<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz.</a> Бүгінгі мақалаға «Хабар» телеарнасында «Бағдарламалар өндірісі» бөлімінің редакторы, «Таңғы хабар», «Баспанаға бағыт», «Бизнеске бағыт», «Біздің назарда» бағдарламаларының редакторы, «Бүгін» саяси бағдарламасының, «Не хабар?» телевизиялық подкастының шеф-редакторы, «Ерекше бақылауда» телебағдарламасының жүргізушісі, жерлесіміз Нұрболат Жаңабергенұлы Үсенов арқау болмақ. Жас журналистің туып-өскен ортасы, қызметі мен өміріндегі өкініші туралы төменде баяндалады.&nbsp;Нұрболат туралы естідім. Әдетте жақсы жаңалықты қалт жібермейтін әдетпен оның байланыс нөмірін тауып, қоңырау шалдым. Телефон қоңырауын көтерген жарқын дауысты жігіт мән-жайды айтып түсіндірген соң, жұмысының тығыздығына қарамай мен қойған сауалдарға жауап берді.&nbsp;Нұрболат Жаңабергенұлы 1995 жылы Арал ауданы, Шөмішкөл ауылында Үсеновтер отбасында өмірге келді. Ол әкесі Жаңаберген мен анасы Бағдагүлдің бес баланың ішіндегі үшінші перзенті. Нұрболат 2002 жылы Шөмішкөл ауылындағы №66 орта мектептің табалдырығын аттады. Алғашқы ұстазы – өзінің анасы Бағдагүл Тәжімбетова. Қазір де сол мектепте бастауыш сынып мұғалімі болып қызмет етеді. Әкесі Жаңаберген Жүсіпов мұнайшы болған. Атасы Үсен Жүсіпов – сол №66 мектептің директоры болған азамат. Құрметті ұстаз.<blockquote>– 2013 жылы мектепті бітіріп, Алматы қаласындағы Абай атындағы ҚазҰПУ-ға оқуға түстім. Университетте «Атамекен» интеллектуалды-пікірсайыс клубын 2014-2016 жылдар аралығында басқардым. 2014 жылы университеттегі «Жасыл ел» қозғалысын басқардым. Түрлі деңгейдегі ақындар мүшәйрасының жеңімпазы атанып жүрдім. 2017 жылы университеттің филология факультетін «Қазақ тілі мен әдебиеті» мамандығы бойынша бітірдім, – деген Нұрболат оқу орнында жүргенде-ақ өзін сан қырынан таныта бастаған.</blockquote>Дипломды жас маманның еңбек жолы 2017-2018 жылдар аралығында Алматы қаласындағы Д.Снегин атындағы №30 мектеп-гимназиясында қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі болудан басталады. 2018-2019 жылдары Алматы қаласындағы химия-биология бағытындағы Назарбаев зияткерлік мектебінде қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі. 2019 жылдың қыркүйегінен бастап «Хабар» телеарнасында «Бағдарламалар өндірісі» бөлімінің редакторы болып жұмыс істеп келеді.<blockquote>– "Хабар" телеарнасында «Таңғы хабар», «Баспанаға бағыт», «Бизнеске бағыт», «Біздің назарда» бағдарламаларының редакторы, «Бүгін» саяси бағдарламасының, «Не хабар?» телевизиялық подкастының шеф-редакторы қызметтерін атқардым. «Ерекше бақылауда» телебағдарламасын жүргіздім. «Хабар» арнасынан осыған дейін шыққан талай арнайы жобалар мен мерекелік жобалардың, деректі фильмдердің сценарийсі, шеф-редакторы болып жүрмін. Ал қазіргі күні «Хабар» арнасына әр бейсенбі сайын эфирге шығатын «Бізге хабарласқан» атты халықтың әлеуметтік проблемаларын айтатын бағдарламасын жүргіземін әрі &nbsp;сюжет редакторымын. Және «Хабар 24» арнасынан әр сейсенбі, бейсенбі күндері 21.30-да тікелей эфирде шығатын «Пікірталас» бағдарламасының сценарийсі, жүргізушісімін. Күнделікті 14.00-15.00 аралығында эфирге шығатын «Айналайын» бағдарламасының шеф-редакторы, сценарийсімін, – деген Нұрболат елімізге танымал «Хабар» арнасындағы бір ғана емес, бірнеше қызметтерді қоса атқарып жүргендігін айтты. &nbsp;</blockquote>Нұрболат журналистика саласын бекер таңдаған жоқ. Өзі шалғай ауылда туып-өсті. Бала кезден елдің ішіндегі түрлі инфрақұрылымдық мәселелерді көрді. Сол «елге көмектессем ғой» дейтін бала жүрегінен туған арманы оны журналистика саласының білікті маманына айналдырды.&nbsp;<blockquote>– Журналистикада жүрудегі ең бірінші мақсатым – қарапайым халықтың проблемаларының шешілуіне себепкер болу. Кейбір азаматтар әкімдікке, құзырлы органдарға қатысты шағымын айтып телевидениеге хабарласады да, ол шешілмей жатса, бізге өкпесін айтады. Ол азаматтар бірінші кезекте журналистер былғары креслода отырмайтынын, кез келген проблеманы шеше салатын шексіз билік иесі емес екенін түсінуі керек. Біз қолдан келетін барлық әрекетті жасаймыз. Халықтың мұңын, мәселесін жауапты мекеме басшыларына жеткіземіз, шешіп беруін талап етеміз. Құдайға шүкір, бұл ісіміздің нәтижесін талай көрдік. Алайда бірден шешіле қоймайтын проблемалар бар екенін мойындау керек қой. Өзім туған Шөмішкөл ауылында да су мен жолдан бастап ірілі-ұсақты проблема жетеді. Арасында соларды көгілдір экранға шығарып жүрмін. Парламент қабырғасында отырған белгілі депутаттардан бастап, тиісті министрліктерге, облыстағы жауапты басқармаларға, аудандағы бөлім басшыларына байланысқа шықтым. Бірақ әлі мен айтқан түйткілдердің түйіні толық тарқатылмай келеді. Дегенмен тамшы тама берсе, тасты жаратыны секілді, мәселелер де біртіндеп шешілетініне сенемін. Кейбір істердің бел ортасына кеп қалдық, &nbsp;– дейді Нұрболат.