқан Баршынкент қаласының орны бар екен. Өз кезегінде &nbsp;дала семинарының жұмысына қаныққан облыстық мәдениет және спорт басқармасының басшысы Мира Қазбекова өз пікірін білдірді еді.<blockquote>– Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Түркістанда өткен Ұлттық құрылтайда «Тарихи танымды кеңейтуге зор үлес қосатын тағы бір маңызды сала – археология» деген болатын. Біздің мәдениет саласының негізгі бөлшегі, расымен, археология саласы болып табылады. Айрықша ұқыптылық пен зердені қажет ететін бағыт бойынша аймағымызда серпілісті жұмыстар атқарылуда. Оған дәлел – &nbsp;Қоғалыкөл ауылы маңындағы ортағасырлық Қышқала қалашығында жүргізіліп жатқан археологиялық қазба жұмыстары. Онда ХІІІ-ХV ғасырлармен мерзімделетін ортағасырлық Қышқала қалашығына республикалық бюджет есебінен ҚР Ғылым және жоғары білім министрлігінің 2021-2023 жылдарға арналған гранттық қаржыландыруы бойынша «Ортағасырлық Қышқала (Баршынкент): Алтын орда дәуіріндегі қалалық мәдениет контексінде» атты жобасы аясында жүргізілуде. Қазба жұмыстарын елімізге белгілі археолог, профессор Мадияр Елеуовтің жетекшілігімен Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті атқаруда. Биыл аталған археологиялық жұмыстардың нақты бір нәтижесі ретінде, археолог ғалымдардың ғылыми негіздемелеріне сәйкес, аймақ басшысының қолдауымен, облыстық бюджет қаржысы есебінен «Шірік Рабат алтын адамы» және «Сығанақ ханшайымы» реконструкциясы жасалады. Бұл Сыр өңіріндегі тарихи қорымдарды зерделеудің нәтижесінде Сыр қойнауының Алтын Адамы көрме төріне көтеріледі деген сөз. Бұл –биылдың ең ауқымды жаңалығы болмақ. Тарихымыз бен мәдени мұраларымыздың қорықшыларына айналған археологтарға сәттілік тілейміз, – деді басқарма басшысы.&nbsp;</blockquote>Расында, археолог мамандарының жұмысы өлшеусіз. Тынымсыз еңбектің арқасында көптеген ортағасырлық тарихы бар құнды жәдігерлерді табу үстінде. Тарихшылар ою-өрнегі бар ерекше шыны бұйымдарын көрсетті. Аталған бұйымның қалдықтары киіз үйге ұқсас келеді. Оның негізгі түбірі Франция елінен табылған. Бүгінде «Рух» деп аталатын бұйым АҚШ-тағы &nbsp;музейде сақталған. Осы кезеңге келетін шынылар, монеталар &nbsp;қышқаладан көптеп табылуда.&nbsp;<blockquote>– Біз маусым айының басында келдік. Бір айға жуық уақыт қазба жұмыстарын жүргіземіз. Экспедиция құрамында &nbsp;Ә.Марғұлан атындағы археология институтының жетекші ғылыми қызметкері Д.Тәлеев, Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлтық университетінің докторанттары А.Молдахмет, И.Құрманиязов, ҚР Ұлттық музейінің қызметкері М.Жүсіпназар, студент Ш.Қалыбай, Евразия ұлттық университетінің докторанты С.Есен секілді кәсіби мамандар бар. Экспедиция барысында сала мамандары жүйелі түрде жұмыс жасауда. Біз бұл жерді Баршынкент атауымыздың себебі жоқ емес. Осы жерден табылған шыны ыдыстардан қала атауы көптеп жазылғандығы кездесуде. Сіздер танысып отырған орын алтыншы қазба болып табылады. 