<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> 2025 жылғы 30 қыркүйектен бастап біздің елімізде онлайн тұтынушылық кепілсіз &nbsp; қарыздар беру кезінде «шешім қабылдау кезеңі» деп аталатын жаңа тетік іске қосылды.Аталған тетік қарыз алушыға шарт жасасқаннан кейін қаражат аударуды кешіктіруді көздейді: ақша тек күту кезеңі аяқталғаннан кейін және клиент тарапынан қарыз алу ниетін қайта растағаннан кейін ғана аударылады.Fingramota.kz бұл адамдардың кредиттер рәсімдеу кезіндегі мінез-құлқына қалай әсер ететінін, алаяқтық кредиттер ресімдеудің алдын алуға қалай көмектесетінін және жаңа тетік қарыз алушылардың қай санатына қолданылатыны жөнінде айтып береді.«Шешім қабылдау кезеңі» қалай жұмыс істейдіБұрын көптеген адамдар қарызды тез, ойланбастан немесе басқа адамның қысымымен алып, алаяқтардың құрығына түсіп жатқан. Жаңа тетік мұндай оқиғаларға ұрынбаудың алдын алуға көмектеседі. Бұл қосымша «сақтандыру» сияқты және кредит алмас бұрын ойлануға берілетін &nbsp;мүмкіндік. Бұдан былай мұндай «саңылаудың» арқасында адамдар өз шешімдерін қайта қарап, кредит алудан бас тарта алады. &nbsp;«Шешім қабылдау кезеңінің» ұзақтығы қарыз сомасына байланысты:150 АЕК-тен 255 АЕК-ке дейінгі қарыздар үшін (589 800 теңгеден 1 002 660 теңгеге дейін) - алаяқтық қаупі жоғары болған кезде кемінде&nbsp;8 сағат.Неғұрлым ірі қарыздар үшін, яғни 255 АЕК-тен жоғары (~1 002 660 теңгеден астам), сондай-ақ 75 АЕК-тен жоғары (~294 900 теңге) микрокредиттер үшін - кемінде 24 сағат.Ақшаны қарыз алушы келіскеннен кейін ғана аудару: «шешім қабылдау кезеңі» аяқталғаннан кейін қарыз алушы «электрондық үкіметтің» веб-порталында кредиттік бюрода ресімделген келісімді беру арқылы не кредиторды ақпараттандыру нысандары арқылы қарыз алу ниетін растауға тиіс.Қарыз алушының бас тартуы: егер «шешім қабылдау кезеңі» ішінде қарыз алушы қарыздан бас тарту туралы шешім қабылдаса, шарт жойылады және кредитор ақша аударуды жүргізбейді.«Шешім қабылдау кезеңі» қандай қарыздарға қолданыладыБұл қағида тек тұтынушылық кепілсіз онлайн-қарыздар үшін жарамды.Ол тауарлық (яғни тауар сатып алу үшін алынған кредиттер) кредиттерге қолданылмайды.Егер 150 АЕК лимитінен аспаса, кредиттік карта шеңберіндегі қарыздарға қолданылмайды.Ол сондай-ақ ішкі қайта қаржыландыруға (яғни, егер қарыз сол ұйым шеңберінде қайта қаржыландырылса) қолданылмайды.Бір күнде бірнеше қарыз: егер қарыз алушы бір күн ішінде бірнеше кредит рәсімдеген болса және олардың жалпы сомасы лимиттерден асып кетсе, шешім қабылдау кезеңі бәрібір міндетті болып табылады.Балама нұсқа – өзі барып өтініш жасау: егер ақша шұғыл қажет болса, қарыз алушы онлайн арқылы емес, банк бөлімшесіне немесе МҚҰ-ға бара алады – онда шешім қабылдау кезеңі міндетті емес.Бұл тетік &nbsp;не үшін енгізілдіЕң алдымен, қарыз алушылардың қорғанысын арттыру, адамдарға ойластырылған шешім қабылдауға уақыт беру және асығыс және қауіпті кредиттерден аулақ болу.Алаяқтық қаупін азайту. Көбінесе жылдам онлайн-қарыздарды алаяқтар пайдаланады – шешім қабылдау кезеңі бұл тәуекелді азайтады.Қаржылық жауапкершілікті күшейту. Қарыз алушы кредиттің өзіне шынымен қажет пе екендігін бағалай алады және егер ол өз ойын өзгерткен болса, бас тарта алады.Банк қызметтерінің ашықтығын арттыру. «Шешім қабылдау кезеңімен» қатар банктер өз сайттарында төлемдерді есептеуге арналған калькуляторларды орналастыруға және толық өтелгеннен кейін берешектің жоқ екені туралы анықтама беруге міндетті. &nbsp;Бұл онлайн қарыздар нарығына қалай әсер етуі мүмкінЕнді кредиттерді онлайн режимде «бірден» беру мүмкін болмайды – ақша шотқа бірден емес, 8-24 сағаттан кейін түседі.Бұл «импульсивті» өтінімдердің санын азайтып, жылдам қарыздардың жалпы санын азайтуы мүмкін.Ойлану кезеңі адамдардың кейбірінің шешімін өзгертуге және кредиттен бас тартуға әкелуі мүмкін, бұл берілген онлайн-қарыздардың жалпы көлемін азайтады.Қарыз алушы не істеуі керекЕгер сіз онлайн қарыз алуды жоспарласаңызЖаңа режимді ескеріңіз: шартқа қол қойылғаннан кейін автоматты түрде ақша түседі деп күтпеңіз — ақша «шешім қабылдау кезеңі» аяқталғаннан кейін және сіздің растауыңыздан кейін ғана түседі.Шешімді таразылаңыз: осы уақытты кредит талаптарын (пайызы, мерзімі, төлемдері) қайта қарау үшін пайдаланыңыз, басқа ұсыныстар іздеп көріңіз.Бас тартудан қорықпаңыз: егер сіз ойыңызды өзгерткен болсаңыз — шешім қабылдау кезеңінде ешбір шығынсыз қарыздан бас тартуға құқығыңыз бар.Егер шұғыл қажет болса: жаңа тетік қолданылмайтын банк немесе МҚҰ кеңсесіне жүгіну нұсқасын қарастыруға болады.Қаржыңызды жоспарлаңыз: аударымның кешігуіне байланысты өтінім беру мен нақты ақша алу арасындағы уақытты алдын ала есептеу қажет.<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/2605_infografika_kaz_47_006b96c03d.png" alt="2605-infografika-kaz-47.png">Қаржылық сауатыңызды Fingramota.kz-пен бірге арттырыңыз!Фото: fingramota.kz

Неліктен бұдан былай кредиттер бірден берілмейді: «шешім қабылдау кезеңі» туралы 

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Қазақстанда алаяқтық әрекеттер саны артты, олар қылмыстық схемаларда ата-аналық бақылау жүйесін пайдаланады. Олар тек банк қызметкерлерінің жалған қоңырауымен шектелмей, мектеп чаттары мен мессенджерлер арқылы да құрбандарын табады. Алаяқтардың бұл әрекеттерін сенімді көрсету үшін олар ата-аналардың балаларын қауіптен қорғауға деген ниетіне әсер етеді. Fingramota.kz бұл материалда жаңа алаяқтық схемасын талдайды және одан қалай қорғануға болатынын түсіндіреді.Алаяқтық схемалары «ата-аналық бақылау»1. Мектеп/министрлік/полиция атынан хабарлама Ата-аналарға немесе балаларға мессенджерлер немесе SMS арқылы хабарлама келеді, мысалы: «Мектепте міндетті ата-аналық бақылау енгізілуде», «Бала аккаунтының қауіпсіздігін растау қажет», «ІІМ нұсқаулығы». Сонымен қатар, Білім министрлігі биыл қыркүйек айында хабарлағандай, қазір алаяқтар балаларға қоңырау шалып, өздерін мұғалімдер немесе мектеп қызметкерлері ретінде таныстырады және электрондық күнделікті жаңарту немесе басқа оқу мәселелері жөнінде SMS кодтарын айтуын сұрайды. Егер бала кодты айтса, алаяқтар ата-ананың eGov жеке кабинетіне, онлайн-банкингіне немесе банктік шоттарына қол жеткізе алады.2. «Ата-аналық бақылауды» орнатуКейде алаяқтар ата-аналарға балалардың қорғалуын қамтамасыз ету үшін жүйені орнатуды немесе жаңартуды ұсынады. Ата-ана келіссе, оған «ата-аналық бақылау» немесе «қорғау модулін» орнату үшін сілтеме жібереді. Бірақ сілтеме ресми қосымшалар дүкеніне немесе ресми сайтқа емес, жалған ресурсқа апарады, онда ата-ана жеке деректерін енгізеді, олар кейін алаяқтар пайдаланады.Тағы бір нұсқа: сілтеме құрылғыға зиянды бағдарламаны орнатады, ол ата-ананың барлық әрекеттерін жазып, шоттан ақша шығара алады және цифрлық құжаттарға қол жеткізеді. Нәтижесінде қаражат жоғалады, жеке деректер ұрланады, сенгіш азаматтың келісімінсіз несие рәсімделуі мүмкін.3. Баланың телефонына ойдан шығарылған вирусАлаяқтар ата-аналарға тағы бір әдіспен қысым көрсетеді — баланың құрылғысына қауіпті вирус туралы қорқытып. Олар әлеуметтік желі қауіпсіздік қызметінің атынан қоңырау шалып немесе мессенджерлерде хабарлама жібереді: «Бала телефонынан вирус табылды, қорғау орнату қажет» немесе «Құрылғыға қауіпсіздік жаңартуы керек».Қорқынышты ата-аналарға APK файл жүктеп алу немесе сілтеме бойынша өту ұсынылады. Бұл екі жағдайда да вирус орнатылып, құрылғыға толық қол жеткізеді. Ата-аналар келіссе, алаяқтарға шоттармен және жеке деректермен еркін әрекет ету мүмкіндігі беріледі.4. Жалған сыныптасына «ата-аналық бақылауды» орнатуға көмекАлаяқтар баланың әлеуметтік желідегі немесе мессенджердегі аккаунтын бұзып, одноклассникке «ата-аналық бақылауды» орнатуға көмектесуін сұрайды. Оны шынайы көрсету үшін, барлық ата-аналардың келісімі қажет деп сендіреді.Мысалы: «Папам жаңа бақылау қосып жатыр, мен растауым керек. Анаңа SMS кодын айтуын сұрашы — өтінемін, тез!» Егер бала сенсе, алаяқтар барлық маңызды кодтарды алып, несие рәсімдеуге кіріседі.5. Баланың шығындарын растауБұл схема да ата-аналарға бағытталған: алаяқтар қоңырау шалып немесе жазып, баланың Roblox немесе Steam дүкенінде бір нәрсе сатып алғанын айтады. Жалған сатып алуды тексеру немесе тоқтату үшін код сұрайды. Шын мәнінде сатып алу болмағандықтан, код арқылы алаяқтар онлайн-банкингке, eGov және т.б. қол жеткізеді.Неліктен схема жұмыс істейдіАта-аналар балаларын қорғау үшін сақтықты жоғалтады; Балаларға оңай манипуляция жасалады, қорқыныш немесе кінә сезімін тудыру оңай; Көптеген ата-аналар цифрлық қауіпсіздік ережелерін білмейді: APK орнатуға болмайды, SMS коды банктік деректерге қол жеткізеді, мектептер мен мұғалімдер ешқашан растайтын код сұрамайды; Ресми сервистер шын бар болғандықтан, ата-аналар алаяқтыққа сенуі мүмкін. Барлық осы себептерді алаяқтар пайдаланып, шынайы қамқорлықты жалған хабарламалармен ауыстырады.Алаяқтық ата-аналық бақылауды қалай тануға боладыШұғыл орнатуды немесе растаманы талап етеді; SMS кодтарын, логиндерді, карта деректерін сұрайды; Мектеп, министрлік, полиция атынан жазса да, қарапайым нөмірлерден хабарлама келеді; Қорқыныш немесе кінә сезімін тудырады; Хабарлама ресми көрінсе де, орфографиялық қателер, дұрыс емес тыныс белгілері, қате мемлекеттік немесе мектеп атаулары бар; Түсінбейтін техникалық әрекеттерді орындауды талап етеді — бағдарлама орнату, қашықтан қолжетімділікті қосу, таныс емес сайтта логин/пароль енгізу; WhatsApp немесе басқа мессенджерлер арқылы «вирус туралы» хабарлама жібереді, ресми сайт арқылы емес. Негізгі қорытынды: Код, қолжетімділік, бағдарлама орнату немесе сілтемеге өту сұралатын болса — бұл алаяқ. Мектептер, мұғалімдер және мемлекеттік органдар ешқашан SMS-кодтар мен банктік деректерді сұрамайды.Алаяқтық «ата-аналық бақылаудан» қалай қорғану керекБалаңызбен келісіңіз: мұғалім, полиция немесе қауіпсіздік қызметінің кез келген өтінішін алдымен сізбен талқылайды. Ақпаратты тек ресми байланыстар мен арналар арқылы тексеріңіз. Мектеп «бақылау орнатуды» талап етсе, ресми нөмір арқылы сынып жетекшісіне немесе әкімшілікке қоңырау шалыңыз. Чаттардағы сілтемелерге өтпеңіз, тіпті хабарлама ресми көрінсе де — бұл фишинг немесе зиянды бағдарлама болуы мүмкін. Шынайы ата-аналық бақылауды ресми қосымшалар дүкендері арқылы орнатыңыз, чаттағы белгісіз нұсқауларсыз. Мысалы: Google Family Link, Apple Screen Time, Kaspersky Safe Kids, Microsoft Family Safety. Қосымшаларды үнемі жаңартып, антивирусты ұмытпаңыз. Балаларға түсіндіріңіз: «жеңіл ақша» немесе «бонустар» болмайды. Алаяқтар балаларды «сыйлықпен» қызықтырып, кейін деректерді алып кетеді.<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/infographics_1211_58_627c248fe2.png" alt="infographics-1211-58.png">Қауіптенсеңіз — бірден полицияға хабарлаңыз. Ақшаны немесе жеке деректерді жоғалтқаннан гөрі алдын алу артық. «Ата-аналық бақылау» схемасы қауіп төндіреді, өйткені оны дұрыс сөздер қоршап тұр: қауіпсіздік, қамқорлық, мектеп, мемлекет. Алаяқтар ата-аналардың сеніміне және балаларға деген қорқынышқа әсер етеді, сондықтан қорғаныс тек қосымшалармен емес, отбасылық дәстүрмен де қамтамасыз етілуі керек: бала алдын ала біледі, кез келген «қалпы келмейтін» өтініш — дереу ересек адамға хабарласу себебі.Фото: fingramota.kz

