<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Бәс тігу мен букмекерлік кеңселерге қатысты алаяқтық алуан түрлі: қауіпсіз ұтысты уәде етуден бастап, қаржы пирамидаларына, фишингке және жеке деректерді жоғалтуға дейін барады. Мұның бәрі заңды және сенімді болып көрінуі мүмкін, бірақ іс жүзінде — бұл құрбандар үшін қақпан.Fingramota.kz ең танымал схемалар мен қаржылық қауіпсіздік ережелері туралы айтып береді.Төле де, алҚазақстанда әлеуметтік желілер немесе мессенджерлер арқылы жоғары ұтысқа ие болуды уәде ете отырып, ақша салуды немесе кепілдендірілген кірісі бар түрлі іс-шараларға бәс тігуді ұсынатын схемалар жиі кездеседі. Бәс тігуге арналған платформада (онда жеке деректер де жиналады) жеке кабинетте тіркелгеннен кейін, сізге «фрибет» – қауіпсіз және тегін бәс тігу ұсынылады. Бұл кез келген жағдайда белгілі бір ұтыс әкеледі. Ал оны шығарумен, яғни ақшалай баламаға аударумен мәселелер туындауы мүмкін.Алаяқтық схемасы мынадай: алаяқтар комиссияны – шығарылатын соманың шағын пайызын немесе тіпті 200 теңге сияқты аз мөлшердегі тіркелген төлемді төлеуді сұрайды. Осыдан кейін олар салық төлеуді талап етуі мүмкін – әрине, белгісіз шотқа, содан кейін аудит, сөйтіп, адам ақша төлеуге дайын болғанша осылай жалғаса береді. Ақшаны қолды қылғаннан кейін, алданған адамды бұғаттап тастайды және әрі қарай ештеңе істеу мүмкін емес.Тағы бір қауіпті нәрсе – бұл бәс тігуге және ұтыстарға арналған мобильдік қосымшалар. Алаяқтар орнату, бірінші жарна немесе депозит енгізу және тіпті қосымшалардың ішіндегі жарнаманы қарау үшін түрлі бонустар ұсынады – бонустық ұпайларды да бәс тігуге жұмсауға болады. Іс жүзінде мұндай қосымшаларда зиянды бағдарламалық қамтылымдар болуы мүмкін, олар жеке деректерді ұрлайды, сондай-ақ банктік шоттар мен қосымшаларға қол жеткізуге тырысады. Кейде алаяқтар әдейі сізге ұтыс тағайындап, картаның толық деректерін енгізуді сұрайды. Бірақ бұл олардың ақша аударуы мақсатында емес, сіздің ақшаңызға қол жеткізу және ұрлау &nbsp;мақсатында жасалады.Нақты өмірден алынған жағдай«Шымкентте бір ер адам ұтылыссыз бәс тігу схемасын білетінін айтып, «чаттар» құрып, құрбандарды шақырған. Ол кез келген соманы аударуға көндіріп, оны екі есе көбейтуді уәде еткен. Сенімге кіру үшін ұтыс түбіртектерінің фотосуреттерін жариялаған. Нәтижесінде алаяқ 2,5 млн теңгеден астам ақша жинаған, бірақ көптеген шағымдар бойынша полиция оны ұстады».Шақыр да, алБасқа схемалар да болады. Айлакер букмекерлер немесе онлайн-казинолар шынайы матчтардың нәтижелері немесе казинодағы ставкалар үшін емес, басқа адамдарды тартқаны үшін «фрибеттер», бонустар және тіпті шын ақша береміз деп шақырады. Мұндай алгоритмдер қаржы пирамидаларына өте ұқсас болады. Айырмашылығы - бонустар көбінесе шын ақшамен төленбейді, ақша &nbsp;жеке &nbsp;кабинетке есепке жазылады. &nbsp;Мұндай комбинация бұрын ұсынылған схемаға ұқсас. Осылайша, өзіңіздің қолыңызға да ақша түспейді, және сіз тартқан таныстарыңыз да қауіпті аймақта болады.Кейбір кезде алаяқтар тартылған қатысушылар үшін бірінші рет шағын төлемдер жүзеге асырады. Бірақ, қаржы пирамидаларындағы сияқты, сомалар айтарлықтай қомақты бола бастаған кезде, жеке кабинет бұғатталады және сіз ешқандай төлем алмайсыз.Нақты өмірден алынған жағдай«Біздің жазылушыларымыздың мәліметтері бойынша, Telegram-арнасы спорттық іс-шараларға бәс тігуді ұсынған. Ал ұтыс мөлшері басқа пайдаланушыларды – рефералдарды тартуға байланысты болған. Алғашқы бірнеше мың теңге сомаға төлемдер пайдаланушылардың карталарына төлем қызметтері арқылы аударылған. Алайда, ұтыс сомасы ұлғайған кезде арна әкімшілігі пайдаланушының жеке деректері жинақталған арнайы қосымшада тіркелу қажет екенін айтқан, ал төлемдер техникалық себептерге байланысты жүзеге асырылмаған деп сылтау келтірген. Нәтижесінде, ойыншылар ұтыстарын алмақ түгілі, тіккен барлық ақшаларынан айырылды».Онлайн-казинолар сондай-ақ тегін ойындар ұсынуы мүмкін. Ол үшін белгілі бір құпия кодты енгізсеңіз немесе басқа пайдаланушының шақыруымен келсеңіз болды. &nbsp;Мұндай ойындар алғашқыда жаңа пайдаланушыларды ірі ұтыстармен қызықтырады. Алайда, ақшаны &nbsp;шығаруға шектеулер қояды, мысалы, ең аз &nbsp;сома 50 000 теңге. Пайдаланушы оны ешқашан ұтып ала алмайды – ұтыс сомасы «құбылып», кейде төмендеп, кейде қайта өседі, бірақ қажетті белгіге ешқашан жетпейді. Сонда қолдау қызметі ақшаны шығарып алу үшін қажетті сомаға дейін ақша салуды ұсынады. Бірақ мұның бәрі сіз кем дегенде тағы бір кіші-гірім төлем жасауыңызға есептелген. Ал содан кейін сіздің профиліңіз «алаң ережелерін бұзғаныңыз үшін» бұғатталуы мүмкін.Есіңізде болсын!Өткен жылдан бастап бір жыл ішінде бәс тігулерге немесе онлайн-казиноларға 300 000 теңгеден астам ақша жұмсайтын азаматтарға кредит беруге тыйым салынды. Мұндай азаматтар тәуекел тобына жатады банктер мен МҚҰ оларға кредит беруге құқылы емес!Алаяқтардың құрбаны болмау үшін қауіпсіздік бойынша ұсыныстар:Ақшаны шығарып алу бойынша қандай да бір төлем немесе комиссия жоқ. &nbsp;Ешқандай жағдайда алаяқтарға қосымша ақы төлемеңіз. Заңды букмекерлік кеңселерде сіз ұтысыңызды картаға шығарасыз, ешқандай қосымша төлемдер жоқ;Лицензияның бар-жоғын тексеріңіз.&nbsp;Ресми букмекерлік кеңселер тіркелген және реттеліп отырады. Егер лицензиясы болмаса, абай болған жөн.«Досыңды әкел де табыс тап» схемаларына сенбеңіз.&nbsp;Егер табыс негізінен бәс тігулерді талдауға емес, жаңа адамдарды тартуға негізделсе, бұл қаржы пирамидасы деген сөз.Белгісіз сілтемелерге өтпеңіз және үшінші тарап қосымшаларын орнатпаңыз. Бонустар немесе VIP мәртебесі уәде етсе де, олар фишингтік сайттар немесе зиянды APK арқылы банкке кіруді сұрауы мүмкінКарта деректері, CVV, құпия сөздер, SMS кодтармен бөліспеңіз. Ешқандай беделді бәс тігулер қызметі бұл деректерді мессенджерлер арқылы талап етпейді.«Жеңіс дәлелдерінен» сақ болыңыз. Түбіртектердің фотосуреттері немесе скриншоттар жиі жалған болып табылады – алдымен алаяқтар аз сома төлейді, содан кейін жоғалып кетеді.Түбіртектер мен хат-хабарларды сақтаңыз.&nbsp;Егер күдік туса – дәлелдеме базасын жинаңыз, бұл банкке немесе полицияға шағым түсіруге көмектеседі.Тәуелсіз көздердегі пікірлерді тексеріңіз. Егер ұйым жарты жыл жұмыс істесе, ал пікірлер жоқ болса – бұл дабыл белгісі. Жалған пікірлерден сақ болыңыз.Эмоционалды қысымға берілмеңіз. «Бүгін соңғы мүмкіндік», «жүз рет ойлан – жіберіп аласың» сияқты сөз тіркестері –алаяқтардың классикалық айласы.Әрине, бәс тікпеген жөн.&nbsp;Бірақ егер сіз құмар болсаңыз, қауіпсіздік қағидаларын &nbsp;сақтаңыз және тек ресми алаңдарда ойнаңыз.<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/1905_infographics_rus_49_62fbf247f7.png" alt="1905-infographics-rus-49.png">Қырағы болыңыз және Fingramota.kz-пен бірге қаржылық сауаттылығыңызды арттырыңыз!Фото: fingramota.kz

