<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Кітап оқу – адам өміріндегі ең пайдалы әрі маңызды әдеттердің бірі. Ол тек білім көзі ғана емес, сонымен қатар адамның ой-өрісін кеңейтетін, дүниетанымын қалыптастыратын құрал. Қазіргі заманда ақпараттың көптігіне қарамастан, кітаптың орны ерекше болып қала береді.Біріншіден, кітап оқу адамның білімін арттырады. Әрбір оқылған кітап жаңа ақпарат, жаңа идеялар мен тың көзқарастар сыйлайды. Әсіресе көркем әдебиет адамды түрлі өмірлік жағдайлармен таныстырып, тәжірибесін байытады. Ал ғылыми және танымдық кітаптар нақты білім беріп, кәсіби дамуға ықпал етеді.Екіншіден, кітап оқу ойлау қабілетін дамытады. Оқырман мәтінді түсіну, талдау, салыстыру арқылы логикалық және сыни ойлау дағдыларын жетілдіреді. Сонымен қатар, кітап оқу адамның сөздік қорын көбейтіп, тіл байлығын арттырады. Бұл өз кезегінде дұрыс әрі әсерлі сөйлеуге көмектеседі.Үшіншіден, кітап оқу адамның қиялын дамытады. Әсіресе көркем шығармаларды оқу кезінде оқырман кейіпкерлердің бейнесін, оқиға орнын өз ойында елестетеді. Бұл шығармашылық қабілетті арттырып, жаңа идеялардың пайда болуына ықпал етеді.Төртіншіден, кітап оқу – рухани тынығудың бір жолы. Күнделікті күйбең тіршіліктен шаршаған адам кітап оқу арқылы тынығып, өз-өзімен сырласа алады. Бұл адамның ішкі жан дүниесін байытып, көңіл-күйін жақсартады.Түйін: кітап оқу – жан-жақты дамыған тұлға қалыптастырудың маңызды шарты. Сондықтан әр адам күнделікті өмірінде кітап оқуға уақыт бөліп, осы пайдалы әдетті қалыптастыруы тиіс.&nbsp;Аяжан МахамбетәліҚорқыт ата атындағы Қызылорда университетінің 4-курс студентіФото: freepik.com

Кітап оқудың пайдасы неде?

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Қазіргі таңда адамзат алдында тұрған ең өзекті мәселенің бірі – қоршаған ортаны қорғау және табиғи ресурстарды тиімді пайдалану. Климаттың өзгеруі, ауа ластануы және қазба отындарының сарқылуы сияқты&nbsp;мәселелер баламалы энергия көздерін дамыту қажеттілігін арттырды. Осы тұрғыда жасыл энергия – болашақтың басты бағыты ретінде қарастырылады.Жасыл энергия дегеніміз – табиғатқа зияны аз немесе мүлде зиян келтірмейтін, жаңартылатын энергия көздері. Оларға күн, жел, су, геотермалдық және биомасса энергиясы жатады. Бұл энергия түрлері сарқылмайды және қоршаған ортаға зиянды қалдықтар шығармайды. Мысалы, күн энергиясы арнайы панельдер арқылы жиналып, электр қуатына айналады, ал жел энергиясы турбиналар көмегімен өндіріледі.Жасыл энергияның басты артықшылығы – экологиялық тазалығы. Ол көмірқышқыл газының бөлінуін азайтып, жаһандық жылыну үдерісін бәсеңдетуге көмектеседі. Сонымен қатар, бұл энергия көздері ұзақ мерзімді перспективада экономикалық жағынан да тиімді. Алғашқы инвестициялар жоғары болғанымен, уақыт өте келе олар өзін-өзі ақтайды және тұрақты энергия көзіне айналады.Қазақстан үшін де жасыл энергияны дамыту – маңызды бағыттардың бірі. Ел аумағында күн мен жел ресурстары мол. Әсіресе, оңтүстік өңірлерде күн сәулесінің молдығы күн энергетикасын дамытуға мүмкіндік береді. Ал желі күшті соғатын аймақтарда жел электр станцияларын салу тиімді. Мемлекет тарапынан бұл салаға қолдау көрсетіліп, түрлі бағдарламалар жүзеге асырылуда.