<a href="https://kyzylorda-news.kz/ru">Kyzylorda-news.kz.</a> Жарты ғасырға жуық Қазалы ауданында өнері мен мәдениетіне қызмет еткен жандардың бірі – музыка әрлеуші, сазгер Әбілхайыр Ибрайымов. Ол ауданда алғаш рет эстрада ансамблін ұйымдастырушы. Бүгінде зейнеткерлік демалысқа шықса да өнерден қол үзбей, ізінен ерген жас буынға білгенін үйретуден жалыққан емес. Өнерге өмірін арнаған Әбілхайыр Дайрабайұлы бастаған Ибрайымовтар отбасылық ансамблі туралы да Қазалы халқы жақсы біледі.Әбілхайыр Ибрайымов сонау 1970-1980 жылдары ауданда алғаш құрылған эстрадалық ансамбльдердің негізін қалады. Сол кездегі «Қазалы» және «Эрик» ансамбльдерін көпшілік сүйсіне тыңдады. Ансамбльде орындалатын әрбір музыкалық туынды эстрадалық музыка мәдениетіне сай өңделіп, көркемделіп көрермен назарына ұсынылды. Қызығы мен қиындығы мол өнер саласында толассыз еңбек ете жүріп, сазгерлікпен де айналысты. Оның шығармалары мен әндері республикалық, облыстық деңгейде орындалып келеді. Бұдан бірнеше жыл бұрын Әбілхайыр Ибрайымовтың ұйытқы болуымен ұйымдастырылған «Ретро-ән» фестивалі, «Қазалы дауысы» вокалды топтар конкурсы бүгінде жыл сайын дәстүрлі түрде өтеді. 1956 жылы Қазалы қаласында дүниеге келген Әбілхайыр Дайрабайұлы алғаш еңбек жолын аудандық мәдениет бөлімі жанындағы автоклубтың киномеханигі болып бастады. Қызылорда музыкалық училищесінде оқып жүріп, «Құрылыс тресі» клубында көркемдік жетекші, облыстық филармонияда «Сыр самалы» ВИА құрамында музыка сүймелдеушісі болды. Ол әр жылдары Қазалы қалалық музыка мектебінің оқу ісі жөніндегі орынбасары, аудандық мәдениет үйінің көркемдік жетекшісі, Сырдария аудандық мәдениет үйінің музыка жетекшісі, Қазалы қалалық мәдениет үйінде аға әдіскер, кейін директоры қызметін атқарды. Қазалы аудандық «Мырза» атындағы халық оркестрі, «Қорқыт сазы» фольклорлық этнографиялық ансамблінің тұрақты мүшесі. Өнердің өрістеуіне өлшеусіз үлес қосқан Әбілхайыр Дайрабайұлы республикалық, облыстық, аудандық деңгейдегі марапаттауларды иеленіп, алғыс арқалады. «ҚР Тәуелсіздігіне – 25 жыл» мерекелік медалінің иегері. Қазіргі кезде Қазалы қалалық мәдениет үйінің көркемдік жетекшісі. Жары Гүлнәр Төлегеновамен бірге ұл-қызынан өрбіген немерелердің қызығына сүйсінген ата мен әже атанып отыр.Ел құлағында есімі, жүрегінде әндері жатталып қалған Ибрайымовтар отбасылық ансамблі туралы айтпай кету мүмкін емес. Әке-шешесінің тұңғышы Әбілхайыр Дайрабайұлынан өнер жолына қалай келгені туралы сұрағанымызда: «Бала күнімде нағашы ағам Қуандық Тасмамбетов гитара тартуды үйретіп, өнерге келуіме көп септігін тигізді. Музыкалық аспаптарда шебер ойнайтын нағашыма тәнті болдым. Бойымдағы талантты танып, өнерді жаныма серік етуім де сол кісінің арқасы, – дейді.Біз бүгін әңгімеге арқау етіп отырған жанның анасы Пікірия он баланы дүниеге әкелген Батыр ана. Әбілхайырдың ізіне ерген бауырлары да музыка әлемінің сиқырлы сырына еніп, өнер жолында өз қолтаңбаларын қалдыруда. Нағашысы Қуандықтың ұлы Ербол Нұр-Сұлтан қаласында «Формат» тобының бас гитарисі.Киелі өнердің көшін жалғаған інілері Әділхан Ибрайымов Қазалы аудандық Қорқыт ата атындағы балалар музыка мектебінде мұғалім, Талғат Ибрайымов Байқоңырда әскери оркестрдің мүшесі, сондағы музыка мектебінің мұғалімі. Ерік Әбілхайырұлы Байқоңыр қалалық мәдениет үйінде еңбек етеді, ол да әскери оркестрге мүше. Айдана Ерікқызы Қазақстаннан бөлек шет елдердің сахнасында өнер көрсетіп, жүлделі жеңістерімен қуантуда. Ол Санкт-Петербург қаласында өткен V халықаралық фестиваль конкурсында «Новые перспективы» байқауының Гран-при жеңімпазы. «Рауан» республикалық фестивалінің бас жүлдегері. Қазір Қызылорда қаласындағы Қазанғап атындағы музыкалық училищенің студенті. Әбілхайыр Дайрабайұлының жиендері де өнерден құр алақан емес. Нұрсұлтан Қорқыт ата атындағы балалар музыка мектебінде саксафонның қыр-сырын үйретсе, Бағлан Байқоңырдағы әскери ансамбльде өнер көрсетеді. Ол гавой аспабының шебері.<blockquote>– Ибрайымовтар отбасылық ансамблінің кез келген мүшесі кәсіби музыкант. Олар түрлі музыкалық аспаптарда ойнайды. Жұмыс барысымен әрқайсысы әр жерде жүргенімен басымыз құрала қалса, отырған жерді думанға айналдырамыз. Қанмен келген қасиетті өнердің құнын бағалай білетін бауырларымның әрбірі қазақ өнерінің өрістеуіне үлес қосуда. Бұл мен және отбасымыз үшін үлкен қуаныш, – дейді Әбілхайыр Дайрабайұлы.</blockquote>