Бәс тігу: онлайн-казино мен букмекерлік кеңселердегі алаяқтық

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> &nbsp;Соңғы уақытта мемлекеттік органдардың атауларын қолданып &nbsp;жасалатын алаяқтық жағдайлар жиілеп кетті. Қаскүнемдер өздерін Мемлекеттік кірістер комитетінің (МКК) немесе Халыққа қызмет көрсету орталығының (ХҚО) қызметкерлері ретінде таныстырып, хабарламалар таратып, айлаларын асырып азаматтардың дербес деректерін қолға түсіруге немесе оларға қаражат аудартуға тырысады.«Бақыт хаттары» &nbsp;— бұл алаяқтықтың түрі!Мысалы, Сізге мессенджерге (WhatsApp, Telegram), электрондық поштаңызға немесе SMS арқылы хабарлама келеді. Жіберуші – Мемлекеттік кірістер комитеті мыс. Хабарламада сізде салық берешегі, айыппұл немесе декларацияны уақытылы тапсырмау секілді «проблемаңыз» бар екені жазылған. Көп жағдайда онда берешектің сомасы мен оны өтеу мерзімі көрсетіледі, оны орындамаған жағдайда шоттарды бұғаттау, сот орындаушыларының араласуы немесе ЖСН-ді бұғаттау сияқты санкциялармен қорқытады. Мұндай хабарламада «төлем порталына» сілтеме берілуі мүмкін, ал &nbsp;шындығында ол фишингтік сайт &nbsp;болып шығады. Алаяқтар хатқа немесе хабарламаға сондай-ақ &nbsp;«құжаттың көшірмесі» ретінде жалған файлдар қоса береді. Шын мәнінде бұл кәдімгі вирус немесе құрылғыңызды бұғаттап, дербес деректеріңізді ұрлауы мүмкін зиянды бағдарлама болып шығады. &nbsp;Тағы бір тәсіл — хабарламада QR-код болады, ол сырттай көзбен қарағанда eGov.kz порталына ұқсайды және төлеу үшін деректемелер берілген &nbsp;жалған сайтқа апарады. Алушы ретінде «Кірістердің төлем терминалы» немесе «Төлем қабылдау орталығы» сияқты ресми атауға ұқсас мекемелер көрсетіледі. Сонымен қоса, алаяқтар ресми хат алмасу стилін қолданады: МКК немесе «Азаматтарға арналған үкіметтің» ресми логотиптерін, қол қою үлгілерін, қызметтік «нөмірлерді» қолданады. Нәтижесінде алаяқтың құрбаны оны &nbsp;шынайы хабарлама деп ойлайды. &nbsp;Сілтемеге өткен кезде қолданушыдан мыналарды енгізу сұратылады:ЖСН;банк картасының деректері;SMS-код (жеке басын растау үшін).Бұл ақпарат бірден алаяқтардың қолдарына түседі. Олар оны интернет-банкингке кіру, SIM-картаның телнұсқасын жасау немесе &nbsp;қаражат аудару үшін пайдаланады.Басқа жағдайларда хабарламаға тіркелген файл (мысалы, payment_notification.exe немесе penalty_pdf.zip зиянды бағдарлама &nbsp;болып шығады. Мұндай вирустар пернетақта әрекеттерін, SMS-кодтарды бақылап, сіздің файлдарыңызға кіре алып, құрылғыңызды бұғаттап, кейін оны ашу үшін төлем талап етуі мүмкін («шифрлаушы-вирус»).Алаяқтар сонымен қатар телефон арқылы хабарласып, өздерін салық қызметкері ретінде таныстырып, нұсқау берулері мүмкін, мысалы, ақшаңызды «қауіпсіз уақытша шотқа» аударуды немесе өздері жіберген деректемелер бойынша төлем жүргізуді талап &nbsp;етулері мүмкін. Қарым-қатынас барысында алаяқтардың сөзінше проблемаңыз одан сайын «ушыға түсуі» мүмкін – &nbsp;бастапқыда салық берешегі туралы айтса, кейін «қылмыстық жауапкершілік» туралы қорқытуға көшеді. Олардың мақсаты — жәбірленушіні адастырып, олардың айтқандарына көндіру.«Деректеріңізді жаңартыңыз – сіз қауіп тобындасыз»Сізге «ХҚО қызметкері» қоңырау шалады немесе хабарлама жібереді. Әдетте бұл ресми түрде сөйлейтін адам, ол сізді атыңызбен және әкеңіздің атымен атап,&nbsp;дерекқор жаппай жаңартылып жатқанын&nbsp;және сіздің жеке мәліметтеріңіздің ескіргенін айтады: мысалы, бұрынғы мекенжай мен ескі жеке куәлік деректерінің көрсетілгені, телефон нөмірінің дұрыс көрсетілмегені.Сендіру үшін «оператор» сіздің өмірбаяныңыздың нақты мәліметтерін — ескі тіркеу мекенжайын, ауыстырғанға дейінгі тегіңізді, туған жеріңізді айтуы мүмкін. Бұл – әр түрлі дереккөздерден Интернетке кетіп қалған деректер. Осыдан кейін сізден «деректерді жаңарту» үшін сілтеме бойынша (SMS, мессенджер немесе электрондық пошта арқылы) өтуді сұрайды. Парақша eGov жеке кабинеті ретінде ресімделген, бірақ бұл – фишингтік сайт. ЖСН, карта нөмірі мен растау кодын енгізген кезде барлық мәліметтер алаяқтарға түседі.Басқа бір нұсқада сізге мобильдік қосымшаны жүктеп алу немесе «кеңейтілген мүмкіндіктерге» немесе «кезексіз мемлекеттік қызметтерге» қол жеткізу үшін жаңартуды орнату ұсынылады. Бұл іс жүзінде – зиянды бағдарлама. Бұл бағдарламада хабарларды ұстап қалу, хат-хабарларды көшіру немесе тіпті банктік қосымшаларға қол жеткізу және камера мен микрофонды іске қосу мүмкіндіктері бар.Сонымен қатар, алаяқтар жеке куәліктің екі жағын суретке түсіріп, пошта немесе чат арқылы жіберуді сұрауы мүмкін. Бұл суреттер кейін түрлі алаяқтық схемаларда қолданылуы мүмкін.ӨЗІҢІЗДІ ҚАЛАЙ ҚОРҒАУҒА БОЛАДЫ — НҰСҚАУЛЫҚЖіберушіні мұқият тексеріңіз. Мемлекеттік органдар WhatsApp, Telegram мессенджерлері немесе Gmail арқылы хабарлар жібермейді. Барлық ресми хабарламалар тек eGov.kz порталына және eGov Mobile мобильдік қосымшасына келеді. Хабарлардағы сілтемелерге өтпеңіз. Әсіресе, егер мәтінде «айыппұл», «тыйым салу», «берешек», «шұғыл», «24 сағат ішінде» деген сияқты сөздер болса — бұл алаяқтыққа тән белгілер. Сайттың мекенжайын тексеріңіз. Ресми eGov мекенжайы — egov.kz. Егер сілтеме ішінде «egov-update.com», «egov.kz-pay.net» сияқты бөгде қосымшалар болса — бұл жалған сайт. Ешқашан үшінші тұлғалардың талабы бойынша жеке деректеріңізді және SMS арқылы келген кодтарды енгізбеңіз. Олар өздерін «жеке басын растау үшін» деп таныстырса да сенбеңіз. Хабардағы сілтеме арқылы қосымша орнатпаңыз. Барлық мемлекеттік қосымшаларды (eGov Mobile, Kaspi, Halyk және т.б.) тек App Store немесе Play Market арқылы жүктеңіз. Алаяқтық әрекеттер туралы хабарлаңыз. Егер сізге алаяқ қоңырау шалса немесе хат жіберсе — Киберполицияға (102) немесе 1414 байланыс &nbsp; &nbsp;орталығына хабарласыңыз. Есте сақтаңыз: мемлекеттік органдар:WhatsApp арқылы ақы төлеуге сілтеме жібермейді;хат-хабар арқылы тыйым саламыз деп қорқытпайды;ақшаны картаға аударуды сұрамайды;СМС-пен жіберілген сайт арқылы тез арада «жеке басыңызды растауды» талап етпейді.<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/Whats_App_Image_2025_07_21_at_16_00_43_58c87aaafc.jpeg" alt="WhatsApp Image 2025-07-21 at 16.00.43.jpeg">Сіздің әр нәрсеге сын көзбен қарауыңыз — ең сенімді қорғаныс. Fingramota.kz-пен бірге қаржылық сауаттылығыңызды арттырыңыз! Фото: fingramota.kz

Салық органдары мен Халыққа қызмет көрсету орталығынан келетін «бақыт хаттары»: алаяқтардың айласы  

