Дана Абайдың тіл байлығы

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz.</a> Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының төрағасы, бас мүфти Наурызбай қажы Тағанұлы Құрбан айт намазына қатысты мәлімдеме жасады.
<blockquote>
 “Алла қаласа, биыл Құрбан айт мерекесі ғұламалар кеңесінің бекітуімен 31 шілде, 1-2 тамыз күндеріне сәйкес келіп тұр. Алайда елімізде карантин мерзімі 2 тамызға дейін ұзартылғандықтан, республика бойынша мешіттер жабық болады. Осыған байланысты 31 шілде күні Құрбан айт намазы оқылмайды”, – деді Тағанұлы.
</blockquote>
Осы орайда бас мүфти сындарлы сәтте сағымызды сындырып алмай, айналадағы адамдарды үрейге емес, үмітке шақыруға үндеді.&nbsp;&nbsp;
<blockquote>
 “Біз – өткенге салауат айтып, Алланың арайлап атқан әрбір таңынан жақсылық күткен халықпыз. Рухымызды түсірмей, сын сағатта сағымызды сындырып алмайық. Қадірлі жамағат, біз қазір сындарлы сәтте отырмыз. Қадірлі жамағат, біз қазір сындарлы сәтте отырмыз. Мұндайда халық даналығы “Бетеге кетсе, бел қалар. Бектер кетсе, ел қалар. Берекең кетсе, не қалар?” демей ме?”, – деп атап көрсетті Тағанұлы.
</blockquote>

Биыл елімізде Құрбан айт намазы оқылмайды

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz.</a> ҚМДБ-ның Қызылорда облысы бойынша Бас имамы Болатбек Ұласқанұлы қалалық «Нұр» мешітінің жаңа ғимаратының құрылысымен танысты.
«Нұр» мешітінің бас имамы Марат Үркімбаев құрылыспен таныстыру барысында заман талабына сай салынып жатқан жаңа ғимаратта 1000 адамға дейін құлшылық жасай алатынын атап өтті. Имамның айтуынша, мешіт ерлерге және әйелдерге арналған намаз залдарынан бөлек дәріс сыныптары, құран оқыту, неке қидыру және қызметкерлердің жұмыс бөлмелерімен жасақталады. Сонымен қатар, ауласында дәретхана, қасапхана, көлік тұрағы да салынатын болады.
<img src="https://kyzylorda-news.kz/wp-content/uploads/2020/07/fb_img_1595233232713.jpg" alt="" />
«Нұр» мешіті – қала орталығында орналасқан ескі мешіт. Бүгінде ғимараты ескі, көлемі кіші болса да, жақсылықтың жаршысы, жамағаттың ұйытқысы, маңайындағы халықты имандылыққа шақырушы ордаға айналған құтты мекен.
<img src="https://kyzylorda-news.kz/wp-content/uploads/2020/07/fb_img_1595233214165.jpg" alt="" />
Мешіттің бас имамы аймақтағы «Шымкент» медресесінде алған діни білімімен қатар, «Қазақ тілі әдибиеті» және «Информатика» мамандықтары бойынша жоғары оқу орнын тәмамдаған білікті кадрлардың бірі.
<img src="https://kyzylorda-news.kz/wp-content/uploads/2020/07/fb_img_1595233219479.jpg" alt="" />
Жас болса да бас болып имамдық қызметінен бөлек мешіт салу жауапкершілігін қатар алып жүрген Марат Дайрабайұлының ұйытқы болуымен жергілікті жанашыр азаматтар мен жамағаттар белсенді үлес қосып, жаңа құлшылық үйінің құрылысы қарқынды жүруде.

Қызылордада  «Нұр» мешітінің құрылысы қарқынды жүргізіліп жатыр

Надежда Лушникова: Мені алғаш айтысқа үкілеп қосқан да, тұрмысқа шығарда той жасап ұзатқан да – қасиетті Сыр өңірі

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz.</a> 1 маусым балаларды қорғау күні мен Абайдың 175 жылдық мерейтойына орай, партияның «Кедергісіз келешек, «Бақытты отбасы» жобалары аясында үйден оқытылатын 4-7 сынып оқушылары арысындағы «Әлемнің Абайы» атты онлайн көркемсөз оқу байқауы өз мәресіне жетті.
«Nur Otan» партиясы Қызылорда облыстық филиалы мен облыстық білім басқармасы бірлесіп ұйымдастырылған байқауға қалалық білім бөлімімен үйден оқытылатын 20 бүлдіршін өтінім беріп, олар 2 кезең бойынша сынға түскен.
<img src="https://kyzylorda-news.kz/wp-content/uploads/2020/06/nwr-otan-1.jpg" alt="" />
&nbsp;Балалар Абай өлеңдері мен қара сөздерін жатқа оқып, 1 минуттық бейнеролик түсіріп жолдады. Екінші кезеңде олар ZOOM бағдарламасы арқылы қосылып, Абай шығармалары мен өмір жолынан қойылған сауалдарға жауап берді.
Онлайн өткен байқау барысында балғындар қойылған сауалдарға жылдам, әрі&nbsp; нақты жауап&nbsp; беріп,&nbsp; Абай&nbsp; аталарының&nbsp; шығармалары мен өмір жолынан жан-жақты хабардар екенін байқатты.
<img src="https://kyzylorda-news.kz/wp-content/uploads/2020/06/nwr-otan-2.jpg" alt="" />
Балғындарды облыстық партия филиалы төрағасының бірінші орынбасары Ақмарал Әлназарова мен облыстық білім басқармасының басшысы Ақзира Қасымова балғындарды мерекемен құттықтап, шығармашылық табыс тіледі.
<blockquote>
 «Тәуелсіз елде өсіп келе жатқан бақытты ұрпақсыңдар. Сіздердің бақытты өмір сүрулеріңіз үшін біздің елімізде барлық жағдай жасалған. Ата-аналарыңыз да сіздердің білімді, білікті азамат болып қалыптасуларыңызға барлық күш-жігерін жұмысап жатыр. Мерекелеріңіз құтты болсын! Сіздерге, баянды өмір, бақытты балалық шақ тілеймін», -деді Ақмарал Әлназарова.
</blockquote>
Өз кезегінде балғындарды құттықтаған Ақзира Қасымова, мүмкіндігі шекетулі балаларды әлеуметтендіру – тек отбасының ғана емес, бүкіл қоғамның да проблемасы екенін&nbsp; айтты.
<img src="https://kyzylorda-news.kz/wp-content/uploads/2020/06/nwr-otan-3.jpg" alt="" />
<blockquote>
 «Nur Otan» партиясы инклюзивті білім беруді кеңейту, балаларды әлеуметтендіру және кедергісіз орта құру үшін үлкен жұмыстар жасап жатыр. Бүгінгі ұйымдастырылған шара соның бір көрінісі деп білемін және партия филиалы&nbsp; басшылығына&nbsp; ата-аналар мен балалардың атынан шынайы ризашылығымды білдіремін», – деді басқарма басшысы. &nbsp;
</blockquote>
Байқауға қатысушы балғындардың барлығы арнайы алғыс хатпен марапатталып, бағалы сыйлықпен (планшет) марапатталды. Байқау онлайн түрде өткендіктен сыйлықтар қатысушылардың үйлеріне жеткізіліп берілді.
Атап өту керек жалпы өңірде 1187 бала үйден оқытылады. Олардың 469-ы Қызылорда қаласында. 4-7 сыныптарда оқитындарының саны жүзге жуық.