Әбілхайыр Ибрайымов: Ансамбльдің кез келген мүшесі кәсіби музыкант

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz.</a>&nbsp;Шежірелі Шиелі дегенде ойға оралатын бірінші адам ақын Нартай Бегежанов секілді. Әншілігі мен ақындығы арқасында елді аузына қаратқан Нартай бабамыз туған жерінің ғана емес, тұтас елінің даңқын асқақтатты. Ізгінің ізі, көненің көзі, Нартайдың мұраларын насихаттаушы бір адам болса ол жырау, сазгер – Құрманбек Бекпейісов.Сырдың жыр керуенінің алдында жүретін аяулы аға, ақжүрек азамат. 1965 жылдың 10-шы тамызында Шиелі ауданы, Ботабай ауылында дүниеге келген. 15 жасынан бала жырау атанып, сырдың мақам саздарымен, жыр термелерін елге насихаттап, Нартай мұрасын бүгінгі ұрпаққа жеткізген ерекше дарын иесі. Сондай-ақ, 2013 жылдан бас¬тап «Шиелі аудандық мәдениет және тілдерді дамыту» бөліміне қарасты «Нартай» өнер мектебін ашып, оның дамуына, өсіп-өркендеуіне сүбелі үлес қосты. Көптеген әндердің сөзін де, әнін де өзі жазып, артына мол мұра қалдыра білді. Біреу білсе, біреу білмес, ақын Мейірбек Сұлтанханның алғашқы ұстазы. Сөз саптауына, мақаммен дауыс үйлесіміне үлкен көңіл бөліп, биік белестерді бағындыруына зор үлес қосты. Бастауыш сыныптың баласының бабын тауып, тұлпарды тай күнінен танып, топқа салған да осы Құрекең. М.Сұлтанханның үлкен сахналарда Нартай мақамымен айтысып жүруіне ықпалын тигізген де Құрманбек Бекпейісов болатын. Ол әңгімені әріден толғағанда, талай ақын домбырасын тас¬тап, қашып кетердей еді.Қайбір жылы Қызылорда облыстық филармониясы Португалия мемлекетіне барып концерт беріп қайтты. Бірақ, сыр өнерпаздары жолға шыққан сапар сапында Қ.Бекпейісов болмай қалады. Сонда да Құрекең өз қаржысына билет алып, облыстың өнерпаздарына ілесіп, шет елге шығады. Бірақ, өкінішке орай, концерттік бағдарламаның тізімінде ол жоқ. Филармония алып барған әндері Португалия халқына өтпей, өнерпаздар әбден сасады. Сол уақытта Құрекең сырнайын қолына алып сахнаға шығып, ақын Нартайдың «Сырнайым» деп басталатын әніне салып, тікесінен тік тұрып, сырнайының бір шеті жерге түскенше дауысын созып, көрермендерді тәнті еткен. Португалия халқы орындарынан тұрып қошемет білдіріп, орындаушылық шеберлігіне тамсанған.Сыр елі сүлейлердің мекені десек, олардың соңғы тұяғы Құрманбек Сейтахметұлы еді. Әуелетіп әнге салғанда, өнерді түсінетін кез келген жан, атты болса тоқтап, жаяу болса отырып тыңдайтындай шебер орындайтын. Есте сақтау қабілеті де ерекше. Нартайдың, Арзулланың айтыс¬та айтқан сөздерін мәнін бұзбай, сөзбе-сөз талай айтып берген болатын. Құрекеңнің тағы бір қыры астарлы әзілдің шебері еді. Жан жолдасы ақын Кенжебай Жүсіповпен әңгімелері, ойындары бүкіл республика көлемінде аңыздай айтылып жүр. Өнердің айналасында жүрген көзі ашық азаматтар кейбір әңгімелерін жаттап та алған. Ердің басын алтын қылатын – әйел. Нағыз осы заманның серісі Құрекеңнің биік дәрежеге жетуі, әуелі құдай, содан соң, жары Ырыскүл Бәтишеваның еңбегі. Өнер адамы кейде мінезді, кейде ерке, кейде қатал болады. Сол мінездің бәріне төзе білген аяулы жар осындай-ақ болсын. Құрекең бәріне үлгеріп жүретін. Бала тәрбиелеуде де жаңылмаған. «Әке көрген оқ жонар» деген мақал дәл айтылған секілді. Әкесі ашқан мектептің мәртебесін түсірмей, сол дәрежеде ұстап тұрған ұлы Мұхамедәлі Бекпейісов. Ат тұяғын тай басқаны отбасында тағылымды тәрбие көргені. Құрманбек Сейдахмедұлының орындауындағы жыр-термелер дүниежүзілік Лорд конференциясының алтын қорына жазылып алынды. Ауданның мәдениет саласында 40 жылдай қызмет атқарып, ҚР мәдениет қайраткері төсбелгісімен марапатталды. Нартай ақынның 27 ән мен мақам саздарын өз айтуында нотаға түсіріп, жас буынға үлкен сый жасады. Мұнымен қоса, өзінің шығарған дастан-термелері де жетерлік. Тек домбыра емес, сырнай, қобыз аспаптарында әнді жырды керемет орындайтын. Ән-жыр айту бір бөлек, шәкірт ертіп, ән айтуды үйрету ерекше қабілетті талап етеді. К.Төленбаева, Ә.Мақсатбаев Д.Әубәкиров, Н.Ақтаев сынды өнерпаздарға ұлағатты ұстаз бола білді. Өзі ашқан «Нартай» өнер мектебінің оқушылары да республикалық, халықаралық сайыстарда жүлде алып келіп, ауданның абыройын асыруда. Денсаулығына байланысты демалысқа шығып, жастарға мүмкіндік те берген еді. Бейнетінің зейнетін көрер шақта, ауданның бетке ұстар азаматын азынаған ажалдың желі соғып, өмірдің теңізінен келместің кемесіне мініп кете барды. Сумаңдаған су жыландай суық хабар жылы жүректерге жетіп, ыстық жас болып жанарлардан шығып кете барды. Шиелінің өнер саласына өшпестей із қалдырып, өнегелі жолын салып кетті. Тек өнерпаздар емес, аудан халқы сан соғып, етегі жасқа толып, қайғырып қалды. Осындай атпал азаматтың ажал құрығына ілініп кеткені бәрімізді қынжылтады. Ендігі жерде өзі ашқан мектептен, өзінен асқан өнерпаздар шығады деген үміттеміз.

Құрманбек Бекпейісов - Нартайдың мұраларын насихаттаушы

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz.</a>&nbsp;Өмір дариясында әр адамның өзіндік лайықты орны болады. Оған жеткізетін әркімнің бойындағы ақылы мен парасаты. Бүгінгі кейіпкеріміз – отыздың ордасына көтерілген, парасаттың да, әділдіктің де, адалдықтың да таусылмас кені сынды, жүзінде жақсылықтың ишараты тұратын, әнші-сазгер – Әл-Фараби Бекарысұлы. Оның өлеңдері сыршылдығымен оқырманын өзіне баураса, айтқан әндері әуезділігімен, өзіндік нәзік иірімімен, қазақылығымен тыңдарман жүрегінен жол тапқан.Шиелінің атын шығарған Нартай Бекежановтың, ақын-жазушылар Қалмақан Әбдіқадыров, Әбділда Тәжібаев, Оразбек Сәрсенбаев, айтыскер ақын Мақанбетқали Тұрсанов әнші Әлмырза Ноғайбаев, сазгер Өркен Исмаил сияқты таланттардың орны ерекше. Олар туралы ауыз толтырып айта аламыз және бұл тізімді жалғастыра беруге болады. Дегенмен, бүгінгі таңда ондай жандар күзгі даладағы алтын астықтай сиреп, селдіреп қалған. Ал бүгінгі бекзат өнердің өкілі – өзі әнші, өзі ақын, нағыз талантты өнер иесі Әл-Фараби Бекарысұлы.Әл-Фараби Бекарысұлы 1989 жылы Шиелі ауданы, Ы.Жақаев ауылында дүниеге келген. Ақ күріштің атасы Ыбырай Жақаевтың дуалы аузынан шыққан асыл сөздерін біліп, сол береке дарыған туған ауылының шаңына оранып, шалғынына аунап, Сырдың суына шомылып, топырағында өскен Әл-Фараби жастайынан туған ауылын, ондағы ақкөңіл адамдарын, ата-анасының көзін көрген мейірімді үлкендерін ерекше жақсы көріп өседі. Ауылдан жырақ кетсе аңсайды, шет жүрсе сағынумен болады.Өнерлі отбасынан шыққан Әл-Фараби жастайынан өлең-жырға құмар, музыкаға бейім болып өседі. Оның сыры неде деген сұрақтың қылаң беруі орынды. Өнерде өзіндік өрнегімен танымал болған арғы бабаларын былай қойғанда, Әл-Фарабидің туған әкесі Бекарыс қара жұмыспен шыныққан, еңбекқор кісі болса, екінші жағынан баянды арнайы оқусыз-ақ, қарым-қабілетімен мықты тартқан және көңілі көтеріңкі уақытта қолына баян алып, халық әндерін әуелетіп айтатын әнші, сөзге шешен кісі болған екен. Сонымен қатар, аудандық атабасылым «Өскен өңір» газетінде фтотілші болып жұмыс істеген. Ал анасы Ырыскүлдің музыкаға әуестігі өте жоғары болған. Ол кісі де оқыған кәсіби баянист, тігінші, мықты педагог және өзіне тән ақындығымен ауылы¬на танылған. Сонымен қатар Ырыскүл апай Алғабас ауылынан «Балауса» ән-би ансамблін құрған. Өнерлі шәкірттері Мәскеуге дейін барған. Тек жиі сырқаттанып қалады екен.Халқымызда «Ұяда не көрсе, ұшқанда соны ілерсің» деген жақсы сөз бар. Әл-Фараби сол ұяда көргенін іске асырмай тұрып, отбасылық қайғыға душар болды. Ол қанаттыға қақтырмай, тұмсықтыға шоқтырмай өсіріп отырған өнерлі ата-анасынан ерте айрылып, жастайынан жетімдіктің ащы дәмін татып өсті. Әл-Фарабидің ата-анасы 2003 жылы аяқ астынан, жол апатынан бақилық болып кете барды. Алла басқа салғасын амал бар ма?! Оң мен солын танымаған Әл-Фараби небары 14 жасында жетімдіктің қамытын киіп шыға келді. Өзінің әпкелері мен артындағы қарындастарына, төрт бауырына жалғыз ұл ретінде, ағалық, інілік үлгі көрсетуге мәжбүр болды.Әйтседе тағдырдың ащы дәмін тартқан оны өмір ерте есейтіп жіберді. Алланың берген өнерінің арқасында қара шаңырақты қаңыратпай, төрт қызға төркін болайын деп Әл-Фараби жиырма жасында шаңырақ құрды. Асыл жары екеуі өмірге 5 бала алып келеді. Өнер әлеміне алғаш аяқ салған тұста баянды қолына алып, ырғағынан жаңылмай, тұнжыраған тыңдарманын селт еткізіп, саз өнерінің саңлақтарын дүр сілкіндіріп, өзіне, өнеріне ынтық қылған өренге айналды. Анасынан дарыған ақындық қасиет Әл-Фарабиді алға сүйреді. Анасы Ырыскүл көзі тірісінде Фаридахан сіңілісіне:<blockquote>– Фаркашжан, жаман айтпай жақсы жоқ, жақсылап тыңдап ал. Мынау менің соңғы өлең дәптерім. Саған аманат! Қаншамасынан мән бермей айырылдым. Соңғысы осы! Егер Фарабиім өнер жолына түсіп, шығармашылыққа бет бұрса, жиырма бестен асқасын қолына берерсің. Сол кездері оның парасат пайымы жетіліп кемеліне келер, менің жан-дүниемді ұғына алар. Ал егер өлең жазбайтын болса, бермей-ақ қой, өзіңде сақта, көзімдей көрерсің», деген екен анасы Ырыскүл көз жасын бір сығып алып, өзінің Фарида сіңілісіне осыдан он тоғыз жыл бұрын дәптерді аманаттағанда.&nbsp;</blockquote>Ал, Фарида осыдан 5-6 жыл бұрын өзінің бауыры Әл-Фарабиге дәптерді аманаттады.Сонымен қатар, Әл-Фарабидің музыкалық дарыны 5 жасар кезінде-ақ аңғарылған. Халқымыз «Әке балаға сыншы» деп бекер айтпаған. Баласының бойындағы қабілетін ерте сезген әкесі әу баста айналасына «Осы балам тегін емес. Бойында бір қасиет бар. Түбінде бір жерден шығады. Ешқайсың бетін қағушы болмаңдар» деп ескертіп отырған екен. Әл-Фараби алғашқы әнін 21 жасында әкесін аңсап шығарыпты. Ол өз қалауымен 2004 жылы Қазанғап атындағы Қызылорда музыкалық колледжіне «Халық аспаптары» мамандығына түсіп, оны 2009 жылы үздік оқып бітіреді. Содан кейін Шиелі кентіндегі «Арман» мәдениет үйінде үйірме жетекшісі болып қызмет атқарады. Қазіргі кезде №244 Ы.Жақаев атындағы мектепте «музыка» пәнінің мұғалімі болып жұмыс істейді. Бүгінде Әл-Фараби еліміздегі талай өнер майталмандарымен етене араласады. Оның өлеңдеріне жазылған керемет әндерді Роза Әлқожа, Заттыбек Көпбосынов, Үкітай Ерниязов, Серік Ибрагимов, Жарасқан Төлебай сияқты танымал әншілер шырқап жүр.&nbsp;Сондай-ақ жоғарғы оқу орнында бірге оқыған досы Үкітай Ерниязов екеуі «Найзағай көңілден» бастап көптеген туындылар жазған екен. Оның ең алғаш жазған «Найзағай көңіл» атты өлеңін Төреғали Төреәлі сөзін өзгертіп айтып жүрді, Досқан Жолжақсынов та солай орындады. Бірақ түпнұсқасында «Жарқ етейінші, найзағай болып» деп бірінші жақта жазылған. Әл-Фарабидың ән-күй, саз, өлең-жырларынан, ел тарихын, оның рухани күш-қуатын сезініп, жаныңа жұбаныш табасың, өрелі де, өрісті жан екендігіне сүйсінесің. Осындай таланттардың барына мақтанасың! Оның қаламынан туған тұшымды дүниелеріне де таңданбай қалған кезіміз жоқ. Қазақ халқы «Әкеден ұл туса игі, ата жолын қуса игі» деп тегін айтпаса керек. Әкенің дарынын, ананың арманын орындап, ән әлемінің Әл-Фарабиі атанған кейіпкеріміздің таудай талабына сәттілік тілейміз!