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Заманауи әлемде шетелге ақша аудару оп-оңай шаруа болуға тиіс сияқты көрінгенімен, оның күрделі тұстары жеткілікті, оларды білмесеңіз шатасу оңай – комиссиялар, валюталар бағамы және, өкінішке орай, алаяқтық.Қазақстандықтар үшін халықаралық аударымдардың қандай тәсілдері қолжетімді екенін Fingramota.kz-пен бірге қарастырып көрелікҰлттық Банктің деректері бойынша халықаралық ақша аударымдары жүйелері (бұдан әрі - ХААЖ) арқылы жіберілген ақша көлемі 2025 жылғы сәуірде&nbsp;60,1 млрд&nbsp;теңге сомаға&nbsp;151,3 мың&nbsp;транзакция құрады. 2025 жылғы наурызбен салыстырғанда аударымдар санының 4,3%-ға өсуі және операциялар көлемінің 20,3%-ға өсуі байқалады. Негізінен қазақстандықтар аударымдар үшін Western Union, MoneyGram, UPT және «Золотая корона» жүйелерін пайдаланады.Банктік аударымдар (SWIFT)SWIFT аббревиатурасының ашып жазылуы Society for Worldwide Interbank Financial Telecommunication, бұл «Дүниежүзілік банкаралық қаржылық телекоммуникация қоғамы» дегенді білдіреді. Бұл жүйе бүкіл әлемде танымал және күн сайын ол арқылы он миллионнан астам операциялар өтеді. Шын мәнінде, SWIFT-ті банктер үшін «қауіпсіз мессенджер» деп айтуға болады, себебі олар бір-бірімен қатаң белгіленген форматтағы хабарламалармен алмасады. Мұндай стандарттаудың арқасында сұрау салуларды өңдеу тез жүреді, бұл халықаралық аударымдар жүргізуді едәуір жеделдетеді. SWIFT арқылы екі тәсілмен ақша аударуға болады: банк бөлімшесінде немесе мобильді қосымшада онлайн.Бұл жерде SWIFT арқылы ақшаның өзі аударылатыны емес, тек шифрланған төлем нұсқаулары берілетінін түсіну керек. Мысалы, А БанкіБ банкіне клиентке белгілі бір сома беру туралы нұсқау жібереді. Мұны егер банктердің әрқайсысының әріптес-банкте корреспонденттік шоты &nbsp;болса ғана мүмкін болады. Осындай шифрланған хабарламаны алғаннан кейін Б банкі алушыға ақша бере алады.Артықшылықтары: SWIFT ақша аударымының жоғары жылдамдығын қамтамасыз етеді, ал SWIFT GO сервисін қолданған жағдайда ақша сол сәтте түседі. Сондай-ақ, операциялар заманауи шифрлау технологиялардың көмегімен алаяқтықтан сенімді қорғалған. Оның тағы бір маңызды артықшылығы – жаһандық қол жетімділік: SWIFT арқылы әлемнің кез келген жеріне ақша жіберуге болады, себебі жүйеге мыңдаған қаржы ұйымдары қосылған.Кемшіліктері: аударымдар әртүрлі валюталарда жіберілетін болғандықтан, клиентке берілген кезде ол тағайындалған елдің валютасына айырбасталады, яғни валюта бағамына байланысты шығындар болуы мүмкін. Сонымен қатар, төлемдер сомаға байланысты өте жоғары және оның мөлшері банктерге байланысты қарай өзгеруі мүмкінАқша аударымдары жүйелері (Western Union, Contact, Золотая корона)Осы жүйелердің ішіндегі ең танымал және сенімді жүйе – Western Union, себебі ол 150 жылдан астам уақыт бойы сәтті жұмыс істейді және әлемнің 200-ден астам елдері мен аумақтарын қамтиды. Бұл жүйе әлемнің кез келген бұрышында қаражатты тез жіберуге және алуға мүмкіндік береді. Ақшаны қолма-қол, онлайн немесе мобильді қосымша арқылы аударуға болады, ал қолма-қол ақшаны банк картасына немесе электрондық әмиянға алуға болады. Аударымның ең жоғары сомасы 7 300 долларды немесе оның теңгедегі баламасын құрайды.Артықшылықтары: алаяқтардан сенімді қорғау, себебі әрбір аударымға оның мәртебесін бақылауға болатын бірегей нөмір (MTCN) беріледі. Сонымен қатар, аударым жүйелері деректерді қорғаудың заманауи технологияларын және алаяқтыққа қарсы жүйелерді қолданады. Сондай-ақ қаражатты жіберу және алу үшін банктік шоттың болуы қажет емес – алушы жеке куәлік пен аударым нөмірін көрсете алады.Кемшіліктері: аударым жүйелері көбінесе нарықтық бағамнан ерекшеленетін және жіберуші немесе алушы үшін онша тиімді болмайтын ішкі айырбастау бағамын қолданатындығына байланысты жасырын комиссия. Әр түрлі елдерде ақша алу тәсілдері де әр түрлі. Мысалы, кейбір елдерде аударымды тек банк бөлімшесінде алуға болады. Сомалар бойынша шектеулер бар, ал кейбір елдерде аударымға комиссиялар Wise немесе Revolut сияқты цифрлық сервистермен салыстырғанда өте жоғары болуы мүмкін.Электрондық әмияндар (PayPal, WebMoney, Skrill, Wise, Revolut)Электрондық әмиян – интернетте ақшаны сақтауға, алуға және жіберуге арналған цифрлық құрал. Ол негізінен кәдімгі әмиян сияқты жұмыс істейді, тек онлайн кеңістікте: оны банк картасынан немесе шотынан толықтыруға, заттар &nbsp;сатып алу үшін ақы төлеуге, аударымдар жасауға, тіпті жалақы немесе ақшаны қайтаруға болады. Қазақстандық банктермен жұмыс істейтін ең танымал &nbsp;әмияндардың бірі – WebMoney, ол жоғары қауіпсіздікпен және транзакцияларды қатаң бақылаумен танымал.Артықшылықтары: жүйе ішіндегі төмен комиссиялар – мысалы, әмияндар арасында аударымдар болған кезде комиссия небәрі 0,8% болуы мүмкін (бірақ 50 доллардан аспайды). Жүйе екі факторлы аутентификация және операцияларды растау арқылы пайдаланушыларды қорғаудың жоғары деңгейін қамтамасыз етеді. Сондай-ақ, әрбір транзакция тексеруден өтеді, лимиттер мен шектеулер белгіленуі мүмкін. Пайдаланушылардың қауіпсіздігі үшін фотосуреттер мен құжаттар арқылы жеке басын растаусыз үлкен сомаларды жіберу және алудың мүмкін еместігі ықпал етеді. Сонымен қатар, пайдаланушыларға ыңғайлы болу үшін валюта айырбастауға арналған ішкі биржа және шоттар құру, фриланс-биржалар үшін пайдалану, төрелік &nbsp;арқылы мәмілелер жасау мүмкіндігі бар.Кемшіліктері: кейбір электрондық әмияндардың интерфейсі күрделі болады, жаңадан бастаушылардың оны түсінуіне ұзақ уақыт кетеді. Біз аударымдар кезінде комиссияның аз болатынын атап өттік, бірақ егер сіз банктік картаға немесе шотқа ақша салуды жоспарласаңыз, сізге 2% және одан жоғары қосымша комиссия төлеуге тура келеді. Қолдау қызметі әрдайым тұрақты жұмыс істемейді (электрондық әмияндардың ерекшелігі де осында), пайдаланушылар өз талаптарына жауапты ұзақ күтетініне шағымданады. Дегенмен, WebMoney сияқты электрондық әмияндар ТМД немесе Шығыс Еуропадан келген тапсырыс берушілермен жұмыс істейтін фрилансерлерге, сондай-ақ жақындары осы әмиянды пайдаланатын қазақстандықтарға қолайлы – бұл жағдайда аударымдар дереу түседі.Халықаралық аударымдар кезінде алаяқтардан қалай қорғануға боладыАударма деректерін ешкімге бермеңіз – тіпті ішінара болса да. Аударым нөмірін және басқа ақпаратты алаяқтар пайдаланып кетуі мүмкін.Аударманы рәсімдеу кезінде абай болыңыз: сізге ешкім қарап тұрмағанына көз жеткізіңіз. Барлық аударым деректерін қауіпсіз жерде сақтаңыз.Бейтаныс адамдарға ақша жібермеңіз – тек сенетін адамдарға жіберіңіз. Әйтпесе, алаяқтардың қармағына түсіп қалуыңыз мүмкін.Егер біреу түбіртектің көшірмесін немесе аударым деректерін сұраса, бұл алдау деген сөз, сондықтан сіз байланысты дереу тоқтатуыңыз керек. Аударымдар төлем қабілеттілігін растау ретінде пайдаланылмайды.Банктің атынан деп соғылған қоңырауларға немесе келген хабарламаларға сенбеңіз: банк қоңырау шалмайды немесе ақша аударуды немесе аударымды алуды сұрайтын хабарламалар жібермейді.Интернет-аукциондар арқылы тауарға ақы төлеу үшін ақша аударымдарын пайдаланбаңыз.&nbsp;Бұл қауіпті болуы мүмкін, өйткені алаяқтар мұндай схемаларды жиі пайдаланады.Ешқашан&nbsp;«ұтып алынған» сыйлықтар үшін ақша аудармаңыз.&nbsp;Нағыз лотереялар алдын ала салықтар немесе алымдар төлеуді сұрамайды – бұл алаяқтардың айласы.Егер сіз онлайн ақша жіберіп жатсаңыз, жалған (фишингтік) бетте емес, төлем жүйесінің ресми сайтында екеніңізге көз жеткізіңіз.<figure class="image"><img src="/uploads/1905_infographics_rus_33_d826a84d0c.png"></figure>Өзіңізді, ақшаңызды қорғаңыз және қаржылық сауаттылығыңызды Fingramota.kz-пен бірге арттырыңыз!Фото:Fingramota.kz

Халықаралық аударымдар: қандай тәсілі арзан және қауіпсіз? 