</blockquote>Нұрболат бүгінде сөзі өтімді журналист. Өзінің саласында абыройлы еңбек етіп, мақсатына жеткен азамат. Дегенмен оның жүрек түкпіріндегі бір өкініші кейде көкірегін шаншып өткендей болады. &nbsp;<blockquote>– Көңілімдегі ең бір ешкімге айтпаған шерім – әкем мен атқарған істерді көріп, бір марқайса екен, өзі еккен егіннің жемісін жесе екен дейтінмін. Бірақ адамның емес, Алланың қалауы болады ғой. 2021-дің 21 қаңтарында өмірімдегі ең қаралы хабар жетті. Бала-шағаның қызығын енді көрер шағында әкем бақилық болды. Алла әкешімді өзінің панасына алсын. Қос қанатымның бірі қырқылған соң, шарықтап ұшуға шамам болмады біраз уақытқа дейін. Кейін ес жидық, тірі адам секілді тіршілік етуді үйреніп келеміз ақырындап, – деген Нұрболат жұмыр басты пенденің бәрінің бір кемтігі барын түсінгендей.&nbsp;</blockquote>Аллаға шүкір, Нұрболат еңбекте табысты болумен қатар отбасылық бақытқа да бөленіп отыр. &nbsp;Жары Гүлдана Төреханова екеуі үш жасар Айша есімді қыз бен бір жастағы &nbsp;Ақәділ &nbsp;батырдың ата-анасы.&nbsp;Аралда туып-өсіп, қазірде қазақ атын әлемге танытып жүрген жерлестеріміз жетерлік. Нұрболат Үсенов те солардың бірі деп айтуға толық негіз бар.

Аралдық жас хабар телеарнасында бағдарламалар редакторы қызметін атқарады

Ақбайда кәсіпкерлік көкжиегі кеңейіп келеді

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz.</a> Осы уақытқа дейін Шиелі ауданы жүгері дәнін өсіруде біраз тәжірибе жинақтаған. Бұған жергілікті диқандардың тарих беттерінде қалған жоғары көрсеткіштері дәлел. Бір кезде «дала аруы» атанған жүгері дақылына деген сұраныс әлі күнге дейін азайған емес. Күтімі келіссе, өнімнің бітімі де көңіл толтыратыны белгілі. Дегенмен, бұл өнімнің бүгінгі сұранысы қандай?Жақында аудан маңайынан 2000 гектар жер шаруашылыққа пайдалануға берілді. Соған байланысты Таң «LTD» ЖШС мен Қытайлық инвесторлардың бірлесе отырып ұйымдастырған жобасы жүзеге аспақ. Жоба бойынша биыл Сауысқандық тау аймағына 800 гектар жерге тамшылап суару әдісімен жүгері дақылы егілетін болады. Бұл аумаққа өнімнің жемдік мақсатта қолданылатын сорты егілсе, 5 гектар жерге жүгерінің 21 түрлі сорты орналастырылады. Ұйымдастырушылардың айтуынша, піскен өнімді алдағы 2025-2026 жылдары шикілей сату жоспарлануда. Дегенмен, алдағы уақытта дәстүрлі дәнді өндіру үшін арнайы өндіріс орындарын салу қарастырылып жатыр. Қазіргі таңда бұл жерде электр бағаналарын тарту жұмыстары жүргізілгелі отыр. Бұл үшін облыстық бюджеттен 149 млн теңге қарастырылған. Сондай-ақ Шиелі ауданына қарасты Бестам елді мекенінен 4,5 гектар жер телімі жүгері өсіруге берілген. Биыл өнімді күтіп-баптау үшін кептіргіш қондырғылар қойылатын болады.&nbsp;Жүгері – еліміздің көптеген жерлерінде өсірілетін бағалы дақылдың бірі. Соған сәйкес оны өсіру де қажетті күтімді керек етеді. Бүгінде осы дақылды өсіру барысында туындайтын мәселелер де жоқ емес. Мәселен, қазіргі таңда Жетісу, Түркістан облыстарындағы мыңдаған гектар жерге егілген жүгерінің дұрыс өнім бермей жатқанына куәміз. Өнімнің біраз бөлігі бұзылуына байланысты көптеген шаруа шығынға ұшырап та жатыр. Бұл мәселе туралы Таң «LTD» ЖШС-ның өкілі былай деп жауап береді:&nbsp;– Бұндай жағдайлар өнімді кептіретін қондырғылардың болмау себебінен тууы мүмкін. Біз қазір осы сияқты мәселелердің алдын алу үшін күніне 1000 тонна өнімді кептіретін станоктарды Қытайдан алдырып жатырмыз. Олар орнатылғаннан кейін өнімдер құрғақтай, ұзақ сақталатын болады. Сондай-ақ көгеру, шіріп кету сияқты жағдайлар орын алмайды, – дейді Сәкен Шағыртаев.