Қызылордада «Әлемнің Абайы» атты байқау қорытындыланды (ФОТО)

Темірбек Жүргенов &#8211; Кеңес заманындағы ұлттық ой-сананың ілгерілетушісі

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a>. Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген қайраткері, белгілі журналист Махат Садықтың «Қырымбек Көшербаевтың Абайы» атты мақаласын qazaquni.kz ақпараттық ресурсынан оқып шықтым.
Автор Абай кескін-келбетін қалып­тас­тыруда мүсін-ескерткіштерді біріз­ден­діру керектігін қозғап, Абайтану ілімін дамытуда маңызды рөл атқаратынын жазады.
«Абай Құнанбайұлының 175 жылдығына орай елдің бірқатар қаласында Абай ескерткіші мен бюстерін ашу жоспарланып отыр. Қалың көпшілікке Абай образы осы мүсіндер негізінде қалыптасатыны анық. Осы орайда ойда жүрген ұсыныс.
2009 жылы Өскеменде еңселі Абай ескерткіші ашылды. Әкім орынбасары ретінде ескерткішті дайындау жауап­кер­шілігі маған жүктелді. Конкурсқа қабыл­данған оннан астам мүсіндерді көрдім. Бәрі дерлік «шапанға оранған, қабағы түсіңкі, жуанқарын адам». Болмайды дедім. Алдын – ала дайындап қойған Абайдың Мәскеуде орнатылған ескерткішінің су­ретін мүсіншілерге таратып бердім.
<blockquote>
 – Бұл Қырымбек Елеуұлы Көшербаевтың – Абайы, – дедім. Басты талап Ескерткіштегі Абай образы, бейнесі осындай болуы керек. Бұған қосымша біздің талап бойынша Ескерткіш постаментімен 14 метрден биік болатындығын ескеріңіздер. Абай оң қолына кітап ұстап тұрсын. Қалғаны сіздердің «фантазияларыңыз!» – деп ескерткіштің негізгі талабын түсіндіреді.
</blockquote>
2018 жылы қазан айында Мәскеу қаласындағы Абай ескерткішін көрген едім. Оған сол кездегі облыс әкімі Қырымбек Көшербаев себеп болған-ды. Оның қолдауымен М.Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетінде өткен халықаралық конференцияға қатыстық. Сыр елінен барған аудандық газеттің бас редакторларымен бірге Әлия Молдағұлова атындағы №402 мектеп-лицийге арнайы барып, бюст-ескерткішіне гүл шоқтарын қойып, батырға арналған музейді көрдік. Одан кейін көрнекті қоғам қайраткері, қазақ халқының біртуар перзенті, ағартушы-демократ Ғани Мұратбаевтың жамбасы тиген «Ваганьковско» қорымына барып, рухына Құран бағыштадық. Әрі тарихи тұлғаның азаматтық, қайраткерлік істерін еске алдық.
Мәскеу сапарында естен кетпейтін оқиға «Чистые пруды» бульварындағы Абай ескерткіші алдында орын алды. Сыр өңіріндегі аудандық газеттердің тізгінің ұстаған қаламгерлер Абайдың өлеңдерін оқып, ой жарыстырды. Бұған жергілікті тұрғындар да араласып, қазақтың бас ақынын ұлықтады. Ескерткіш қазақ-орыс достығының символы екенін, екі елдің басшысы бас қосып, ескерткішті ашқан тарихи сәтте куә болғандарын қуанышпен жеткізді.
Шабыттанып, арқаланып, Мәскеудегі Абай ескерткішінің алдында ұзақ тұрдық. Рухтантанып, ерекше жылы аура сезіндік. Сол ескерткіш Абайдың болмыс-бітімімен ұштасып жатқандай көрінді.
Абай мұрасына зер салып, қадіріне бойлаған ұрпақ сансыз сауалға жауап алатыны сөзсіз. Иә ақын сөздің парқын ұққанның көкірегіне нұр құяды. Оның ұлағатын мерейлі тойда да, қаралы өлім-жетімде де қолданып, елдің көкейіндегі, көңіліндегі ойды дөп басамыз. Білім іздеген талаптыны да, ғылым жолындағы ізденімпазды да Абайдың сөзі жігерлендіреді, жауапкершілікті сезіндіреді. Абай жаққан сәуледен қызметтің кез-келген саласындағы азаматтар қуат алады. Осылайша Абайтану ілімі өміршеңдігін дәлелдеген рухани-мәдени құндылыққ айналды, оны зерделеп, ұлттық таным-түсінікті танып, салт-сананы ұғуға болады. Өйткені Абай толық адам болудың жолын көрсетті, мемлекеттік мүдденің баянды жолына бағыттайды.
Ендеше Абай мен қазақ бір-бірінің мәнін ашатын, бір-бірімен тығыз байланысты ұғымға айналды. Бұл дегеніңіз, ақын ескерткіштерін біріздендірудің, бейнесін бірегей етудің мәні мен мағынасын аша түсетіндей. Мұны Махат Садық Шығыс Қазақстан облысы әкімінің орынбасары болған кезінде сәтті үйлестіреді. Яғни 2006 жылы Өскемен қаласында бой көтерген Абай ескерткіші Қырымбек Көшербаевтың басшылығымен жасалған Абай образын қайталады.
Өскемендегі тарихи сәтке куә болған едім. Ол кезде Павлодар облысында қызметте болатынмын. Павлодарлық делегация құрамында Алтай өлкесіне бардық. Бас ақынның еңселі ескерткіші ашылған кезде Ұлы Дала елінің шығысында қазақ руханияты Абайдың бейнесі сәуле шашқандай сезіндік. Арада 12 жыл өткенде Мәскеуде Абайдың сол бейнесін қайта көрдік. Сөйтсек, бұл – Қырымбек Көшербаевтың Абайының бейнесі екен-ау.
<blockquote>
 – …Сонымен Өскемендегі ескерткіш, 2006 жылы Мәскеудегі Елшіміз болған, белгілі мемлекет және қоғам қайраткері Қырымбек Көшербаевтың басшылығымен жасалған Абай образын қайталады. Абайдың бұл бейнесін сол кездегі облыс әкімі Бердібек Сапарбаев пен Мәдениет министрі Мұхтар Құл-Мұхаммед жоғары бағалап, бірден бекітті. Бір жылдан кейін мәскеулік Абай образын Астанада ашылған Абай ескерткішінен байқадым. Ол кезде қала Әкімі Иманғали Тасмағамбетов болатын, – дейді Махат Кәбірұлы.
</blockquote>
Алыс-жақын шет елдерде, Қазақстандағы облыс және аудан орталықтарында Абайдың жүздеген ескерткіші мен бюсттері бой көтерген. Пекинде, Ташкентте, Анкарада, Мысырда, Тегеранда, Бакуде, Будапештте және т.б әлемнің ірі-ірі қалаларында Абайдың болмыс-бітімін танытатын ескерткіштер бар. Нұр-Сұлтан, Алматы, Орал, Ақтау, Шымкент, Тараз, Семей қаласында ақынға ескерткіш салынды. Бірақ әр ескерткіште Абайдың кескін-келбеті әртүрлі. Ескертіште ақынның қимыл-қозғалысының формасы әртүрлі болғанымен түр-әлпеті бірдей болғаны абзал.
<blockquote>
 – Биылғы мерекелі жылы Абай бейнеленген бірқатар суреттер жариялануда. Бюстері салтанатпен ашылуда. Облыс орталықтарында Абай ескерткішін орнатуға бюджет бөлінуде. Ойландыратын жәйт Абайды халыққа жақындатуға арналған осы естелік мұралар әр жерде әртүрлі. Жобаға Абайдың отбасымен түскен жалғыз фотосы негізге алынғанға ұқсайды. Ол фото Абайдың арқа сүйеген перзенті: «Жаңа жылдың басшысы – ол, Мен ескінің арты едім» деп үміт күткен ұлы Абдрахман қайтыс болған соң түсірілгенін ешкім назарға алмайды. Үлкен трагедиядан кейін ұлы Тұлғанын ғұмыры да Мұхтар Әуезовтың «Абай жолы» эпопеясының соңғы төртінші томының бөлімдерінің атауындай: «Қапада. Қастықта. Шайқаста. Жұтта» өтті… – дейді мақаласында журналист-жазушы.
</blockquote>
Абай әлемін, Абай әлемі арқылы зерттеп-тану, меңгеру, ғұламаның ілімі бойынша өмір сүру – Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев ұсынған «Рухани жаңғыруы» мен «Мәңгілік Ел» идеясының негізгі кілті. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Абай ілімінің маңызын «Абай және XXI ғасырдағы Қазақстан» атты мақаласында тоқталып, «той тойлау үшін емес, ой-өрісімізді кеңейтіп, рухани тұрғыдан дамуымыз үшін өткізілмек» дегенді алға тартты.
Абайдың мүсін-ескерткіштерін біріздендіру қаншалықты маңызды болса, ақынның философиясын, таным-түсінігін, көзқарасын насихаттап, өмірлік басты құндылығына айналдыру жүйелі түрде атқарылуы тиіс. Президент айтқандай, 175 жылдықты формалды тойға айналдырмағаннан гөрі, жер-жерде Абай орталықтарын ашып, ақынның бай мұрасын насихаттайтын кез келді. Тіпті төтенше жағдай кезінде де Абай мұрасын дәріптейтін шаралар тоқтамағаны ләзім.
Бір ғана ақынның «толық адам» идеясын алайық.
Білімсіздік пен надандықты, жалқаулық пен екіжүзділікті, күншілдік пен мансапқорлықты, менмендік пен мақтаншақтықты, әділетсіздік пен сатқындықты таразылаған кемел ой иесі жаман қасиеттерді тәрбиелеуде «толық адам» ілімін ұсынады. 
Ақын «Ғылым таппай мақтанба» өлеңінде «толық адамның» теориясын ашып көрсетеді.
Адам болам десеңіз
Бес нәрсеге асық бол
Олар: Талап, Еңбек, Терең ой, Қанағат, Рақым.
Яғни адамды рухани кемелдендіріп, ой-санасын жетілдіріп, ғылымды меңгеруге қажетті дағдыларды көрсетті.
Бес нәрседен қашық бол.
Олар: Өсек, Өтірік, Мақтаншақ, Еріншек, Бекер мал шашпақ.
Бұл – қоғамның негізгі керітартпа факторлары. Мұндай әдеттерден біз арыла алдық па?!
Абайдың «Қанағат, Рақымына» қарағанда «Бекер мал шашпағын» берік ұстандық па? Олай болмаса, карантинге дейінгі аста-төк тойларды қалай түсіндіреміз. 
Қысқасы, карантин кезінде Абай рухымен сырласып, өз-өзімізді тануға күш салсақ қайтеді?! 
«Адам ақылсыздығынан азбайды, ақылдының сөзін ұғып аларлық жүректе жігер, қайрат, байлаулылық жоқтығынан азады» дейді Абай ұлтына қарата.
Ақынның өнегісінен өрнек алған қаламгерлердің ойын дұрыс түсініп, Абайдың ескерткіштерін жүйелеп, біріздендірудің мән-маңызын түсініп, қолға алсақ, ертеңгі ұрпақтың алдында үлкен іс бітіріп кеткеніміз болады.
Нұрлат БАЙГЕНЖЕ