Тума талант иесі

<a href="https://kyzylorda-news.kz/ru">Kyzylorda-news.kz.</a> Президент Жолдауында елдің әлеуметтік-экономикалық қуатын арттырумен қатар мәдени, рухани келбетімізге де аса мән беруіміз керектігін ерекше атап өтті. Бұл жоғарыда айтып кеткеніміздей, халықтың рухани көңіл күйін құлдыратып алмау жолындағы мемлекетіміз ұстанып отырған оң саясат. «Қоғамды ұйыстыру, ұлттық бірегейлікті нығайту ісінде еліміздің тарихи мұрасын және мәдени әлеуетін тиімді пайдалануға баса мән беріледі. &nbsp; &nbsp;Бұл орайда Қазақстанның мүмкіндіктері зор, соның ішінде өзін халықаралық аренада тиімді таныта алады. Дегенмен, бұл мәселеге қатысты саясатымызды қайта қарау қажет. Қазір мемлекет бюджет қаржысын оңды-солды иелене беретін белгілі бір қайраткерлердің ғана жобаларын қаржыландырып отыр», деді Президент Қ.Тоқаев.Оры ретте Арал ауданындағы бірегей мәдени ошақтардың бірі – аудандық тарихи өлкетану музейінің бүгінгі хоры туралы сөз қозғағымыз келеді.Аудандық тарихи өлкетану музейі ресми түрде Қазақ ССР-ы Министрлер Кеңесінің қаулысымен 1988 жылдың 25 маусымында ашылды. Содан бері, міне, 35 жыл бойы халыққа мінсіз қызмет көрсетіп келеді. Алғашқы ашылған кезде 2 залы ғана болса, қазірде 6 залы, 8 мыңдай жәдігері (экспонат) бар. Жылына 10 мыңға жуық көрермен қамтитын мекемедекөрме залдары мен қор бөлімінде аудан тарихына байланысты көптеген аса құнды жәдігерлер бар. Әрине, ауданда бұған дейін де 1930 жылы музей ашылып, ол 1947 жылы белгісіз себептермен жабылып қалған. Оның барлық жәдігерлері облыстық музейге табысталған.Ал енді осы музей қалай ұйымдастырылып,ашылды.Оны көпшіліктің біле бермеуі мүмкін.Аудандық мәдениет бөлімін ширек ғасырдан аса басқарған Құдайберген Жасекенов ағамыз 1924 жылы туған, яғни 1984 жылы 60 жасқа толып зейнетке шығуы тиіс болатын. Кеңес өкіметі кезінде зейнетке 60 жаста шығатын және жоғарғы басшылық рұқсат етсе әрі қарайда бірнеше жыл жұмысын жалғастыра беруге мүмкіншілік бар еді. Тек ол кезде бүгінгідей зейнетақысын да, айлығында қосарлап алмайтын.Сонымен Құдекең 1984 жылы 60-қа толса да зейнеткешықпай, жоғарғы басшылықтың рұқсатымен меңгерушілікжұмысын одан әрі жалғастыра берді.1971-1987 жылдар аралығындаоблыстық мәдениет басқармасыныңбастығы Жарылқасын Үмбетов деген кісі болды. Аса білімдар,қызметкерлерге қатаң талап қоятын қатты адам еді, бірақ барынша әділетті болатын. Оның сынынан өткендер ғана жұмыс істейтін, талабына шыдамай біраз адамдар жұмыстан да шығып кетті. Тіпті бір ауданның орталық кітапхана директоры әйел адам Үмбетовтің талабына шыдамай декретке шығып кеткен. Кейін әріптестері оны «Үмбетовтен қорқып, декрет кешыққан келіншек» деп қалжыңдайтын. Жастары қатарлас болғасын ба, әлдеп арасаттылық тарын сыйлады ма, ол кісі әйтеуір Құдекең мен Қазалы аудандық мәдениет бөлімінің меңгерушісі Кеңес Асанбаевты қаттықадірлейтін.Бірде сол Үмбетов,шамасы 80-ші жылдар, Аралға келген бір іссапарында Құдекеңе:– Құдеке, не ойлап жүрсің, енді 3-4 жылда зейнетке шығасың, сонда не істейсің, әлде үйде жатып аласың ба, бірдеңемен айналысуың керек қой,сен істей қоятындай мәдениет бөлімінде жұмыстың реті жоқ, сондықтан Аралда музей ұйымдастырып,қайтадан ашайық,ол саған келешек нан болады,ол үшін осы бастан музейге керекті жәдігерлерді жинай беру керек, оғанауданның барлық мәдениет қызметкерлерін жұмылдырыңдар, ал мен өз тарапымнан қандай көмек болсада жасаймын,– деді. Бұл біз ойланбаған тың ұсыныс еді,әдепкіде не дерімізді білмей абдырап қалдық. Тіпті жәй айтыла қалған сөз шығар деп мән де бермедік.Өйткені музей ашу үшін қыруар жәдігер жинау керек,оның одан басқа да қаншама жұмыстары жетіп жатыр. Ал біздің музей дегенді сырттай білгеніміз болмаса,оның ішкі құрылымдарынан хабарымыз шамалы еді. Сондықтан бұл орындалмайтын шаруа ғой деп ойладық.Бірақ Үмбетов бізге талап еткенін қоймады. Ол Аралға келесі келгенде "қанша жәдігер жинадыңдар?" деп сұрақты тікесінен қойды. Біз не айтарымызды білмедік,өйткені бірде-бір жәдігер жиналмаған еді. Үмбетов онымен қоймай,аудандық партия,атқару комитеттерінің басшыларына кіріп, ауданда музей ашу мәселесін көтерді. Облыстық партия, атқарукомитеттерінен аудан басшыларының атына нұсқау-хаттар түсірді. Бізге енді облыстан да, аудан басшылығынан да тапсырмалар беріле бастады.Қаласақта,қаламасақта біз бұл жұмыспен енді шындап айналысуға мәжбүр болдық. Ендігі кезекте музейге керекті жәдігерлерді жинап,оған бас-көз болатын бір адам керек болды.Мәдениет бөлімінде басқа адамның реті болмай, бұл жұмыспен менің айналысуыма тура келді. Әр жыл сайын екі-үш қайтарадан ауданның барлық елді мекендерін аралап, алдымызға сол жердегі клуб, кітапхана, ауылсовет қызметкерлерін салып жәдігер жинауға кірістік. Біріне түсіндірдік,біріне жалындық, біріне музейде атың қалады дедік,жолдастығымызды, ағайыншылығымызды салдық, әйтеуір түрлі әдістерді қолдандық. Музей ашамыз дегесін жұртшылықта жәдігерге жарайды-ау деген көнеден қалған заттарын ақысыз беріп жатты. Тіпті кейбір заттарды жәдігерлікке жарамағасын тастап кеткен кездеріміз де болды.Ауданның барлық мәдениет қызметкерлеріне музейге жәдігер жинаутапсырылды. Әсіресе ауылдық клуб, кітапханашыларға қалаға әр келген сайын жәдігер әкелу қатаң міндеттелді.1979 жылы теңіздің тартылуына байланысты аудандағы ең ірі мекеме теңіз порты жабылып,оған қарасты «Маяк» клубы мәдениет үйіне берілдіде,бұған дейін 15 жылдай мәдениет үйі қызметін атқарып келген қазіргі музейғимараты бос қалды.Қолға түскен жәдігерлерді осы үйге әкеліп,жинай бердік. Жалпы бұл үй аудан үшін қасиетті де қастерлі үй деуге болады. Осы үйде Қазанғап оркестрі,драма ұжымы халықтық атақтарға ие болды. Белгілі жырау Набат Ойнарова, Қазақстанның халық әртісі Құдайберген Сұлтанбаев, Қазақстанның еңбегі сіңген қайраткері,композитор Мұрат Сыдықов және басқалар өздерінің өнер жолдарын осы үйдің қабырғасында бастады. Ауданның өнері мен мәдениеті үлкен биікке көтерілді.1986 жылдың қазан айында Қ.Жасекенов заңды зейнетке шығып,музейге ауысуы керек болды. Бұған дейін 3 мыңдай жәдігер жиналған еді. Бірақ музей әлі ресми түрде ашылмағандықтан қаралған штат жоқ болатын. Дәл осы кезде Ж.Үмбетов уәдесінде тұрып,көмекке келді. Облыстың білдейбір мекемесі,облыстық музейдің 5-6 адамдық штаты бар бір бөлімін уақытша жауып, оның адамдарын басқа бөлімдерге ығыстырып,Аралға ауыстырды.Бұл кезкелген басшының қолынан келе бермейтін үлкен ерлік әрі қамқорлық еді. Құдекең сол бөлімге меңгеруші болды да, қалған штаттарға адамдар алынды. Үмбетов онымен қоймай, республикалық «Казреставрация» мекемесінен суретші-реставраторлар бригадасын алдырды. Облыстық музейдегі Аралға қатысты жәдігерлердің басым бөлігін кері қайтарып, облыстық музейдің Әмірғали Көшекбаев бастаған білікті мамандарын Аралға жиі-жиі жіберіп, көмек көрсеткізді. Бұлардың барлығы да музей ресми ашылғанша бір жарым жылдан аса осында жұмыс істеді.Музей жұмысын ұйымдастырып,ашылуына аудандық партия,атқару комитеттері барынша қамқорлық көрсетті.Ауданның барлық мекемелеріне тапсырмалар берді.Әсіресе кеме жөндеу зауыты, тұрмыс қажетін өтеу комбинаты, сауда, денсаулық, білім, мәдениет, КазНИИРХ,Барсакелмес мекемелерінің көмектері ерекше болды. Кеме жөндеу зауыты музей ғимаратын күрделі жөндеуден өткізумен қатар, көркемдеуге қажетті заттарды,турникеттерді жасап берді. Тұрмыс қажетін өтеу комбинаты сапалы ағашпен, фанералармен қамтамасыз етті. КазНИИРХ, Барсакелмес мекемелері әртүрлі аң-құстардың, балықтардың мумияларын тегін берді.Музейді көркемдеуде суретші-реставраторлармен бірге әсіресеҚұдекеңнің інісі Жасекенов Смағұлдың еңбегі өлшеусіз болды. Смағұл тамаша ағаш ұстасы еді,ол өзінің жеке станоктарын әкеліп, музейдің барлық стенділерін жасап берді.Осындай қажырлы еңбектің нәтижесінде жоғарыда айтылған күнде музей салтанатты түрде ашылды. Оған аудан басшысы Б.Ақпенбетов,ардагерлер,мекеме қызметкерлері, жалпы жұртшылық,мектеп оқушылары қатысты. Аралда музейдің ашылуына себепкер бірден-бір адам Жарылқасын Үмбетов ағамыз бұл салтанатқа қатыса алмады, ол бұл кезде денсаулығына байланысты облыстық мәдениет басқармасы басшысы қызметінен кеткен болатын.Осы уақыт ішінде музей күннен-күнге кемелденіп, ел қызыға баратын рухани мекенге айналды. Көрнекті зергер Құдайберген Құлмамбетов музейге зергерлік ұста дүкенін жасап берсе,белгілі суретшілер Абай Әбішов, Берік Бөкешов көптеген картиналарын сыйға тартып,одан галерея ашылды. Музей жанынан балықшылар өміріне қатысты филиал ұйымдастырылып, ол жеке статусы бар Балықшылар музейі болды. Бүгінде музей халықтың рухани нәр алатын орталығына айналған.