&nbsp;Тарихқа үңілсек, жүгері дақылының шығу тарихы Америка континентімен байланысты. Оның өсімдік ретіндегі алғашқы сипаттамасы үнді тайпаларының үңгірлерінің маңынан табылған. Ол кездегі жүгерілер көлемінің шағын әрі дәндерінің ұсақ болуымен ерекшеленеді. Дәлірек айтқанда, көне тұқымдардың көлемі қазіргі сұрыптардан 10 есе кіші болған. Кейбір деректерге сәйкес, бұл астық өсірудің біршама ертерек, шамамен 10 мың жыл бұрын басталғанын көрсетеді. Бүгінде әлем елдерінің көпшілігі жүгері өндірумен айналысып, оң нәтижелерге қол жеткізіп жүр. Соның ішінде Қытай халқы жүгері өндірісінде біршама жетістіктерге жетіп үлгерген. Ал бізге жүгері егу үрдісі қашан келді? Жүгері КСРО уақытында КОКП ОК-нің бірінші хатшысы болған Н.С.Хрущевтің «жылымық» заманында егіліп бастаған болатын. Аймақтың, әсіресе, оңтүстігінде аталған дақыл жақсы өнім берген. Сол кездегі «жүгері індеті» елді дүр сілкінткені тарихтан белгілі.&nbsp;Тіпті жүгері туралы түрлі фильмдер түсіріліп, өлеңдер мен әндер де жазылған еді. Демек, жүгері егу біздің жерімізге 1965 жылдан кейін тарай бастады. Содан бері жүгері өндіру ісі жүйелі түрде жүзеге асып келеді. Аудан тарихындағы 1985-1986 жылдар ауыл шаруашылығының ең дамыған кезеңі ретінде соған дәлел бола алады. Бұл уақытта жүгері дәнінен қажетті мөлшерде мол өнім алуға болатыны іс жүзінде әбден дәлелденген болатын. Өз заманында «Телікөл» совхозы жүгері звеносының жетекшісі болған Жадыра Таспамбетова апамыз қарауындағы жүгеріліктің әр гектарынан 100 центнерден дән алуды қамтамасыз етті. Бұл – аудандағы жоғары көрсеткіштердің бірі. Осы мәліметтерді негізге ала отырып, ауданның бүгінгі ішкі нарығын бақылау мақсатында жергілікті саудагерлермен тілдесіп көрдік. Көтерме саудалы дүкендерде Алматы және Шымкент қалаларынан әкелінетін 1 кг жүгерінің бағасы 100 теңге. Дегенмен, сатушылардың айтуына қарағанда, қазіргі кезде бұл өнімге сұраныс өте аз.&nbsp;

Шиеліде жүгері дәні себіледі

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz.</a> Жақында қоғамдық көлікте ескі танысымды кездестіріп қалдым. Әңгімесінде айлығының шайлыққа жетпейтінін тілге тиек етті. Қандай да бір кәсіппен айналысу керектігін айтқан ол: «Өз-өзіңе жұмыс істегенге жететін не бар?! Бірақ қандай кәсіп ашарымды білмей жүрмін. Қаражат та қол байлайды. Ауданнан қандай бизнес ашуға болады?» деп сұрады. Негізі бұл ой мені де, сізді де мазалары мағлұм. Сонымен ауданда қандай кәсіп түрімен айналысуға болады? Бизнестің қыр-сырын қалай үйренеміз? Табысты кәсіпкер болудың жолы қайсы? Осы тағылеттес сауалдар сізді де толғандырып жүрген болар. Ендеше, осы сұрақтар бүгінгі мақалаға арқау болмақ. Сонымен...Аудан экономикасының негізін құраушы – шағын және орта кәсіпкерлік әлеуеті. Бүгінде бұл бағытты дамыту үшін мемлекет тарапынан қолдау барынша қолға алынып, жеңілдіктер де қарастырылған. Аудандық кәсіпкерлік палатасының берген мәліметі бойынша, ауданда жалпы саны 7302 кәсіпкер тіркелген. Оның 4697-сі жеке кәсіпкер. Олардың ішінде сауда-саттықпен, шаштараз және әсемдік салондарымен, ауыл шаруашылығымен, кондитерлік өнім дайындап, наубайханашылықпен айналысатын кәсіпкерлер де бар.АЛМАҚТЫҢ ДА САЛМАҒЫ БАРӘрине, қайтарымсыз грант берудің пайдалы тұсымен қатар, байыптап ойлайтын қиындықтары да жоқ емес. Гранттар үміткерлер талабын үкілеп комиссияның алдына жеткенде әрқандай инновациялық жоба жергілікті жерде қолдау таба ма? Жоқ па? Өндірген өніміне сұраныс бар ма? Өзге бәсекелестерінің алдында табан тіреп тұра ала ма? Осындай сан сауал алдынан көлденеңдей кетеді. Жоба қорғаушылардың дені: «Тек ақша қолға тисе, керекті құрал-жабдығын сатып алып, тау қопарып, жер көшіремін» деп бас сұғады. Әйтсе де, бұл заман сөздің емес, істің дәуірі. Ыстық-суығын көріп, отымен кіріп, күлімен шығып, бір сүрініп, бір тұратын жұмыс барысынан өтпеген кәсіптің болашағы да баянды болмайтыны хақ. Елімізде өз кәсібімді дөңгелетемін деген жанға қашанда қолдау бар. Тиісінше бірнеше бағдарламалар жүзеге асырылып та келеді. Соның бірі – «2021-2025 жылдарға арналған кәсіпкерлікті дамыту Ұлттық жобасы». Оның мақсаты – халықты нәтижелі жұмыспен қамтуға жәрдемдесу және азаматтарды кәсіпкерлікке тарту.Шиелі ауданында да қайтарымсыз грант үлестіру қарқынды жүріп келеді. Аудандық жұмыспен қамту әлеуметтік бағдарламалар және азаматтық хал актілерін тіркеу бөлімінің мәліметінше, биыл қайтарымсыз грант үлестіру 3 лек бойынша жүзеге асырылған. І легінде 37, ІІ легінде 37, ІІІ легінде 75 адам қатысқан. Олардың ішінде омарта шаруашылығы, сұлулық салоны, кондитер цехы, шағын наубайхана мен жылқы, мүйізді ірі қара, уақ мал шаруашылығы, тігін шеберханасы сынды бірнеше кәсіп түрі бар.