Ата-ана бақылауы: жаңа алаяқтық схема

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Ағымдағы жылғы 24 қарашадан бастап Қазақстанда төлем мерзімі өткен тұтынушылық қарыздары бар азаматтарды неғұрлым жауапты кредиттеуге бағытталған жаңа қағидалар қолданыла бастады.&nbsp;Қарыз алушылар үшін не өзгереді, жаңа шектеулер не үшін енгізіледі және олар тұтынушылық кредиттеу нарығына қалай әсер ететінін Fingramota.kz-пен бірге қарастырайық&nbsp;БЖК &nbsp;деген не және ол неліктен маңызды&nbsp;Борыш жүктемесінің коэффициенті (БЖК) — бұл кірістің кредитті төлеуге кететін үлесі. Оның шекті мәні — 0,5. Бұл барлық қарыздар бойынша ай сайынғы төлемдер қарыз алушының кірісінің 50%-нан аспауға тиіс дегенді білдіреді. Мысалы: егер азамат 300 000 теңге табыс тапса, онда БЖК 0,5 болған кезде оның ең жоғары «кредиттік жүктемесі» — айына 150 000 теңге.Бұл көрсеткіш банктерге адам жаңа кредитті қайтармау тәуекелінсіз оған қызмет көрсете алатынын бағалауға көмектеседі.Ұзақ уақыт төлем мерзімін өткізген қарыз алушылар үшін не өзгереді&nbsp;Соңғы 12 айда 90 күннен астам төлем мерзімін өткізген азаматтар үшін БЖК-ның ең жоғары мәні 0,5-тен 0,25-ке дейін төмендейді. Бұл дегеніміз, банктер жаңа кредиттер беру кезінде бұрынғы 50%-дың орнына жүктеме ретінде мұндай қарыз алушының кірісінің 25%-нан аспайтынын ескереді. Мысалы: 300 000 теңге кіріс кезінде ай сайынғы ең жоғары рұқсат етілетін төлем 150 000 теңгеден 75 000 теңгеге дейін төмендейді.Бұл шектеу қайталанатын дефолттар мен шамадан артық кредит алудың алдын алу үшін енгізіледі.Кімге кепілсіз тұтынушылық кредиттер беруге тыйым салынады&nbsp;Тыйым банктік кредиттер бойынша кешіктіру мерзімі күнтізбелік 30 күннен асатын&nbsp;немесе микрокредиттер бойынша кешіктіру мерзімі&nbsp; 1 күннен асатын қарыз алушыларға қолданылады. Халықаралық нормалар бойынша 30 күннен астам кешіктіру банк үшін қарыз алушының бұрынғыға қарағанда тәуекелі жоғарылағанын және оның кредит бойынша төлемді тоқтату ықтималдығы жоғары екенін білдіреді. Қарыз мерзімі қысқа және күндермен немесе апталармен өлшенетін, тіпті ең аз төлем кідірісі бір күн болатын микрокредиттер бойынша кредит проблемалық болуы мүмкін деген белгіні білдіреді.Қарыз алушылардың басқа санатына 2025 жылғы 1 шілдеден бастап соңғы 36 айда толық&nbsp;кешірілген берешегі&nbsp;(негізгі қарыз немесе сыйақы) бар адамдар жатады. Мұндай қарыз алушылар&nbsp;кредит тәуекелі жоғары&nbsp;және қарызды қайта қайтармайтындар санатына жатқызылады. Мұндай қарыз алушыларға жаңа кредиттер беруді шектеу азаматтардың қайтадан қарызға батпауына, сондай-ақ масылдықтың пайда болмауына және кредит өнімдерін теріс пайдаланбауға мүмкіндік береді.Қарыз алушылардың тағы бір санаты&nbsp;соңғы 12 айда қарызына қайта құрылымдау жүргізгендер,&nbsp;бірақ қайта құрылымдау қарыз төлемдері бойынша тәртіптің жақсаруына әкелмеді (яғни қарыз алушы сол күйі дұрыс төлемеді). Жосықсыз кредитор мұндай клиенттің нақты қаржылық жағдайын бұрмалаған кезде мұндай қайта құрылымдауды жалған деп атайды. Бұл, бір жағынан, қарыз алушыға кредит тарихын формальды түрде жақсартуға мүмкіндік бергенімен, екінші жағынан, нақты борыш жүктемесін төмендетпейді және оның төлем қабілетін көтермейді.Жалған қайта құрылымдау жүргізілген-жүргізілмегенін түсіну үшін реттеуші келесі өлшемшарттарды айқындады:1) &nbsp; &nbsp;қарыз бойынша берешек сомасы қарыз қайта құрылымдалған сәттен кейінгі 6 айда 5% және одан да көп пайызға кеміген жоқ;&nbsp;2) &nbsp; &nbsp;қарыз бойынша мерзімі өткен берешек бар және соңғы 12 айда &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; 2 және одан да көп қайта құрылымдау жүргізілген; &nbsp;3) &nbsp; &nbsp;қайта құрылымдалған қарыз бойынша сыйақының негізгі борышқа қатынасы 20%-дан асады; &nbsp;4) &nbsp; &nbsp;жаңа банктік қарыз беру жолымен қарыз бойынша мерзімі өткен берешекті ішкі немесе сыртқы қайта қаржыландыру жүргізілген.Кредитті рәсімдемей тұрып нені білу керек?Fingramota.kz егер сіз кредит алу туралы шешім қабылдаған болсаңыз, онда қарызды рәсімдемей тұрып оны қандай мақсатқа алатыныңызды анықтап алу керек екенін естеріңізге салады. &nbsp;Бұл, мысалы, кепілдің болуына және қарызды не үшін пайдаланудың жоспарланғанына байланысты.&nbsp;Сізге мақұлданған қарыз сомасы, ай сайынғы төлем мөлшері, пайыздық мөлшерлеме, кредит қалай төленеді, қандай мерзімде, кредит алу кезінде төлемдер бар ма, мерзімінен бұрын немесе ішінара өтеу, артық төлем қанша болады, қолма-қол ақша үшін комиссия бар ма деген сияқты кредит шарттары туралы біліп алыңыз.&nbsp;Кредит бойынша жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесіне назар аударыңыз. ЖТСМ – бұл қарыз алушы кредит шарты бойынша төлейтін барлық төлемдердің жалпы сомасы. Ол неғұрлым төмен болса, кредит соғұрлым тиімді болады.&nbsp;Бірнеше банктер мен МҚҰ-ның ұсыныстарын салыстырыңыз. Бұл сізге ең тиімді нұсқаны таңдауға мүмкіндік береді.&nbsp;<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/2605_infografika_kaz_43_593b684839.png" alt="2605-infografika-kaz-43.png">Кредит менеджеріне сұрақтар қоюдан қысылмаңыз және қол қоймас бұрын шартты мұқият оқып шығыңыз!Фото: fingramota.kz

Қарыз алушылар үшін БЖК есебін қатаңдату: не өзгереді және бұл кредиттерге қалай әсер етеді?