Дегенмен, жасыл энергияны дамыту жолында бірқатар қиындықтар да бар. Олардың қатарында жоғары технологиялық жабдықтардың қымбаттығы, инфрақұрылымның жеткіліксіздігі және энергия сақтау мәселелері жатады. Сонымен бірге, кейбір аймақтарда табиғи жағдайлар тұрақсыз болуы мүмкін, бұл энергия өндіру көлеміне әсер етеді.Қорытындылай келе, жасыл энергия – болашақтың кепілі. Ол тек экологиялық мәселелерді шешіп қана қоймай, экономиканың тұрақты дамуына да ықпал етеді. Сондықтан әрбір мемлекет, соның ішінде Қазақстан да, жасыл энергияны дамытуға ерекше назар аударуы тиіс.&nbsp;Аяжан МахамбетәліҚорқыт ата атындағы Қызылорда университетінің 4-курс студентіФото: freepik

Жасыл энергияның болашағы

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Қазіргі&nbsp;уақытта&nbsp;әлеуметтік желі адам өмірінің ажырамас бөлігіне айналды. Таңертең көзімізді ашқаннан бастап, ұйықтар алдында уақыт&nbsp;та телефонға үңілу – көпшілігімізге таныс әдет. Бұл құбылыс біздің өмір салтымызға, ойлауымызға және қарым-қатынасымызға үлкен әсер етуде. Технологияның қарқынды дамуы әлеуметтік желілерді тек байланыс құралы ғана емес, сонымен қатар ақпарат көзі, ойын-сауық алаңы және табыс табу мүмкіндігіне айналдырды.Бір жағынан, әлеуметтік желілердің пайдасы зор. Олар арқылы біз алыстағы достарымызбен, туыстарымызбен оңай байланыса аламыз. Бұрын хат жазып, ұзақ күту қажет болса, қазір бір сәтте хабар алмасуға мүмкіндік бар. Сонымен қатар, кез келген ақпаратты жылдам тауып, білімімізді арттыруға болады. Түрлі онлайн курстар, вебинарлар мен танымдық парақшалар адамның өзін-өзі дамытуына ықпал етеді. Көптеген адамдар әлеуметтік желіні пайдаланып, өз кәсібін ашып, жарнама жасап, табыс тауып жүр. Бұл әсіресе шағын бизнес үшін үлкен мүмкіндік болды.Әлеуметтік желілер қоғамдағы пікір алмасудың да маңызды алаңына айналды. Адамдар өз ойларын еркін жеткізіп, түрлі мәселелерді талқылай алады. Бұл кейбір әлеуметтік&nbsp;мәселелердің көтерілуіне және олардың шешімін табуға ықпал етеді. Сонымен қатар, шығармашылық адамдар үшін де әлеуметтік желілер өз талантын көрсетуге үлкен мүмкіндік береді. Ән айту, сурет салу, жазу немесе видео түсіру сияқты қабілеттерін көпшілікке таныстырып, танымал болуға жол ашады.Алайда, әлеуметтік желілердің зиянды жақтары да аз емес. Ең алдымен, ол уақытты көп алады. Кейде адам өзіне маңызды істерді кейінге қалдырып, сағаттап телефон қарап отырады. Бұл өнімділіктің төмендеуіне, тіпті жалқаулыққа әкелуі мүмкін. Уақытты дұрыс жоспарламау күн тәртібінің бұзылуына әсер етеді.Сонымен қатар, әлеуметтік желілер адам психологиясына кері әсер етуі мүмкін. Басқалардың әдемі, «мінсіз» өмірін көргенде, кейбір адамдар өз өмірін солармен салыстырып, өз-өзіне сенімсіздік пайда болады. Бұл күйзеліске, көңіл-күйдің төмендеуіне әкеледі. Шын мәнінде, әлеуметтік желілерде көрсетілетін өмір әрдайым шынайы бола бермейді, бірақ оны көп адам түсіне бермейді.Тағы бір маңызды мәселе – тәуелділік. Әлеуметтік желіге үйреніп кеткен адам бос уақытын тек сол жерде өткізгісі келеді. Бұл әсіресе жасөспірімдер арасында жиі байқалады. Олар виртуалды әлемге көбірек көңіл бөліп, шынайы өмірдегі қарым-қатынастан алыстай бастайды. Нәтижесінде достарымен бетпе-бет сөйлесу дағдылары әлсірейді.