Абай бейнесін бірегей ету маңызды

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz.</a> Рухани жаңғыру – адам баласының оның ішкі әлемінің жаңаруы, сана-сезімі, жаңа өзгерісті қабылдай білуі. Рухани жаңғыруда өркениеттің өрге жүзуімен байланыстырамыз. Тарих сахнасына көз жүгіртсек, өскен ұлттың өрби түсуіне осы «Рухани жаңғыру» дәлел.
Көне замандағы көрікті қалаларымыз, сән салтанатты таласқан озық ескерткіштеріміз, мәдени мұраларымыз бұлтартпас айғақ болып табылады.
Елбасымыз рухани жаңғырудың бірнеше принциптерін ұсынды: Бәсекелестік қабілет. Ғаламданудың жаһандық жүйесіне еніп, ХХІ ғасырдың талаптарына дағдыланудың қамына кірісу сапалы табыстың кілті екенін атап айтты.
Прагматизм. Ұлан ғайыр қазыналарымызды қалпынша қолданып, қорғау, бір мақсатпен межелеген межеге жету арқылы түрлі саяси радикалды идеалогияларға тосқауыл болудың бағдарын ұсынды.
Ұлттық бірегейлікті сақтау. Елбасымыз үшінші қағидасында ұлттық код, яғни халқымызға тән салт-санамыз, асыл мәдениетіміз бұлардың барлығы бойымызда жалындап, үні шырқалып тұруын баса айтты, сонда ғана алға басулар болатының ескертті.
Білімнің салтанат құруы. Қазіргі таңда білім бағдарламаларының елімізге ұтымды үлес қосып келе жатқанын айта келіп, табыс тізгіні – білімді болашақ жастардың қолында екеніне баса назар аударды.
Қазақстанның революциялық емес, эволюциялық дамуы. ХХ ғасыр қасіреттерін қаперімізге сақтап, одан сабақ алу және дүрбелең туғызу экономикалық күйреуге алып келетінін қазіргі кезде болып жатқан әлемдік толқыныстарды мысалға келтірді. Ревалюциялық өзгеріс емес, эволюциялық жаңару алып келуіміз керек екеніне ой қорытты.
Қорыта айтқанда, бұл Елбасымыз Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың ұтымды қағидасы, халқына деген үндеу өсиеті деп білемін. Ішкі руханиятымыз арқылы, сыртқы өзгерістерді жақсы жағынан қабылдап, жаңғырудың даңғыл жолына түсуге көшбасшымыз болашақ мына бізге дара жол көрсетті. Ол соқпақтардан қалай өту керектігін айтып, бағыт бағдар берді.
Ендеше, көкжиектен ауытқымай, ұлт көшбасшысының өскелең ұрпаққа мензеген дара жолымен биік шыңдарды бағындырайық!
Ф. Қозыбақова,
әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университеті тарих және археология, этнология факультетінің Қазақстан тарихы кафедрасының профессоры, ғылыми жоба жетекшісі.
Анелья Князбай,
әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университетінің Филология және әлем тілдері факультетінің студенті.