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a>&nbsp; 2021 жылдан бастап Қазақстан азаматтары өздерінің зейнетақы жинақтарының бір бөлігін жеке басқарушы компанияларға (ИПБ) сенімгерлік басқаруға беру мүмкіндігіне ие болды. Бұл құрал зейнетақы қаражатын инвестициялау стратегиясын өз бетінше таңдауға, олардың кірістілігін арттыруға және тәуекелдерді әртараптандыруға мүмкіндік береді.Толығырақ Fingramota.kz-пен бірге қарастырайық.Сенімгерлік басқару жүйесі қалай жұмыс істейдіБүгінгі күні Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры (БЖЗҚ) салымшыларының зейнетақы активтері Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің басқаруында. Алайда, салымшының өтініші бойынша қаражаттың бір бөлігі лицензияланған басқарушы компанияның басқаруына берілуі мүмкін.Мұндай басқару БЖЗҚ мен басқарушы компания арасындағы арнайы шарт негізінде, сондай-ақ активтерді сақтауға жауапты кастодиан-банкпен кастодиандық шарт болған кезде жүзеге асырылады.Қаражатты беру бірнеше шарттар сақталған жағдайда мүмкін болады:салымшы басқарушы компанияны таңдау немесе өзгерту туралы жазбаша өтініш береді;зейнетақы активтерін сенімгерлік басқару туралы қолданыстағы шарттың болуы;берілетін жинақтау көлемі жеке зейнетақы шотындағы (ЖЗШ) соманың 50%-нан аспайды;өтініш жылына бір реттен артық берілмейді;басқарушы компания қаржы нарығын реттеушінің барлық талаптарына сай болуға тиіс.Егер салымшыда зейнетақы аннуитеті шарты жасалған болса, ол өзінің барлық зейнетақы жинақтарын сенімгерлік басқаруға бере алады.БЖЗҚ өтінішті қарайды және құжаттардың толық топтамасы болған жағдайда қаражатты күнтізбелік 30 күн ішінде береді. Деректер толық болмаған жағдайда қор 5 жұмыс күні ішінде бас тарту туралы хабарлауға міндетті.Маңызды: басқарушы компанияның алынған зейнетақы активтерін үшінші тұлғаларға басқаруға беруге құқығы жоқ.Зейнетақы активтерін қандай компаниялар басқарады2025 жылғы 1 қыркүйектегі жағдай бойынша Қазақстанда инвестициялық портфельді басқаратын бес компания жұмыс істейді:• &nbsp; &nbsp;«Alatau City Invest» АҚ• &nbsp; &nbsp;«BCC Invest» АҚ (Банка ЦентрКредит еншілес компаниясы)• &nbsp; &nbsp;«Halyk Global Markets» АҚ (Қазақстан Халық Банкінің еншілес қоғамы)• &nbsp; &nbsp;«Halyk Finance» АҚ• &nbsp; &nbsp;«Сентрас Секьюритиз» АҚҚаражатты басқаруға беру тәртібі туралы толық нұсқаулықпен БЖЗҚ-ның сайтындағы жадынамада танысуға болады: https://www.enpf.kz/ru/services/Invest/21669/.2026 жылдан бастап енгізілетін жаңа қағидалар мен өзгерістерҚазақстан Республикасының Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі басқарушы компаниялардың жұмысын бағалау жүйесіне маңызды өзгерістер енгізетін 2025 жылғы 16 қазандағы № 67 қаулыны бекітті.2026 жылғы 1 қаңтардан бастап олардың қызметінің тиімділігі қазақстандық қор нарығын да, әлемдік қаржы алаңдарын да ескеретін композиттік индекстер (бенчмаркалар) бойынша бағаланатын болады.Бұл басқару нәтижелерін объективті өлшеуге және жаһандық экономикалық үрдістерді ескеруге мүмкіндік береді.Сонымен қатар, басқарушы компаниялар консервативтіден тәуекелдіге дейін әр түрлі инвестициялық стратегияларды ұсына алады. Бұл салымшыларға мақсаттарына, жасына және тәуекелге дайындық деңгейіне байланысты қолайлы нұсқаны таңдауға мүмкіндік береді.Сондай-ақ инвестициялауға арналған құралдар тізімі кеңейтілді және шетел валютасындағы инвестиция лимиттері ұлғайтылды. Бұл басқарудың икемділігін арттырады және портфельді әртараптандыруға мүмкіндік береді.Қабылданған шаралар зейнетақыны инвестициялау жүйесін айтарлықтай икемді, ашық және табысты етуге бағытталған.Нәтижесінде:• &nbsp; &nbsp;зейнетақы активтерінің ұзақ мерзімді кірістілігінің өсуі;• &nbsp; &nbsp;басқарушы компаниялар арасындағы бәсекелестіктің күшеюі; &nbsp;• &nbsp; &nbsp;азаматтардың қаражатын басқарудағы ашықтықтың артуы;• &nbsp; &nbsp;инвестициялау стратегиялары мен құралдары түрінің көбеюі күтіледі.Салымшылар нені білуі керек1. &nbsp; &nbsp;Жинақтарды бермес бұрын таңдалған басқарушы компанияның рейтингі мен стратегиясын зерделеңіз.2. &nbsp; &nbsp;Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің сайтында лицензиясының бар-жоғын тексеріңіз.3. &nbsp; &nbsp;Компанияның кірістілік тарихымен және оның инвестициялық портфелінің құрамымен танысыңыз.4. &nbsp; &nbsp;Қаражатты аударуға қатысты барлық құжаттарды сақтаңыз.5. &nbsp; &nbsp;Есіңізде болсын, қаражат беру туралы шешімді жылына бір реттен артық қабылдауға болмайды.<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/26_05_infografika_kaz_6_4822a79cb3.png" alt="26.05 инфографика каз-6.png">Қолжетімді стратегияларды зерделеңіз және мақсаттарыңызға сәйкес келетін басқаруды таңдаңыз және қаржылық сауаттылығыңызды Fingramota.kz-пен бірге арттырыңыз!Фото: fingramota.kz

Қазақстандықтар зейнетақы жинақтарын жеке компанияларға басқаруға қалай бере алады?

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a>&nbsp; Инвестициялар Қазақстан азаматтары үшін күннен күнге &nbsp;жинақтау мен капиталды көбейтудің танымал құралдарының біріне айналуда. Алайда, пайда табу мүмкіндігімен бірге бағалы қағаздармен жасалған операциялардан түсетін кірістерді дұрыс есепке алу міндеті де қатар жүреді.&nbsp;&nbsp;Бағалы қағаздар бойынша кірістердің қандай түрлері болатыны, оларға қалай салық салынатыны және инвесторлар үшін қандай жеңілдіктер қарастырылатыны жөнінде Fingramota.kz-пен қарастырып көрелік.<h2 style="text-align:justify;">Бағалы қағаздар бойынша кірістердің түрлері</h2>Инвесторлар таңдалған құралға байланысты түрлі нысандарда кіріс алулары мүмкін:Дивидендтер&nbsp;— компанияның акционерлер арасында бөлінетін пайдасының бір бөлігі. Төлем туралы шешімді акционерлер жиналысы қабылдайды, ал түсетін сома компанияның қаржылық нәтижелеріне байланысты&nbsp; Купондық кіріс&nbsp;— эмитент облигация ұстаушыға төлейтін пайыздар. Әдетте, төлемдер эмиссияның проспектісінде көрсетілген кесте бойынша жүзеге асырылады. Құнның өсімі (күрделі кіріс) -&nbsp;бағалы қағазды оны сатып алған сомадан жоғары бағамен сату кезінде алынған пайда. Деривативтер бойынша кіріс&nbsp;(фьючерстер, опциондар)&nbsp;-&nbsp;базалық активтер бағасының өзгеруіне байланысты туынды құралдармен жасалатын операциялардың нәтижесі. Өзге де кірістер — мысалы, облигацияларды акцияларға айырбастау кезінде немесе эмитенттің өзінің бағалы қағаздарын сатып алуы кезінде. Салық мөлшерлемесіҚазіргі уақытта инвестициялық кірістердің барлық түрлеріне салынатын салық мөлшерлемесі резидент-жеке тұлғалар үшін 10%-ды құрайды. 2026 жылдан бастап салық салудың прогрессивті шкаласы күшіне енеді. 8500 АЕК-ке дейінгі инвестициялық кірістерге 10% мөлшерлеме бойынша, осы көрсеткіштен жоғары кірістерге 15% мөлшерлеме бойынша салық салынады. Бұл ретте 230 000 АЕК дейінгі дивидендтер түріндегі кіріске көрсетілген көрсеткіштен 5% және 15%-дан жоғары мөлшерлеме бойынша салық салынады.<h2 style="text-align:justify;">Салықты кім ұстайды</h2>Дивидендтер мен купондық кірістерді төлеу кезінде салықты төлем көзі ұстайды.&nbsp; Бағалы қағаздарды сату кезінде салық декларациясында (270.00-нысан) инвестор кірісті дербес көрсетеді.&nbsp; Бейрезиденттер үшін салық мөлшерлемелері қосарланған салық салуды болдырмау туралы халықаралық келісімдерде айқындалады.&nbsp; Декларацияны қашан тапсыру керекБағалы қағаздармен жасалатын операциялардан кіріс алатын жеке тұлғалар жыл сайын кірістер мен мүлік туралы декларация тапсыруға міндетті (270.00-нысан). Тапсыру мерзімі – есепті жылдан кейінгі жылғы 15 қыркүйекке дейін. Мысалы, егер кіріс 2025 жылы алынған болса – декларацияны 2026 жылғы 15 қыркүйекке дейін тапсыру керек.<h2 style="text-align:justify;">Сіз декларацияны:</h2>• &nbsp; &nbsp;e-Salyq Azamat порталы немесе kgd.gov.kz сайтында салық төлеушінің кабинеті арқылы;• өзіңіз дербес түрде – тұрғылықты жері бойынша мемлекеттік кірістер басқармасында тапсыра аласыз.<h2 style="text-align:justify;">Егер декларацияны уақтылы тапсырмаса, не болады</h2>Декларацияны уақтылы ұсынбау «Әкімшілік құқық бұзушылық туралы» ҚР Кодексінің 272-бабына сәйкес әкімшілік жауаптылыққа әкеп соғады:• &nbsp; &nbsp;бірінші рет ұсынбаған кезде – ескерту;• қайта бұзған жағдайда – 15 АЕК мөлшерінде айыппұл (2025 жылы – 58 980 теңге);• &nbsp; &nbsp;әкімшілік жаза қолданылғаннан кейін қайта бұзған жағдайда – 550 АЕК.<h2 style="text-align:justify;">Неліктен инвестордың салық ережелерін білуі маңызды</h2>Салық ережелерін түсіну формальдық емес, қаржылық жауапкершіліктің элементі болып табылады. Бұл инвесторға заңды түрде әрекет етуге, кірісін жоспарлауға және қажетсіз шығындарды болдырмауға көмектеседі.Салықтық өзгерістерді үнемі тексеріп отырыңыз, декларацияларды уақтылы тапсырыңыз және қаржылық ашықтықты сақтаңыз. Бұл – инвестор, мемлекет және нарық арасындағы сенім кепілі, демек, капиталыңыздың тұрақты өсуінің негізі.<h2 style="text-align:justify;">Инвесторларға кеңестер</h2>Операциялар бойынша барлық құжатты сақтаңыз. Бұл шығыныңызды дәлелдеуге және қайта салық салуды болғызбауға көмектеседі. Лицензиясы бар брокерлер арқылы инвестициялаңыз.&nbsp;Сіз оларды Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің ресми сайтында (www.gov.kz) тексере аласыз. Салық заңнамасындағы өзгерістерді қадағалаңыз.&nbsp;Жеңілдіктер мен мөлшерлемелер үнемі өзгеріп отырады. Салық мамандарынан кеңес алыңыз.&nbsp;Әсіресе шетелдік активтермен немесе ірі сомалармен жасалған мәмілелер жасаған кезде кеңес алыңыз. Валюталық тәуекелдерді ескеріңіз. Кірісіңіз шетел валютасында түсетін болса, салық Ұлттық Банктің кіріс алған күнгі бағамы бойынша теңгемен есептеледі.<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/infographics_1211_50_ca0caf9424.png" alt="infographics-1211-50.png"> Қаржылық және инвестициялық сауаттылығыңызды Fingramota.kz-пен бірге арттырыңыз!Фото: fingramota.kz