Денсаулыққа да әсері бар екенін ұмытпау керек. Ұзақ уақыт телефонға қарау көздің көру қабілетін нашарлатып, омыртқа мен жүйке жүйесіне зиян келтіруі мүмкін. Сонымен қатар, ұйқы режимі бұзылып, адам шаршаңқы күйде жүретін болады.Ақпараттық қауіпсіздік мәселесі де маңызды. Әлеуметтік желілерде жеке мәліметтерді қорғау әрдайым қауіпсіз бола бермейді. Кейбір алаяқтар адамдардың сеніміне кіріп, түрлі жолдармен зиян келтіруі мүмкін. Сондықтан&nbsp;ғаламторда сақтық таныту өте маңызды.Қорытындылай келе, әлеуметтік желілер – екі қырлы құрал. Оны дұрыс пайдалана білсек, ол бізге үлкен пайда әкеледі: білім алуға, байланыс орнатуға, дамуға көмектеседі. Ал шамадан тыс қолдану керісінше зиян тигізуі мүмкін. Сондықтан әр адам өз уақыты мен назарын бақылап, әлеуметтік желіні саналы түрде қолдануы қажет. Тек сонда ғана біз технологияның пайдасын көріп, зиянынан сақтана аламыз.Аяжан МахамбетәліҚорқыт ата атындағы Қызылорда университетінің 4-курс студентіФото: freepik &nbsp;

Әлеуметтік желінің адам өміріне әсері

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Кеше Қармақшы ауданындағы «Руханият» орталығында аудан әкімі Жандос Еркінбектің қатысуымен «Білімді ұрпақ – жарқын болашақ кепілі» атты дарынды оқушылармен кездесу өтті. Еркін форматта ұйымдастырылған жиынға білім, ғылым, спорт және өнер салаларында облыстық, республикалық, халықаралық деңгейде жеңіс тұғырынан көрініп жүрген аудан оқушылары қатысты.Тағылымды шара «Үздік инновациялық жобалар көрмесімен» бастау алып, дарынды оқушылар өздерінің тың идеялары және ізденістері үйлескен ғылыми жобаларын таныстырып өтті.<blockquote>&nbsp;«Халқымызда «Ақыл – тозбайтын тон, білім – таусылмайтын кен» деген мағыналы сөз бар. Сіздер – сол үмітті ақтап келе жатқан, ауданымыздың ғана емес, еліміздің абыройын асқақтатып жүрген дарынды ұл-қыздарысыздар. Қай салада жүрсеңіздерде, ең бастысы – елге адал қызмет ету, туған жердің дамуына үлес қосу. Сіздерге артылар сенім мол. Алға қойған мақсаттарыңыз айқын, білім жолындағы еңбектеріңіз сәтті болсын! Біз әрдайым сіздерді қолдауға дайынбыз»,- деді аудан әкімі.</blockquote>Жиында жастар өздерін толғандырған сұрақтарын қойып, балалық шақтағы арманы, жетістікке жету барысындағы еңбек пен табандылық, уақытты тиімді пайдалану, болашақ мамандық таңдау, сондай-ақ қоғамдағы жастардың рөлі секілді маңызды тақырыптар қозғалды. Оқушылар өздерінің орамды ойы мен салмақты сауалдарын ортаға салса, өнерлі жастар түрлі аспаптарымен концерттік бағдарлама да ұсынды.<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/Bilimdi_rpa_zhar_yn_bolasha_kepili_92894f9d04.jpg" alt="«Білімді ұрпақ - жарқын болашақ кепілі».jpg">Шара соңында ауданның абыройын арттырып жүрген дарынды оқушылар аудан әкімінің «Алғыс хаты» және сыйлықтарымен марапатталды.Жандос Еркінбек: «Бүгін өздеріңізбен кездескеніме қуаныштымын. Ата-ананы сыйлап, ұстаздарыңызды құрметтеңіздер. Жарқын күндеріңіз көп болсын. Алдағы күндеріңізге тек сәттілік тілеймін»,- деп жиынды қорытындылады.Айта кету керек, бүгінде мемлекет тарапынан жыл сайын республикалық және халықаралық деңгейде пәндік олимпиадалар, ғылыми жарыстар мен шығармашылық байқаулар ұйымдастырылып, жеңімпаздар мен жүлдегерлерге білім гранттары және жоғары оқу орындарына түсу кезінде жеңілдіктер берілуде. Сонымен қатар дарынды балаларға «Қазақстан халқына» қоры және Президенттік білім гранттары ұсынылады. Ал «Болашақ» бағдарламасы аясында жас талапкерлерге шетелдің үздік оқу орындарында білім алуға мүмкіндік бар.Фото: Қармақшы ауданы әкімінің баспасөз қызметі