Жалпы өткен 2022 жылы 381 адамға оның ішінде, 183 18 бен 29 жас аралығындағы жастар, 21 еңбекке қабілетті мүгедектігі бар адам, 114 көпбалалы отбасы ретінде жәрдемақы алушы, 27 мүгедектігі бар балаға қараушы, 8 асыраушысынан айырылу жағдайы бойынша жәрдемақы алушы, 28 тұрмысы төмен атаулы әлеуметтік көмек алушы азаматтарға жалпы 466 млн 801 мың теңге қайтарымсыз мемлекеттік гранттар берілді. Ал биыл 149 азаматқа 400 АЕК-ке дейінгі мөлшерде қайтарымсыз қаржы берілген. Оның ішінде 20 мүмкіндігі шектеулі азамат, 17 мүгедек балаға қараушы және 4 асыраушысынан айырылған азамат, 98 көпбалалы жәрдемақы алушы ие болған. Бизнес жобалардың 40-ы мал шаруашылығы, 28-і құрал-сайман алуға, 62-сі технологиялық жабдықтар мен 10-ы еңбек құралдарына арналса, 4-еуі құс шаруашылығына, 2-еуі жылыжай мен көшет егу болып табылады.Өздеріңізге мәлім, жыл сайын жаңадан кәсіп бастағандар үшін жұмыспен қамту орталығы гранттық қаржыландыруға байқау өткізеді. Осы бағдарлама аясында жұмыс істейтін Жұмыспен қамту орталығының маманы Ақжол Мейірбекұлы осы бағдарлама арқылы көптеген жұмыссыз жүрген жандар өз-өздерін жұмыспен қамтып, бүгінде кәсіпкер атанғанын айтады.– Бұл іргелі бағдарламаға биыл өзгеріс енгізілді. Мәселен, өткен 2022 жылы қайтарамсыз несиені алуға жастар мен әлеуметтік осал топтағы жандар қатысты. Ал биыл бұл бағдарламаға тек әлеуметтік осал топтағы жандар қатысуға мүмкіндік алды. Мемлекет тарапынан берілетін қайтарымсыз гранттар көп жағдайда елді мекенде тұрып, мал шаруашылығын дамытамын деушілерге беріледі. Ал қалалық жерлерде болашақ кәсіпкерлердің ұсынған жобасы ерекше болуы тиіс. Мысалы, биыл кептірілген жеміс өнімдерін дамыту, ұлттық ыдыстар өндірісі, сабын цехы осындай көмек алды. Бизнес жоспары ерекше, болашақта табысты болатын жобаларды ұсынатын жастарға қайтарымсыз грант алуға мүмкіндік мол, – дейді А.Мейірбекұлы.АУРУЫН ЖАСЫРҒАН ӨЛЕДІЖасырып қайтеміз, әлем желіні ашсаңыз болды «бизнес жоспар жасап беремін» яки «сертификат алып беремін» деген жарнамадан көз сүрінеді. Жарнама берушілермен клиент ретінде сөйлесіп едік сертификат алып берудің бағасы – 15 мың теңге, бизнес жоспар жасаудың құны 30 мың мен 50 мыңның арасында екеніне көз жеткіздік. Бұдан бөлек комиссия отырысынан өтіп, айың оңыннан туып, грант иегері атансаңыз, қосымша үстіндегі 100 мың немесе 200 мың теңгесін беруіңіз тиіс деген әңгіменің жұрт арасында желдей есіп жүргенін жасыру да орынсыз. Енді орташа есеппен есептеп көрейік. Комиссия отырысында кем дегенде 1500 адам бизнес идея қорғайды. Бизнес жоспар жасаудың орташа бағасы 40 мың теңге десек, заңсыз кәсіпкерлер 60 млн теңгені қалтасына басып отыр. Ал егер грантқа үміткердің бизнес жоспары қабылданып, қайтарымсыз қаражатты алса жақсы, алмаса ақшасы желге ұшты деген сөз. Жалпы бизнес жоспар жазу оңай дүние емес. Сол себепті «Бастау бизнес» ұйымы болашақ кәсіпкерлерді арнайы оқытып, сертификат табыстайды. Сабақ соңында бизнес жоспар жазудың бүге-шүгесі түсіндіріледі. Осылай білім алып, бизнеске қадам басуға ерінетіндер дайын асқа тік қасық болып, сертификатты да, бизнес жоспарды да сатып алуды құп көреді. Ақыр аяғында комиссия отырысына келіп, екі сөздің басын құрай алмай, комиссия мүшелерінің сұрағына жауап бере алмай, тұтылып қалады. Ең сорақысы, қайтарымсыз грантқа ие бола алмай қалса, комиссия мүшелерін кінәлі санап, сан сабалап, айқай-шу шығарады.Бүгінде мал терісінің құны болмай, қойдың жүнін қайда апарарымызды білмей әлекпіз. Расында, Кеңес одағы кезінде Қазақстан қойдың жүні, терісімен-ақ шартарапты таңғалдырған. Сол күндер неге келмеске кетті? Оның өзіндік себептері де жоқ емес. Біріншіден, қазір шетелдердегі киім-кешек өндірісімен айналысатын кәсіпорындар өзіндік құны жоғары қой жүні мен малдың терісінен гөрі, бағасы арзан синтетикалық материалдардан өнім өндіруді қалайды. Адамдар таза тері, майда жүннен өндірілген киім-кешектерді бағасына қарамай-ақ сатып алар еді, базардан таба алмайды. Демек, жүн мен теріні өңдеп, сапалы тауар өндірсек, сұраныс болады. Бірақ оны өңдеп, шикізат шығарып, саудаға салу мақсатында мемлекеттен берілетін қайтарымсыз гранттарға ұмтылғанмен, олардың өндіріс орнын ашуға рұқсаты болмағандықтан жобалары өтпей жатады. Керек десеңіз, біздің елде «тері мен қой жүнін өңдеуге болады» дейтін сертификат беретін оқу орны да жоқ. Ондай сертификаты жоқ адам, сол тірлікпен айналыса да алмайды.