Бағалы қағаздар бойынша кірістер және оларға салық салу: инвесторға нені білу маңызды 

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a>&nbsp; Бүгінде елімізде банктер мен түрлі қаржы ұйымдары алдында қарызы бар 2 млн шамасында азамат бар. Осы орайда «AMANAT» партиясы Үкіметпен бірлесе «Қарызсыз қоғам» жобасын іске қосып, азаматтардың қаржылық сауаттылығын арттыруға ықпал етіп келеді.Партияның облыстық филиалының атқарушы хатшысы Ләйлә Төрешова, облыстық жұмыспен қамтуды үйлестіру және әлеуметтік бағдарламалар басқармасы басшысының орынбасары Жанар Дәулетбаева және жобаның облыс бойынша өкілі Балдырған Маменмен бірге Отбасын қолдау орталықтары мамандарымен ZOOM платформасы арқылы кездесу өткізіп, «Қарызсыз қоғам» жобасы тиімділігін арттыруға бағытталған Битрикс бағдарламасының механизмдерін тағы бір рет талқыға салды.Атап өту керек, бүгінде жоба аясында тек 90 күннен астам береші бар азаматтарға оқу семинарлары ұйымдастырылып, заңнамалық кеңестер берілуде. Оқу семинарлар онлайн түрде өтіп жатқандықтан "Битрикс" бағдарламасының маңызы ерекше. Бұл ең бірінші кезекте облыс азаматтарымен жеке байланыс орнатылып, тікелей қаржылық кеңестер беруге ыңғайластырлған. Жиын барысында бұл бағдарламаны пилотты түрде қолданып, аз уақыт ішінде нәтижесін көрген Қарағанды облысының мамандары қосылып, жұмыс тәжрибелерімен бөлісті.Жиын соңында Ләйлә Төрешова жобаны жүзеге асыруға жауапты органдар өкілдеріне жұмысты сапалы үйлестіру бойынша бірқатар міндеттер мен ұсыныстар берді.

Қарызсыз қоғам: Болашаққа сеніммен қадам бас

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a>&nbsp; Интернет-банкинг өміріміздің ажырамас бөлігіне айналып кетті – аударымдар, қызметтерді төлеу, кредиттер мен инвестициялар енді бірнеше әрекет арқылы қолжетімді. Бірақ ыңғайлы болуымен қатар тәуекел деңгейі де өсті: Қазақстанда кибералаяқтық деңгейі жыл өткен сайын өсіп келеді, ал схемалар күрделене түсуде. Өз ақшаңыз бен деректеріңіздің қауіпсіздігін сақтау үшін цифрлық гигиенаның қарапайым, бірақ аса қажетті қағидаларын білу маңызды. Бұл жөнінде сіз Fingramota.kz-тің жаңа материалынан оқи аласыз. &nbsp;<h2 style="text-align:justify;">Базалық цифрлық гигиенаны сақтаңыз</h2>Алаяқтар өздерін банк қызметкерлері ретінде таныстырып, өздерінің әлеуетті құрбандарына қоңырау соққанды жақсы көреді, ал іс жүзінде әрі қарай шоттардан ақша шығару немесе қол жеткізілген ақпаратты пайдалану үшін барынша деректерді біліп алуға тырысады. &nbsp;Сондықтан SMS арқылы келген кодтар мен құпиясөздерді ешкімге айтпаңыз және «банктің» өтініші бойынша қашықтан қол жеткізуге арналған бағдарламалық қамтылымды (AnyDesk/TeamViewer) орнатпаңыз.Бұл үлгілік алаяқтыққа жатады: алаяқтар бағдарламалар арқылы құрылғыларға толығымен қол жеткізеді және кредиттер ресімдейді, ақша шығарады және аударымдар жасайды. Мысалы, Жетісу облысында алаяқтар азаматтардың сеніміне кіріп, оларды смартфондарына AnyDesk қосымшасын орнатуға мәжбүрлеген. Осы ұйымдасқан қылмыстық топтан 40-тан астам адам зардап шеккен, ал залал сомасы 70 миллион теңгеден асқан.Міндетті түрде push-хабарламаларды қосыңыз және операциялар бойынша лимиттер белгілеңіз. Осылайша сіз барлық іс-әрекеттер туралы, шотыңызда не болып жатқаны туралы хабардар боласыз және күдікті операцияларды бірден байқайтын боласыз. &nbsp;Банктердің тек ресми қосымшаларын ғана пайдаланыңыз және сайттардың мекенжайларын тексеріңіз. Олай болмаған жағдайда сіздің деректеріңізді ұрлайтын «қағып алатын сайтқа» кіріп кетуіңіз мүмкін. Қосымшаларды App Store және Google Play маркетплейстері арқылы ғана жүктеңіз, ал сайтқа өткен уақытта мекенжай жолын тексеріңіз: онда http емес, https болуға тиіс, өйткені s – secure.Егер сізге «банк қызметкері» қоңырау соғып және сізді асықтыратын болса немесе ақшаны «қауіпсіз шотқа» аударуға мәжбүрлейтін болса, онда дереу тұтқаны қойыңыз және ресми нөмір бойынша банкке хабарласыңыз.<h2 style="text-align:justify;">Құрылғыларыңызды барлық мүмкін болатын тәсілдермен қорғаңыз</h2>Қаскүнемдер алаяқтықтың SIM Swapping немесе SIM Swap сияқты түрін жиі пайдаланады, бұл – қаскүнемдер ұялы байланыс операторынан өз құрбанының нөмірімен жаңа &nbsp;SIM-карта алып, оның атынан әрекет ететін шабуыл түрі. Мұндай жағдайға тап болмау үшін өз нөміріңізді қорғау мақсатында мобильді оператордан қосымша қауіпсіздік шараларын сұратыңыз. Және әлеуметтік желілерде өз нөміріңізбен бөліспеуге тырысыңыз – бұл жұмысыңызға қажет болса, онда ол арқылы ешқандай қаржы операциялары өтпейтін және маңызды қосымшаларға байланыстырылмаған бөлек SIM-карта алыңыз.Нөмірден бөлек, өз телефоныңызды қорғаңыз: банк қосымшасына кіру үшін PIN/биометрия орнатыңыз, белгісіз дереккөздерден орнату әрекетін бұғаттаңыз, бағдарламалық қамтылым мен антивирусты тұрақты түрде жаңартып отырыңыз.Онлайн сатып алу үшін бөлек картаны пайдаланыңыз және оған бөлек нөмірді байланыстырып қойыңыз. Аталған шотта сауда жасауға қажет аз мөлшердегі қаражат болсын. Ал негізгі картаға онлайн төлем мен аударымдар үшін міндетті түрде лимит қойыңыз. &nbsp; &nbsp;Көпшілікке ортақ Wi-Fi қолданбауға тырысыңыз, ол арқылы алаяқтар деректерді ала алады. Бірақ егер сіздерге интернет шұғыл керек болып, мобильді деректер жұмыс істемейтін болса, банк қосымшасына кірмеуге тырысыңыз. &nbsp;<h2 style="text-align:justify;">Алаяқтықтың негізгі белгілерін есте сақтаңыз</h2>Алаяқтар көбіне банктердің, полицияның, Бас прокуратураның, ҰҚҚ немесе Қазпоштаның атынан қоңырау шалады және кодты/құпиясөзді атауды, дауыспен «кіруді растауды», AnyDesk орнатуды немесе ақшаны «шұғыл түрде қауіпсіз шотқа аударуды» сұрайды. Бұл құрылымдардың нағыз қызметкерлері мұндай нәрселерді сұрамайды. &nbsp;Әрі қарай аферисттер асықтырғанды және көңіл күйге әсер еткенді немесе қорқытқанды ұнатады. Олар өздерінің айтқанын жасату үшін сіздің қобалжып тұрған сәтіңізді ұтымды пайдаланады. Сізге қысым көрсетіп немесе қолайсыз жағдай тудырып тұрғанын білген сәтте бірден тұтқаны тастап, ақпаратты нақтылау үшін оларға ресми нөмірі бойынша қайта қоңырау соғыңыз. &nbsp;Жаппай фишингтік шабуылдар мен компаниялардан сақ болыңыз: алаяқтар сізге «айыппұл төлеуге» сілтеме жіберуі, банктегі сауалнаманы жаңартуды сұрауы немесе лотореяда ұтқаныңызды хабарлап, қандай да бір жарна төлеуіңізді сұрауы мүмкін. Мұның бәрі – алаяқтық. Сілтемеге өткен немесе жеке ақпаратты енгізген бойда аферисттер сіздің ақшаңызға немесе дербес деректеріңізге қолжетімділік алады.<h2 style="text-align:justify;">Өз шотыңызда болып жатқан күдікті белсенділікті байқасаңыз не істеу керек?</h2>Бірден карталарды бұғаттап, банкке хабарлаңыз, содан кейін полицияға өтініш жазыңыз.Банк қосымшасында құпиясөзді, PIN-кодты ауыстырыа, содан соң қосымшадан шығып кетіңіз. &nbsp;Дәлелдерді жинаңыз (SMS, қоңыраулардың, сілтемелердің скриншоттары) да, оларды полицияға жазған өтінішіңізге қоса беріңіз. &nbsp;<h2 style="text-align:justify;">Қысқаша чек-парақ</h2>Fingramota.kz интернет-банкингпен орындалатын алаяқтықтан қорғау бойынша 10 пайдалы кеңес жинадық: &nbsp;Банк карталарының кодтарын, құпиясөздерін, CVV/СМС-кодтарын ешкімге айтпаңыз және құрылғыларыңызға қашықтан қол жеткізу бағдарламаларын орнатпаңыз. Басқа біреудің айтуы бойынша ештеңе орнатпағаныңыз абзал. &nbsp;Сайттағы нөмірі бойынша банкке өзіңіз қайта қоңырау соғыңыз, бірдеңе істеуді сұрайтын «қызметкерлермен» сөйлеспеңіз.Push-хабарламалар қосып, лимиттер белгілеңіз, онлайн сатып алу үшін аз мөлшердегі сомасы бар жеке карта ашып қойыңыз.Сілтемені/доменді тексеріңіз, ал күмәнді жаппа хабарлама таратуда карта деректерін енгізбеңіз.SIM-ді қайта шығарудан қорғаңыз, смартфонды кодтармен, биометриямен және вирусқа қарсы бағдарламамен қорғаңыз.Көпшілікке ортақ Wi-Fi арқылы интернет-банкингті қолданбаңыз.Кредиттік тарихты жиі тексеріп отырыңыз.eGov/eGov Mobile-да «Стоп кредит» қызметін іске қосыңыз.Күдікті белсенділік кезінде карталарды дерек бұғаттаңыз. &nbsp;Полицияға бөлімшеде немесе eOtinish арқылы өтініш беріңіз, оған бүкіл дәлелдерді қоса беріңіз (скриндер, SMS, қоңырау нөмірлері).<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/2605_infografika_kaz_32_99ad36111e.png" alt="2605-infografika-kaz-32.png">Fingramota.kz-пен бірге қаржылық сауаттылығыңызды арттырыңыз!Фото: fingramota.kz