«Болашаққа бағдар: Рухани жаңғыру»: Ұлтқа қажетті ұтымды бағдарлама

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz.</a> «Рухани жаңғыру» Мемлекеттік бағдарламасына биыл 3 жыл толып отыр. Осы азғантай уақыт бедерінде аталған бағдарлама қазақ қоғамына не берді деген сауал әрбір саналы азаматтың көкейінде жүрері анық. ҚР Республикасының Мемлекеттік хатшысы, белгілі қоғам қайраткері Қ.Е.Көшербаевтың «Егемен Қазақстан» газетінде жарияланған «Ұлтты ұлы мұраттар алға жетелейді» атты мақаласы осы сауал төңірегінде салиқалы сөз қозғай отырып, бағдарлама аясында алдағы атқарылар жаңа міндеттер жайында ой бөліседі.
Қырымбек Елеуұлы идеология саласында ту бастан араласқан кәсіби маман ретінде «Рухани жаңғыру» бағдарламасының ұлтқа қажет ұтымды тұстарына терең мән берген. Расында, соңғы жылдары республикамыз бойынша Елбасының аталған мақаласы негізінде қабылданған мемлекеттік бағдарлама көлемінде атқарылып жатқан игі істер мен ілкімді шаралар аз емес қой. Осы орайда Мемлекеттік хатшының мына тұжырымдары ден қоярлық: «Ғасырлар тезінде жоғалтқанымыздың көп екенін ескерсек, рухани дамып, қоғамдық сананы жаңғыртып, ұлттың идеологиясын өрістетуде 3 жыл көп уақыт емес. Сайып келгенде, халықтың рухани жаңғыруы – мәңгілік жүретін процесс. Бүгінгі күні Бағдарламаның 6 бағыты бойынша 13 арнайы жоба іске асырылып жатыр. Ұлттық құндылықтарды жүйелеп, салт-дәстүрімізді, руханиятымызды ұлықтау мақсатында атқарылған шаруа ұшан-теңіз». «Ұшан теңіз» деп ауыз толтыратындай ауқымды шаруалардың атқарылып жатқаны да шындық.
«Рухани жаңғырудың» Тұңғыш президентіміз атап көрсеткен басты бағыттары: бәсекеге қабілеттілік, прагматизм, ұлттық бірегейлікті сақтау, білімнің салтанат құруы, революциялық емес, эволюциялық даму, сананың ашықтығы секілді 6 бағыты бойынша жүзеге асырылып жатқан рухани-мәдени шаралардың молдығы көңіл көншітерлік. Біткен іске сыншы көп. Кемшіліктері болуы мүмкін. Бірақ ел санасын жаңғырту жолында істеліп жатқан сапалы әрі маңызды іс-шаралар да жетерлік. Аталған 13 арнайы жоба шеңберінде шешімін тауып жатқан түрлі деңгейдегі рухани, тарихи, мәдени-әлеуметтік кіші жобаларды да ескеру керек. Мәселен, елімізде жастарға қамқорлық, еріктілер қозғалысы, отбасылық дәстүрді сақтау, ауылға бетбұрыс, ақын-жазушыларымызды қолдау, ішкі және сыртқы туризмді дамыту, ұлттық тарихымыз бен жалпы ұлттық мәдени-рухани санамызды жаңғырту бағытында жасалып жатқан үлкенді-кішілі шаралар жай ғана жалаң сөз емес, ел келешегі үшін игі ниеттен туындаған ізгі мақсаттың нәтижесі. Бұл айтылғандарға Мемлекеттік деңгейде қолға алынып, сатылы түрде жүзеге асырылып жатқан «100 жаңа оқулық» және «Ұлттық жазуымызды біртіндеп латын әліпбиіне көшіру» секілді іргелі жобаларды қосқанда «Рухани жаңғырудың» мәртебесі биіктей түсері хақ.
Тәуелсіздік жылдары ұлт қаламгерлерінің шығармашылық тұрмысы мүшкіл халге түскені жасырын емес. Жазушы қауым капитал қоғамының қатал талаптарына икемделе алмай көп мехнат тартты. Ал өткен 3 жылда мемлекетіміз ұлт әдебиетіне оң көзімен қарап, жанашырлық ниетін іспен дәлелдегеніне күллі әлем куә. Қ.Елеуұлының: «Үш жыл бұрын «Рухани жаңғыру» бағдарламасы жарық көрген сәтте ұлт руханияты төңірегіндегі тұлғалардың қуанышы есімде. Қараусыз баладай қалған әдебиетіміздің бойына қан жүгіріп, зиялы қауымның күпті көңілі бір серпілген еді. Содан бері ұлттық әдебиет өрісін кеңейтуге арналған шаралар тоқтаған емес. Атап айтқанда, 2018-2019 жылдары алғаш рет қазақстандық авторлардың таңдаулы әдеби шығармаларын (поэзия және проза бойынша) БҰҰ-ның 6 тіліне аудару жобасы іске асырылды. Қазіргі қазақ поэзиясының антологиясы мен қазіргі қазақ прозасының антологиясы БҰҰ-ның 5 тілінде шығарылды», – деп ағынан жарылуы да соның айқын айғағы. Мемлекеттік хатшы сонымен қатар балалар әдебиетінің алтын қоры құрылғанын және осы тақырыпта жазатын жазушыларға арнайы гранттар бөлу қарастырылғаны айтады. «Бала – біздің болашағымыз» дейтін ұлт үшін бұл да «Рухани жаңғыру» бағдарламасы аясындағы айта қаларлық әдеби-мәдени шаралардың бір парасы ғана.
Сағат сайын құбылған қазіргі кезеңде сандық технологияның маңызы күннен күнге арта түсуде. Осы орайда «Рухани жаңғыру» бағдарламасын насихаттау бағыты да сандық форматқа жедел көшуді қолға алып отыр. Алдағы уақытта жұмыстың басым бөлігі әлеуметтік желі, электронды БАҚ және онлайн-платформалар негізінде жүргізілмек. Ол үшін үнемді әдеттер қалыптастырып, қаржы, құқықтық және медиасауаттылық деңгейін арттыру мақсатында тәжірибелік кеңестер беретін аудиоподкасттер мен бейнеконтент құрастырылған. «Бұл тұрғыда ақпараттандыру жұмыстарына да жете мән беріліп отыр. Қоғамдағы өзекті ойлар, дәстүр мен ғұрпымыздың бүгінгі көрінісі, ұрпақ тәрбиесіне қатысты келелі әңгімелер, танымдық мақалалар мен сүбелі сұхбаттарды біріктірген Ruh.kz порталы ашылып, сәтті жобаларды жүзеге асырып жатыр. Портал құрамындағы мәдени шараларды біріктіретін «Этноген» сайты халықты жақсы жаңалықтарымен сусындатып отыр», – дейді Қырымбек Елеуұлы.&nbsp;