«Ауруын жасырған өледі» деген бар. Мемлекеттен берілетін қайтарымсыз гранттардың кейбірі телефон арқылы шешіліп жатады. Оны көз көріп, құлақ естіп жүр. Сондай грантқа қатысатынның көбі мықты-мықты орындықта отырғандардың жақыны болып шығатынын да жасырмаймыз. Соның салдарынан ауылдағы ағайын гранттан қағылып қалады. Ауыл аралап, жер шалып жүргенде кейбір ауылдастардың мемлекет тарапынан берілетін қайтарымсыз гранттарды жаңалықтардан естімесе, бірде-бір тұрғыны грант алып немесе грантқа қатысып көрмегенін көп естиміз. Ең қызығы, жетім-жесір, көпбалалы ана, тұрмысы нашар отбасыларға бағытталған гранттарға астында жүйткіген көлігі, басында үйі, күніне табыс әкелетін жұмысы бар азаматтардың таласып жататыны да шындық. Ынсап қайда?Кәсіп ашып, нәсібін көрем деушілерге мемлекет тарапынан қолдау көп екенін айтып келеміз. Айта да береміз. Ол үшін біріншіден, мемлекеттік бағдарламалар арқылы кәсіпкерлік ілімді тегін оқисыз. Екіншіден, сіз ұсынған жоба арнайы комиссия сүзгісінен кедергісіз өтсе, кәсібіңіздің алғашқы капиталына қаражатты мемлекет өзі береді. Кәсібіңізді дамытқыңыз келсе, пайызы аз мөлшерде несие де қарастырылған. Тек кәсіп ашуға деген ынтаңыз, қиындыққа мойымас қайратыңыз және жұмысқа деген жауапкершілігіңіз болса жеткілікті.&nbsp;Фото: Нұрболат Нұржаубай

Шиеліде 7302 кәсіпкер бар

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz.</a> Облыс әкімі Нұрлыбек Нәлібаевтың төрағалығымен аудандардың даму жоспарын қарау жөніндегі кеңесте Жалағаш ауданының әкімі Ардақ Ибраимовтың ұсынған жобалары талқыланды. Аймақ басшысы өткен жылдың қорытындысымен Жалағаш ауданында атқарылған жұмыстарға тоқталып, алдағы міндеттерді белгілегенде ескерілетін маңызды бағыттарды атап өтті.<blockquote>– Жалағаш ауданының да өсу динамикасы тұрақты. Негізгі капиталға салынған инвестициялар 17,4 млрд теңгені, яғни 144,4 пайызды құрады. Бюджет қаражаты 99,9 пайызға игеріліп, ауданның өз кірісі 2023 жылы 1,9 млрд теңге болды, 2024 жылы 2,2 млрд теңгеге өскен. Ауданның биылғы бюджеті 10,2 млрд теңге болып бекітілді, – деді Нұрлыбек Машбекұлы.</blockquote>Былтыр ауданның экономикалық дамуында оң тенденция қалыптасып, өнеркәсіп өнімінің көлемі 100 пайыз, өңдеу өнеркәсібі 100,3, инвестициялар тарту 144,4, бөлшек сауда 103,9, ауыл шаруашылығының жалпы өнімі 103,9 пайыз болды. Жалпы 5,6 млрд теңгенің 40 жобасы жүзеге асырылып, ел игілігіне пайдалануға берілді.Кеңес отырысында облыстық басқарма басшылары аудан әкімі ұсынған жобаларға, олардың тиімділігі мен қажеттілігіне орай пікір білдірді. Ұсыныстар хаттамаға енгізілді. Негізінен жобалардың ең алдымен жұртшылықтың өмір сүру сапасын арттыруға тигізетін оң ықпалы ескеріледі.&nbsp;Жиынды қорытындылаған аймақ басшысы жүргізілген талдау нәтижесіне қарағанда, тұрғындар табысының төмендігі, жер және жергілікті химия зауытының экологиялық қауіпсіздік мәселелері жиі көтерілетінін айтты. Сондықтан жағдай мұқият зерттеліп, қажетті шара қабылданады.24 инфрақұрылымдық жоба жүзеге асадыКеңесте аудан әкімі Ардақ Ибраимов биыл 24 жобаны іске асыруға бюджеттен 3,4 млрд теңге бағытталғанын атап өтті. Бұл қаржыға Ақсу, Мөрәлі Шәменов елді мекендері газдандырылып, Мырзабай ахун, Аламесек, Мақпалкөл елді мекендерінің электр желілері қайта жаңғыртылады. Аудандық маңызы бар 3 жол (Таң-Самұрат, Таң-Жаңақоныс, М.Шәменов ауылына кіреберіс) және 3 елді мекеннің 26 көшесі күрделі жөндеуден өткізіледі. Сондай-ақ Жалағаш кентіндегі 2 көппәтерлі тұрғын үй қайта жаңғыртылады. Мұнан бөлек Таң ауылындағы мәдениет үйін күрделі жөндеу, 2 әлеуметтік нысанды газға қосу, 3 елді мекенде балалар ойын алаңдарын салу, аудан орталығынан 5 арендалық тұрғын үй сатып алып әлеуметтік жағынан осал топтарға беру жоспарлануда.Бүгінде жалпы құны 10,2 млрд теңгені құрайтын 24 жоба әзірленіп, салалық басқармаларға бюджеттік өтінім тапсырылды. Атап айтқанда, инженерлік-коммуникациялық инфрақұрылым бойынша 2 жоба, жолдар мен көшелер бойынша 15 жоба, жарықтандыру бойынша 3 жоба, елді мекендерді газдандыру бойынша 2 жоба, кәріз жүйесін жаңғырту және ауыз сумен қамту бойынша 1 жобадан әзірленді.