Тәуекелсіз интернет-банкинг: ақшаңызды онлайн қалай қорғауға болады?  

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> ҚМА Қызылорда облысы бойынша департаменті көлік прокуратурасының үйлестіруімен «СПК Қызылорда Балық» ЖШС басшылығына қатысты тергеуді аяқтады.2022 жылы аталған кәсіпорынның лауазымды тұлғалары кеден органдарына жалған мәліметтер ұсынып, құны 254 миллион теңге болатын жалпы салмағы 75 тоннадан асатын көк серке етін Еуропалық одақ елдеріне заңсыз экспорттаған.Балық өнімдерінің заңды шығу тегін көрсету мақсатында кәсіпорын шын мәнінде балық өсіру немесе ұстау жағдайлары болмаған өзімен байланысы бар тұлғалар мен шаруашылықтардан балық сатып алынғаны жөнінде жалған құжаттар ресімдеген.Тексеру барысында бұл шаруашылықтардағы су айдындарының толықтай кеуіп қалғаны, ал құжаттарда көрсетілген жүк көліктерінің тасымалдау қызметін іс жүзінде атқармағаны және тоңазытқыш жабдықтармен қамтамасыз етілмегені анықталды.Сонымен қатар, тергеу барысында жалған шот-фактуралар жазылғаны және балық өнімдерін тасымалдауға заңсыз ветеринарлық анықтамалар берілгені дәлелденді.Сот үкімімен кәсіпорынның құрылтайшысы А. Ерхатов және директоры Л. Қайыпназарова кінәлі деп танылып, 2 жыл мерзімге бас бостандығын шектеу жазасына кесілді.Мемлекет пайдасына 254 млн теңге көлеміндегі заңсыз табыс өндірілді.Сот үкімі заңды күшіне енген жоқ.Видеодан скрин

Қызылордада 254 млн теңгеге балық өнімдерін заңсыз экспорттағандар сотталды

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Инвестициялау – бұл қаражатты әр түрлі қаржы құралдарына орналастыру арқылы капиталды көбейтудің тиімді әдісі. Инвестициялық қызметтің негіздерін игере отырып, азаматтар ұзақ мерзімді табыс көздерін қалыптастырып, жеке қаржылық әл-ауқат деңгейін арттыра алады.&nbsp;Алайда, бастапқы кезеңде әдеттегі қателіктерден аулақ болу және нарыққа тән тәуекелдер туралы хабардар болу өте маңызды. Толығырақ Fingramota.kz-пен бірге қарастырайық.&nbsp;Инвестициялау пайда табу немесе активтердің құнын арттыру мақсатында меншікті қаражатты пайдалану дегенді білдіреді. Қарапайым тілмен айтқанда, бұл ақша сіз үшін жұмыс істей бастайтын процесс.&nbsp;<h2 style="text-align:justify;">Инвестициялық қызметті бастаудың екі негізгі тәсілі бар:</h2>1. Бағалы қағаздар нарығына кәсіби қатысушы — брокерден шот ашу;2. Арнайы компания басқаратын активтердің әртараптандырылған жиынтығы болып табылатын инвестициялық пай қорының (ИПҚ) пайларын сатып алу.&nbsp;Бірінші жағдайда инвестор қаржы құралдарын сатып алу және сату туралы дербес шешім қабылдайды. Екіншіден, қаражатты басқаруды кәсіби басқарушы компания жүзеге асырады.Сенімді брокерді қалай таңдауға болады&nbsp;Брокерлік қызметтерді Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің (ҚНРДА) лицензиясы бар және қор биржасының қатысушылары болып табылатын ұйымдар ғана ұсына алады.Лицензияның болуы компания қызметінің реттеушінің бақылауында болуын және инвесторлар құқықтарының қолданыстағы заңнамамен қорғалуын қамтамасыз етеді. Лицензияланған брокерлердің өзекті тізімі Агенттіктің www.gov.kz ресми сайтында орналастырылған.&nbsp;Маңызды! Лицензиясы жоқ адамдармен және компаниялармен өзара әрекеттесу кезінде абай болу керек. Көбінесе олар «қысқа мерзімде жоғары кірісті» уәде етеді, бұл жосықсыз әрекеттің белгісі.<h2 style="text-align:justify;">Инвесторлардың құқықтарын қорғау&nbsp;</h2>Қазақстанда халықтың инвестициялық өнімдерге деген қызығушылығы артып келеді. Бағалы қағаздар орталық депозитарийінің деректері бойынша Орталық депозитарийдің номиналды ұстау жүйесіндегі (KCSD) брокерлік шоттардың жалпы саны 2025 жылғы 1 мамырдағы жағдай бойынша 4 064 165-ке жетті.&nbsp;Бөлшек инвесторлардың құқықтарын қорғауды және қаржы нарығының тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін Агенттік ашықтықты арттыруға және тәуекелдерді азайтуға бағытталған бірқатар жүйелі шараларды іске асыруда.1. Инвесторлардың тәуекел-бейінін анықтауБрокерлер инвестициялық ұсыныстар берілгенге дейін клиенттің тәуекел-бейінін бағалауға міндетті.Барлық инвесторлар білім деңгейіне, тәжірибесіне және қаржылық мүмкіндіктеріне қарай «білікті» және «біліктілігі жоқ» деп жіктеледі.Бір немесе бірнеше өлшемшарттарға сәйкес келетін жеке тұлғалар білікті деп танылуы мүмкін:• &nbsp; &nbsp;кәсіптік білімнің немесе сертификаттардың болуы (CFA, FRM, CIIA);• &nbsp; &nbsp;қаржы нарығында расталған жұмыс тәжірибесі;• &nbsp; &nbsp;заңнамада белгіленген сомаға активтердің болуы.Бөлшек инвестор өз білімін растау және құралдардың кеңейтілген тізбесіне қол жеткізу үшін брокерден сынақтан өте алады.2. Нарықтағы айла-шарғыға қарсы іс-қимылБағалы қағаздар нарығында сауда-саттықтың ашықтығы мен әділ баға белгілеуді арттыру үшін қаржы құралдарын айла-шарғы жасау белгілері кеңейтілді.ҚНРДА нарықтық сигналдарды бұрмалауға немесе актив бағасын жасанды түрде өзгертуге бағытталған әрекеттерді анықтау үшін операцияларға тұрақты мониторинг жүргізеді.Мысалы, егер нарық қатысушылары белгілі бір акцияның айналасында жалған шу шығарып, оның құнын жасанды түрде көтерсе, мұндай әрекеттер айла-шарғы ретінде жіктелуі және әкімшілік жауапкершілікке әкелуі мүмкін.3. Лицензияланбаған делдалдармен күресуҚаржы реттеушісінің лицензиясы жоқ компаниялардың қаржы және валюта нарықтарында қызмет көрсетуіне тыйым салу енгізілді.Бұл азаматтарды жосықсыз ұйымдардан, оның ішінде «кепілдендірілген кірістілігі» бар инвестицияларды ұсынатын шетелдік онлайн-платформалардан қорғаудың маңызды шарасы.Мұндай ұсыныстар көбінесе нақты активтері мен қызмет үшін заңды негіздері жоқ қаржы пирамидалары болып табылады.<h2 style="text-align:justify;">Жаңадан бастаған инвесторларға берілетін негізгі ұсынымдар &nbsp;</h2>Реттеушілік қорғау болған күннің өзінде инвестициялық шешімдер үшін инвестордың өзі жауапты болады. Тәуекелдерді төмендету және саналы түрде әрекет ету үшін мынадай қағидаттарды ұстану туралы ұсыным беріледі. &nbsp;1. Тәуекелдерді ұғыныңыз.&nbsp;Инвестициялау әрдайым тәуекелмен қатар жүреді. Нарық толқулары пайдаға да, шығынға да алып келуі мүмкін. Тәуекелдерге деген меншікті дайындықты бағалау және эмоционалды &nbsp;түрде шешім қабылдаудан аулақ болу керек. &nbsp;Мысалы: акциялар құнының уақытша төмендеуі дереу сатылымдардың қажеттілігін білдірмейді – кейбір жағдайларда баға белгілеулерді күткен дұрыс. &nbsp;2. Базалық құралдардан бастаңыз.&nbsp;Қаржы нарығында акциялар, облигациялар, валюталық құралдар, инвестициялық қорлар және венчурлік жобалар қолжетімді. Жаңадан келгендерге тәуекелдің неғұрлым төмен деңгейімен ерекшеленетін облигациялардан немесе ИПҚ пайларынан бастау ұсынылады. &nbsp;Тәжірибе алғаннан кейін әртараптандыруға – қаражатты түрлі активтер арасында бөлуге өтуге болады, бұл маңызды шығындар ықтималдығын төмендетеді. &nbsp;3. Нарықты және құралдарды зерттеңіз.&nbsp;Инвестициялау алдында таңдалған қаржы құралын, оның ерекшеліктерін, кірістілікке әсер ететін тәуекелдер мен факторларды мұқият зерттеу қажет. Жұмыс істеу тетіктері түсінікті емес активтерге салым жасамау қажет. &nbsp;Мысалы: егер инвестор технологиялық компаниялардың акцияларын таңдайтын болса, оған олардың құнына инновациялар, бәсекелестік және нарық серпіні қалай әсер ететінін түсінген маңызды. &nbsp;4. Инвестицияны біртіндеп және белгілі мақсатпен жасаңыз.&nbsp;Сәтті инвестиция зейнетақы капиталын қалыптастыру, білімге немесе ірі сауда жасауға ақша жинау сияқты нақты мақсаттың болуын талап етеді. &nbsp;Инвестициялық стратегия ұзақ мерзімді кезеңге есептелуге тиіс (3 жылдан бастап және одан артық), себебі нарықтың қысқа мерзімді толқулары активтердің нақты құнын көрсетпейді. &nbsp;5. Аздаған сомалардан бастаңыз.&nbsp;Инвестициялаудың басында қарыздарға немесе соңғы жинаққа жүгінбей бос қаражатты қолдану ұсынылады. Инвестициялар негізгі емес, қосымша қаражат көзі ретінде қаралуға тиіс. Біртіндеп тәжірибе мен білім жинақтап алғаннан кейін тәуекелдерге сараланған тәсілді қолдана отырып, инвестициялар көлемін ұлғайтуға болады. &nbsp; &nbsp;Инвестициялау — бұл бір реттік әрекет емес, қаржылық орнықтылықты қалыптастырудың ұзақ мерзімді процесі.&nbsp;Табысты инвестор тәртіпті, нарықтағы білімін және сараланған тәуекелдерге дайындықты үйлестіреді. &nbsp;Мыналарды есте ұстаған жөн:&nbsp;• &nbsp; &nbsp;тек қана лицензиясы бар брокерлер арқылы инвестиция жасаңыз;• &nbsp; &nbsp;«тәуекелсіз жоғары кірістілік» деген уәделерден аулақ болыңыз; &nbsp;• &nbsp; &nbsp;ықтимал тәуекелдің мақсатын, мерзімдерін және деңгейін бағалаңыз.<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/whatsapp_image_2025_11_04_at_175530_1_0eb82eb7ca.jpeg" alt="whatsapp-image-2025-11-04-at-175530-1.jpeg">Инвестициялық сауаттылығыңызды Fingramota.kz-пен бірге арттырыңыз!Фото: fingramota.kz