Аралдағы мұражайда 8 мыңдай жәдігер бар

<a href="https://kyzylorda-news.kz/ru">Kyzylorda-news.kz.</a>&nbsp; Әр дәуірдің өз талап-тілегі бар. Жаһандану дәуірі есік қаққалы жұрт жаңа технологияның тілін меңгеруге көшкен. Заманның көшінен қалмау – уақыт талабы. Осы тұрғыда қабылданған «Цифрлы Қазақстан» бағдарламасы технологиялық тұрғыда дамуға қол жеткізеді. Сонымен қатар, IT бағдарламалар шығындарды азайтып, уақытты үнемдеуге көмектеседі, адамдар өзара ақпарат, тауар және қызмет түрлерін алмаса алатын болады. Осыған орай қазіргі таңда электронды түрде қызмет жасап отырған аудандық архив филиалының жұмысы туралы айтпақпыз.Өткенге үңілсек, құжатсыз архив, архивсіз тарих, тарихсыз мемлекет болмайды. Бұл –аксиома. Сол себептен де егемендігіміздің құжаттық негізі болып саналатын «Арал аудандық архиві» филиалының орны ерекше. Құрылғанына осы жылдың 1 шілдесінде 60 жыл толған мерейтойы аудан тарихындағы айтулы мереке.&nbsp;1963 жылғы 1 шілдеде қалалық атқару комитеті президиумының «Арал аудандық архиві филиалын құру туралы аудандық мекемелердің, кәсіпорындардың, колхоздардың, МТС совхоздарының және ауыл советтердің архив материалдарын ретке келтіру туралы» қаулысы қабылданғаннан бері 60 жыл өтіпті.&nbsp;Құрылған күнінен бастап 60 жыл бойы архившілер өздерінің басты қызметі – Қазақстан Республикасының Ұлттық архив қорын құруға, оны сақтауға және қоғамның даму мүддесінде жанжақты пайдалану ісімен шұғылданып келеді. Қазіргі таңда Арал аудандық архивінде аудан экономикасы мен мәдениетінің жай-күйі, әлеуметтік-құқықтық және экономикалық дамуы туралы құнды ақпараты бар жазба және электронды нұсқада 60000-ға жуық құжат сақталуда. Мекемелер мен кәсіпорындардың құжаттарымен қатар Арал ауданының көрнекті қоғам және саясат, мәдениет қайраткерлерінің, жазушылардың, ғалымдардың, Ұлы Отан соғысына, Ауған соғысына қатысушылардың және тағы басқа 50-ге жуық жекеленген қор сақталған. Қоғамдық сананы қайта құру, дәстүрлі құндылықтардың оралуы тарихи процесті шынайы дерек арқылы тануға көмектесетін архив құжаттарына деген қызығушылықты айтарлықтай арттырды. Мұның бәрі мемлекеттік архивтің тек құжаттар қоймасы ретінде ғана емес, мәдени-ағартушы, патриоттық және адамгершілік қасиетті нығайтатын орталық ретінде маңызының артуына ықпал етті. Архив құжаттарына қол жеткізуді теңдестіру, оларды құпиясыздандыру, өлкетануды жаңғырту Тәуелсіз Қазақстанның алғашқы жылдарында Арал аудандық архивінің оқу залына келетін зерттеушілер санының артуына себеп болды.Өлкетанушылар, зерттеушілер ғылыми еңбектер жазу үшін қажетті ғылыми-тарихи және дереккөздік археографиялық базаны құра бастады. Зерттеушілер қатарында кәсіби тарихшылар, өлкетанушылар , студенттер мен оқушылар басым, сондай-ақ аудандық түрлі мекемелерінің өкілдері де кездеседі. Архивтің оқу залында отандық зерттеушілерден басқа жақын және алыс шетелдік ізденушілері де жұмыс істейді. Айта кету керек, шетелдік зерттеушілер Арал балық комбинаты құжаттарынан аудан тарихына қатысты құжаттарды зерттеп, ғылыми еңбек жазды.«Архив және болашақ ұрпақ» республикалық жобасы аясында «Ашық есік» күнін өткізу архивтік құжаттарды пайдалануды ұйымдастырудың өзекті нысаны болып табылады. Барлық архив өз қызметін үш бағытта жүргізеді. Архив құжаттарын жинайды, оны сақтайды және ол құжаттарды пайдаланады немесе ғылыми жариялайды. Соңғы уақытта зерттеушілерге, архив мекемелерінің мамандарына ғылыми, өлкетану және өзге де мақсаттарда ақпаратты жедел іздестіруде және пайдалануда баса көңіл бөлінді. Архив құжаттарынан «Аралдықтар Ұлы Отан соғысында» кітап дайындалып, оқырмандарға таныстырылды. Арал ауданының әкімшілікаумақтық құрылысы бойынша, Кеңес билігінің Арал ауданында орнауы туралы, аудандағы арнайы қоныс аударушылар туралы тағы басқа құжаттар мен материалдар бұған дейін де жергілікті басылымдарда жарық көріп келеді.&nbsp;Мемлекеттік архивтің ақпараттық қызметінің нысандарының бірі – жеке және заңды тұлғалардың заңды құжаттар мәртебесі бар, қазақстандық және шетелдік азаматтардың заңды құқықтары мен мүдделерін қамтамасыз ету мақсатында архив құжаттары бойынша орындалған архивтік анықтамалар, архивтік үзінді көшірмелер, архивтік көшірмелер түріндегі сұрау салуларын орындау болып табылады. Қазіргі қоғам құжаттамалық қамтамасыз етуді реттеуге, электрондық құжат айналымын енгізу мәселелерін шешуге архив қызметінің көбірек қатысуын талап етеді. Архив құжаттарын пайдалану саласында ақпараттық-технологиялар маңызды рөл атқарады. Қазір бұл басым бағыт болып табылады, соның арқасында аудан архивінде жаңа IT технологиялар енгізілуде. Архивтің бірыңғай ақпараттық кеңістігін қалыптастыру үшін қағаз және аудиовизуалды ақпарат құралдарында сақтау бірліктерінің әр түрін цифрландыру арқылы бірыңғай деректер базасы құрылады. Архив ісінде ақпараттық технологияларды қолдану әртараптандырылуда, олар архив жұмысының барлық бағыттарына біртіндеп еніп, күнделікті архив өмірінің ажырамас бөлігіне айналуда. Архив қызметінің қалыптасу кезеңі мен тарихи байлықты ғана емес, тарихи ақиқатты сақтау жолында өз жұмысын асқан ынта-ықыласпен атқарып, ондаған жылдар бойы өте күрделі, кейде тіпті мүмкін емес міндеттерді шешкен, аса қиын кезеңде архив ісіне адал болған азаматтардың еңбегі елдің есінде болар. Бұл салада Арал аудандық архиві филиалының бірінші басшысы Ы.Махатовтың, Ж.Жантілеуовтің есімі ел-жұртқа етене таныс. Сондай-ақ аудандық архив қызметін кешенді қайта құруды бастаған Б.Қуатовтың, сондай-ақ Г.Қазанқапованың, архивистер Р.Исламханова, Қ.Арғынғазиевтің, инспектор Р.Тлеуованың өзіне бекітілген аса құнды құжат дереккөздерін жинау және сақтау үшін барлық күш-жігерін жұмсаған архив ісі саласының майталмандары екенін айта кету керек.&nbsp;Иә, архив – тарихтың қайнар көзі, өткеніңе үңілдіріп, санаңа жарық саңылау сыйлар тарихи құнды құжаттар ордасы. Хатталған тарих пен тасқа басқан ақиқаттарды келер ұрпаққа аманаттау жолында табанды еңбек ететін архившілердің жұмысы әрқашан жоғары бағалануы тиіс. Өйткені олардың жұмысы соған лайықты.