Аудан әкімі Жалағаш кентіндегі 11 көшені күрделі жөндеуге, Еңбек ауылының 3 көшесін орташа жөндеуге бірінші кезекте қаржы бөлуді сұрады. Жиында барлық жобалар егжей-тегжейлі талқыланып, тиісті сала басшыларының пікірі тыңдалды. Алдағы уақытта әрбір ұсыныс жеке-жеке қаралып, шешім қабылданатын болады.Инфрақұрылым жеткізу ұсынылдыАрдақ Ибраимов кенттегі апатты тұрғын үйдің орнына 18 пәтерлік екі қабатты үй салуға, тозығы жеткен 3 көппәтерлі тұрғын үй мен «Ақтерек» сауықтыру лагерін күрделі жөндеуге қаржы бөлуді ұсынды. Жалағаш кентінің орталық алаңының жағдайы сын көтермейді. Кеңесте 1978 жылы салынған Отбасын қолдау орталығы ғимаратын күрделі жөндеу және жылу қазандығын газ желісіне қосу туралы да мәселе көтерілді.А.Ибраимовтың айтуынша, аудан орталығының жеке тұрғын үй секторын және әлеуметтік нысандарды орталықтандырылған кәріз жүйесіне қосу, Ақтерек жаңа қоныстану аймағына жаяу жүргіншілер жолы мен байланыс желісін тарту да кезек күттірмейтін мәселелер қатарында. Жаңа тұрғын аумаққа 607 тұрғын үй, 11 кәсіпкерлік нысан, 1 мектеп және 2 балабақша орналастыру жоспарланған. Бұл аумақты инженерлік-коммуникациялық инфрақұрылыммен қамту үшін байланыс желісінің, 56,4 шақырым жаяу жүргіншілер жолының жоба-сметалық құжаттарын әзірлеу қажет. Оған облыстық бюджеттен 20,5 млн теңге бөлу сұралды, жобаның болжамдық құны – 512,5 млн теңге.Мұнан бөлек аудан әкімі Қ.Қазантаев атындағы мәдениет үйі ғимаратын күрделі жөндеуге қаржы бөлуді сұрады. Ғимарат 1972 жылы пайдалануға берілген, ішкі және сыртқы қабырғаларының, есік-терезелерінің тозығы жеткен, электр желісі ескірген, жиі тұйықталады. Көрермен залының жабдықталуы салынғалы бері қайта жаңартылмаған. Жауын-шашыннан қосалқы қанатының төтенше жағдайларда қолданылатын төбе жабындысы үгітіліп құлаған. Соңғы рет ғимаратқа 2012 жылы күрделі жөндеу жүргізілген. Бүгінде жоба-сметалық құжат әзірлеуге демеушілер 4,5 млн теңге бөлді, жобаның болжамдық құны – 150 млн теңге.Фото: Нұрболат Нұржаубай

Жалағаш ауданының бюджеті 10 млрд теңгеден асты

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a>. Мәжілістің жалпы отырысында "Қазақстанның кейбір заңнамалық актілеріне кредит беру кезінде тәуекелдерді барынша азайту және қарыз алушылардың құқығын қорғау мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы" заң жобасын бірінші оқылымда мақұлданды, – деп хабарлайды <a href="https://massaget.kz/basty-zhaalytar-438/102696/?fbclid=IwAR2cUWruKWOYs6EVlw1ZcgZWVq-7pNyGUXQ9ZLzfFPNKloYLALl172dlfPc">Massaget.kz</a>.Бүгінде 8,5 миллион қазақстандық банктерге 19 трлн теңге қарыз. Оның ішінде 8,2 миллион адамның кепілсіз тұтынушылық несиесі бойынша берешегі – 10 трлн теңге. Сондай-ақ 1,6 млн адамның 1,7 трлн теңгеге проблемалық кредиті бар.Депутат Үнзила Шапақ мәселені шешу үшін заң жобасына тиісті нормалар енгізілгенін жеткізді. Мысалы, енді кредит 90 күннен кешіктірген адамдарға несие берілмейді.<blockquote>"Заң жобасында проблемалық қарызы бар азаматтардың қарыз жүктемесінің өсуіне жол бермеу үшін кредит бойынша төлем мерзімін кешіктіру 90 күннен асқан жағдайда оларға кепілсіз тұтынушылық кредиттер беруге тыйым салу жөнінде норма енгізіледі. Бұдан басқа, банктер мен микроқаржы ұйымдары үшін барлық қолданыстағы (өтелмеген) тұтынушылық кредиттер бойынша төлем мерзімін кешіктіру 90 күннен асқан соң сыйақы есептеуге тыйым салынады", – деді ол.</blockquote>Депутат коллекторлық агенттіктер талап күшейетінін жеткізді.<blockquote>"Қарыз алушылардың мерзімі өткен берешекті реттеу құқығын қорғау үшін банктер мен микроқаржы ұйымдарының азаматтардың кредитін төлеу мерзімі өткен кезден бастап 24 айдан соң және кредитор берешекті реттеу рәсімдерін жүргізгеннен кейін ғана коллекторлық агенттіктерге сатуына рұқсат беру ұсынылады. Бүгінде коллекторлық агенттіктер едәуір көлемде жеке тұлғалардың қарыздарын сатып алып, олар бойынша қарыздың барлық сомасын қайта құрылымдаусыз өндіріп алып жатыр.</blockquote>Биыл 890 мың қазақстандықтың 382 млрд теңге болатын қарызы коллекторлық агенттіктерге берілген. Осыған байланысты жеке тұлғалардан сатып алынған кредиттері бойынша берешекті реттеу рәсімін жүргізу бойынша коллекторлардың тікелей міндетін енгізу ұсынылады", - деді Үнзила Шапақ.