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a>&nbsp; Онлайн ойындар әлемі тек көңіл көтеріп, тілдесетін орын ғана емес, сонымен қатар қауіп-қатер аймағына да айналды: алаяқтар платформаларды және ойын ішіндегі ресурстарды алдау құралы ретінде белсенді пайдаланып жүр. Ойын неғұрлым танымал болса, алаяқтарға тап болу қаупі соғұрлым жоғары. Fingramota.kz онлайн ойындардағы ең кең таралған алаяқтық схемалар туралы айтып, одан қорғану жолдарын ұсынады.Цифрлық қауіптерБүгінде ойын аккаунттарының құны мыңдаған теңге немесе тіпті доллармен есептеледі. Себебі оларда құнды виртуалды заттар, скиндер (ойын ішіндегі элементтердің көрінісі), валюта, жетістіктер, кей жағдайда аккаунтқа байланған банк карталары да болады. Сондықтан киберқылмыскерлер оларды шынайы әмиян секілді иеленуге тырысады. Алаяқтықтың негізгі бірнеше тәсілі бар. Ең жиі кездесетіндерін қарастырайық.Ең кең таралған мысал – бұл фишингтік сайттар мен ойын немесе платформа "әкімшілігінен" келген жалған хаттар. Алаяқтар Steam, Epic Games, Roblox, PUBG, Free Fire сынды танымал ойын платформаларының айнытпай көшірмесін жасайды. Мұндай сайттар ресми ресурстан тек бір әріппен ғана ерекшеленуі мүмкін (мысалы, steamnunity.com орнына steamcommunity.com). Жәбірленушіге хат, мессенджердегі хабарлама немесе ойын ішіндегі ескерту келеді: «Сіздің аккаунтыңыз ережені бұзды. Жеке басыңызды растаңыз» немесе «Сізге сыйлық берілді – сілтеме арқылы алыңыз». Сілтеме бойынша өткенде жалған кіру беті ашылады. Пайдаланушы логин, құпиясөз, кейде СМС арқылы келген кодты енгізеді – осы сәтте бұл мәліметтер алаяқтардың қолына түседі. Бірнеше минут ішінде аккаунт бұғатталып, пароль, электронды пошта, телефон нөмірі өзгертіледі. Қалпына келтіру өте қиын.Екінші әдіс – зиянды «читтер», «бустерлер» және «валюта бұзғыштар». Чит – ойында артықшылық беретін код, бустер – кейіпкерді жылдам және тегін «көтеруге» көмектесетін құрал, ал «валюта бұзғыш» – виртуалды ақшаны көп мөлшерде алуға, әрі оны кейін нақты ақшаға сатуға мүмкіндік беретін бағдарлама ретінде ұсынылады. Алаяқтар «ойыныңды жақсартады», «тежелуді жояды», «валюта немесе сирек заттар береді» деген сылтаумен арнайы бағдарламаны жүктеуді ұсынады.Шын мәнінде, пайдаланушы зиянды бағдарлама жүктейді: кейлоггер (пернетақтада жазғандарыңызды оқиды), троян (компьютердегі файлдарға қол жеткізеді), бэкдор (қашықтан басқару мүмкіндігін ашады). Мұндай «читтер» арқылы тек ойын аккаунттарын ғана емес, банк карталарын, құжаттарды және басқа сервистердегі құпиясөздерді де ұрлайды.Заттар мен валютамен сауда жасауға болатын ойындарда мынадай схема кең таралған. Алаяқ қандай да бір затты сату немесе сатып алу жөнінде ұсыныс жасайды – ресми платформада емес, Telegram, WhatsApp немесе басқа сайт арқылы. Ол алдын ала төлемді талап етеді: «Алдымен ақша аудар – затты сосын жіберемін», ақша алынған соң байланыс үзіледі. Кейде керісінше – алдымен затты алып, ақшаны төлемейді. Кейбірі жалған түбіртектер немесе төлемнің фейк скриншоттарын пайдаланады.Сондықтан сауда жүргізу қажет болса – тек ресми сауда алаңдарында жасаңыз.Алаяқтар жағдайды пайдаланады?Кейде алаяқтар серверде техникалық қызмет көрсету кезінде немесе ойынға кіруде ақау туындаған сәттерді пайдаланады. Осы кезде «Қолдау қызметіненбіз» деген желеумен жалған хабарлама келеді. Онда «Аккаунтыңыз ереже бұзды. Меншік иесі екеніңізді растаңыз – логин мен қалпына келтіру кодын жіберіңіз» немесе «Қате орын алды, біз оны түзету үшін аккаунтыңызға уақытша кіруіміз керек» делінеді.Мұндай хабарламалар – 100% алаяқтық. Нағыз техникалық қолдау қызметі ешқашан логин, пароль, код немесе рұқсат сұрамайды.Кейде жасөспірімдер аккаунттарын достарымен бөліседі: «Бір аккаунтпен бірге ойнайық», «Аккаунтыңды көрейінші, абайлап қараймын». Бірақ кей жағдайда досы аккаунтты мәңгілікке иеленіп, парольді, поштаны, нөмірді өзгертеді, скиндер мен заттарды сатып, аккаунтты бұғаттап тастайды.Бөлек бір алаяқтық түрі – «сыйлық беру» жүйесі бар ойындарда кездеседі. Жәбірленуші сыйлық жібереді, жауап ретінде бірдеңе аламын деп үміттенеді, бірақ ештеңе алмайды.Ең қарапайым, бірақ қауіпті схема – алаяқтар аккаунтқа қол жеткізгеннен кейін оны қайтару үшін ақша талап етеді. Мұндай жағдайда ешқашан ақша да, банк деректері де берілмеуі керек. Мұндай алаяқтықтың құрбаны көбінесе ойын жетістіктеріне қатты уайымдайтын балалар болады. Олар ата-анасының карта деректерін беріп қояды.Алаяқтықтан қалай қорғануға болады?Геймерлерге арналған қарапайым, бірақ тиімді қауіпсіздік ережелері:Екі факторлы аутентификацияны (2FA) қосыңыз – логин мен пароль ұрланған жағдайда да, растамасыз кіру мүмкін емес.Күмәнді сілтемелерге өтпеңіз, әсіресе хаттар мен жеке хабарламалардан келгендерге.<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/02_04_infographics_rus_13f837daf4.jpg" alt="02.04 infographics rus.jpg">Өз мәліметтеріңізді — логин, пароль, қалпына келтіру кодын – ешкімге, тіпті достарыңызға да бермеңіз.Виртуалды заттарды тек ресми дүкендер немесе лицензияланған алаңдар арқылы сатып алыңыз.Сайттың мекенжайын тексеріңіз — алаяқтар домендерді жалған әріптермен жасап жібереді (мысалы, «steamc0mmunity» орнына «steamcommunity»).Бейтаныс бағдарламаларды орнатпаңыз, әсіресе тексерілмеген дереккөздерден.Тым тиімді ұсыныстарға сенбеңіз — интернетте ешкім тегін «скин» таратпайды.Аккаунтыңыздың белсенділігін үнемі бақылап отырыңыз және күмәнді әрекет байқасаңыз, пароліңізді өзгертіңіз.Қауіпсіз ойнаңыз және Fingramota.kz арқылы қаржылық сауаттылығыңызды арттырыңыз!Фото: Fingramota.kz&nbsp;

Интернет алаяқтардан сақ болыңыз!

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Әлеуметтік осал қазақстандықтар мен төтенше жағдайдан зардап шеккен азаматтар кемінде үш ай мерзімге несие төлемдерін кейінге қалдыру мүмкіндігіне ие болады. Бұл ретте комиссиялар мен өзге де қосымша төлемдер алынбайды, деп хабарлайды<a href="https://el.kz/elimizde-kimder-nesie-tolemderin-keyinge-qaldyra-alady_400029558/"> El.kz</a> интернет порталы.Мұндай шешім тек табысы 30% немесе одан да көп төмендегені құжат жүзінде расталған жағдайда қабылданады. Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі қарыз алушылардың құқықтарын күшейтуде, ал микрокредиттер мен банктік қарыздарға қатысты жаңа шарттар 2025 жылғы 31 тамыздан бастап күшіне енеді.Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің сайтындағы құжатта көрсетілгендей, қарыз алушы шарттарды өзгерту туралы өтінішті еркін түрде емес, бекітілген нысан бойынша, өмірлік жағдайларды (жұмыссыз қалу, ауру, мүгедектік, төтенше жағдай және т.б.) растайтын құжаттар тізімімен бірге тапсыруы тиіс. Банк немесе микроқаржылық ұйым (МҚҰ) өтінішті 15 күнтізбелік күн ішінде қарауға міндетті, ал қарыз алушыға қарсы ұсынысқа жауап беруге кемінде 15 күн беріледі.Қарыз алушы бас тартудың себептері немесе балама шарттар ұсынылған жауап алуы тиіс. Егер 30 күн ішінде тараптар келісімге келмесе, өтініш қабылданбаған деп есептеледі. Дегенмен бұл мерзімді екі тараптың келісімімен ұзартуға болады. Банктер мен МҚҰ әр тоқсан сайын реттеуші органға қаралған өтініштер, қабылданған шешімдер және бас тарту себептері туралы есеп беруге міндетті.Жаңа редакция қаржы қызметтері тұтынушыларының құқықтарын қорғау туралы заң ережелерін жүзеге асыруға бағытталған және осал жағдайдағы халықтың қарыздық жүктемесін азайту мақсатында қабылданған.Бұған дейін Қазақстанда несие төлемдерін кейінге шегеру бойынша бірыңғай және міндетті тәртіп болмаған. Қарыз алушы шарттарды өзгерту, төлемді кейінге қалдыру немесе қайта құрылымдау туралы өтініш жасай алатын. Бірақ заң несие берушіні, тіпті дәлелді себептер болса да, өтінішті қабылдауға міндеттемейтін. COVID-19 пандемиясы кезінде уақытша қаулылар енгізілген. 2020 жылы Ұлттық банк пен Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі МҚҰ мен банктерге пандемиядан зардап шеккен қарыз алушыларға несие төлемдерін кейінге шегеруді ұсынған еді.Сондай-ақ Қазақстанда мерзімді әскери қызметтегі сарбаздар мен кейбір жағдайларда әскери жиындарға шақырылған резервистер де несие каникулын ала алады. Бұл шара әскери қызмет барысында олардың қаржылық жүктемесін азайтуға бағытталған.Фото: Нұрболат Нұржаубай

Елімізде кімдер несие төлемдерін кейінге қалдыра алады?