Аралдық архивте 60000-ға жуық құжат электронды нұсқада сақталуда

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz.</a>&nbsp;&nbsp;Кеше қазақтың данқты күйшісі, халық композиторы Құрманғазы Сағырбайұлының туғанына 200 жыл толуына орай «Күмбірле домбыра» &nbsp;тақырыбында аудандық күйшілер байқауы өткізілген болатын.&nbsp;Аталған байқауға Сырдария аудандық мәдениет үйіне қарасты 4 мәдениет үйі және 2 клуб үйінен 9 өнерпаз қатысты. Байқау барысында күмбірлеті күй тартқан күйшілер өзара кіл мықтыны анықтады. Өз кезегінде әділ қазылардың шешімімен үздік өнер көрсеткен шіркейлілік &nbsp;Айдарбек Жарқынбек бас жүлдені иеленді. Сонымен қатар асқарлық Азиз Темірбек І орынды, сәкендік Нұрсат Кеңесбай ІІ орынды, шағандық Раушан Ерболатова мен асқарлық Ақәділ Пернебаев ІІІ орынды жеңіп алды.&nbsp;<blockquote>&nbsp;Бүгінгі аудандық байқау жоғары дәрежеде өткізілді. Менің қос оқушым жүлделі орын алып, үздіктер қатарынан көрінді. Бұл ретте, «Арт спорт» бағдарламасы шеңберінде жүзеге асып жатқан үйірме жұмыстары балалардың қабілетін ашуға барлық жағдай жасауда. Мәселен, менің оқушыларым «Сұлу-ай» шығармашылық өнер орталығына қарасты «Домбыра» үйірмесіне қатысып келеді. Жалпы, аудандық облыстық, республикалық деңгейдегі байқаулар баланы барынша шыңдай түседі. Сырдария ауданы бойынша мықты күйшілер тәрбиеленіп келе жатқандығын анық аңғардық, – дейді «Домбыра» үйірмесінің жетекшісі Гүлназ Сералиева.</blockquote>Бұл ретте, жоғарғы нәтиже көрсеткен өнерпаздарға арнайы диплом мен бағалы сыйлық тапсырылды.

Сырдарияда Құрманғазы Сағырбайұлының туғанына 200 жылдығына арналған күйшілер байқауы өтті

Арал ауданында 9 әлеуметтік нысан бой көтереді

Сырдария ауданының әкімі Берік Сәрменбаев кезекті жұмыс сапары Қоғалы ауылында жалғасын тапқаны мәлім. Бүгінде аудан әкімі желілік кестеге сәйкес, &nbsp;ауданға қарасты елді мекендерді аралап жүргені мәлім. Бұл ретте, аудан басшысы Қоғалыкөл ауылдық клубының жұмысымен танысып, «Сыр көгіндегі сырлы әуен» атты ауылдық клуб үйірмелерінің концерттік бағдарламасына қатысты.Іс-шара барысында аудан әкімі Берік Сәрменбаев ауыл тұрғындарына жылы лебіздерін жеткізді.<blockquote>– Қоғалыкөл ауылының қасиетті топырағы көпке аян. Мұнда елімізбен қатар, алыс-жақын шетелге танымал таланттар түлеп ұшқан. &nbsp; Біз қашанда ауылды түлетугне барымызды саламыз. Қазіргі уақытта ауыл беркелі тіршілігін қалыптастырып, ырзық-несібесін жерден теруде. Ауылда кәсіп ашуға ниетті азаматтар қатары жеткілікті. Сондықтан біз ауыл азаматтары қай кезде де, қолдаймыз. Бүгін керемет кештің куәсі болып отырмыз. Ауыл мәдениеті дамыса, өнерлі жандар көпте шығатыны сөзсіз, – деді аудан әкімі.&nbsp;</blockquote>Негізінен, ауыл мәденеиеті де таланттарға кенде емес. Аудан басшысы ең алдымен клуб үйінің жалпы жұмысымен танысты. Қоғалыкөл ауылдық клуб үйі 2012 жылы салынып, пайдалануға берілген, 150 орындықты көрермендер залы бар. Қоғалыкөл ауылдық клуб үйінің жанынанан құрылған 5 үйірме жұмыс жасайды.Ауылдық клубта өткізілген «Сыр көгіндегі сырлы әуен» атты клуб үйірмелерінің концерттік бағдарламасында жас таланттар ән шырқап, көрерменге көтеріңкі көңіл-күй сыйлады.Қоғалыкөл ауылы - Сырдария ауданындағы ерекше елді мекендердің бірі. Бұл ауыл Тұрсынбай датқа тұрғызған "Құлболды" ишан кесенесі тұрған жер. Батысында ең биік "Жетімасар" құмы тұр. Соғыс жылдарында колхоздың бидай еккен жері – "Қырық жігіт" алқабы да осы жерде. Ауыл маңында орта ғасырлық Баршынкент шаһарының орнына үшінші жыл қатарынан археологиялық қазба жұмыстары жүргізілуде.Ауыл даңқын жоғарғы кеңеске депутат, мемлекеттік сыйлықтың иегері болған Жаңбырбай Қожауов, егіс, мал фермаларын басқарған Сражаддин Әбибуллаев, бұлардың ізін қуа Рабиға Іздіқұлова, механизатор күрішші Гүлжауһар Әдікенова, Гүлнар Әлекеева мен Рахима Досжановалар ел мақтанышына айналды. Ауылдан тұңғыш Ленин орденін алған механизатор Жақсылық Алдамұратов та осы ауылдан. Бұл ауыл алаштың азаматтары Серәлі, Сейдәлі Лапин, Мұңайтпасовтар, сонан соң сахна жұлдызы, шебер актриса, театр падишасы атанған Сәбира Майқановалардың кіндік қаны тамған жер. Ауылдың батыс беткейінде "Қожықтың қыстауы" деген жер әлі бар. Бұл әйгілі "Қыз Жібек" фильмін әлемге танытқан режиссер Сұлтан Қожықовтар әулетінің ата қонысы болған.