Сондай-ақ депутат заңда несие берудің жаңа тәртібі енгізілетінін айтты.<blockquote>"Қазір банктер мен микроқаржы ұйымдарының тұтынушылық кредиттері бойынша берешектің орташа деңгейі – шамамен 1,5 млн теңге. Бұл ретте мұндай кредиттер бойынша берешектің ең жоғары мөлшері заңнамада белгіленбеген. Қарыз жүктемесінің шамадан тыс өсуін шектеу үшін заңнамалық тұрғыда тұтынушылық кредит деген ұғым енгізіледі. Бұл оның ең жоғары мәнін (банктер үшін – 5 млн теңге, микроқаржылық ұйымдар үшін – 2 млн теңге) нормативті деңгейде шектеуге мүмкіндік береді.</blockquote>Қосымша шектеу шарасы ретінде жаңа макропруденциялық норматив – азаматтардың банктер мен микроқаржы ұйымдарының кредиттері бойынша жиынтық берешегінің қарыз алушының табысына қатынасы енгізіледі", - деді ол.Үнзила Шапақтың айтуынша, қарызы және кәмелетке толмаған балалары бар отбасыларды жылыту маусымында жалғыз баспанасынан шығаруға тыйым салынады.Депутат заңға несие алудан бас тартқан адамның атына кредит рәсімделсе, оны банк кешіруге міндеттелетін норма енгізілгенін атап өтті.<blockquote>"Қаржылық алаяқтықпен байланысты қылмыс санының өсуі байқалады. Өткен жылы келтірілген зиян көлемі – 5,8 млрд теңге. Азаматтарды алаяқтардан қорғауды күшейту үшін заң жобасында азаматтардың кредит алудан ерікті түрде бас тартуын белгілеу құқығы енгізіледі. Мұндай бас тарту болған жағдайда банктер мен микроқаржы ұйымдарының жеке тұлғаға кредит беруіне тыйым салынады. Сонымен қатар кредиторлардың кредит алудан ерікті түрде бас тарту кезеңінде рәсімделген азаматтардың несиесі есептен шығарылады", - деді Үнзила Шапақ.</blockquote>Фото: Нұрболат Нұржаубай

Алаяқ рәсімдеген несиені банк кешіруге міндетті болады

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a>. Арал ауданының әкімі Аманжол Оңғарбаевтың төрағалығымен аудан әкімі жанындағы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл мәселелері жөніндегі кеңейтілген комиссия отырысы өтті.Онда денсаулық сақтау және білім саласында сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін болдырмау және алдын алу мәселелері қаралды.Жиынға комиссия мүшелері, ардагерлер, аудандық мәслихаттың депутаттары, үкіметтік емес ұйымдардың басшылары, қала, кент, ауылдық округ әкімдері, дербес бөлім және білім беру, денсаулық сақтау ұйымдарының басшылары мен сала қызметкерлері, есепшілері, жеке кәсіпкерлер қатысты.&nbsp;Аудан басшысы халыққа қызмет көрсететін мемлекеттік орган қызметкерлері міндетін адал атқаруы керегін атап өтті.<blockquote>«Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл мәселелері жөніндегі кеңесте сөйлеген сөзінде, «Қоғамның басты талабының бірі - әділдік пен заң үстемдігін орнату. Бұл жолдағы ең үлкен кедергі сыбайлас жемқорлық екені сөзсіз. Жемқорлықты жою үшін оған бүкіл ел болып қарсы тұруымыз керек. «Жемқорлық – індет, онымен күресу - міндет» деген қағиданы жұрт санасына орнықтыру - барлық мемлекеттік органның ортақ жұмысы. Бұған бір реттік науқан ретінде қарамау керек. Сонда ғана жемқорлықпен табанды түрде күресе аламыз. Біздің түпкі мақсатымыз - сыбайлас жемқорлықтан таза қоғам қалыптастыру» екендігін айтқан болатын. Мемлекеттік сатып алу, мемлекет қаржысын талан-тараж етіп, ысырап қылу, жымқыру, жер телімін заңсыз беру, дүние-мүлкін, ақша капиталын салық декларациясынан жасырып қалу секілді мемлекет ұстанымына қауіп төндіретін жат қылықтар әлі де баршылық. Сондықтан, сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті насихаттау, оларды іске асыру қоғамның барлық салаларын да қамтуы тиіс, әсіресе білім беру мен денсаулық саласы мекемелеріне жүктелетін жауапкершілік аса жоғары. Әлеуметтік салаларда сыбайлас жемқорлық тәуекелдерінің алдын алып, өрескел заң бұзушылықтарға жол бермеуіміз керек. Шын мәнінде, денсаулық сақтау мен білім беру саласы – ең ауқымды салалар. Жыл сайын білім, денсаулық салаларына әлеуметтік блок ретінде едәуір қаржы бөлінеді. Дегенмен, қоғамда білім беру саласында және медициналық қызмет алуға қатысты сын-ескертпелер аз емес. Екі салада да сыбайлас жемқорлық тәуекелі жоғары болғандықтан, заң бұзушылықтарға жол бермеу тұрақты қадағалануы тиіс»-деді, А. Сақыпұлы.