Аудан әкімі дарынды оқушылармен кездесті

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Облыста өткен жылу беру маусымы өрт қауіпсіздігі мәселесінің әлі де өзекті екенін көрсетті. Тұрғын үй секторларында тіркелген өрт оқиғалары мен олардың себептері халықтың қауіпсіздік талаптарына немқұрайлы қарауының салдарын айқындап берді. Осыған байланысты Төтенше жағдайлар департаменті алдын алу шараларын күшейтіп, кең ауқымды түсіндіру және бақылау жұмыстарын жүргізді. Бұл туралы Өңірлік коммуникациялар қызметінің ақпарат алаңында облыстық ТЖД Мемлекеттік өрт бақылау басқармасының бастығы Бейбітхан Спанов баяндады.<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/irde_rt_auipsizdigini_aldyn_alu_zh_mystary_zhal_asuda_d20cf4a5da.jpg" alt="Өңірде өрт қауіпсіздігінің алдын алу жұмыстары жалғасуда.jpg">Жылу беру кезеңінде облыс аумағындағы тұрғын секторларда 105 өрт оқиғасы тіркеліп, 3 адам жарақат алған. Спикердің айтуынша, өрт оқиғаларының басым бөлігі тұрғындардың қауіпсіздік талаптарына немқұрайлы қарауынан туындайды. Атап айтқанда, пештердің техникалық жағдайын уақытылы тексермеу, электр желілерін дұрыс пайдаланбау және балаларды қараусыз қалдыру негізгі себептердің қатарында.<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/682441254_2592356457826517_523326585689475160_n_651a2024a0.jpg" alt="ТЖД Мемлекеттік өрт бақылау басқармасының бастығы Бейбітхан Спанов"><blockquote>– Жергілікті атқарушы органдармен бірлесіп әлеуметтік осал топтағы 6 825 тұрғын үйдің тізімі нақтыланып, осы отбасыларға түсіндіру жұмыстары жүргізілді. Жергілікті бюджет есебінен 484 табиғи газды және 100 көмірқышқыл газын анықтайтын датчик орнатылды. Алайда бұл бағыттағы жұмыстар барлық аудандарда бірдей деңгейде жүргізілмей отыр. Апта сайын полиция департаменті және волонтерлік ұйымдардың қатысуымен профилактикалық жұмыстар ұйымдастырылып, барлығы 129 874 тұрғын үйдің ауласы араланды. Сонымен қатар, тұрғындармен 350 кездесу өткізіліп, өрт қауіпсіздігі ережелері кеңінен түсіндірілді. Одан бөлек, «Атамекен» кәсіпкерлер палатасында да арнайы жиын ұйымдастырылып, кәсіпкерлерге өрт қауіпсіздігі талаптары таныстырылды. Тұрғындардың қауіпсіздік мәдениетін арттыру, улы газдан улану фактілерінің алдын алу және өрттің санын азайту бағытындағы жұмыстар алдағы уақытта да жалғасады. Бұл-баршаға ортақ жауапкершілік, - деді Бейбітхан Оразайұлы.</blockquote>Жаз мезгілінің басталуымен өңірде су айдындарындағы қауіпсіздік шаралары күшейтілді. Әсіресе, шомылу маусымында азаматтардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету және балалардың жазғы демалыс кезіндегі қауіпсіздігін сақтау басты назардаБұл туралы брифинг барысында облыстық ТЖД бастығының орынбасары Бекболат Әбдіқадыров атқарылып жатқан жұмыстар туралы мәлімдеді.