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Қазақстанның қаржы нарығы күннен күнге түрленуде — бүгін қазақстандықтардың әртүрлі банктердің арасында ғана емес, сондай-ақ банктердің өз жұмысында басшылыққа алатын қағидаттарын да таңдау мүмкіндігі бар. Осындай балама тәсілдердің бірі — шариғат нормаларына негізделген және алыпсатарлықты, өсімқорлықты және тыйым салынған салаларға инвестицияларға (мысалы, алкоголь немесе құмар ойындар) тыйым салатын исламдық қаржыландыру.Толығырақ Fingramota.kz-пен бірге қарастырамыз.Барлығы неден басталды?Қазақстан ТМД елдерінің ішінде ислам қаржысын ресми түрде енгізген &nbsp;алғашқы мемлекет болды. Бұл 15 жылдан астам уақыт бұрын басталды:• &nbsp; &nbsp;2009 жылы заң жүзінде ислам банктерінің, исламдық инвестициялық қорлардың жұмыс істеуі, исламдық бағалы қағаздарды шығару үшін жағдайлар жасалды.• &nbsp; &nbsp;2011 жылы мемлекеттік исламдық бағалы қағаздар шығару мүмкіндігі құрылды.• &nbsp; &nbsp;2015 жылы заң жүзінде «исламдық сақтандыру», такафул исламдық сақтандыру нарығын реттеу ұғымы, «тауарлық мурабаха» операциясын банк операциясы ретінде тану, ислам банкінің банк операцияларын салықтық басқару &nbsp;енгізілді.• &nbsp; &nbsp;2015 жылы заң жүзінде дәстүрлі банктерді ислам банктеріне айналдыру &nbsp;үшін жағдайлар жасалды. &nbsp;Классикалық банктерден айырмашылығы, исламдық банктер басқа қағидаттар бойынша жұмыс істейді: олар пайыздар алмайды және тәуекелдерді клиентпен бөліседі. Заңға сәйкес Қазақстандағы мұндай банктер мынадай қызмет түрлерін көрсетеді:1. &nbsp; &nbsp;Пайызсыз салымдарды қабылдау және шот ашу;2. &nbsp; &nbsp;Сенімгерлік басқару шарттарында инвестициялық депозиттер ашу (мурабаха);3. &nbsp; &nbsp;Пайызсыз қарыздар беру (кард әл-хасан) – мысалы, емделуге немесе оқуға;4. &nbsp; &nbsp;Сауда-саттықта делдал болу – тауарды сатып алу және оны үстеме бағамен қайта сату;5. &nbsp; &nbsp;Клиенттің бизнесіне серіктес ретінде қатысу және пайданы бөлісу (мушарака);;6. &nbsp; &nbsp;Мүлікті лизингке беру (ижара) — мысалы, техника, автомобиль немесе жылжымайтын мүлік;7. &nbsp; &nbsp;Клиенттің атынан агенттік қызмет көрсету (вакала).Қандай банктер осындай қағидаттар бойынша жұмыс істейді?Бүгінгі күні Қазақстанда екі ислам банкі жұмыс істейді:• &nbsp; &nbsp;«Ислам банкі ADCB» АҚ• &nbsp; &nbsp;«Заман-Банк» Ислам банкі» АҚОлар клиенттерге исламдық қағидаттарға сәйкес инвестициялар, бизнесті қаржыландыру және жеке қаржы ұсынады.Тағы қандай жаңалық енгізу жоспарланып отыр?Бүгінгі таңда Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі «исламдық терезелер» тетігін енгізуді көздейтін «Банктер және банк қызметі туралы» Қазақстан Республикасы Заңының жаңа жобасын әзірлеу бойынша жұмыс жүргізуде. Аталған тетік дәстүрлі банктерге өз инфрақұрылымын пайдалана отырып, жеке ислам банкін құруды қажет етпей, исламдық қаржыландыру қағидаттарына сәйкес келетін қызметтер ұсынуға мүмкіндік береді.Негізгі басымдықтар• &nbsp; &nbsp;Бұл біздің қаржы жүйемізді неғұрлым икемді және орнықты етеді;• &nbsp; &nbsp;Тұтынушылардың кең ауқымы үшін исламдық қаржы өнімдеріне қолжетімділікті кеңейтеді;• &nbsp; &nbsp;Исламдық қаржыландыру саласында жұмыс істейтін халықаралық инвесторлар үшін банк секторының тартымдылығын арттырады;• &nbsp; &nbsp;Қазақстанда исламдық қаржының одан әрі дамуын ынталандырады«Исламдық терезелер» тетігін енгізу — бұл бүкіл банк жүйесін қайта құрмай-ақ исламдық қаржыландыруды кеңейту тәсілі.Исламдық қаржыландыру — бәріне балама дегенді білдірмейді, ол бұрыннан бар мүмкіндіктерге қосымша мүмкіндік көзі. Бұл — олардың дүниетанымы мен діни нанымына жауап беретін қағидаттар бойынша инвестиция салғысы, кредит алғысы немесе ақша жинағысы келетіндердің таңдауы. Мемлекет те ол үшін барлық жағдай жасайды.<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/2_cf75558e8a.jpeg" alt="2.jpeg">Fingramota.kz-пен бірге қаржылық сауаттылығыңызды арттырыңыз!fingramota.kz

Қазақстандағы исламдық қаржыландыру: нелерді білу маңызды  

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Соңғы жылдары Қазақстанда қаржылық алаяқтыққа байланысты құқықбұзушылықтар саны артып келеді. Қарапайым азаматтарды қылмыстық әрекеттерге тартудың жаңа түрлерінің бірі — дропперлік. Алғашында бұл жеңіл әрі тәуекелсіз табыс көзі сияқты көрінеді. Алайда іс жүзінде — бұл қылмыстық жауапкершілікке апаратын жол. Fingramota.kz дропперлік схемалардан қалай сақтану керектігін түсіндіреді.Дроппер деген кім?Дроппер (ағылш. dropper) — бұл өз атына тіркелген банк шоттарын, карталарын, электронды әмияндарын немесе ЖСН/ИИН нөмірін қылмыстық жолмен алынған қаражатты қабылдау, аудару немесе қолма-қол ақшаға айналдыру үшін пайдалануға беретін тұлға. Көп жағдайда дропперлер өздерінің алаяқтарға көмектесіп жатқанын білмейді. Олар фишинг, жалған кредит беру, онлайн-дүкендер немесе телефон арқылы жасалатын алаяқтық жолымен алынған ақшаны «қаржылық делдал» ретінде заңдастыру үшін пайдаланылады.Қалай тартады?Сізге&nbsp;жеңіл табыс&nbsp;ұсынады: «Тек банк картасын ашып, деректеріңізді берсеңіз жеткілікті», «Ештеңе істемейсіз — тек ақша қабылдап, әрі қарай жібересіз» деген уәделермен алдайды.Түйіндемеңізді жартылай жұмыс іздеу сайтына орналастырсаңыз, хабарлама жібереді: «Белсенді картасы бар адам керек. Қауіпсіздік кепілдендірілген. Аптасына 50 000 теңгеге дейін табыс табасыз».Жұмыс ұсынысы&nbsp;интернет-дүкен,&nbsp;курьерлік қызмет, логистикалық компания немесе инвестициялық платформа ретінде бүркемеленеді.Instagram желісінде жалған “HR-менеджер” жазады: «Карта ашасыз, оған ақша түседі, кейін басқа клиентке аударасыз. Бұл – заңды. Біз – микроқаржылық ұйымбыз».Кейде сізге арнайы қосымша орнатуды сұрайды немесе электрондық шот ашуға ұсыныс жасайды, осылайша сіздің құрылғыңызға және банк деректеріңізге қол жеткізеді. Банк картасына немесе шотқа қол жеткізген соң, алаяқтар сол шотқа қаражат аударады, ал сізден оларды шешіп беру немесе басқа біреуге аудару сұралады. Барлық транзакциялардың ізі бақыланады, сондықтан құқық қорғау органдарына алдымен көрінетін адам — сіз. Қазақстанда барлық қаржылық операциялар банктердің бақылауында: IP-адрес, құрылғы, геолокация және ақша жіберушілер мен алушылар арасындағы байланыс тіркеледі. Тергеу барысында шот иелері бірінші болып анықталады — дроппер ең алдымен күдікке ілінеді. «Мен тек картамды бердім» деген сылтау жауапкершіліктен құтқармайды.Алаяқтық схема қалай жұмыс істейді?Алаяқтар жұмыс ұсынып, хабарласады.Картаны немесе электронды шот ашуды сұрайды, кейде арнайы қосымша орнатуды талап етеді.Шотқа басқа біреулерден ұрланған немесе алдау арқылы алынған қаражат түседі.Сіз ақшаны шешіп бересіз немесе басқа біреуге аударып жібересіз.Сізге аз ғана сыйақы төленуі мүмкін, кейде тіпті ештеңе берілмейді.Бірнеше аптадан кейін полиция келеді, не банк барлық шоттарыңызды бұғаттайды, не сіз өзіңіздің қылмыстық іс бойынша күдікті екеніңізді білесіз. Қазақстандағы нақты жағдайларАлматы, 2023 жыл. 20 жастағы студент «қашықтан көмекші» деген жұмысқа жауап беріп, өз атына банк картасын ашқан. Алаяқтар оған басқа адамның шотынан ұрланған 2 миллион теңгеден астам қаражат аударған. Ол бұл соманы шешіп, Qiwi-әмиян арқылы жіберген. Нәтижесінде — ҚК 218-бабы бойынша қылмыстық іс, соттылық және шартты жаза.Шымкент, 2024 жыл. Жұмыссыз әйелге үш банк картасын ашып беру ұсынылған, әр карта үшін ай сайын 50 000 теңге төленетіні айтылған. Оның атына 15 миллион теңгеге жуық қаражат айналымы жүргізілген. Телефон арқылы жасалған алаяқтық схемасы бойынша тергеу барысында ол негізгі тұлғалардың біріне айналды. Әйел заңсыз әрекеттердің мәнін білмегенін айтқанымен, жауапкершілікке тартылды.Қарағанды, 2022 жыл. Студенттер тобы басқа адамдардың ЖСН-ін пайдаланып, олардың атына электрондық әмияндар ашқан. Бұл деректерді алаяқтарға беріп, сол шоттар арқылы заңсыз қаржылық операциялар жүргізілген. Бір студент ұйымдастырушы ретінде танылып, нақты мерзімге сотталған.Алаяқтар көбінесе жастарды, зейнеткерлерді, жұмыссыздарды және табысқа мұқтаж адамдарды таңдайды. Олар адамның сеніміне кірудің және күдігін сейілтудің тәсілдерін жақсы біледі. Көбіне келесі психологиялық әдістер қолданылады:«Қауіпсіз жұмыс»«Бәрі заңды, тек реквизиттеріңіз керек»«Сіз ештеңе бұзбайсыз, тек техникалық көмекшісіз»«Сіз болмасаңыз, басқа біреу көмектеседі»Қиын жағдайда жүрген адамдар болашақ табыстан айырылып қалудан қорқып, алаяқтардың сөзіне сеніп қалуы мүмкін.Fingramota.kz ұсынған 7 кеңес: алаяқтардан қалай қорғануға боладыБанк карталарыңызды, логиндеріңізді, ИИН/ЖСН-ді және SMS-кодтарды ешкімге бермеңіз.«Досым немесе танысым сұрады» деп шот не кредит рәсімдемеңіз.«Ештеңе істемей-ақ оңай ақша табуға болады» деген жарнамалардан сақ болыңыз.Деректеріңізді кімге беріп жатқаныңызды тексеріңіз. «Мен банк менеджерімін» деген адамның сөзіне бірден сенбеңіз.Егер күмәндансаңыз — сөйлесуді тоқтатыңыз және құқық қорғау органдарына хабарласыңыз.Мобильді банк қосымшасында лимиттер мен операциялық хабарламаларды орнатыңыз.<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/1_e42be51e62.jpeg" alt="1.jpeg">Fingramota.kz сайтын оқып, әлеуметтік желілердегі парақшаларымызға жазылыңыз — қаржылық сауаттылыққа қатысты барлық маңызды ақпараттар сізге қолжетімді болады.Есіңізде болсын: «Бұл менің басыма түспейді» деп ойлаудың қажеті жоқ. Сіз тікелей алаяқтық әрекет жасамасаңыз да — сіздің шотыңыз, деректеріңіз және әрекеттеріңіз үлкен қылмыстық схеманың бөлігіне айналуы мүмкін. Ал салдары нақты болады: шоттардың бұғатталуынан бастап, сотталуға дейін.Сақ болыңыз және Fingramota.kz арқылы қаржылық сауаттылығыңызды арттырыңыз!Фото: fingramota.kz