Инвестициялау: қалай бастауға және жиі кездесетін қателіктерді болдырмауға болады?

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Алаяқтар бүгінде өздерін банк қызметкерлері ретінде таныстырып, «көмекші қосымшаны орнатыңыз» немесе «ақшаңызды қайтарып береміз» деп жиі әрекет етеді. Олардың нақ мақсаты — сіздің телефоныңыз бен шоттарыңызға қол жеткізу.Клиенттерді қорғау үшін Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі (ҚНРДА) кезең кезеңмен, 2023 жылдан бастап мобильді банктердің ақпараттық қауіпсіздігіне қойылатын талаптар енгізіп келеді.Ал 2025 жылы жаңа, неғұрлым қатаң қағидалар пайда болды - енді қосымшалар өзіңіз қауіпті байқамай қалуыңыз мүмкін жағдайларда да сізді қорғайды. Бұл туралы толығырақ Fingramota.kz айтып береді. &nbsp;<h2 style="text-align:center;">Банктік қосымшаларда нелер өзгерді&nbsp;</h2>Екіфакторлық аутентификаттау &nbsp;— бұдан былай міндетті болады.&nbsp;Енді барлық банктер адамның жеке басын екі факторлы тексеруді қолдануға міндетті: мысалы, кіру кезінде тек құпиясөзді енгізіп қана қоймай, кіруді SMS, push-хабарлама немесе биометрия арқылы растау қажет. Бұл клиенттің қауіпсіздік деңгейін жоғарылатады және құрылғы жоғалған кезде де оған рұқсатсыз кіруді болдырмауға мүмкіндік береді.&nbsp;СДАО арқылы биометрия - бұл жеке тұлғаны сенімді тексеру. Бастапқы тіркеу немесе құпиясөзді ауыстыру кезінде банк&nbsp;Ұлттық Банктің Ұлттық төлем корпорациясының&nbsp;базасында жұмыс істейтін ұлттық жүйе —&nbsp;Орталықтандырылған сәйкестендіру деректерімен алмасу орталығы (СДАО) арқылы биометриялық деректер бойынша&nbsp;клиенттің жеке басын растауға міндетті. Бұл алаяқтың басқа біреудің бет-әлпетімен немесе деректерімен кіру мүмкіндігін жояды.Бұзу немесе қашықтан басқару кезінде қорғау. Егер қосымша құрылғыда қашықтан қол жеткізу бағдарламалары іске қосылғанын немесе операциялық жүйе бұзылғанын анықтаса,&nbsp;банктің жұмысы автоматты түрде бұғатталады. Бұл қате емес, қорғаныс жүйесі: мұндай болмаған жағдайда алаяқтар жәбірленушінің телефонын қашықтан басқара алады.Кодты қауіпсіз әзірлеу және сақтау.&nbsp;Банктер қосымшаларды құру және жаңарту кезінде қауіпсіздік стандарттарын сақтауға міндетті — сондықтан қаскүнемдер зиянды кодты енгізе алмайды. Бұдан басқа, енді әрбір банктің өз құрылымында киберқауіпсіздікке және реттеушінің барлық талаптарын жаңартуға жауапты бөлімшесі болуы керек.Операциялардың геолокациясы. Қаржылық операциялар кезінде клиенттің орналасқан жері жазылады. Бұл біреудің басқа аймақта немесе елде басқа біреудің құрылғысынан операция жасауға тырысқанын анықтауға көмектеседі.Кибергигиена қазір тұтынушыларға қызмет көрсетудің бір бөлігі болып табылады.&nbsp;Банктер өз&nbsp;клиенттерін&nbsp;өз деректерін қалай қорғау және фишингті, зиянды қосымшаларды және басқа да қауіп-қатерді танып-білу жолдары туралы хабардар етуге тиіс. Бұл қосымшаның ішіндегі «қаржылық қауіпсіздік сабақтарының» &nbsp;бір түрі.Барлық байланыс арналарын шифрлау. Телефон мен банк арасындағы деректерді беру толығымен, тіпті трафик заңсыз алынған кезде де деректерді оқуға болмайтындай шифрланған.<h2 style="text-align:center;">2025 жылғы жаңа шаралар</h2>2024 жылғы соңғы оқыс оқиғаларды талдаудан кейін Агенттік талаптарды күшейтті:Жаңа құрылғыда қайта бірдейлендіру.&nbsp;Егер сіз өзіңіздің банкіңізге жаңа телефоннан кірсеңіз, қосымша жеке басыңызды растау қажет болады. Бұл сіздің логиніңізбен басқа құрылғыдан қаскүнемдердің кіру мүмкіндігін жояды.Микрофон қосылып тұрған кезде бұғаттау. Егер қолданбаны пайдалану кезінде микрофон қосулы болса (мысалы, қоңырау соғылып тұрса),&nbsp;ақшамен операциялар уақытша бұғатталатын болады.&nbsp;Осылайша алаяқтар сөйлесу кезінде клиенттің әрекетін басқара алмайды.Кеңейтілген қауіпсіздік журналы.&nbsp;Енді қосымшалар көбірек техникалық жазбаларды сақтауға міндетті — мысалы, қашықтан басқаруға тырысу, жүйенің тұтастығын бұзу, күдікті өзгерістер туралы ақпарат. Бұл банктер мен құқық қорғау органдарына оқыс оқиғаларды жылдам тергеуге және ұрланған қаражатты қайтаруға көмектеседі.Бұл шаралардың барлығы алаяқтық орын алмас бұрын оның алдын алуға бағытталған. &nbsp;Егер бұрын қауіпсіздік тек клиенттің мұқият болуына байланысты болса, енді іске технологиялар кірісуде — қосымшалар күдікті жағдайларды өздері «анықтап», операцияны уақытында тоқтата алады.<h2 style="text-align:center;">Пайдаланушы өзін қалай қосымша қорғай алады</h2>Қосымша мен жүйені жаңартып тұрыңыз&nbsp;— жаңартуларды кейінге қалдырмаңыз, олар көбінесе осалдықтарды жояды.&nbsp;Биометрия және күрделі құпиясөздерді қолданыңыз.&nbsp;«Телефонды басқару» немесе «банктен көмек алу» үшін&nbsp;шеткі&nbsp;бағдарламаларды орнатпаңыз.SMS&nbsp;кодтарын&nbsp;ешкімге жібермеңіз&nbsp;— тіпті «қауіпсіздік қызметінен» қоңырау соғатын болса да.&nbsp;Қосымшаларға берілген рұқсатты тексеріп отырыңыз: банкке артық қолжетімділік бермеңіз.&nbsp;Шегерімдер туралы хабарламаларды бақылап отырыңыз&nbsp;және күмән тудыратын жағдай болса, бірден банкке қоңырау соғыңыз. &nbsp;Жақындарыңызға,&nbsp;әсіресе&nbsp;қарт&nbsp;адамдарға алаяқтарды қалай тану керек екенін&nbsp;үйретіңіз.&nbsp;Антивирус қолданыңыз және экранның бұғатталуын теңшеңіз. &nbsp;<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/1205_infographics_kaz_9_4afda12701.png" alt="1205-infographics-kaz-9.png">Негізгі қағида:Сіздің телефоныңыз — сіздің жеке сейфіңіз. Сіз оның қауіпсіздігіне мұқият болған сайын алаяқтардың шотыңызды «бұзуға» мүмкіндігі азая түседі. Трендтерді бақылап отырыңыз және Fingramota.kz-пен бірге қаржылық тұрғыдан сауатты болыңызФото: fingramota.kz

Банктік қосымшалардағы қауіпсіздіктің жаңа қағидалары: не өзгерді және олар не үшін қажет?