Аудан әкімі қоғалыкөлдік көрөнерпаздардың өнеріне қанықты 

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz.</a>&nbsp; Кілем үй ішіне сұлулық та, жылулық та сыйлайды. Жайсаң төсек, ілсең суреттей сыр ақтарып тұратын сиқыры бар. Қазір кілемнің түрі көп. Иран, Түрік елдерінен келген кілемдер көздің жауын алады.Бірақ көненің көзіндей болған өзіміздің түкті кілемді бүгінде пайдаланбайтын болдық. Ал қолөнер еңбегі мен нағыз түкті кілемнің қандай болатынын білетін шетелдіктер оны арнайы тапсырыспен кемі 600 мыңнан бастап 1 миллион теңгеден астам қаржыға сатып алады екен. Біз мұны Айдарлы ауылындағы кілемші Роза Әлбатырова ападан естідік. Айтуынша, алты жасынан бері кілем тоқуды анасы мен әжесінен үйренген.&nbsp;<blockquote>&nbsp;Менің заманымда бұл ауылда барлық қыз-келіншек осы өнерді меңгерген еді. Ал қазір бірте-бірте қалып барады. Әйелдердің басын қосып, ауыл әкімшілігінен көмек сұрап ұлттық дәстүрді жаңғыртып келемін. Өзім Қазақстан Шеберлер одағының мүшесімін. Түкті кілемнің қадірін қазір бағаламай отырмыз. Басқа елдерде оның бағасы өте қымбат. Жыл сайын Астанадағы ұлттық өнімдер жәрмеңкесіне қатысатынмын. Көрмеге келген итальяндық келіншекпен таныстым. Сол жерде менің тоқыған кілеміме тапсырыс беріп, біреуін сатып алды. Қазір 2х3 көлемді түкті кілем 600 мың теңге тұрады. Оның ішіне жіптің бағасы мен әйелдердің еңбегін қосыңыз. Екі айға жуық уақыт жұмсаймыз. Егер маған дәл қазір тапсырыс түсетін болса, ауылдағы келіншектерді жинап бірлесіп тоқып шығамыз. Көрші-көлемнің бәрі тоқиды. Өзімнің шәкірттерім бар. Олардың барлығы тақыр, түкті кілем тоқуды біледі. Бірақ тек түкті кілем тоқимыз, өйткені, қолдары соған қалыптасқан. Қазір жіп иіретіндер жоқ. Арнайы жіп иіріп беретін апаларымыз өмірден өтіп кетті. Менің қолымнан жіп иіру келмейді. Сондықтан дайынын Алматыдан сатып аламыз. Меринос қойдың жүнінен иірілген жіп жарамайды. Ол өте жұмсақ. Жіп иіретін арнайы құрылғыны Ресейден ғаламтор арқылы іздестіріп жатырмын. Егер сол құрылғыға қол жеткізсек, онда жіп мәселесі де шешімін табар еді. Себебі, жүн көп. Бірақ оның да қадірін білмейміз. Біздің кезімізде қойды үш рет тоғытып, содан кейін барып жүнін қырқатын. Қазір ұстап алады да айдалада топырақтың үстінде қырқа салады. Оны тазалау да мүмкін емес, жарамсыз, табиғи суға жуылмағасын иісі де кетпейді. Бұрын жүннің қиқымы да қалмайтын, – дейді кілемші.</blockquote>Қай кезде де табиғи, таза, қолдан жасалған бұйымға сұраныс жоғары. Шебер жіп мәселесі шешілсе, тапсырыс та көп болатынын айтады. Жетпіс жастағы Батыр ана Роза Әлбатырованың шәкірттері көп. Соның бірі немересі Ақмарал Бегалықызы М.Мәметова атындағы педагогикалық жоғары колледжін бітіріп, ауылда үйірме ашыпты. Ал 3 жасынан кілем тоқуды үйреніп келе жатқан Қырмызы Серікқызы атты немересі әжесінің жанынан бір елі қалмайды. Өзінің қызығушылығы да жоғары. Кілемнің үстінде аунап өскен Қырмызы қазір түкті кілемді қиналмай тоқиды.Тоқу ісінде қолданылатын станок қарапайым екен. Ол кілемнің көлеміне қарай жасалады. Тікелей ілінген жіп – арқау, жоғары-төмен түсіріп отыратын белдеу ағаш – адарғы аталады. Арқау жіптің астынан алынған өрмекті шатыс деп айтады, бұл арада бойлардың ерсісі мен қарсысы ауысып тоқылып отырады, яғни тоқыма жіпті күршекпен іліп алып, ортасынан өткізгенде өзінен-өзі байланып шығады. Жіпті кесіп алып, өрмектің үстіне тоқпақпен ұрып, арқау жіпке қысады. Кілемге салынатын ою-өрнекті қағазға салып алады да, ілмекті санап отырып, кілемге бейнені салып шығады. Осындай күрделі жұмыс процесімен бастан-аяқ танысқандықтан, тоқыма өнерінің ұқыптылыққа үйретіп, шыдамдылыққа баулитынына тағы бір рет көз жеткіздік.Ұлттық құндылықты насихаттап жүрген жандарға қолдау болса, қазақтың түкті кілемі экспортқа көптеп шығар еді.