Дропперлік: алаяқтық схемаға қалай серіктес болып қалмау керек 

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a>&nbsp;Өзін-өзі жұмыспен қамтыған адам ретінде жұмыс істеу икемді кестені ғана емес, сонымен бірге асқан жауапкершілік жүктейді, себебі бұл жағдайда сізге қызметтің барлық аспектілері, соның ішінде уақтылы салық төлеу жүктеледі. Ықтимал құқықтық және қаржылық салдарлардың алдын алу үшін белгіленген талаптарды сақтау және міндеттемелердің орындалуын бақылап отыру &nbsp;аса маңызды.Өзін-өзі жұмыспен қамтығандар үшін қандай салық түрлері бар екенін Fingramota.kz-пен бірге қарап көрелік.&nbsp;Өзін-өзі жұмыспен қамтығандар — олар табыс табу үшін тауарлар өндіру немесе сатумен, жұмыстар орындау немесе қызмет көрсетумен айналысатын жеке тұлғалар. Қарапайым тілмен айтқанда, өзін- өзі жұмыспен қамтығандар — бұл жұмыс берушімен еңбек шартын жасамай, өз бетінше ақша табатын адамдар.&nbsp;Бұл ретте, мыналар:&nbsp;<ul><li style="text-align:justify;">жеке практикамен айналысатын адамдар (ДК);</li><li style="text-align:justify;">шаруашылық серіктестіктердің құрылтайшылары немесе қатысушылары;</li><li style="text-align:justify;">акционерлік қоғамдардың акционерлері мен құрылтайшылары;</li><li style="text-align:justify;">өндірістік кооперативтердің &nbsp;мүшелері өзін-өзі жұмыспен қамтығандар болып саналмайтынын білген жөн.&nbsp;</li></ul>Өзін-өзі жұмыспен қамтыған алам мәртебесін ресімдеу үшін 18 жасқа толмаған, Қазақстан азаматтығы болуы, жеке тұлға мәртебесінің болуы, сондай-ақ тек жеке тұлғалармен, компаниялармен және ұйымдармен жұмыс істеу қажет.2019 жылдан 2023 жылға дейін Қазақстанда өзін-өзі жұмыспен қамтыған азаматтар Бірыңғай жиынтық төлем (БЖТ) төледі. Алайда, 2024 жылғы 1 қаңтарда оның күші жойылды және бұрын БЖТ төлеген адамдар: тиісті салық режимі бар кәсіпкер болуды немесе жалдамалы жұмысшы болуды таңдауы керек.Назар ауарыңыз! Пәтерлерін жалға беретін және бұрын БЖТ төлеген азаматтар салықты ДК ретінде тіркелмей төлей алады. Ол үшін жылына бір рет жеке табыс салығы бойынша декларация тапсыру жеткілікті (240.00-нысан). Салық мөлшерлемесі - алынған табыс сомасының 10 %-ын құрайды.&nbsp;Сонымен бірге 2024 жылғы 1 қаңтардан бастап кәсіпкерлік қызметті жүргізбейтін азаматтар міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыруға (МӘМС) жарналарды өз бетінше төлей алатынын атап өту маңызды – бұл ай &nbsp;сайын 4 250 теңгені (2025 жылы 85 000 теңгені құрайтын ең төменгі жалақының 5%-ы). Бұл МӘМС жүйесі шеңберінде медициналық көмек алуға құқық береді. Азаматтардың кейбір санаттары, мысалы, декреттік демалыстағы әйелдер мен көп балалы аналар жарналарды төлеуден босатылады – олар үшін мемлекет төлейді.&nbsp;Егер азамат кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыруды жалғастырса, онда ол e-Salyq Business, еGov және екінші деңгейдегі банктердің мобильді қосымшалары арқылы дара кәсіпкер ретінде тіркелуі қажет. Өз бетінше жұмыс істейтіндер үшін және бухгалтерге ақша жұмсағысы келмейтіндер үшін е-Salyq Business қосымшасында арнайы салық режимі көзделген, оны Google Play және App Store дүкендерінен жүктеуге болады. Қосымшада тіркеу телефон нөмірі, ЖСН және құпия сөз бойынша не ЭЦҚ пайдалана отырып жүзеге асырылады.Қосымшада:<ul><li style="text-align:justify;">ДК ретінде тіркелуге;</li><li style="text-align:justify;">салық режимін өзгертуге;</li><li style="text-align:justify;">сатып алушыларға чектер беруге;</li><li style="text-align:justify;">салықтар төлеуге;</li><li style="text-align:justify;">анықтамалар алуға және салық органымен хат жазысуға болады.</li></ul>E-Salyq Business -те кірістерді есепке алу автоматты түрде жүргізілетіні, ал салықтар тез және оңай есептелетіні ыңғайлы. Алайда, арнайы режим жұмыс істей бастауы үшін қосымшаны жүктеп, тіркелу жеткіліксіз. Режимді бөлек таңдау керек, содан кейін ғана ол күшіне енеді.Арнайы режимнің негізгі шарттары:<ul><li style="text-align:justify;">салық – кірістің 1%-ы (жеке табыс салығы), салық кезеңі – ай;</li><li style="text-align:justify;">кіріс чектер негізінде тіркеледі;</li><li style="text-align:justify;">көрсетілген қызметтер үшін қолма-қол ақшасыз төлемді қабылдау үшін барлық төлемдер түсетін кәсіпкерлік банктік шотты онлайн ашуға болады;</li><li style="text-align:justify;">міндетті төлемдер (міндетті зейнетақы жарналары, әлеуметтік аударымдар, МӘМС жарналары) автоматты түрде есептеледі. Оларды әр айдың 25-не &nbsp;дейін төлеу керек.</li></ul>Осылайша, E-Salyq Business пайдаланылатын арнайы салық режимі қызмет көрсету саласында жұмыс істейтіндер үшін ыңғайлы және тиімді шешім болып табылады. Бұл іс-шараларды жүргізуді едәуір жеңілдетеді: артық қағазбастылықтан арылтады, есептеулерде қателіктердің орын алу тәуекелін барынша азайтады және салық жүктемесін төмендетеді. Кәсіпкерден талап етілетіні — салықтарды уақтылы төлеу, қалған жұмысты жүйе автоматты түрде орындайды.&nbsp;Алаяқтардан қорғану бойынша пайдалы ұсыныстар1.&nbsp;Чектерді е-Salyq Business немесе касса аппараты арқылы ресімдеңіз: бұл заңды болып табылады, сонымен қатар төлем фактісін тіркеуге көмектеседі – дау туындаған жағдайда құжаттық растау болады.2.&nbsp;Төлемді тек кәсіпкерлік шотқа алыңыз: қолма-қол ақшасыз жасалатын төлемдер – ақшаны қабылдаудың ең қауіпсіз әдісі. Олар банкте және салық жүйесінде із қалдырады, яғни клиенттер тарапынан алдау тәуекелін азайтады.3.&nbsp;Барлық келісімдерді жазбаша түрде жазыңыз: егер сіз ресми шарт жасамасаңыз да, мессенджерлерде немесе электрондық пошта арқылы жұмыстың талаптарын, мерзімі мен құнын көрсете отырып хат алмасу дәлел ретінде пайдаланылуы мүмкін.4.&nbsp;Тапсырыс берушілерді тексеріңіз: егер клиент түсініксіз төлем схемаларын ұсынса, «чексіз» жұмыс істеуді сұраса немесе нақты тұжырымдардан қашқалақтайтын болса, бұл сақ болу керек дегенді білдіреді. Күмән туындаған жағдайда ынтымақтастықтан бас тартқан дұрыс.5. &nbsp;Жеке деректерді бермеңіз: картаның, ЖСН-нің немесе басқа құжаттардың фотосуреттерін жіберу туралы өтініштерден сақ болыңыз, әсіресе егер олар қызмет көрсету үшін қажет болмаса.6.&nbsp;Екі факторлы аутентификацияны орнатыңыз: e-Salyq Business, eGov, банктік қосымшалар үшін SMS немесе қосымша арқылы қорғау функциясын қосуды ұмытпаңыз – бұл деректерді ұрлаудан қорғауға көмектеседі.<figure class="image"><img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/fingramota_kaz_23c5ddf0cd.png" alt="финграмота каз.png"></figure>Өзіңізге, ақшаңызға қамқорлық жасаңыз және Fingramota.kz-пен бірге қаржылық сауаттылықты арттырыңыз!Фото: Fingramota.kz

Өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға арналған салық түрлері: нелерді білу қажет? 