<figure class="image"><img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/683713807_2592120084516821_7064367884221977256_n_3a771a69aa.jpg" alt="облыстық ТЖД бастығының орынбасары Бекболат Әбдіқадыров"></figure><blockquote>– Суға шомылуға тыйым салынған қауіпті 63 аймаққа 398 ескерту тақтайшасы орнатылып, 20 мобильді бақылау бекеті қойылған. Сонымен қатар, қауіпті орындарға орнатуға ыңғайлы, өзіндік құны төмен тыйым салу белгілерінің жаңа түрлері қолданылуда. Тұрғындар мен қала қонақтарының қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатында полиция қызметкерлері, жергілікті атқарушы органдар және еріктілермен бірлесіп тәулік бойы рейдтік жұмыстар жүргізілуде. Одан бөлек, жыл басынан бері облыс аумағындағы су айдындарында 448 рейд ұйымдастырылып, 13 954 тұрғынға судағы қауіпсіздік ережелері түсіндірілді. Оның ішінде 6 мыңнан астамы - жасөспірімдер. Бұл жұмыстарға 168 ерікті жұмылдырылған. Балалардың жазғы демалыс кезінде қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатында түсіндіру жұмыстары тұрақты түрде жүргізілуде. Су айдындарында қауіпсіздік талаптарын сақтау - әр азаматтың жауапкершілігі, - деді Бекболат Қайырбекұлы.</blockquote>Сонымен қатар, спикердің айтуынша, облыс әкімінің қаулысына сәйкес өңірде 9 жағажай белгіленген. Алайда биыл оның тек 7-еуі ғана жұмыс істейді. Қызылорда қаласындағы «Сыр самалы» және Жаңақорған ауданындағы «Борықты» жеке жағажайлары бұл маусымда ашылмайды.Фото: Нұрболат Нұржаубай

Өңірде өрт қауіпсіздігінің алдын алу жұмыстары жалғасуда

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a>&nbsp; Әлеуметтік медициналық сақтандыру қоры азаматтардың МӘМС жүйесіндегі медициналық көмекке үздіксіз қол жеткізуінің негізі – аударымдар мен жарналарды уақтылы төлеудің маңыздылығын еске салады.&nbsp;«Сақтандырылған» мәртебесі тек соңғы 12 ай ішінде төлемдер үзбей жүргізілген жағдайда ғана беріледі. Ал үзіліс болған жағдайда мәртебе уақытша тоқтатылады, бұл МӘМС жүйесіндегі медициналық көмекке қолжетімділікті шектейді.Жарналар мен аударымдар ай сайын төленуі тиіс. Олардың толық әрі уақтылы төленуін мемлекеттік кірістер органдары бақылайды. Мерзімдер бұзылған жағдайда өсімпұл есептеледі, сондай-ақ салықтық әкімшілендіру шаралары қолданылады.&nbsp;Мемлекеттік кірістер комитеті Әлеуметтік медициналық сақтандыру қорымен бірлесіп, МӘМС жүйесіне аударымдар мен жарналарды төлеу бойынша міндеттемелердің орындалуын тұрақты түрде мониторингтен өткізеді.2025 жылдың қорытындысы бойынша жұмыс берушілер, жеке кәсіпкерлер және жеке практикамен айналысатын тұлғалар арасында жарналар мен аударымдарды уақтылы төлемеу жағдайлары жиі тіркелген.Шектеулердің алдын алу және медициналық көмекке қолжетімділікті сақтау үшін төленбеген кезеңдердің бар-жоғын тексеріп, қажет болған жағдайда өткізіп алған айлар үшін төлем жасаған жөн.Фото: ru.freepik

МӘМС жүйесіндегі төлемдерді уақтылы төлемеу: мерзімді сақтаудың маңыздылығы

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Дербес деректердің жария болуы – бұл абстрактілі қауіп емес, күнделікті өмірде кездесетін проблема. &nbsp;Мәселен, тек өткен жылдың өзінде ғана жеке ақпараттарды: ЖСН, мекенжайлар, телефон нөмірлерін және басқа да деректерді қамтитын 16 миллионнан астам жазба ашық қолжтемді болды. &nbsp;Сіздің деректеріңіз басқалардың қолына түсу ықтималдығын қалай білуге &nbsp;болатынын, олар жария болғаннан кейінгі алғашқы сағаттарда не істеу керек және болашақта қандай дағдылар мұндай тәуекелді азайтуға көмектесетінін Fingramota.kz -пен бірге қарастырамыз. &nbsp;Дербес деректер деген не?