2019 жылдан бері зерттеу жүргізіліп келе жатқан қазба орны алғашқыда 10х10 өлшемде қазылса, биыл құрылыстың қандай мақсатта салынғанын анықтау мақсатында 20х20 көлемде қазу жұмысы жүргізілуде. Аталған орынның қонақ үй немесе тұрғын үй кешеніне ұқсастығы жорамалдануда. Жалпы, қышқалада 11 қазба жұмысы жүргізілген. Барлық қазба орны өз міндеттерін орындаған болып табылады. Осы уақытқа дейін 3 кесене, 1 жерлеу орны, 1 сегіз қырлы құрылыс, 2 тұрғын үй кешені, 1 старификалық тесік табылды, – дейді тарихшы М.Елеуов.&nbsp;</blockquote>Біз дала семинарында бірнеше құдық табылғандығын байқаған едік. Сонымен бірге үнемі ескерусіз қалатын оқиғаға тап болдық. Анығын айтқанда, қара археологиямен айналысатын қос азамат құрықталды. Сала мамандары мұндай жағдай жиі кездесетіндігін алға тартады. &nbsp;&nbsp; Өз кезегінде &nbsp;аудандық мәдениет және спорт бөлімі басшысының міндетін атқарушысы Жеңісбек Төрәлиев қышқала жөнінде өз ойларын ортаға салды.&nbsp;<blockquote>– Біздің Сыр өңірі қасиетті мекен ретінде саналады. Қышқаланың орны 5 жылдан бері зерттеліп келе жатқанына бек қуаныштымыз. Жыл сайын дала семинарына қатысып, мәдени, рухани, тарихи жәдігерлерге қанығамыз. Сан сағырлық тарихы бар құнды дүниелер – халықтың қазынасы. Біз құндылығы жойылмайтын жәдігерлердің көзіміздің қарашығындай сақтауымыз керек. Дала семинары барысында Мәдияр Елеуов бастаған экспедиция мүшелерінің табанды еңбегін көрдік. Ерте ғасырлық көне ешкерткіштердің тарихын зерттеп, кейбірін әлем елдерінде кездесетіндігін &nbsp;анықтаған. Негізінен, «2023 орта ғасырлық Қышқала (Баршынкент) жаңа зерттеулер жүргізілген қазба жұмыстары» тақырыбындағы дала семинарының келер ұрпаққа берері мол. Біз аудан мәдениеті мен тарихынан ерекше орын алатын қышқаланың орны толықтай зерттелуін қалаймыз, – деді аудандық мәдениет және спорт бөлімі басшысының міндетін атқарушысы Жеңісбек Төрәлиев. &nbsp;&nbsp;</blockquote>Бұл ретте, &nbsp;аудандық тарихи-өлкетану музейінің директоры Салтанат Қуандықова да, қышқалада 5 жы бойы атқарылып келе жатқан жұмыстарға тоқталды.&nbsp;Сыр өңіріндегі Қышқала қалашығы – ерекше сәулет ескерткіштерінің бірі саналады. Негізінен, XIII-ХV ғғ. өмір сүрген қала орны 1243 жылдан бері Қышқала аталып келеді. Қышқала аталуының себебі – қала құрылысы күйдірілген қыштан құрылған. Ол – Қызылорда облысының Қоғалыкөл ауылының маңында 3 шақырымға жуықтайтын жерде орналасқан. Жалпы аумағы 40-50 шақырымды құрайды. 2018 жылдан бастап тарих ғылымдарының докторы Мадияр Елеуовтың жетекшілігімен «Қызылорда облысы Сырдария ауданындағы Қышқала қалашығына археологиялық зерттеу жұмыстарын жүргізу қызметі» тақырыбы бойынша археологиялық зерттеу жұмыстары тұрақты түрде жүргізіліп келеді. Экспедицияға археологтар, жас ғалымдар және жергілікті ауыл тұрғындары тартылған. Сонымен қатар аудандық тарихи-өлкетану музейінің қызметкерлері қазба барысымен танысып, қатысуда. Экспедиция барысында қабырғасы ою-өрнекпен көмкерілген, бедерленген қыш кесектер, глазурленген күмбездің сынықтары түрлі-түсті мозайкалар, керамикалық қыш ыдыстардың сынықтары және зергерлік бұйымдар табылды. Жыл сайын Қышқала қалашығынан табылған жәдігерлер музей қорына қабылданып, аудан халқына таныстырылып келеді.&nbsp;

Қазақстан және Қызылорда облысының жаңалықтары: Мәдениет