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a>&nbsp; Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі әскерде борышын өтеп жатқан азаматтарға несие беруге тыйым салатын қаулы жобасын жариялады. Бұл туралы<a href="https://stan.kz/kazakstanda-askerge-shakirilgandarga-nesie-aluga-tiyim-420232/"> Stan.kz </a>ақпарат агенттігі хабарлады.Қаулыға сәйкес банктер мен микроқаржы ұйымдары борышын өтеп жүрген сарбаздардың қарыз жүктемесін азайту үшін несие бере алмайды.Сонымен қатар қрғаныс министрлігі сарбаздар туралы ақпаратты несие бюросына жібереді. Олар өз кезегінде бұл деректерді жеке тұлғалардың несие есебінде көрсетуге міндеттеледі. Несие алу жөнінде өтініш келіп түскенде азаматтың борышын өтеп жүрген-жүрмегені тексеріледі. Егер борышын өтеп жүрсе, несие берілмейді.Бұдан бөлек құжатта әскерге барғанға дейін алған несиелерін кейінге шегеру тәртібі көрсетілген. Сәйкесінше несие борышын өтеген соң 60 күнге дейін шегеріледі. Сарбазға банк бөліміне барудың керегі жоқ.&nbsp;Фото: pixabay.com

Қазақстанда әскерге шақырылғандарға несие алуға тыйым салынбақ

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a>&nbsp; Қаржы жүйесінің маңызды міндеттерінің бірі – ақпараттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету болып табылады. Оны арттыру үшін Қазақстанның Ұлттық Банкі қаржы ұйымдары үшін жаңа талаптар енгізді.&nbsp;Оларды түсіну үшін Fingramota.kz-тің көмегіне жүгінелік.&nbsp;Қандай жаңалықтар жұмыс істей бастады?Деректердің жария болуы, ұрлануы, фишингі және алаяқтық тәуекелдерді азайту үшін пайдаланушы жөніндегі ақпараттың қауіпсіздігін және оны беру процестерін бақылау маңызды.&nbsp;2025 жылғы 1 шілдеден бастап ҚР Ұлттық Банкі қаржы ұйымдарына міндетті жаңа талаптар енгізді. Оның нәтижесінде банктер, шетелдік банктердің филиалдары, сондай-ақ «Қазақстанның Даму Банкі» АҚ және «Қазпочта» АҚ Ұлттық Банкке мыналарды:Банктік шоттың (салымның) иесі туралы есеп — деректерді алғаннан немесе өзгерткеннен кейін 10 жұмыс күні ішінде;Банктік шот (салым) шарты туралы есеп — 10 жұмыс күні ішінде;Банктік шоттың өзі туралы есеп &nbsp;— сол мерзімдерде;Шот бойынша қаржының қозғалысы туралы айлық есеп — келесі айдың 10-шы жұмыс күнінен кешіктірмей беруге міндетті.Бұл есептілік шоттардың барлық түрлеріне қатысты — ағымдағы, мерзімді, жинақтаушы, инвестициялық, шартты, ұлттық және шетел валюталарында, тіпті нөлдік қалдықпен. Есептердің мазмұны мыналарды қамтитын болады:Шоттың иесі туралы мән-жайлар: пайдаланушының санаты (жеке тұлға, ДК, заңды тұлға), туған жылы, жынысы, азаматтығы, өңір&nbsp;Шарт талаптары: сомасы, валютасы, салым мерзімі, мөлшерлемесі, мультивалюталығы, мерзімінен бұрын алу мүмкіндігі&nbsp;Шоттың техникалық деректері: валюта, қалдық, төлемдер мен аударымдардың мақсаты.Операциялар типологиясы: түсімдер, есептен шығару, пайыздарды есептеу, тыйым салу және т. б.&nbsp;Жеке деректерді қорғау қалай қамтамасыз етіледіДеректерді тұрақты беру кезінде тәуекелдерді барынша азайту үшін қорғау шаралары көзделген. Мәселен, азаматтардың банктік шоттары (салымдары) бойынша ақпарат анонимді болады. Атап айтқанда, дербестендіруден шығару қолданылады: ЖСН орнына ДСН қолданылады – ұзындығы 15-64 таңбадан тұратын бірегей шифрланған код, оны арнайы жабдық пен бағдарламалық қамтылымсыз үшінші тұлғаларға ЖСН-ға қайта түрлендіру мүмкін емес. Нәтижесінде тек уәкілетті органдар – Ұлттық Банк, ҚНРДА, Салымдарға кепілдік беру қоры және т. б. – сұрау салу бойынша қорғалған арналар арқылы осы ЖСН/ BIN ала алады&nbsp;Сол сияқты, аты-жөнінің орнына АСН – анонимді сәйкестендіру нөмірі қолданылады. Бұл шешім қаржы ағындарын бақылауды, көлеңкелі операциялармен ақшаны жылыстатумен және терроризмді қаржыландырумен күресті күшейтуге мүмкіндік береді.Жеке деректерді өз бетінше қалай қорғауға болады?Жеке деректерді үнемі қауіпсіз сақтау керек екенін ұмытпаңыз. Ұстануға &nbsp;тиіс негізгі қағидаларды еске саламыз:1. Банкпен жасалған шарттарды мұқият оқып шығыңыз: сіздің деректеріңіз қалай қолданылатынына және банк қандай қорғау шараларын ұсынатынына назар аударыңыз.&nbsp;2. Операцияның дәйектілігіне күмән туындаған жағдайда, дереу үзінді- көшірмені сұратып, оны мобильді немесе веб-қосымша арқылы тексеріңіз.3. Банкпен ресми байланыс арналарын ғана пайдаланыңыз, өздерін «банк» немесе «Ұлттық Банк» деп таныстыратын хабарламалардан/қоңыраулардан сілтемелер бойынша өтпеңіз.4. Интернет-банкинг және мобильдік қосымшалар үшін екі факторлы аутентификацияны (2FA) орнатыңыз.5. Құрылғылардағы операциялық жүйе мен бағдарламаларды жаңартыңыз: банктер мен мемлекеттік қызметтер бағдарламалық қамтылымның қорғалған нұсқаларын қажет етеді.6. Телефондар мен компьютерлерге лицензияланған антивирустық бағдарламаны орнатыңыз, ал Android-ты қолданған кезде қосымшаның қолжетімділік құқығын тексеріңіз.7. Операцияларды растау үшін телефон арқылы жеке деректерді (құпиясөздер, SMS-кодтар) жіберу қажет емес — банктер ешқашан оны сұрамайды.&nbsp;8. Маңызды құжаттар мен мәлімдемелердің резервтік көшірмелерін жергілікті немесе шифрланған бұлтта сақтаңыз.9. Күрделі құпиясөздерді және сенімді құпиясөз менеджерлерін пайдаланыңыз.&nbsp;10. Онлайн-банкке барлық кірген кезде және транзакциялар жасағанда хабарлама келетін функцияны орнатыңыз — бұл күдікті әрекеттерді дер кезінде білуге мүмкіндік береді.&nbsp;11. Өзіңіздің банктік деректеріңізді үнемі тексеріп отырыңыз – егер &nbsp;белгісіз операцияларды байқасаңыз – картаны/шотты дереу бұғаттап, банкке хабарласыңыз.<figure class="image"><img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/fingramota_kaz_f1a63336c7.png" alt="финграмота каз.png"></figure>Жеке деректерді қорғау тек қаржы ұйымдары мен мемлекеттік органдардың ғана міндеті емес, сонымен қатар сіздің жауапкершілігіңіз екенін ұмытпаңыз.&nbsp;Құрылғылар мен шоттардың қауіпсіздігін үнемі тексеріп, Fingramota.kz-пен бірге қаржылық сауаттылығыңызды арттырыңыз!Фото: Fingramota.kz

Ұлттық Банк қазақстандықтардың шоттары туралы есептер алатын болады 

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> ҚМА Астана қаласы бойынша департаменті Астана қаласы әкімдігіне қарасты «№81 Astana English School халықаралық мектебі» КММ-нің лауазымды тұлғаларына қатысты бюджет қаражатын жымқыру фактісі бойынша тергеу жүргізуде, деп хабарлайды <a href="https://baq.kz/mektep-direktory-memleket-aqshasyna-kottedzh-pater-zhane-kolik-satyp-algan-200016495/">BAQ.KZ.</a>Астана қаласы бойынша ҰҚКД қызметкерлерімен бірлесіп, бұрынғы директор мен бас бухгалтердің 900 млн теңгеден астам қаражатты жымқырғаны анықталды.Бұл соманың бір бөлігі – ата-аналардан дайындық сыныптарына оқыту және жазғы лагерьге қатысу үшін қолма-қол алынған ақша, алайда бұл қаражат мекеме шоттарына түспей, ұрланған.Сонымен қатар, шамамен 16 млн теңге іс жүзінде ұйымда жұмыс істемейтін жалған қызметкерлер атына аударылған. Олардың қатарында күдіктілердің жалған түрде рәсімделген туыстары да бар.<blockquote>Күдіктілер қылмыстық жолмен алынған табыстарға жалпы құны 382 млн теңгені құрайтын мүлік сатып алған: коттедж, елордада екі пәтер және автокөлік. Сот санкциясымен бұл мүлікке тыйым салынды. Күдіктілер қамауға алынды. Қылмыстық-процестік кодекстің 201-бабына сәйкес өзге ақпарат жариялауға жатпайды, - дейді ҚМА.</blockquote>