Көненің көзіндей түкті кілем

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz.</a>&nbsp; Халқымыз бағасын анық беріп, ұлттық құндылықтарымыз дәріптелетін өнегелі өнері¬міздің бірі – айтыс. Кезіндегі Шөже, Балта, Орынбай, Кемпірбай, Тезекбай, Сүйінбай, Жамбыл, Түбек, Омарқұл, Тәбия, Мұрат, Сүгір, Жаскілең, Бала Омар, Біржан, Сара сияқты орақ тілді, от ауызды айтыс ақындарының салған жолы бүгінге дейін жетіп, ұлттық өнер ғана емес, қызыққа толы дода ретінде өз жалғасын тауып келеді. Сан ғасырдан бері жасап келе жатқан ұлттық өнеріміз замана көшімен жаңарып, жаңғыруда. Төл өнердің бірнеше жанры мен түрі бар. Оның ішінде өтірік өлеңге негізделген айтыстың да мәні зор екені мәлім.Ауданда Сыр елінің бас ақыны, айтыскер ақын, өтірік өлеңнің хас шебері Замаддин Ибадуллаевты еске алуға арналған облыстық өтірік өлең айтысы өтті. Жыр додасы Сырдария ауданы әкімдігінің қолдауымен Қызылорда облыстық халық шығармашылығы мәдени-продюсерлік орталығының және Ақжарма ауылдық мәдениет үйінің ұйымдастыруымен жоғары деңгейде өтті. Сүбелі сөз аламанын белгілі айтыскер ақын, «Құрмет» орденінің ие¬гері, Сырдария ауданының «Құрметті азаматы» Мамыр Байдәулетов жүргізді. Ал ақындар шабытына мәдениет саласының ардагері, ауылдық қоғамдық кеңестің төрағасы Құдайберген Шыманов, үш дүркін «Алтын домбыра» иегері, халықаралық дәрежедегі айтыскер ақын Мұхтар Ниязов пен айтыскер ақын, айтыс ақындары мен жыршы-термешілердің Халықаралық Одағының Қызылорда филиалы бойынша төрағасы, қазылар алқасының мүшесі Нұрмат Мансұров әділ төрелік жасады.Айтыстың ашылуында аудан әкімі Берік Сәрменбаев сөз сөйлеп, халықты жырмен сусындатуға келген ақындарға сәттілік тіледі. Сонымен қатар зерделі сөз зергері Замаддин Ибадуллаев туралы еске алып, осындай айтыс додасының алдағы уақытта да жалғас табатынын айтты.<blockquote>– Айтыс – қазақ халқы үшін ұлттық құндылыққа айналып үлгерген өнер түрі. Оны қазақтың төл өнері деп мақтанамыз. Халқымыз «айты» десе ішкен асын жерге қоятыны содан. Сыр өңірінің сөз өнерін айтқанда ойымызға бірден айтыстың ақтаңгері болып өткен Замаддин Ибадуллаев түседі. Айтыс өнерінде өзіндік із қалдырған Замаддин Ибадуллаев осы Ақжарма ауылында туып, Сыр сүлейлерінің жыр-термелерін жаттап өскен. Ақынның көзі тірісінде «Ақжарма жырлар», «Жылдар мен жырлар», «Бағдары ауған пенделер» деп аталатын кітаптары жарыққа шықты. Көптеген шәкірттер тәрбиеледі. Бүгінде еліміздің, Сыр өңірінің намысын қорғап жүрген ақындар Замаддин Ибадуллаевтан бата алған. Заңғар ақын 1984 жылы Кенен Әзірбаевтың 100 жылдық мерейтойына арналған республикалық ақындар айтысыда жеңімпаз болды. 1986 жылы Алматы қа¬ла¬сында ұйымдастырылған республикалық ақындар айтысында топ жарды. Өтірік өлең айтысының үлгісін көрсетіп, елімізге белгілі болды. Бүгін міне, қасиетті Ақжарма ауылында, заңғар ақын туған топырақта Сыр елінің бас ақынын еске алуға арналған облыстық жас ақындар айтысы өткізіліп отыр. Бұл – айтыс өнерінің хас шебері бола білген заңғар ақынға деген құрметіміз. Оның шабытты жырлары, артында қалдырған мол мұрасы еш ұмытылмайтыны анық, – деген аудан басшысы арқалы ақындарға шырқау шабыт тіледі.</blockquote>Содан кейін кестелі сөз өрнегімен халықтың айтысқа деген шөлін қандыру үшін кезек ақындарға берілді. Айтысқа Қызылорда қаласы мен бес ауданнан сегіз ақын қатысып, өтірік өлеңге үлкен астар сыйғызып, көрерменнің ыстық ықыласына бөленді. «Тазшаның аманатын арқаладым» деген тақырыпты арқау еткен айтыста ақындар Замаддин Ибадуллаев салған соқпақ жолмен өтірік өлең¬нің өрнегін көрсете білді. Айшықты сөз өрнектерін орынды қолданып тыңдарманның делебесін қоздырған ақындар аудандағы жетістіктер мен келелі мәселелерді де жырға қосты. Облыстық ақындар айтысында сегіз қатысушы төрт жұп құрды. Сырдариялық ақын Мұхамеджан Мансұров пен Шиелі ауданының ақыны Бекжан Ержігіт алғашқы жұп болды. Одан кейін қармақшылық Сырым Әділбеков пен қызылордалық Мөлдір Айтбай кестелі сөз өрнегін құрды. Үшінші жұп қармақшылық Тұрар Бекмырза мен қазалылық Бекзат Серіков болса, айтысты қорытындылау аралдық Бексұлтан Орынбасаров &nbsp;пен Сырдария ауданының намысын қорғаған Ерасыл Байментай жұбына бұйырды. Ал ақтық бәсекеге үздіктерден іріктелген екі жұп қатысты. Олар Бексұлтан мен Бекзат жұбы және Мөлдір мен Ерасыл жұбы.<blockquote>– Сырдария ауданына қарасты Ақжарма ауылында айтыскер ақын, өтірік өлеңнің хас шебері Заметдин Ибадуллаевты еске алуға арналған «Тазшаның аманатын арқаладым» атты облыстық жас ақындар айтысы ұйымдастырылып, көппен бірге көрермені болдым. Аталған іс-шараға аудан әкімі Берік Сәрменбаев қатысып, құттықтау сөз сөйледі. Жас ақындар жұртшылыққа өтірік те көсіліп те тартысты айтыс көрсетті.&nbsp; Аламан айтыстың жеңімпаздары мен қатысушыларына қаржылай сыйлықтар табысталды. Осындай ұлттық құндылықтарымызды дәріптеуге арналған сапалы дүниелеріміз көп болсын.&nbsp; Қазақ өнері дами берсін, – деді облыстық мәслихат депутаты Жұмабек Ембергенов.&nbsp;</blockquote>Сүбелі сөз сайысын қорытындылау қазылар алқасына оңай болмағаны анық. Себебі бірінен бірі оза шауып, жалындап тұрған жастардың таланты мен дарыны көпшілікті тәнті етті. Өтірік өлеңдер айтысының қорытындысы бойынша бас бәйгені сырдариялық ақын Ерасыл Байментай жеңіп алды. Айта кетейік, Ерасыл – Ақжарма ауылының тумасы, заңғар ақынның шәкірті. Ал жүлделі бірінші орынды Арал ауданының наысын қорғаған Бексұлтан Орынбасаров, екінші орынды Қызылорда қаласынан келген Мөлдір Айтбай, &nbsp;ал үшінші орынды қазалылық Бекзат Серіков иеленді. Сонымен қатар, айтысқа қатысушы ақындар Шиелі ауданынан келген Бекжан Ер¬жігіт, Қармақшы ауданынан Тұрар Бекмырзаев пен Сырым Әділбеков, Сырдария ауданынан Мұхамеджан Мансұровқа ынталандыру сыйлықақы берілді.Аламанның Ақжарма ауылында өтуі де тегіннен тегін емес. Заңғар ақын Замаддин Ибадуллаев – осы ауылдың тумасы. Айтыс өнерінің ақтаңгері атанған Замаддин Ибадуллаев 1939 жылы Сырдария ауданына қарасты Ақжарма ауылында дүниеге келген. Сыр сүлейлерінің жыр термелерін жастайынан зердесіне тоқып өскен талантты ақын Замаддин Ибадуллаевтың жалынды жастық шағы еңбек даласында өткен. Шаруашылықта еңбек ете жүріп, өлеңге деген құштарлығының арқасында ауылдағы той-томалақтың көрігін қыздырған дарынды ақын 1980 жылдан бастап айтыс сахнасынан көрінген. Жырсүйер қауымға кестелі өлең арнап, айтыс өнерінің дамуына, оның ішінде өтірік айтыс жанрының жаңа белес¬ке көтерілуіне айрықша үлес қосқан. Замаддин Ибадуллаевтың өңірдің әдебиеті мен мәдениетіне қосқан қажырлы еңбегі ескеріліп, «Ерен еңбегі үшін», «Ел ардақтысы», «Сырдария ауданының 90 жылдығы» медальдарымен марапатталған. 2019 жылы «Сырдария ауданының Құрметті азаматы» атағы беріліп, 80 жасқа толған мерейтойына орай облыстық деңгейде айтыс ұйымдастырылғанын да айта кету орынды. Бір сөзбен айтқанда, ақын артына баға жетпес мұра қалдырды. Ардақты ақынның шәкірттерінің өзі бір төбе. Олардың қатарында Мамыр Байдәулетов, Айдос Рахметов, Мұхтар Ниязов, Нұрмат Мансұровтардың есімін ерекше атауға болады. Бұл ақынның айтыс өнерінің ұрпақтан-ұрпаққа мирас етіліп, кеңінен таралуына қосқан үлесінің жарқын көрінісі. Артына өшпес үлгі-өнеге қалдырған ақын 2020 жылы дүниеден озды.<blockquote>– Бұл айтыс өтірік өлең айтысы болғандықтан кәдімгі айтыстардан өзгеше болды. Замаддин атамыз айтыста сол кездегі қоғам¬дағы ысырапшылдық пен экологияны, Арал теңізінің тартылып бара жатқанын, теңіз суы азайған соң балықтарының жойылып бара жатқанын, бәрін керісінше өтірік өлеңмен жеткізген. Мысалы: Аралға Сырдың суы сыймаған соң Амалын таппай елім сасып жатыр. Балықтар Аралдағы үріккеннен Лек-лек боп Қапшағайға қашып жатыр деп күрмеуі қиын мәселені қалай жеткізген десеңізші?! Өтірік өлең айтысы болғандықтан ақындар жаңа бір серпінмен жырлады. Қоғамдағы өзекті мәселелерді негіздеп өтіріктен өлең өріп көрермендер көңілінен шығып отырды. Жалпы айтқанда, керемет айтыс өтті. Ақындардың шабытын шыңдап, көрерменді бір желпіндірген айтысты ұйымдастыруға мұрындық болған жандарға және демеушілік қолдау көрсеткен ақынның ұр-пақтары мен «Ақжарма 2» шаруашылығының төрағасы Марат Бисенов аға мен осы айтысты ұйымдастырып, жүлде қорын ұйымдастыруға зор үлес қосқан Сырдария ауданы әкімінің салалық орынбасары Димаш Серікбайұлына алғысымды білдіремін, – дейді Ақжарма ауылдық мәдениет үйінің директоры Айтмағанбет Темірханов.</blockquote>