Пандемия қасыреті көптеген мемлекеттердің шаңырағын шайқалтып, ел экономикасы мен қарапайым халыққа ауыр бейнет тартқызып отыр. Бұл қатерлі вирустың әлегі Қазақстанды да айналып өткен жоқ. Еліміздің бірқатар ірі қалалары мен елді мекендері карантин жағдайында өмір сүруде. Елдің де, ердің де сыналар кезі туған күрделі уақытта ұлт бірлігі мен қоғамдық тәртіптің аса маңызды екендігі айтпаса да белгілі. Алайда кейбіреулер өз басын ғана ойлап, жалған дақпырт пен бір сәттік пендеуи көңіл-күйдің жетегінде кететіндігі өкінішті! Мемхатшы бүгіндері әлемді жайлаған коноравирус індетінің салдарынан туындайтын бірнеше маңызды мәселеге тоқталған. Автордың: «Жаһандық пандемия адамзатқа табиғат алдындағы ұмытқан борышын да еске салды. Отбасылық құндылықтың, туыстық қатынас пен бауырмалдықтың, дәстүрлеріміз бен рухани мұрамыздың қадірін түсіндірді. Мұндайда бақтың тек бағалай білгенге қонатынын ұғынамыз», – деген сөздерінде үлкен астар жатыр. Қырымбек Елеуұлы жазып отырғандай, руханият пен мәдениетке, білім мен ғылымға көңіл бөлу – ұлтты алға ілгерілететін негізгі күш. Рухани қазынамыздың кемел болғаны халық үшін де, қоғам үшін де маңызды. Қоғам қайраткерінің мақаласында ендігі жерде ғылым мен білімге, медицина мен рухани сананың жаңғыруына ерекше көңіл бөлу қажеттігіне баса назар аударылған.
«Бір ақиқат бар: енді әлем бұрынғыдай болмайды… Иә, тереңнен толғап, арыға үңілсек санамызда сілкініс, қоғамда үлкен қозғалыс қажеттілігін пайымдаймыз. Қоғамдық санада көзқарастар жаңғырып, құндылықтарды бағалау көрсеткіші де ауысуда. Әлемді жаппай жаулаған дағдарыс дауылы жаһанды күйзеліске ұшыратты. Бірақ әрбір аласапыранның артында дамудың даңғыл жолы жатады емес пе? Тоқырау кезеңі орта және шағын бизнестің жаңа тынысын ашып, отандық өнімнің өрісін кеңейтері анық. Берілген қолдау мен мүмкіндікті ұтымды қолданар сәт келді», – деген тұжырымдары арқылы автор ұлт келешегіне алаңдаулы ел азаматының позициясын айқын аңдатқан. Әлбетте, бүгінгі әлемді жайлаған жайсыз ахуал елдің экономикасына ғана емес, рухани жан дүниесіне де орасан әсер етуде. Мұндай сын сағатта ұлтын сүйетін Қырекеңдей текті тұлғаның тебіренбей, толғанбай қалуы мүмкін бе?
Мемлекеттік хатшы әр саладағы түйткілді мәселелерге жеке тоқталып, олардың ең маңызды бағыттарына қатысты орнықты ұсыныс, ойлы пікірлерін білдіріпті. Солардың арасында өзіме ұнаған тағы бір мәнді тақырып – автордың ұлттық идеология туралы толғаныстары болды. Шындығында, Қазақ елінің «алдымен экономика» саясатының тасасында үнемі елеусіз қала беретін ұлттық идеологиясы алдағы кезеңде қандай болатындығы ел зиялыларын ғана емес, көзі ашық халықты түгелдей толғандырып отырғаны даусыз. «Бір ел, бір мүдде», «Біз біргеміз» деген ізгі ұранды ту еткен елдің ендігі ұрпақтарының басын қандай ұлттық идея біріктіре алады? Бұл орайдағы Қырымбек Елеуұлының көзқарасы көптің көңілінен шығарлықтай көрінеді.
«Ұлттық сана – адамды мемлекетімен, қоғамымен біріктіріп отыратын рухани феномен. Сондықтан ұлттық идеологияның болашағын қоғам талқысына салу – ең дұрыс шешімдердің бірі. Жаңғырудың қадамдарын халық саналы түрде өзі таңдауы тиіс. Осы мақсатта «Азаматтық алаң» пікірталас клубы жұмысын бастады. Рухани өркендеуіміздің, мұрамызды ұлықтап, құндылықтарымызды жаңғыртуға қатысты барлық тақырыптар ұлт зиялылары мен ғалымдар, жастар мен әлеуметтік топ өкілдерінің талқысына түседі. Аға буын мен жастардың өзара үндестігі, сабақтастығы жалғасады», –дейді Мемлекеттік хатшы. Сөз жоқ, дәл бүгінгідей алмағайып дәуірде ұлттық идеология мемлекетке де, сол мемлекеттің негізін құраушы қазақ халқына да ауадай қажет. Ал шын мағынасындағы нағыз ұлттық идеологияны қалыптастыру қазақ қоғамындағы рухани сананың толықтай түлеп, қайта жаңғыруымен тығыз байланысты деп ойлаймын. ҚР президенті Қ.К.Тоқаевтың «толық адам» концепциясы жайындағы ұлы Абайдың ойларына жүгінуі де осының жарқын дәлелі. Демек, «Рухани жаңғыру» дегеніміз – ұлтты ұлы мұраттарына жетелейтін ұлағатты жол. ҚР Мелекеттік хатшысы Қ.Е.Көшербаевтың аталған мақаласын оқығанда көңілге түйіп, хатқа түсірген алғашқы ой-әсеріміз осындай болды.
Серікбай ҚОСАН,
ақын, түркітанушы,
Қызылорда облыстық «Рухани жаңғыру» орталығының бөлім меңгерушісі