Мектеп директоры мемлекет ақшасына коттедж, пәтер және көлік сатып алған

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Сіздің дербес деректеріңіз алаяқтар үшін таптырмас құнды ақпарат, сондықтан алаяқтар мен хакерлер қайткен күнде де оны қолға түсіруге тырысады. Ол үшін олар жаңа технологияларды, алдау схемаларын, тіпті әлеуметтік инженерияны игереді.Сіздің құрылғыларыңыздағы және онлайн-аккаунтарыңыздағы деректерді қалай қорғауға болатыны жөнінде Fingramota.kz-пен бірге қарастырып көрелік. &nbsp;Дербес деректер — бұл адамды анықтауға көмектесетін ақпарат. Мысалға, бұл адамның аты-жөні, ЖСН, мекенжайы, телефон нөмірі, фотосурет немесе видео, физиологиялық ерекшеліктері және басқа да мәліметтер. Қазақстанда мұндай деректер электронды түрде, қағаз түрінде немесе басқа форматта болуы мүмкін.Қол жеткізу деңгейі бойынша дербес деректер жалпыға қол жетімді және қол жетімділігі шектеулі екі түрге бөлінеді. Жалпыға қол жетімді ақпаратты телефон кітапшаларынан, БАҚ-тан немесе интернеттен табуға болады. Қол жетімділігі шектеулі деректер – бұл адамның аты-жөні, туған күні, мекенжайы, ЖСН және төлқұжат деректері. Бұл ақпарат заңмен қорғалған мәліметтер және алаяқтардың мақсаты – осы деректерді қолға түсіру.Күдікті сілтемелер бойынша өтпеңізЕгер сіздің жұмысыңыз көп хат-хабарлармен алмасумен байланысты болып, сізге әртүрлі адамдардан мысалы, коммерциялық ұсыныстармен хаттар келетін болса, қатарынан барлық хаттарды ашпағаныңыз және күдікті сілтемелерге өтпегеніңіз жөн.Себебі бұл жерде фишингтің қаупі бар: хат жалған болуы мүмкін — сізден сілтеме бойынша өтіп, логиніңізді, құпиясөзді, ЖСН немесе картаның деректерін енгізуді сұрайды. Сайт сырт көзбен қарағанда ресми сайтқа ұқсас болады, алайда оны алаяқтар жасайды, егер де сіз өз деректеріңізбен бөліссеңіз, дербес деректерді алаяқтарға өз еркіңізбен бересіз. Бұған қоса, хаттағы сілтеме файлға немесе сайтқа апаруы мүмкін, ол арқылы сіздің компьютеріңізге немесе телефонға вирус орнатылады. Ол дербес деректерді ұрлай алады; құпиясөзді енгізу кезінде &nbsp;басылған батырмаларды тіркеп қалады (алаяқтарға құпиясөз ауадай қажет); шабуыл жасау &nbsp;үшін сіздің құрылғыңызды &nbsp;бот-желіге қосады. Сондықтан құрылғыңызға вирусқа қарсы &nbsp;жақсы бағдарлама орнатыңыз және оның көмегімен әрбір келген &nbsp;хатты мұқият тексеріңіз.Деректердің резервтік көшірмелерін жасап қойыңызҚауіпсіздік шараларының ең басты, алайда жиі ескерілмей қалатын түрі — үнемі деректердің резервін жасап отыру. Ол ақпараттың көшірмесін жасайды, егер де құрылғыңызды жоғалтып алған немесе ұрланса немесе вирус жұқтырылған жағдайда &nbsp;сіз маңызды ақпаратты жоғалтпайсыз.Көптеген қосымшалар мен ресурстар резервтік көшірмелерді жасауға мүмкіндік береді: олардың ішінде ең танымалы — Google One, iCloud, Acronis Cyber Protect Home Office, Mac Time Machine және т.б. Дегенмен, резервтік көшірмелерді бұлт аясында сақтасаңыз да, оны қорғауға мұқият болыңыз: сенімді құпиясөзді орнатыңыз, қорғаудың күрделі деңгейлерін қамтитын ақылы нұсқаны сатып алыңыз, екі факторлы аутентификаттау &nbsp;туралы ұмытпаңыз.Ескі қатты дискілерді оқылмайтындай етіп жасаңызЕскі компьютерлер мен смартфондарда көп жеке ақпаратты сақтауға болады, ал дискіні пішімдеу бәрін мүлдем жоймайды — деректердің көп бөлігі қалады, тіпті қарапайым дайындық кезінде де алаяқтарға оларды алу қиындық туғызбайды. Құрылғыларда ЭЦҚ, куәліктердің, паспорттардың және басқа құжаттардың сканерленген нұсқаларын сақтауды ұнататынымызды ескере отырып, қатты дискіні оқылмайтын ету өте маңызды. Өкінішке орай, Сізді алаяқтардан 100% қорғайтын ең сенімді әдіс — дискіні физикалық тұрғыдан жою және оны қоқыс алаңында тастау.Үйдегі сымсыз желіні қорғаңыз және жалпыға қолжетімді желіні пайдаланбаңызҮйдегі Wi-Fi желісіне бөгде адамдар қосылмауы үшін оны сенімді &nbsp;және күрделі құпиясөзбен қорғаңыз. Алаяқтар интернет-трафикті «үнемдегісі» келсе де, олар сіздің құрылғыларыңызға, демек сіздің дербес деректеріңізге қол жеткізеді деген тәуекел бар. Сондай-ақ, кафелерде, әуежайларда, сауда орталықтарында, әсіресе қосымша қорғау болмаған жағдайда жалпыға ортақ Wi-Fi пайдалану қауіпті екенін есте сақтаңыз. Бұған дербес деректерді ұрлау мен алаяқтық жасаудың жоғары тәуекелі себеп болады. Жалпыға ортақ желілер сирек шифрланады және ауқымдағы кез келген пайдаланушы трафикті ұстай алады. Сондықтан сіздің логиндеріңізді, құпиясөздеріңізді, ЖСН, банк карталарының деректерін, құжаттарды алаяқтар ұстап қалуы мүмкін.Өз құрылғыларыңыздағы бағдарламалық қамтылымды үнемі жаңартып отырыңызБағдарламалық қамтылымды әзірлеуші компаниялар оларды жоя алмас бұрын, алаяқтар оларды пайдалану үшін осал жерлерді іздейді. Сондықтан жаңа нұсқа шыққан кезде компьютердегі, планшеттегі және ұялы телефондағы бағдарламалық қамтылымды мүмкіндігінше тезірек жаңартыңыз. Бағдарламалық қамтылымды жаңартуларда көбінесе маңызды түзетулер мен қауіпсіздік қатерлеріне қарсы құралдар бар. Сондай-ақ, вирусқа қарсы бағдарламаны, интернет-браузерді, операциялық жүйені, мобильді қосымшаларды автоматты түрде жаңарту қызметін &nbsp;міндетті түрде қосыңыз.Аккаунттарыңызды сенімді құпиясөздермен және екі факторлы аутентификациямен қорғаңызОнлайн-аккаунттарда сіздің көптеген жеке ақпаратыңыз болуы мүмкін, сондықтан оларды басқалар оңайшылықпен таба алмайтын сенімді құпиясөзбен қорғаңыз және екі факторлы аутентификацияны қосыңыз. Сіз құпиясөздер менеджерінің көмегімен автоматты түрде жасалған құпиясөзді таңдай аласыз немесе оны өзіңіз құра аласыз. Егер екінші нұсқаны таңдайтын болсаңыз, құпиясөз ұзақ болсын: онда кемінде 15 символдың болуына мән беріңіз. Бас және кіші әріптер, цифрлар мен символдардың жиынтығын пайдаланыңыз, бірақ өзіңіздің туған күніңізді және қандай да бір маңызды күндерді қоймаңыз – оларды оңай біліп алуға болады. Сондай-ақ, хакерлік бағдарлама оңай болжай алатын жалпылама қолданылатын сөз тіркестерін, әндердің мәтіндерін немесе фильмдерден алынған дәйексөздерді пайдаланудан аулақ болыңыз.Деректеріңізді шифрлаңызҚазіргі уақытта деректерді шифрлау кез-келген адамға қолжетімді, ол үшін мәселеге сәл тереңірек үңілу жеткілікті. Сонда сіз хабарлар мен файлдарды оңай шифрлауға мүмкіндік беретін көптеген құралдардың бар екеніне көз жеткізесіз. Мысалы, Apple Mail-де OpenPGP стандартында хаттарды шифрлауды, транскрипциялауды, қол қоюды және тексеруді жеңілдететін ашық GPG for Mail плагині бар. Аталған стандарт хабарлар мен файлдардың конфиденциалдылығы мен тұтастығын қамтамасыз етеді. Бұдан басқа, компьютердегі файлдарды қорғау үшін macOS компьютердің тұтастай дискісін шифрлайтын FileVault бағдарламасын қолданады.Сіздің алмалы-салмалы тасымалдағыштардағы деректеріңізді шифрлау қаскүнемдердің сіздің деректеріңізге қол жеткізу немесе процесін немесе құрылғының жоғалуы не ұрлануын қиындатуы мүмкін. Мысалы, USB-дискісін Windows-те BitLocker немесе VeraCrypt және Rohos Mini Drive сияқты тексерілген бөгде бағдарламалар арқылы шифрлауға болады.Ал SIM-картаны PIN-код орнату арқылы шифрлауға болады. Мысалы, Android-та алгоритм мынадай болады: Теңшеулер – Қауіпсіздік – Басқа қауіпсіздік теңшеулері – SIM-картаның қауіпсіздігі – SIM-картаны бұғаттау – PIN қосу.Пайдаланбайтын уақытта Bluetooth-ді өшіріп қойыңыз &nbsp;Bluetooth технологиясы бізге жайлы жағдайлар жасады, мәселен, кем дегенде сымсыз құлаққаптар ұсынды, бірақ ол да өзінің осалдығына байланысты алаяқтар үшін үлкен мүмкіндіктер береді. Bluetooth-байланысын пайдаланатын қауіптердің көпшілігі белсенді түрде қосылуға байланысты және олар әдетте жойқын немесе қауіпті болмаса да, өзіңізді қорғап, пайдаланбайтын уақытта Bluetooth-ді өшіріп қойған жөн. Егер ол үнемі қосылып тұрса, сіздің құрылғыңызды анықтау, демек деректерге қол жеткізу де оңайырақ болады. Сонымен қатар, Bluetooth-ді өшіріп қою сіздің құрылғыңыздың автономды жұмыс уақытын арттырады.<figure class="image"><img src="/uploads/1905_infographics_rus_27_1b397cd609.png"></figure>Өзіңізді, өз ақшаңызды сақтаңыз және Fingramota.kz-пен бірге қаржылық сауаттылығыңызды арттырыңыз!

Қазақстан және Қызылорда облысының жаңалықтары: Қаржы