Дербес деректер - адамның жеке басын анықтауға болатын кез келген ақпарат. Олар жалпыға қолжетімді және шектеулі сипаттағы болып бөлінеді. Біріншісіне конфиденциалдылық талаптары қолданылмайтын, яғни адамның өзі әлеуметтік желілерде көрсеткен немесе мекенжай базаларында, ашық интернет-көздерде және БАҚ-та орналастырылған деректер жатады.Қолжетімділігі шектеулі деректерге тегі, аты, әкесінің аты, туған күні мен жылы, ұлты, тұратын немесе тіркелген мекенжайы, ЖСН, жеке куәлігінің деректері және басқа да мәліметтер жатады. Қолжетімділігі шектеулі деректер «Дербес деректер және оларды қорғау туралы» заңмен қорғалады және көп жағдайда осы деректерді қолға түсіру алаяқтар мен жосықсыз компаниялардың мақсатына айналады, олар жария болған ақпарат арқылы өз қызметтерін алдыруға тырысады. Деректердің жария болуы әрдайым адамның алаяқтардың құрбаны болады дегенді білдірмейді, дегенмен де тәуекелдер сақталады. Сол үшін оны танып, өзіңді қалай қорғауды білу керек.Деректердің жария болуының басты белгілеріСіз ешқашан деректеріңізді бермеген компаниялардан немесе сервистерден түсетін спам- қоңыраулар, хабарламалар және электрондық хаттар.Сіз ешбір жерде тіркелмеген және қандай да бір қызметке тапсырыс бермеген болсаңыз да тіркелуді растау және SMS-хабарламалар.Өздерін танысыңмын немесе әріптесіңмін деп таныстыратын адамдардың бейтаныс нөмірлерінен қоңыраулар. Көбінесе, сіз оларға сену үшін олар сіздің жеке ақпаратыңызды пайдаланады. Соңғы уақытта технологияның күрт дамуына байланысты тіпті сіздің дауысыңызды да қолдан жасауға болады, сондықтан сақ болыңыз.Банктердің немесе мемлекеттік органдардың қызметкерлеріміз деп таныстыратындардан жиі қоңырау шалу - айына бір рет қоңырау шалу қалыпты жағдай, алайда сізге қысқа мерзімде бірнеше рет шықса, бұл сіздің деректеріңіз үшінші тұлғаларға мәлім болғанның белгісі.Аккаунттардағы күдікті әрекеттер туралы хабарламалар – кодтарды сұрау, поштаға немесе әлеуметтік желілерге кіру әрекеттері, сондай-ақ жаңа құрылғылардан немесе шет елдерден кіру әрекеті.Бірінші қадам: нақты қандай деректердің ұрланғанын анықтаңызӨкінішке қарай, мұны анықтау мүмкін бола бермейді — банктер, компаниялар немесе дерекқорлардың иелері үшінші тараптарда қандай мәліметтер болғанын айта бермейді. Алайда, егер сіз деректердің қолды болғанын жаңалықтардан білсеңіз немесе қандай деректердің ұрланғаны нақтыланбай хабарлама алсаңыз, шара қолданғаныңыз жөн. Әдетте, мұндай жағдайларда қаскүнемдерге электрондық және пошта мекенжайлары, құпиясөздер, атаулар, телефон нөмірлері және банктік карта деректері қолжетімді болады.Екінші қадам: қолды болған деректерді өзгертіңіз&nbsp;Әрине, тұрғылықты жеріңізді өзгертудің қажеті жоқ, бірақ әлеуметтік желілердегі, үнемі пайдаланатын сайттардағы (мысалы, мемлекеттік қызметтерді алуға арналған немесе маркетплейстердегі) есептік жазбаларды өзгертіп, қорғай аласыз. Егер сіз бұрын барлық жерде бір құпиясөзді қолдануды әдетке айналдырған болсаңыз, енді әр сервис үшін бөлек жасаңыз. Мысалы, мессенджерлерде сұрату бойынша пин-код теру функциясын, ал банктердің қосымшаларында биометрияны енгізуге болады, бұл сізді қосымша қорғайды.