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Сақтандыру - бұл күтпеген жағдайларда, соның ішінде жол жүру кезінде сіздің мүдделеріңізді қорғау. Автокөлікті сақтандырудың қандай түрлері бар және сізге қажет түрін қалай таңдау керектігін Fingramota.kz айтып береді.Қазақстанда автосақтандыру негізінен екі түрге бөлінеді:Көлік құралдары иелерінің азаматтық-құқықтық жауапкершілігін міндетті сақтандыру (КҚИ АҚЖМ)&nbsp;Автокөлік құралдарын ерікті сақтандыру (жиі жағдайда — КАСКО)Міндетті сақтандыру &nbsp;КҚИ АҚЖМ — бұл сақтандыру қорғанысының заңнамалық минимумы. Егер сіз біреудің көлігіне зақым келтірсеңіз немесе жол-көлік оқиғасы кезінде басқа адамның денсаулығына зиян келтірсеңіз — сақтандыру компаниясы (зардап шеккен тарапқа келтірілген зиянды заңда белгіленген лимиттер шеңберінде) өтейді. Сіздің сақтандыруыңыз зақым келтірілген сіздің көлігіңіздің өзін емес, егер мұндай зиян сіздің кінәңізден болса, үшінші тұлғалардың алдындағы &nbsp;жауапкершілікті өтейді.&nbsp;Маңызды! Қолыңызда КҚИ АҚЖМ полисі болмаса, сіздің жолға шығуға құқығыңыз жоқ — және бұл үшін айыппұл көзделген (Қазақстанда бұл 10 АЕК).&nbsp;Тариф қалай қалыптасады: базалық сақтандыру сыйлықақысы + коэффициенттерКҚИ АҚЖМ бойынша базалық сыйлықақы (2025 жылы) өзгеріссіз қалады және заңмен белгіленген — 1,9 АЕК. Бірақ полистің қорытынды бағасы сақтандыру мерзіміне және қорытынды соманы есептеу үшін қолданылатын коэффициенттерге байланысты:Жүргізушінің жасы мен тәжірибесі;Түзету коэффициенттерін ескере отырып, автокөлікті тіркеу (пайдалану) аймағы;Көлік құралының түрі;Көлік құралын пайдалану мерзімі;«Бонус-малус» сыныбы — сіздің сақтандыру тарихыңыз (апатқа ұшырамау, бұзушылықтардың болмауы).«Бонус-малус» жүйесінің қағидаты қарапайым, егер сіз апатқа ұшырмай &nbsp;жүрсеңіз, сақтандыру сыйлықақысы азаяды (жеңілдік немесе «бонус» беріледі), егер сіз ЖКО кінәлі болсаңыз, сыйлықақы көбейеді (үстемеақы немесе «малус»).Сондай-ақ, есептеу кезінде мыналар ескеріледі:сіздің міндетті сақтандыру жүйесіне қатысу жылдарыңыз;сізде жол қозғалысы ережелерін бұзу болды ма, егер ЖКО сіздің кінәңізбен болса және сізде ЖҚЕ бұзушылықтар тіркелген болса, бұл сақтандыру құнының өсуіне қосымша әсер етуі мүмкін.&nbsp;Төлемдер туралы нені білу керекЕгер мүлік бойынша шығын сомасы лимиттен асып кетсе, өтемеген бөлігін кінәлі адамның өзі немесе ерікті сақтандыру (егер бар болса) арқылы төлейді. ЖКО кейін сақтандыру компаниясы келтірілген шығынның мөлшерін анықтау үшін көлік құралының зақымдануын бағалауы керек.Егер сіз бағалаумен немесе сақтандырушының шешімімен келіспесеңіз, сақтандыру омбудсманына хабарласып, бұл шешімге шағымдануға құқылысыз. Заң бойынша сақтандыру компаниясы барлық қажетті құжаттарды алғаннан кейін 15 күннен кешіктірмей сақтандыру төлемін төлеуге міндетті.Ерікті түрде автосақтандыру (КАСКО және басқа нұсқалар)Ерікті түрде автосақтандыру жүргізуші өз қалауымен ресімдейтін қосымша қорғауды қамтамасыз етеді. Жауапкершілікті міндетті сақтандырудан (КҚИ АҚЖМ) айырмашылығы ерікті түрде сақтандыру автокөліктің өзіне келтірілген шығынды өтейді және оны пайдалануға байланысты басқа да тәуекелдерді қамтуы мүмкін.Автокөлікті ерікті түрде сақтандырудың ең көп таралған түрі – КАСКО, ол ЖКО-ға кім кінәлі болса да, көліктің өзіне қатысты тәуекелдерді өтейді. Егер сіз жолда өз қателігіңіз болса да, көлігіңізді қорғауға сенімді болғыңыз келсе, бұл – өте маңызды.Сақтандыру талаптарына қарай КАСКО мыналарды қамтуы мүмкін:ЖКО (тіпті сіз кінәлі болсаңыз да);айдап кету, ұрлау;үшінші тұлғалардың заңсыз әрекеттері (вандализм және т.б.);объектілердің (бұтақтардың, құрылымдардың) құлауы, табиғи құбылыстар, табиғи апаттар, өрт, жарылыс;сыртқы факторлардың әсерінен басқа да зақымдану.Әдетте, сақтанушының өзі «тәуекелдер жиынтығын» — өз көлігін қорғағысы келетін жағдайларды таңдайды. КҚИ АҚЖМ-дан айырмашылығы, КАСКО көліктің өзіне келтірілген шығынды (үшінші адамдар алдындағы жауапкершілік емес) өтейді.КАСКО полисінің құны мыналарға байланысты:Автокөліктің маркасы, моделі және нарықтық құныМашинаның шығарылған жылыЖүргізушінің жасы мен еңбек өтіліАвтокөлік пайдаланылатын географиялық аймақШығындар мен апаттар тарихы&nbsp;Полиске енгізілген тәуекелдер жиынтығыКүзет жүйесінің, дабылдың, қорғаудағы тұрақтың болуы&nbsp;Франшизалар (сақтандыру жағдайы орын алса, сіз көтеретін сома)Қаншалықты көп тәуекел түрлерін енгізсеңіз, КАСКО полисінің құны соғұрлым жоғары болады. Полисті сақтандыру компаниясының кеңсесінде немесе онлайн түрде — сақтандырушының сайты не қосымшасы арқылы ресімдеуге болады. Ол үшін көлік құжаты, жеке куәлік және жүргізуші куәлігі қажет. Полисті ресімдеу кезінде қандай жағдайлар қамтылатынын, қайсысы қамтылмайтынын, франшиза мөлшерін және басқа да шарттарды нақтылап алу маңызды.Бұл пайдалы болатын жағдайларға мысалдарСізде жаңа немесе қымбат автокөлік бар — залал сіздің бюджетіңізге айтарлықтай әсер етуі мүмкінСіз жиі қауіп деңгейі жоғары аудандарда жүресізЖол-көлік оқиғасы өз кінәңізден болса да, өзіңізді қорғалған сезінгіңіз келедіСіз көліктің ұрлануынан немесе үшінші тұлғалардың зақым келтіруінен қауіптенесізҚаншалықты көп тәуекел түрлерін енгізсеңіз, КАСКО полисінің құны соғұрлым жоғары болады. Полисті сақтандыру компаниясының кеңсесінде немесе онлайн түрде — сақтандырушының сайты не қосымшасы арқылы ресімдеуге болады. Ол үшін көлік құжаты, жеке куәлік және жүргізуші куәлігі қажет. Полисті ресімдеу кезінде қандай жағдайлар қамтылатынын, қайсысы қамтылмайтынын, франшиза мөлшерін және басқа да шарттарды нақтылап алу маңызды.Бұл пайдалы болатын жағдайларға мысалдарСізде жаңа немесе қымбат автокөлік бар — залал сіздің бюджетіңізге айтарлықтай әсер етуі мүмкінСіз жиі қауіп деңгейі жоғары аудандарда жүресізЖол-көлік оқиғасы өз кінәңізден болса да, өзіңізді қорғалған сезінгіңіз келедіСіз көліктің ұрлануынан немесе үшінші тұлғалардың зақым келтіруінен қауіптенесізКеңестер: сақтандыру шартын рәсімдеу кезінде нені ескеру керек1. Сақтандырушының лицензиясы. &nbsp;Сақтандыру компаниясының ҚР Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі берген жарамды лицензиясы бар екеніне көз жеткізіңіз.2. Сақтандыру жағдайының шарттары. &nbsp;Шартта нақты көрсетілуі тиіс: қандай жағдайларда төлем жасалады, қандай тәуекелдер қамтылады және қайсысы қамтылмайды.3. Сақтандыру сомасы мен лимиттері. &nbsp;Полис бойынша ең жоғарғы төлем мөлшерін тексеріңіз — кейде базалық лимиттер жеткіліксіз болуы мүмкін.4. Франшиза. &nbsp;Өзіңіз көтеретін сома мөлшерін анықтаңыз (залалдың өтелмейтін бөлігі). Кейде кіші франшизаны таңдау тиімді, бірақ полис бағасы қымбаттайды.5. Бонус-малус коэффициенттері (міндетті сақтандыру үшін). &nbsp;Сізге қандай сақтандыру класы қолданылатынын және ЖКО немесе өзге де факторлар тарифке қалай әсер еткенін біліңіз.6. Құжаттар мен өтініш беру тәртібі. &nbsp;Сақтандыру жағдайы туындаған кезде қандай құжаттар қажет, қанша мерзім ішінде хабарлау керек, залал қалай бағаланады және даулы жағдайларда қайда жүгіну керектігін нақтылап алыңыз.7. Төлем мерзімдері. &nbsp;Шартта төлемнің ақылға қонымды мерзімде (мысалы, 15 күннен кешіктірмей) жүргізілетіні және есептеу жазбаша түрде берілуі міндетті екені көрсетілгеніне көз жеткізіңіз.8. Мәліметтерді тексеру. &nbsp;Шартқа қол қоймас бұрын енгізілген барлық деректердің дұрыс екеніне көз жеткізіңіз. Мысалы, көлікті қолданатын өңір мен пайдалану ерекшеліктері дұрыс көрсетілген бе. Егер жалған немесе қате деректер берілсе, сақтандыру төлемі төленбеуі мүмкін.9. Шартты өзгерту шарттары. Егер сіз тәуекелдерді кеңейткіңіз немесе шарт талаптарын өзгерткіңіз келсе, мұны қандай жағдайда және қалай жасауға болатынын анықтап алыңыз.<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/infographics_1211_41_93b18fd152.png" alt="infographics-1211-41.png">Егер сіз тәуекелдерді кеңейткіңіз немесе шарт талаптарын өзгерткіңіз келсе — оны қандай жағдайда және қандай тәртіппен жасауға болатынын анықтап алыңыз.Фото: fingramota.kz

Автокөлікті сақтандыру дегеніміз не және ол не үшін қажет? 