Серікбай Қосан: Рухани жаңғыру – ұлттық сананың бағдаршамы

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz.</a> Бұл қазақтың да ойлап таппайтыны болсашы. Мысалы, екі дүниеде шегірткенің айғырын көрген бар ма екен? Өзін ғой білеміз – «көгалды қуып гөләйттап, ала жаздай ән салатын» шіркінді. Ал енді айғырын ше? Қайдам, мен көрмеппін.
Өзгелер де мен сияқты болар деймін. Сонда бұл сөз қайдан шықты? Етек-жеңін түріп, тілдік қолданысқа қосып жіберген қай соғылған? Әрі кімді мезгегенін де ит біліп пе? Бірақ соның өзі бір ауылдағы айрандай ұйып отырған азаматтардың ту-талақайын шығаруға жетіп артылды ғой, несін айтасың.
Көктемнің жазға ұласар шағындағы ұзын сарының сөлбөксе күні сарылтып барып баюға еңкейген екінті әлеті болатын. Шағын елді мекеннің батыс жақ бетіндегі жатағандау жонға жиналған соқталдай азаматтар, құдды бір қатын-қалаш, бала-шаға сияқтанып, өрістен қайтар азын-аулақ жандықтарының алдын тосып, белгілі шаруасы жоқ еріккен елдің салтымен әрненің басын шалып, қаңқу сөздің көрігі қызып тұрған. Бүгінгі мүшектеуге түсудің кезегі осы ортаға «Қарға бойлы Қапаш» дейтін атпен белгілі, болмыс-бітімі шапаты ғана, алаң көз қатпа қараға келгенде ұқсайды. Оның неден жазып қалғанын бір құдайдың өзі білсін, әйтеуір сөз біткеннің бәрі соның үстінде. Әшейіндегі «аузын буған көк өгіз» – Мәлікзадаға шейін суырылған соң не сорым. Керек десеңіз, бүгінгі әңгіме-кепті бастап береген – соның дәп өзі.
– Әй, Қарағаш, – деген ол, мұның атын «Қарға бойлыдан» шығарып айтатын дағдысымен, – жақында сенің әке-шешең, Күлпаш жеңгең бар, өзіңді ертіп, матайдан қыз айттыра кетті деп естіп ек, соның жайын айтпадың ғой.
– Айтатын несі бар оның. Кемпір-шалдың былықтырып жүргені де. Бұрынырақ бәтуаласып қойған ба, шортым білсін. 
– Содан? 
– Содан не болсын. Бардық. Көрдік. Алатын болдық, – деп, аққа мойын ұсынған кейіптегі Қапаш ежелгі Рим патшаларының бірі айтқан сөзді еріксіз қайталағандай болғанын өзі де байқамай қалды. 
– Әшейін діңкілдеп жетіп отырған добалдай қыз екен деп Күлпаш жеңе¬шең айта алмайды ғой, тегі, – деді осы арада киліге кеткен шақша бас Сәндібек бастырмалатып. 
– Жеткен-жетпегенін қайдам, әйтеуір бірталай сойы бары рас. Алдағы қыркүйекте той болмақшы, сонда көресіңдер ғой өздерің. 
– Құдай тас төбеңнен ұрсын, Қапаш, енді біттім десеңші! 
– Нағып? 
– Өй, түрің бар болсын, түрің бар болғыр! «Нәгіп» дейді ғой тағы. Әлқуат пен Әнипа аз боп жүр ме еді сендерге?! 
Сәндібектің бұлай айтатын жөні бар. Осы Қапаштарға жамағайын Әл¬қуат дейтін ағамыз да, аты дардай демесең, шағын, қол¬тоқ¬пақтай ғана кісі. Ал әйелі Әнипа апайтөс әрі қарулы. Оны өзі «менің жүк көлігім» деп атайды. Сондағы «жүгі» – өзі, өйткені ауылдағы той-томалақ атаулыда Әлекең «сілтеңкіреп» жіберіп, алабөтен қылжиып қалса, жеңгей ешбір қиналмастан, «құдай қосқан қосағын» қолтығына қыстырып, өзі-ақ көтеріп жүре береді. Сонысы үшін бұлар жұрттың екі сөзінің бір мысалына айналғалы қашан. «Әнипа мен Әлқуат құсап» деп келеді әңгімелері. Құдды бір Қыз Жібек пен Төлеген сияқты. Ал сөйткен Әлқуатыңыз ілуде бір «ақ сайтаны» ұстағанда, Қанипаны қан қақсатып, үйінен айдап шығатыны бар деп естиміз (Өтірік айтқанның іші кепсін). 
Бірақ Сәндібектің бұл уайымына бола Қапаш мәу деген жоқ. 
– О жағын көрерсіңдер әлі, – деді де қойды. 
Бағанадан бері әукесі салбырап, әр сөзге бола емініп, ұшып кете жаздап отырған қалқан құлақ, құл бөтеге Болатжан: 
– Бұл Қарға бойлың есесін жіберер ме, шегірткенің айғыры құсап, – демесе әңгіме сен көр, мен көр аяқталар ма еді, кім білсін, әттең тек тау қозғалса қозғала қоймайтын Мәлікзада осы арада тағы қоздасын. 
– Дәл айттың-ей! тура бар ма, соның өзі шегіркенің айғыры! – деп, туғалы шегіртке бағып келе жатқан адамша кеңк-кеңк күлді Мәлікзада. 
Кейде бір шатақ шығайын десе шамалыдан ақ тұтанып, өртше қаулап жүріп беретіні бар емес пе, әйтпесе, тегі, мұндай сөздің небір қағындысын да көңіліне кіп алып, пішту ғұрлы көрмейтін Қапаш дәп осыған келгенде талағы тарс кетуі кәне. Қалай сап ете түскенін байқамай да қалдық, бір қарасақ – Қапаштың көсеудей қолы өзі ағасындай сыйлайтын Мәлікзаданың жағасында жүр! 
Екі көзі шатынап: 
– Не дейсің-ей, собал?! Қайталап айтшы: кім шегірткенің айғыры?! – деп, өмірі тобығын жауып көрмеген қысқа балағы балтырына жетіп, шолтаң-шолтаң еткенде былайғы еріккен қауым жан-жақтан қаумалап, кеу-кеулей жөнелсін. Онысы ойыны емес екеніне енді көзі жеткен Мәлікзада апырақтап: 
– Оу, жұрт, қой десеңдерші мынаған! – деп, қызараң-қызараң етеді. Біздің желігімізді одан сайын құтыртқан әсіресе осы болды. 
– Енді бұл тоқтамайды. 
– Тоқтайды деген қайда! Дәп қазір Мәлікзаданы тәубасына келтірмесе қара да тұр! 
– «Осы мен қандаймын» деген талайдың екі аяғын бір етікке тыққан зәндем емес пе бұл Қапаң! – дестік. 
Адам баласы жұмысы жоқтықтан азады дегенді Абай жарықтық бекер айтты деймісің, анталаған осы топтағының қай-қайсысы да соңғы бірер жылда екі қолға бір жұмыс таппай, басты тауға да, тасқа да соғып, талай сандалысты көрген ғой. «Қайран ғана сәбет өкіметі-ай, өзге түгіл бірен-саран еңбектен жалтарған жанбақпастарды да арамтамақ деп заңға жығып, қолдарына кетпен-күрек ұстаушы-еді-ау!» десіп, өткен күнді аңсаған азын-аулақ ересектер де болды, несін жасырайық. Сонда да нәті жуас қой бұ жұрттың – шеңбер бұзып, қоғам тыныштығының тұнығын шайқаған ешкімі болған емес, тек осылай ерігіп бір кетісті бір кебіске кигізіп отыратындары болмаса. Заманның беті түзу болса, бәрі шаруа бағып, бір-бір үйдің берекесін кіргізіп отыратын-ақ азаматтар, ал істеген кәсіптерінің сықпытына қараңыз. 
Әу баста дағдылы қылжаққа балап, май үстіне май құйып отты өршіткен басымыз, істің шындап насырға шауып бара жатқанын байқаған соң, үлкен-кішіміз түгел шұрқырасып, пәруана болып, екеуінің арасына түстік. Білген ақылымызды айттық. Былжырамай, екеуің де қойыңдар дестік. Бірақ сөзге құлақ асады деген қайда. Маңайлатпайды. Мәлікзада ғой белгілі тоңмойын. Оның үстіне, өзі бірде «Қарға бойлым» деп, тағы бірде «Қарғашым» деп еркелететін інісі әй-шәй жоқ, шұрай топтың алдында жағасына жармасқан соң, не қайыр – енді оның екі дүниеде жіби қоюы неғайбыл. Ал мына Қапашы түскір… 
Қиынның қиыны осы болды. Өзі белгілі шақар әрі басынан сөз асырмайтын бойлауық неме болса қайтерсің – алдына келгенді тістеп, артына келгенді теуіп дегендей, сақ-сақ етеді әшейін. 
Өрістен мал қайтты – біздің қайтатын түріміз жоқ. Екі тақыстың бетін бері қарата алмай бая-шаямыз. Мәлікзада жаңа әлгідегі қыңырайған қалпымен дөңбек ағашқа атша мініп алыпты: қиыс қараған күйі өңкиіп, мәу дейтін емес. 
– Көрсетем мен оған шегіркенің айғырын! Өзге болмаса да осы күні заң бар, зәкүн бар! – дегенде, Қапаштың көзі шарасынан шығып кете жаздайды. 
– Ей, саппасым-ау, сонша бүліне¬тін¬дей, бұда тұрған не бар? Шегірткесі де құрсын, айғыры да құрсын! Қойшы енді, қазақтың бір былжыраған сөзіне бола… – деп басу айта берем деген Болатжанға шап ете қалды: 
– Былжыраған болса неге айтасың? Сен ғой осыны бастаған!… 
Қойшы, әйтеуір мәмілеге келе алмай тарастық. 
Содан бері тоң-торыспыз. Әрі ауыл шетіндегі өзіміз ту тіккен жатаған жонда не боп жатқанынан да бейхабармыз. Әйтеуір ертелі-кеш қатын-қалаш, бала-шаға жиналатынын білеміз. Өзгеден бұрын соларды жақауратып, біреу-міреуіміз бара қалсақ, дәп бір қалғанымызға сатқындық жасайтындай қуыстанатының жаман екен. 
Естуімізше, Қапашы түскір Алматыға ма, әлде тіпті Астанаға ма жол жүргелі шала бүлініп жатса керек. Сондағы Тіл білімі дейтін институтқа ма, «Ана тілі» газетіне ме арнайы барып, әлгі сөздің төркінін ашып қайтпақшы білем. «Ине-сабақ жібіме дейін осының жолына жұмсасам да ақ-қарасын анықтап, Мәлікзаданың аяғын көктен келтірмесем қара да тұр!» деп сілкінеді дейді. Сондағы көздегені не кәпірдің?… 
Астапыралла! Нейбетке заң-зәкүн деп таусылғанына қарағанда, елде жоқ, емілде жоқ бір сойқанды бастап, досқа күлкі, дұшпанға таба қылмаса жарара еді…
Бекболат ӘДЕТОВ
<a href="http://anatili.kazgazeta.kz/?p=39350">Ана тілі</a>

Шегірткенің айғыры (Әңгіме)