Үшінші қадам: екі факторлы аутентификациялауды орнатыңызБұл шараны елемей қоймаңыз – бұл деректеріңізді, ақшаңызды және жүйкеңізді сақтауы мүмкін. Мүмкіндігінше екі факторлы аутентификациялауды қосыңыз. Растаудың ыңғайлы әдісін таңдауға болады: аутентификатор қосымшасынан, телефон нөмірі арқылы, электрондық пошта арқылы немесе хабарламамен алынған код. Нәтижесінде, сіздің құпиясөздеріңіз қаскүнемдерге қолды болса да, олар аккаунттарға кіре алмайды.Төртінші қадам: барлық есептік жазбаларыңызды үнемі тексеріп отырыңызДеректердің қолды болғаны белгілі болғаннан кейінгі алғашқы күндерде барлық маңызды қызметтер мен қосымшалардағы аккаунттарыңызды үнемі тексеріп отырыңыз. Болашақта да бақылауды тоқтатпаңыз: күдікті кіру әрекеттерін, белгісіз құрылғыларды және әдеттен тыс әрекеттерді қадағалаңыз. Бұдан басқа, құпиясөздерді, PIN-кодтарды, бағдарламалық қамтылымды және вирусқа қарсы бағдарламаларды үш-алты айда бір рет жаңартып отырыңыз.Бесінші қадам: жағдайды өзіңіздің банкіңізбен талқылаңызҚаскүнемдер сіздің тек электрондық поштаңызға қол жеткізген болса да, мұның өзі сіздің шоттарыңызға қол жеткізуге әрекет жасау үшін жеткілікті. Пошта жиі жағдайда телефон нөмірімен байланысты, ал ол өз кезегінде интернет-банкингте пайдаланылады, мұндай жағдайда сіздің қаражатыңызға көбірек қауіп төнеді. Бұған жол бермеу үшін барлық алдыңғы шараларды қолға алу, сондай-ақ банк пен оның қауіпсіздік қызметімен хабарласу маңызды: сіздің деректеріңіздің қорғалуы олар үшін де қажет, өйткені олардың беделі осыған байланысты.Өзіңіздің дербес деректеріңізді тағы қалай қорғауға болады?Бейтаныс адамдар жіберген хаттарды ашпаңыз және күдікті сілтемелерге өтпеңіз – бұл көптеген проблемалардың алдын алуға &nbsp;көмектеседі.Өз құрылғыларыңыздағы бағдарламалық қамтылымды тұрақты түрде жаңартып отырыңыз:&nbsp;жаңартулар осалдықтарды жояды және киберқауіптерден қорғауды күшейтеді.Сенімді құпиясөздер мен екі факторлы аутентификацияны пайдаланыңыз – бұл цифрлық қауіпсіздіктің негізгі элементтерінің бірі. Мүмкін болатын юарлық жерде 2FA іске қосыңыз, ал құпиясөздеріңіз ұзақ, күрделі болсын және туған күніңіз сияқты жеке ақпаратпен байланысты болмасын.Үйдегі Wi-Fi-ды қорғаңыз және ашық желілерден аулақ болыңыз: жеткілікті қорғалмаған байланыс қаскүнемдердің қол жеткізуіне көмектесуі мүмкін. Сондай-ақ, қоғамдық орындарда ашық желілер арқылы деректердің қолды болу қаупі бар.Ескі қатты дискілерді дұрыс кәдеге жаратыңыз:&nbsp;құрылғыларда көптеген маңызды ақпарат сақталады, ал қарапайым форматтау оның толық жойылғанына кепілдік бермейді, сондықтан кәдеге жаратудың алдында тасымалдағыштарды іс жүзінде жойған дұрыс.Пайдаланбайтын уақытта Bluetooth-ді өшіріңіз: қосылып тұрған байланыс құрылғыны анықтауды жеңілдетеді және рұқсатсыз қол жеткізу қаупін арттыруы мүмкін.Деректерді шифрлаңыз:&nbsp;бұл бір қарағанда қиын болып көрінуі мүмкін, бірақ заманауи құралдар процесті қолжетімді етеді. Мысалы, macOS-та тұтастай дискіні шифрлауға мүмкіндік беретін кіріктірілген FileVault мүмкіндігі көзделген.<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/infographics_12_11_2026_04_27_T154255_110_cee315acb4.png" alt="infographics 12.11 - 2026-04-27T154255.110.png">Өзіңізді, өз деректеріңізді сақтаңыз және Fingramota.kz-пен бірге қаржылық сауаттылығыңызды арттырыңыз!Фото: fingramota.kz