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> &nbsp;Жасанды интеллекттің адамның тыныс-тіршілігіне енгені соншалықты, &nbsp;бүгінде ол ескі фотосуреттерге жан бітіріп, адамның &nbsp;дауысын салып, айна-қатесіз адамның шынайы бейнесін жасайды. Алайда, бәрін тамсандырып жатқан &nbsp;сол технология алаяқтардың қолындағы жаңа қаруға айналып отыр.&nbsp;Fingramota.kz жалған бейнені қалай ажыратып-тануға, өзіңізді қалай қорғауға болатындығы және қазір желіде көргендердің бәріне сене бермеу неге маңызды екенін айтып береді.&nbsp;<h2 style="text-align:center;">Дипфейк деген не?</h2>Дипфейк («deep fake» деген сөздер) — бұл нейрожелілердің көмегімен &nbsp;шынайы адамдардың бейнесін салатын, жалған бейне және аудиожазбалар жасауға мүмкіндік беретін технология.Жүйе алдымен адамның сыртқы келбеті мен дауысын талдайды, содан кейін сол адамның дауысымен сөйлейтін, әрекеттер жасайтын жаңа бейнежазба жасайды, ал оның шынайы өмірінде мұндай оқиғалар ешқашан болмаған.Егер бұған дейін осындай бейнежазбалар жасау үшін білікті мамандар мен қуатты компьютерлер қажет болса, қазір смартфон мен тегін қосымша жеткілікті.Қай кездерде дипфейк &nbsp;алдау құралына айналады<h2 style="text-align:center;">«Бухгалтер, шұғыл ақша аудар!»</h2>Бір халықаралық компанияда бухгалтерге «директор» бейне қоңырау шалады, ол шұғыл түрде «мәмілеге» ақша аударуды талап етеді. Бейне қоңыраудағы адамның дауысы мен бет әлпеті директордан айнымайды. 10 минуттан кейін компания 250 мың еуродан айырылған. Кейін &nbsp;белгілі болғандай, бұл — алаяқтардың қолынан жасалған дипфейк болып шыққан.<h2 style="text-align:center;">«Анашым, көмектес!»</h2>Жақында Алматы қаласының тұрғыны «ұлының» оған қоңырау шалғанын айтты — дауысы таныс, «ұлы» қорқыныштан дірілдеп: «Анашым, мен қиын жағдайға душар болдым, тез арада 200 мың теңге аударшы», - деп өтінеді. Әйел банкке жүгіруге ұмтыла беріп, дер кезінде олардың отбасында код сөзі бар екенін есіне түсінеді. «Біздің итіміздің аты кім?», - деп сұрақ қояды, сол мезетте &nbsp;байланыс үзіліп кетеді. &nbsp;Бұл оны ақшасын жоғалтудан құтқарды.<h2 style="text-align:center;">«Айына 30%-а дейін инвестициялар»</h2>TikTok-та елге танымал кәсіпкерлермен «бейне сұхбаттар» жиі пайда болып жатыр, онда олар жаңа жобаға ақша салуға кеңес береді. Шындығында, бұл дипфейк, ал «инвестициялық платформа» жалған болып келеді.Мұндай жағдайлар Қазақстанда орын алып, адамдар жүздеген мың теңге қаражаттарын жоғалтты.<h2 style="text-align:center;">Жалған «шенеунік»</h2>Алаяқтар мемлекеттік қызметшілердің атынан бейне жолдаулар жасап, &nbsp;төлемдер, субсидиялар немесе өтемақылар беруге уәде береді. Адамдар сілтемеге өтіп, деректерін енгізеді, нәтижесінде карталарына кіре алмай қалады.<h2 style="text-align:center;">Дипфейкті қалай танып-білуге болады</h2>1. Күмәнді контекст. Егер бейне кенеттен пайда болса және шұғыл әрекет етуді қажет етсе (ақша аудару, сілтемені басу, «келісу») — бұл қызыл жалау.&nbsp;2.&nbsp;Бет-бейнені егжей-тегжейлі қараңыз. Ерін мен дауыс синхронизациясының бұзылуы, табиғи емес жыпылықтау, «пластикалық» тері, жарықтың күрт өзгеруі — мұның бәрі сыбырлап айтылатын кеңестер. Жоғары сапалы қолдан жасалған белгілер қиынырақ, бірақ бәрібір артефактілерді қалдырады.3. Дауысты мұқият тыңдаңыз. Түсірілім орнына сәйкес келмейтін екіпннің ауытқуын, «жалпақ» интонацияны немесе фондық шуды іздеңіз.&nbsp;4. Дереккөзді тексеріңіз. Жарияланымды тексерілген ресми аккаунттармен салыстырыңыз (ресми сайт, әлеуметтік желідегі «құсбелгісі» &nbsp;бар аккаунт — бірақ тіпті «құсбелгіні» де жалған беттер арқылы жасауға болады). Жасау уақытына, көрші беттердегі жазбаларға және жарияланымдар тарихына назар аударыңыз.&nbsp;5. Кері іздеу. Кадр бойынша (Google Images, Yandex) немесе бейне скриншот бойынша кері іздеуді пайдаланыңыз — мүмкін, материал бұрын бір жерде қолданылған немесе басқа роликтен алынған болуы мүмкін.&nbsp;6. Метадеректер және файл сапасы. Егер файлға кіру мүмкіндігі болса, метадеректерді тексеріңіз: камера, жасалған күні, кодектер. Көбінесе жалған белгі қайта кодтау іздерін қалдырады.&nbsp;7. Фактілерді қайта тексеру. Ресми БАҚ, баспасөз қызметтері немесе бейінді ведомстволар роликтің мазмұнын растайтынын тексеріңіз. Егер жоқ болса — таратпаңыз.<h2 style="text-align:center;">Егер Сізге күмәнді бейне немесе аудио жіберілсе не істеу керек</h2>1. Асықпаңыз. Материалды қайта жібермеңіз немесе жарияламаңыз.&nbsp;2. Түпнұсқаны сақтаңыз. Файлды жүктеп, дереккөзді (сілтеме, скриншоттар, уақыт) тіркеңіз.&nbsp;3. Дереккөзді тексеріңіз (кері іздеу, аккаунтты тексеру, ресми дереккөзге сұрау салу).&nbsp;4. Күмәндансаңыз — &nbsp;ресми түрде қоңырау шалыңыз. Роликте бейнеленген адамға оның «ескі» (сізге белгілі) нөмірі арқылы немесе тексерілген арна арқылы хабарласыңыз.&nbsp;5. Егер залал/бопсалау болса — дереу полицияға және банкке хабарласыңыз (есептен шығару тәуекелі болған кезде) — сақталған файлдар дәлел ретінде қызмет етеді.<h2 style="text-align:center;">Әрбір отбасы үшін: отбасылық «код сөзі»</h2>Код сөзі туралы келісіп қойыңыз (қарапайым емес және жалпыға қолжетімді ақпаратпен байланысты емес). Егер біреу қоңырау шалса немесе шұғыл ақша аударымын немесе ақша беруді сұрайтын бейне/аудио жіберсе — код сөзін атауды талап етіңіз. Дұрыс код болмаса — ешқандай әрекет жасамаңыз. Бұл басына іс түскенде алаяқтың өзін туыс ретінде көрсететін &nbsp;жалған «құтқару түймесінен» қарапайым және тиімді қорғау болып табылады.«Туыстан» қоңырау / хабар келіп түскен кездегі рәсім:1. &nbsp; &nbsp;Сізден көмек сұраған адаммен бейне байланысқа шығыңыз (бет пен дауысты келтіруге болады, ал көзбе-көз сөйлескен дұрысырақ).&nbsp;2. &nbsp; &nbsp;Сіз бен жақындарыңыз ғана білетін құпия сөзді және нақтылайтын фактілерді айтуды сұраңыз (мысалы, жануардың кішкентай кезіндегі аты, бірінші рет кездескен жер).&nbsp;3. &nbsp; &nbsp;Белгісіз адам қоңырау соққан адамға емес, туысқаныңыздың «ескі» нөміріне қоңырау шалыңыз.&nbsp;Ұйымдар үшін:• &nbsp; &nbsp;Аударымдар жасау кезінде көп факторлы тексеруді енгізіңіз (жазбаша растау, құпия сөз, бірнеше қолтаңба).&nbsp;• &nbsp; &nbsp;Қызметкерлерді дипфейктерді ажыра білуге үйретіңіз және шұғыл тапсырмалар үшін «екі арна» рәсімдерін енгізіңіз. Көптеген ірі оқиғалар ақшаның ауызша сұрауға аударылуына байланысты болған.&nbsp;Қазақстанда дипфейк үшін құқықтық жауапкершілік&nbsp;Қазақстан заңнамасында әлі «дипфейк» деген жеке термин жоқ, бірақ алдау, жала жабу немесе алаяқтық үшін ЖИ технологияларын қолдану Қылмыстық кодекстің қолданыстағы баптарына жатады:• &nbsp; &nbsp;ҚР ҚК 190-бабы – алаяқтық (пайда алу мақсатында алдау): жаза — айыппұлдан бастап 7 жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға дейін.&nbsp;• &nbsp; &nbsp;ҚР ҚК 274-бабы – жалған ақпарат тарату: жаза – 3000 АЕК-ке дейін айыппұл салу немесе 3 жылға дейін бас бостандығын шектеу.• &nbsp; &nbsp;ҚР ҚК 147-бабы – Жеке өмірге қол сұғылмаушылықты бұзу: басқалардың бейнелері мен дауыстарын келісімсіз пайдалану қылмыстық жазаға әкеп соғуы мүмкін.• &nbsp; &nbsp;ҚР Азаматтық кодексінің 143-бабы жалған материалдарды алып тастауды және моральдық зиянды өтеуді талап етуге құқық береді.Маңызды: егер сіз дипфейк жасамай, оны таратсаңыз да, әкімшілік немесе азаматтық жауапкершілікке тартылуыңыз мүмкін.Fingramota.kz-тен кеңестер1. &nbsp; &nbsp;Күмәнданыңыз – бұл ақылды адамның белгісі. Бейнежазба шынайы көрінсе де, әрқашан өзіңізге «Мұны кім жариялады және не үшін?» деген сұрақты қойыңыз2. Отбасылық қауіпсіздік алгоритмін жасаңыз. Құпия сөз, «ескі» нөмір бойынша тексеру және «растаусыз аудармау» ережесі.3. &nbsp; &nbsp;Инвестициялық ұсыныстарды тексеріңіз. Қазақстандағы нақты компаниялар тіркелуге және оларда Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің (ҚНРДА) лицензиясы болуға тиіс.4. &nbsp; &nbsp;«Шұғыл» өтініштерге сенбеңіз. Алаяқтар қашан да асықтырады. Шын ұйымдар ойлануға және құжаттарды тексеруге уақыт береді.5. &nbsp; &nbsp;Күдікті жағдайлар Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігіне: www.gov.kz және полицияға eOtinish.kz немесе 102 туралы хабарлаңыз.&nbsp;<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/infographics_1211_35_406f678aee.png" alt="infographics-1211-35.png">Бүгінгі күні жалған бейнежазба жасау кофе қайнатудан да оңай. Бірақ мұқият, сыни ойлау және қаржылық сауаттылық болса, технологиялар да қорқынышты емес. Есіңізде болсын: Сізге «ұлыңыз», «директор» немесе «шенеунік» қоңырау шалса да — көзіңіз бен құлағыңызға сенуге асықпаңыз. Жай ғана «Біздің құпия сөзіміз қандай?» деп сұраңыз.Фото: fingramota.kz

Қазақстан және Қызылорда облысының жаңалықтары: Қаржы