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz.</a> Кейде әлеуметтік желілерде ойға түрткі болатын кейбір мәселелер талқыланып жататыны бар. Сыншы, аудармашы, PhD докторы Арай Жүндібаева Facebook желісі арқылы «Көзімнің қарасы» сөз тіркесін ағылшын­шаға қалай жатық аударуға болады?» деген сауал тастаған еді. Осы сұраққа әлеуметтік желі қолданушылары өз көзқарастарын білдіріп, пікірлерін айтыпты.
Duisenali Alimakhyn:&nbsp;Black of my eye.
Janibek Aliken:&nbsp;Ай блак.
&nbsp;Aray Zhundibayeva:&nbsp;Қайнар Олжай&nbsp;аға, көмек сұраймыз. «Көзімнің қарасы» дегенде Абай нені меңзеп тұр?
Serik Kerey: &nbsp;my eyeslight болады. Көзімнің нұры болады. Көз дегенмен көздің ең асылы, алтыны, жарықты сезетін, саулені сезетін, ол көздің қарасы – жанары. 
Абай «ең түпкі сананың, жанның сәулесін сезетін асылым» дегісі келген болар.
Aibek Erezhepov:&nbsp;Көз – адамның ең аяулы, ең қымбат дене мүшесі. Ал көздің ішінде ең асылы, әлемді, бүкіл әдемілікті көретін, сол әдемілікті өзіне сыйдыра алатын бөлігі, ол – қарасы (қарашық). Абай осы мағынада айтып тұр. Аударма барысында «қара көз» деген мәндегі сөзді қолданбай, тікелей «көзімнің қарасы» десе, адамға осы мағынасы ашылу керек. «Көңілімнің сарасы» дегенде – көңілде мың түрлі қалау болуы мүмкін, сол қалаулардың ең жоғарғысы, ең мәртебелісі деген мағынаны меңзеп тұр.
Aray Zhundibayeva:&nbsp;Тамаша! Ал осыны аудармада аз сөзбен қалай беруімізге болады?
Aigull Ismakova: &nbsp;Бұл – мықты метафора. Ұлттық мәні зор. Бірақ тура осы мағынасында аудару қажет
Қайнар&nbsp;Олжай:&nbsp;«Көзімнің қарасы» яғни ең қымбат жан екенін айтып тұр.
Aray Zhundibayeva:&nbsp;Рақмет, Қайнар аға, өлеңде ең қымбат нәрсе турасында айтылып тұр. Көз туралы емес.
Данияр&nbsp;Саламат: &nbsp;Көзімнің қарасы – көзқарас.
Orazbek Saparhan:&nbsp;&nbsp;Адамның мынау әлемді көріп, оның өзіндік қызығын көру түйсігімен тамашалауы тек қана қарашық (көздің қарасы) арқылы ғана жүзеге аспақ. Онсыз өмір су қараңғы, белгілі тұрғыда тұл һәм мағынасыз. 
Ендеше, бұл тіркестің мәні онсыз күні – күн емес, түнек екенін, ол – тіршілігінің мәні, өмірінің жарығы екенін меңзеп отыр.
Aray Zhundibayeva:&nbsp;Тамаша! Ал осы ойды аударуда аудармада нені басшылыққа алу керек деп ойлайсыз?
Orazbek Saparhan: Өлеңнің толық композициясына қарай ағылшын тілінің орамына, әдеби мүмкіндігіне қарай көркемдікке құлаш ұрған жөн болар. 
Өлең Шығыс поэзиясы сарындас. Екі жастың бек ынтық көңілінен гөрі бекзада сұлулықтың, хаса сұлудың әдеби портретін жасап тілмен сурет салуға құлшынған. Ақын өлеңнің поэтикалық иіріміне суреткерлік шеберлігін сәтті үйлестіріп, көркем картина жасайды. Ойлау сферасы сондай кең, тілі өте құнарлы, ұлттық һәм шығыстық дүниетаным тоғысқан, зор шабыттың, мол ақындық қуаттың жемісі. 
Сол үшін, аудармашылық қуатыңыз жетсе, осы әдеби қуатты өз күшінде сақтайтындай, мағыналық дәлдікпен аударма жасамай болмас, тіке аударма пайда бермейді.
Тағы бір айтар ой, Шығыс шайырларының ғазалдарының аудармасындағы сәтті еңбектердің тәжірибесін ескерсеңіз нұр үстіне – нұр болмақ.
Сараш Қоңырбаева:&nbsp;&nbsp;«Ты зрачок моих глаз» емес пе еді?!
Бисмилләһи… Көзімнің қарасы – көзқарасым…
Bagay Nazarbaıuly:&nbsp;watch In my eyes.
&nbsp;Aray Zhundibayeva:&nbsp;Тамаша! watch in my eyes – көздеріме қара болып кетпей ме, қалай ойлайсыз?
Bagay Nazarbaıuly:&nbsp;&nbsp;Aray Zhundibayeva&nbsp;иә, келмейді екен, view, әлде екінші посттағы сөздердің бірін алу керек, болмаса басқа сөз табу керек.
Aray Zhundibayeva:&nbsp;&nbsp;Bagay Nazarbaıuly&nbsp;ал view болса, орысша айтсақ, «взглядқа» келеді, адамның бет әлпетінің белгілі бір күйіне (өзгеруі т.б.) келмей ме, қалай ойлайсыз?
Bagay Nazarbaıuly:&nbsp; Aray Zhundibayeva&nbsp;looking of my eyes
Bagay Nazarbaıuly:&nbsp;Осылай деп көрсек қалай?
Aray Zhundibayeva:&nbsp;&nbsp;Bagay Nazarbaıuly&nbsp;бұл да бір жақсы нұсқа екен?
Aray Zhundibayeva:&nbsp;looking my eyes – «көзіме қарашы» немесе «ал, қара, менің көзіме» (құлақ салғын сөзіме) деген өлең жолдарына сәйкес болып кетіп жүрмей ме?
Bagay Nazarbaıuly:&nbsp;«Қара, black» мағынасында «қара» деген түсті білдіреді. Абайдың қарасына black келмейді. «Қарау», «көру» деген сөзге жақын келетін сөздер: look, watch, view, see т.б. сөздердің бірін алған жөн. Мысалға “view of my eyes, look of my eyes, watch of my eyes….. “
Осы пікірлерді оқыған соң, біз Абайдың «Көзімнің қарасы» деген сөзінің түп мағынасына бойлау үшін, абайтанушы ғалым Мекемтас Мырзахметұлына хабарластық. Ол кісі: «Бұған бас қатырудың қажеті қанша? Бұл өлеңді Абай ғашығына арнағаны бесенеден белгілі ғой», – деді. Ал ғалым Тұрсын Жұртбай: «Абайды талқылау үшін, тым болмағанда, оның бір өлеңін 2-3-рет оқу керек. «Көзімнің қарасын» Әбішке арнады деген жаңсақ түсініктерді айтып, таратып жүргендер бар. Бұл дұрыс емес, олай тұмандануға болмайды.
&nbsp;«Иісің&nbsp;–&nbsp;гүл&nbsp;аңқыған,
Нұрың&nbsp;–&nbsp;күн&nbsp;шалқыған.
Көргенде&nbsp;бой&nbsp;еріп,
Сүйегім&nbsp;балқыған.
Сенсің&nbsp;–&nbsp;жан&nbsp;ләззаті,
Сенсің&nbsp;–&nbsp;тән&nbsp;шәрбаті.
Сұлуды&nbsp;сүймектік,
Пайғамбар&nbsp;сүннәті.
&nbsp;Ер&nbsp;емес&nbsp;қымсынар,
Әр&nbsp;кім—ақ,&nbsp;ұмсынар.
Құдай—ау,&nbsp;бұл&nbsp;көңлім
Күн бар ма бір тынар?»
&nbsp;Енді ойлашы, осыны қалай ер адамға арнады деуге болады», – деп өз ойын айтты.
<a href="https://qazaqadebieti.kz/23842/k-zimni-arasyn-a-ylshyn-tiline-alaj-audaramyz">qazaqadebieti.kz</a>

«Көзімнің қарасын» ағылшын тіліне қалай аударамыз?