Сырдарияда облыстық ақындар айтысы өткізілді

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz.</a> Театрға барғанда қойылымды тамашалап, рухани байып шығамыз. Ой саларлық көркем дүние көпке дейін естен шықпай, айтып жүреміз. Алайда оның қаншама еңбекпен дүниеге келгенін, сахнаға дейін маңдай терін төккен сан түрлі мамандық иелерінің бейнетін сезіне бермейміз. Әр спектакльдің сәтті шығып, көрермен жүрегіне жол табуы үшін ұжым біркісідей жұмыла еңбек етеді. Ал қойылым дайын болғанда билет сату, жарнама жасау деген бейнеті шашетектен асатын жұмыс тағы бар. Бір спектакльді қоюға атсалысатын суретші, жарық пен дыбыс берушілер, сондай-ақ, мәдени ұйымдастырушының еңбегін білеміз бе?Жанат Жаңбырбайқызының Жастар театрында мәдени ұйымдастырушы болып қызмет істегеніне алты жылдан асыпты. Ұжым 2016 жылы әуелі үйірме болып ашылған.&nbsp;<blockquote>– Онда 16-25 жас аралығындағы талапты жастарды жиып, вокал мен театр өнеріне баулыған О.Нұрмахановтың «Алғашқы махаббат» қойылымын ешқандай қаражатсыз сахналағанын ұмыта қойған жоқпыз. Араға жыл салып режиссер-сценаристің бастамасын сол кездегі қала басшысы қолдады. Міне, Жастар театры осылай құрылып еді. «Штат бөлетінін естігенде қатты қуандық. Шақырту алғанымда жауапты да өте күрделі жұмыс екенін білсем де келістім. Өйткені, өмір көріністерін драмалық әрекеттер арқылы көз алдыңа алып келетін театр өнері жасымнан жаныма жақын болды. Жұрт білер-білмес, сахнаның сыртында жұмыс көп, – дейді мәдени ұйымдастырушы.</blockquote>Жастар театры құрылғалы «Алғашқы махаббат», «Қыз қасқыр», «Қалың елім, қазағым, қайран жұртым», «Отырардың жасыны», «Неге?», «Ұлардың дауысы», «Екі бала – екі шал», «Олимптің күйреуі», «Қызылорданың қыздары» атты спектакльдерді сахналап, көрермен ықыласына бөленді.Жанат өнерге кездейсоқ келген жоқ. Әкесі Жаңбырбай талантты адамдарымен тығыз байланыста болған, ал анасы Айжамалдың өлең шығаратын қасиеті бар. Оның ән айтуға және поэзияға деген ықыласы бала күнінде оянған. Дайындықты әркез көрермен ретінде тамашалайтын Жанат кейде концерт жүргізеді, қажет болса ән айтып, актер ретінде пролог оқиды. Бұл өнеріне ұжымдағы әріптестері сүйсіне қарайды.Қаладағы №23 мектепте оқып жүргенінде байқауға қатысқаны әлі есінде. Е.Әбдіхалықованың «Сыр елім!» атты патриоттық әнін орындап, бас жүлдеге ие болады. Елена демекші, кейіпкеріміздің есімін сан қырлы өнерпаздың өзі қойыпты. Сондықтан болар, мінезі көпшіл, ашық-жарқын, нағыз өнер адамына тән қасиетке ие.Кейін Елена сапармен келгенде Оңталап ағасы мұны ертіп апарып, «Өзің атын қойған баяғы қара қызың сенің өлеңіңмен бас жүлде алды», – деп таныстырған. Бұл сәтті Жанат ұмытқан емес.<blockquote>– Кішкентайымнан өнер адамдарының тәлім-тәрбиесін көрдім. Әкемнің бала күнгі достары Бекұзақ Тәңірбергенов, Рысбек Әшімов, ақын Оңталап Нұрмаханов біздің үйде жиі бас қосатын. Ондайда шағын театр турппасы көшіп келгендей әсерде боламын. Әкем Аралдан Қызылордаға ертеректе қоныс аударған. Сөйтсе де, сыйластықтары үзілмеді, – дейді кейіпкеріміз. &nbsp;</blockquote>Бүгінде Жастар театры десе елең етпейтін жан жоқ. Өйткені, өрімдей талантты жастар көрерменін қалыптастырып үлгерді. Алғашқы қойылымнан-ақ қоғамда орын алып жатқан келеңсіз оқиғаны ой елегінен өткізіп, көпшілік тарапынан сұранысқа ие болатын дүниені сахналап, сол арқылы көрерменге ой салады. Мұны театрдың артықшылығы десек те болатын шығар.<blockquote>– Маған ең ұнағаны – «Қыз қасқыр» қойылымы. Онда қазақ қоғамындағы «көкек аналар» образы көрсетілді. Туған баласын көшедегі қоқысқа тастап кеткен тасбауыр аналарға ой саларлық көркем дүние. Әр қойылымның астарында үлкен тәрбиелік мән болады. Одан өміріме сабақ аламын, – деп ағынан жарылды ол.</blockquote>Бір шаңырақтың келіні атанып, жас та болса театрдағы негізгі қызметін мүлтіксіз атқарып жүрген Жанатқа сәттілік тіледік.

Көрермен ықыласына бөленген Жастар театры

Жуырда Қазалы ауданының мәдениет және спорт бөлімінің қолдауымен және Өркендеу ауылдық округі әкімі аппаратының «Өркендеу ауылдық клубы» мемлекеттік коммуналдық қазыналық кәсіпорнының ұйымдастыруыменөзінің өткір, әділ шешімімен қарақылды қақ жарған белгілі би, ел билеген Сырлыбай хан Шабақұлының туғанына 205 жыл толуына орай «Сырда туған Сырлыбай хан» атты балалар шығармашылығына арналған 13 жас пен 17 жас аралығындағы аудандық термешілер байқау өтті.Байқаудың ұйымдастырушылардың мақсаты – Сыр бойы қазақтары мен Хиуа, Қоқан хандықтарына белгілі би, әділдігі мен қайраткерлігінің арқасында үлкен бедел иесі бола білген Сырлыбай Шабақұлын еске алу мақсатында, жыр-терме арқылы жас ұрпаққа дәріптеу болып табылады.Төл өнерді ұлықтаған сайыста ауылдық клуб әдіскері және ауылдық жастар ұйымының төрағасы Мурзалиев Талап Алтынбекұлы ашып, Сырлыбай ханның өмір жолы мен шығармашылғына қысқаша тоқталып өтті.&nbsp;Әрі қарай ел ағасы, Жанкент ауылының дамуына сүбелі үлес қосқан Үргенішбай Нәби Мәлиұлы мен ауыл ақсақалыКөмекбай Бөлекбаев алғы сөз сөйлеп,жас өрендерге сәттілік тіледі. Байқауда бақ сынауғаауылдық мәдениет үйі мен клубтардан 4 ауылдық округтен,Әйтеке би кенті мен Қазалы қалалық мәдениет Үйінен барлығы 13 талапкер қатысып, IIкезең бойынша өнерлерін сарапқа салды.&nbsp;Аталған өнер додасындаӘйтеке би кенттік мәдениет ҮйіМКҚК-ның директоры Сүлейменов Нұрлыбек Байқараұлы менжыршы-термеші Ердаулетов Кеңес Болатбекұлы және Өркендеу ауылдық округі әкімінің аппараты коммуналдық мемлекеттік мекемесінің бас маманы Ілияс Айткүл Нұртуғанқызы қазылық етті.Қазылар алқасы жас өнерпаздардың сахна мәдениетін игеруі мен орындаған жыр-термесін тыңдап, сонымен қатар шеберліктеріне, киіміне үлгісіне жіті мән беріліп, әділ бағасын қойды.Тартысты өткен өнер додасында әділ-қазылар шешімі бойынша көпті басып озғанӘйтеке би кенті «Адиля» өнер орталығының өнерпазыАйдын Мырзабай бас байқаудың жүлдесін жеңіп алды. Ал жүлделі I орындыЖанкент ауылының өнерпазыӨркен Қойшыбай иемденсе,II орынды Қазалы қалалық мәдениет Үйінің өнерпазыМеруерт Таңсықбайжәне III орынды Қожабақыауылының өнерпазыЫқпалЕлтай мен «Қорқыт Ата» атындағы музыка мектебінің өнерпазыАлдияр Өтептерөзара бөлісті.Онан соң өнерімен көрермендер жүрегінен орын алған қатысушылар түрлі номинациялар бойынша марапатталды. Нақытрақ айтсақ, Жанкент ауылының өнерпазыЖарасхан Қашқынбай«Дарынды», «Талапты» номинациясынҒани Мұратбаев ауылының өнерпазыТөремұратТемір иеленді.&nbsp;Сондай-ақ БақтиярЖақсыгелдиев, Алтынбекқызы Айзат, Ертуған Ерзат, Ерқосаева Нұрай, Шаңғытбай Ерназ, Жеткерген Зейнеп сынды басқа да қатысушы өнерпаздарғааудандық балалар шығармашылығына арналған термешілер байқауыныңдипломы және бағалы сыйлықтар табысталды.&nbsp;<blockquote>«Қазақ ұлтының өзіне ғана тән бірнеше сөз арнау дәстүрі бар. Толғау мен терме соның бір көрінісі. Халқымыз ықылым заманнан келешек тағдырына алаңдаушылық білдіргені тарихтан мәлім. Келешек тағдыры дегенде елін, жерін, ұрпақ тәрбиесін, тілін, дінін айтып отырмыз. Осы қасиеттердің ұрпақ санасына сіңіріп, атадан балаға мирас қылып қалдыру дәстүрге айналған. Осы мақсатта терең мәнді терме өмірге келген. Ата-бабадан жеткен өнердің бүгінгі күнге дейін жетіп, тіпті жастар арасында өзіндік танымалдылығына, сүйіспеншілігіне ие болуы көз қуантады. Жалпы ауданда жыр-терме өнерін дамыту мақсатында осы тектес көптеген байқаулар ұйымдастырылып тұрады. Ұлттық өнеріміз осылай ұлықтап жүрейік, санамыздан, бастысы жүрегімізден өшпесін дегім келеді», – дейді Жанкент ауылдық клуб әдіскері және ауылдық жастар ұйымының төрағасы Талап Алтынбекұлы.</blockquote>

Қазақстан және Қызылорда облысының жаңалықтары: Мәдениет