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz.</a> Қазақ&nbsp;қашанда&nbsp;қыз сыйлаған&nbsp;халық, қыздарын төрге отырғызған ел. Қыздарды ерекше еркелетуге тырысқан&nbsp;атамыз&nbsp;«қыз өссе – елдің көркі» деп, олардың сән-салтанатына ерекше мән беріп қараған. Сондықтан қазақ қыздары&nbsp;қадым заманнан бері&nbsp;ел алдына шығып ән айтқан, аламан айтысқа қатысқан.
Ел басына күн туғанда атқа қонып, қоңыраулы найза қолға алып, жұртын жаудан, бауырын даудан қорғаған.&nbsp;Топ жарып, ел басқарған. Ұлы далада сонау Тұмар ханшадан бастап қаншама ханшайымдар өткенін баршамыз білеміз. Бұл дәстүр сабақтастығының жібі үзілмей, бертінге дейін жалғасып келді. Мәселен, Шоқанның әжесі Айғаным анамыздың даналығы аңыз болып тарады. Домалақ ана сияқты&nbsp;әз-аналар елдің&nbsp;ұранына айналды. Тұтас ру-тайпалар есімін иемденген аналарымыз да бар. Сондықтан қазақ ұғымында ана – асыл адамға, әйел – әулиеге баланды. Тараз топырағында Айша-бибі анамызға салынған кесене немесе біздің бабаларымыз тұрғызған&nbsp;әйгілі Тәж-Махал осының айқын айғағы.&nbsp;Осыдан-ақ ананы ұлықтаудың озық үлгісін көруге болады. Түптеп келгенде, әлем жұртшылығы қызды сыйлауды, ананы ардақтауды бізден үйренуі керек.
Біз ұлттың тілін «ана тілі» дейміз. Шыр етіп дүниеге келгенде тілімізді, асылымызды, бар болмысымыз бен ізгі қасиетімізді ана сүті арқылы бойымызға сіңіреміз.&nbsp;Сондықтан заңғар жазушы Мұхтар Әуезов&nbsp;«ел болам десең – бесігіңді түзе» деп текке айтпаса керек.&nbsp;Өйткені ұлттық&nbsp;тәрбиенің көзі&nbsp;–&nbsp;отбасы&nbsp;екені белгілі. Ал осы отбасындағы тәрбиенің ұйтқысы&nbsp;да –&nbsp;әдетте,&nbsp;әжелер еді.&nbsp;Ауылды ақсақал билесе, отбасындағы тәрбиеге әжелер жауапты болды. Ақ жаулықты әжелер баланы жастайынан бауырына басып, оның бойына там-тұмдап ұлттық құндылықтарды сіңіре білді. Міне, осыдан келіп, қаршадайынан әженің&nbsp;әсерлі&nbsp;әңгімелері мен&nbsp;елтитін&nbsp;ертегілерін тыңдап, солар арқылы халықтың сан ғасырлық мұраларын бойына сіңіріп, уызға жарып өскен азаматтар қалыптасты. Мысалы, Абай, Ыбырай, Шоқан, Мұстафа немесе өзге де ұлт ұйытқысы болған ұлы тұлғаларымыздың қай-қайсысын алсақ та, бәрінің әже тәрбиесін көріп өскенін байқауға болады.&nbsp;Біз өзіміз де әжелердің әлдиімен ертегісін естіп өскен ұрпақпыз.
Ал қазір жалпы «әже» деген сөздің өзі біздің сөз қолданысымыздан шығып бара жатқан сияқты.&nbsp;Немере-шөберелерінің тілдері келмей «ажеке» атанғандарды да көріп жүрміз. Осылайша, ұлттың тәрбие мектебі болған «әжелер институты» жойылып барады. Ақ жаулықты тек Наурыз сияқты мереке күндері ғана тартатын&nbsp;немесе «ән айтатын»&nbsp;әжелердің жаңа легі қалыптасты. Бүкіл ауылға бас болып отырған дуалы ауыз ақсақалдардың бүгінде сирек те болса бар екені сияқты, отбасының ұйытқысы болып отырған әжелер әлі де кездеседі.&nbsp;Оны жоққа шығаруға болмайды.&nbsp;Дегенмен, жалпы алғанда, немерелерімен бірге&nbsp;түрлі&nbsp;сериалдар қарайтын, соған еліктейтін&nbsp;кейбір «әжелер»&nbsp;бүгінде бесік жырын айта бермейді, ал тәрбиелік мәні зор небір аңыз-әңгімелер мен ертегілердің ұмытылғаны қашан.&nbsp;Әжелер жасайтын құрт пен көжені аңсайтынымыз, басылмай қалған текемет пен кілемді іздейтініміз де сондықтан&nbsp;шығар, сірә.&nbsp;Ендеше, бүгінгі күні ұлттық тәрбиеміздің жұтаңдануын әжелер бейнесінің көмескі тартуымен де байланыстырып қарауға болатын сияқты.
Расында, балабақшада&nbsp;жүріп ертегі естімеген, батырлар жырын тыңдамаған, өзге тілде шүлдірлеп тілі шыққан бала қалай қалыптасады?&nbsp;Адам&nbsp;мінез-құлқының, табиғатының, қабілеті мен қасиетінің сәбилік шағында, 5-7 жасында қалыптасатынын ескерер болсақ –&nbsp;бұл өте өзекті сұрақ.&nbsp;Осыдан соң бала ержете келе «Ұрпақ неге азып барады?», «Өскелең жас ұрпақ неге ұлттық дәстүрлерден жұрдай?» деп жастарды орынсыз кінәлауға бейім тұрамыз. Шындап келгенде, мұның түп-төркінінде отбасында әже тәрбиесін, ана өнегесін ақсатып алғанымыз жатқан жоқ па?
Қоғамды&nbsp;дәстүрлі құндылықтар сақтайтыны белгілі.&nbsp;Ал бізде&nbsp;ұлтты ұйытатын&nbsp;осындай&nbsp;құндылықтардың сетінеп бара жатқанын мойындауға мәжбүрміз. Бұл ретте, қастерлі құндылықтардың бірі ретінде «әжелер институты» заманға сай қайта&nbsp;жаңғырса деген&nbsp;тілегіміз бар: балабақшаларда ақжаулықты әжелеріміз бүлдіршіндерге ертегі айтып отырса, мемлекет ұлттық қолөнерді дамытуға жағдай жасап, ісмер әжелеріміз&nbsp;текемет&nbsp;басып, кілем тоқуды,&nbsp;сол сияқты&nbsp;көптеген ұмытылған салт-жоралғыларды&nbsp;жастарға үйрете бастаса – ана тіліміз өркен жайып, көптеген игі дәстүрлеріміздің де қайта жанданары анық.&nbsp;Иә, бүгінгі бесікті түзеу – елдің ертеңін күзетудің басы екенін ұмытпайық!&nbsp;&nbsp;
Дархан ҚЫДЫРӘЛІ
EGEMEN QAZAQSTAN

Қазақстан және Қызылорда облысының жаңалықтары: Руханият

Дана Абайдың тіл байлығы

Биыл елімізде Құрбан айт намазы оқылмайды

Қызылордада «Нұр» мешітінің құрылысы қарқынды жүргізіліп жатыр

Надежда Лушникова: Мені алғаш айтысқа үкілеп қосқан да, тұрмысқа шығарда той жасап ұзатқан да – қасиетті Сыр өңірі

Қызылордада «Әлемнің Абайы» атты байқау қорытындыланды (ФОТО)

Темірбек Жүргенов – Кеңес заманындағы ұлттық ой-сананың ілгерілетушісі

Абай бейнесін бірегей ету маңызды

«Болашаққа бағдар: Рухани жаңғыру»: Ұлтқа қажетті ұтымды бағдарлама

Серікбай Қосан: Рухани жаңғыру – ұлттық сананың бағдаршамы

Шегірткенің айғыры (Әңгіме)

«Көзімнің қарасын» ағылшын тіліне қалай аударамыз?

Әже – ұлттық тәрбие ұйытқысы

Қазақстан және Қызылорда облысының жаңалықтары: Руханият

Дана Абайдың тіл байлығы

Биыл елімізде Құрбан айт намазы оқылмайды

Қызылордада «Нұр» мешітінің құрылысы қарқынды жүргізіліп жатыр

Надежда Лушникова: Мені алғаш айтысқа үкілеп қосқан да, тұрмысқа шығарда той жасап ұзатқан да – қасиетті Сыр өңірі

Қызылордада «Әлемнің Абайы» атты байқау қорытындыланды (ФОТО)

Темірбек Жүргенов &#8211; Кеңес заманындағы ұлттық ой-сананың ілгерілетушісі

Абай бейнесін бірегей ету маңызды

«Болашаққа бағдар: Рухани жаңғыру»: Ұлтқа қажетті ұтымды бағдарлама

Серікбай Қосан: Рухани жаңғыру – ұлттық сананың бағдаршамы

Шегірткенің айғыры (Әңгіме)

«Көзімнің қарасын» ағылшын тіліне қалай аударамыз?

Әже &#8211; ұлттық тәрбие ұйытқысы

Темірбек Жүргенов – Кеңес заманындағы ұлттық ой-сананың ілгерілетушісі

Әже – ұлттық тәрбие ұйытқысы