</blockquote>Аудандық көп бейінді орталық ауруханасының бас дәрігері Б. Қуанышбаев аудандық медициналық мекемелерге жүргізген ішкі талдау нәтижелерін таныстырып, сыбайлас жемқорлықпен күресу және тәуекелдерге жол бермеу мақсатында жүргізілген шараларға тоқталды. Келесі кезекте, аудан бойынша білім бөлімінің басшысы С. Жанназарова аудан бойынша білім беру саласындағы сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл бойынша атқарылған жұмыстарын баяндады.Жиын барысында анықталған кемшіліктер талқыланып, оларды жою қадамдары белгіленді.Комиссия отырысын қорытындылай келе, аудан басшысы әрбір тұрғын сапалы медициналық көмек алып, мемлекет ұсынған игілікті пайдалануы керек екенін атап өтті. Сонымен бірге, денсаулық сақтау ұйымдарының жұмыс сапасын арттыру мақсатында талдау жасап, заңға сәйкес бірінші басшыларды ротациялау, кадр тапшылығын шешу мақсатында еліміздегі жоғары оқу орындарын тәмамдаған білімді студенттерді ауданға қызметке шақыруды үйлестіру және еңбек тәртібінің қатаң сақталуын қадағалау тапсырылды.Сондай-ақ, білім бөліміне қарасты барлық мекемелерде қаржылық бұзушылықтарды анықтау және оларды болдырмау үшін қажетті шаралар қабылдау, бюджеттен бөлінген әрбір қаражаттың мақсатты, тиімді жұмсалуы және уақытылы игерілуі, мемлекеттік көрсетілетін қызметтердің мерзімінде орындалуын қатаң бақылауға алынуын тапсырды.<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/429801444_3748188895509469_7022153055589505814_n_e221453282.jpg" alt="429801444_3748188895509469_7022153055589505814_n.jpg">

Аманжол Оңғарбаев: Өрескел заң бұзушылықтарға жол бермеуіміз керек

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz.</a> Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев дәстүрлі Жолдауында «Тегін техникалық және кәсіби білім беру» жобасы жалғасатынын жеткізді. «Бүгін таңда NEET санатындағы 237 мың жас оқу да оқымайды, жұмыс та істемейді. Жыл сайын мектеп бітірген 50 мың түлек оқуға ақылы негізде түседі. Олардың 85 пайызы – тұрмысы төмен отбасының балалары. Бұл жағдайды түзету қажет. Сұранысқа ие барлық мамандық бойынша техникалық және кәсіби білім жүз пайыз тегін берілуі керек» деген болатын.Жасырып қайтеміз, жастардың жұмыссыздығы күн тәртібінен түспей тұр. Қоғамда оны «Neet санатындағы жастар» деп атап кеткен. Шетелде әлдеқашан қолданысқа енген бұл термин елімізде бірнеше жыл бедерінде ғана айтылып келеді. Қазақша нұсқасында «жұмыс істемейтін, оқымайтын, өзге де пайдалы іспен шұғылданбайтын, бос жүрген адам» дегенді білдіреді. Ал үкімет бұл санаттағы жастардың қатарын азайту үшін жүйелі жұмыс істеп, Президент пәрменін орындауда.Ауданда жастардың саны – 25 442. Жалпы халықтың 30,2 проценті. Neet санатындағы жастардың саны – 968. Бұл аудандық жастар ресурстық орталығы мамандары ұсынған дерек. Бұған қарап соңғы бес жылда аталған көрсеткіштің едәуір жақсарғанын байқаймыз. Ендігі міндет – алдағы уақытта осы жұмысқа құлықсыз жастардың қатарын тағы да азайту.«Еңбек – адамның екінші анасы» деген тағылымды тәмсіл бар. Тәрбиелік мәні терең бұл сөздің мағынасын «Адамды адам еткен – еңбек» деген тағы бір дана сөз аша түседі. Иә, адамды өсіретін де, өшіретін де еңбек. Өмірден өз орнын тауып, тұлға болып қалыптасуына да еңбек әсер етеді. Өкініштісі, қазіргі таңда осынау құндылықты құнттамайтын, еңбек етуге, ізденуге құлықсыз, ынта-жігері жоқ жастар да арамызда жүр. Жоғары оқу орнын немесе колледжді бітірген жастар дипломын қолына ала салып, жұмысқа орналасуды қалайды. Дереу әкім не прокурор болып, лауазымды орында отырғысы келетіндер де бар. Мойындау керек, үш дипломмен келсең де, есігін айқара ашып, жайлы орын дайындай салатын мекеме жоқ қазір. Сол үшін статусы биік қызметке жету үшін маңдай тер, еселі еңбек керек. Бір жағынан кейбір мекемелер ұсынған жалақы жастардың көңілін көншітпей жатады. Екі қолға бір күрек таппаған соң олар жұмыссыз жастардың санын көбейтуде.Осындай пробелманың алдын алу үшін мемлекет жас мамандарға «Дипломмен ауылға», «Жастар тәжірибесі», «Серпін» секілді бірнеше бағдарлама мен жоба ұсынып отыр. Мәселен, өткен жылы «Бастау Бизнес» кәсіпкерлік негіздерін оқыту курстарынан 1587 азамат онлайн түрде оқып, сертификат алған. Сондай-ақ 2022 жылы аудандық жұмыспен қамту орталығына 723 азамат жұмыс іздеуші ретінде тіркеліп, оның 689-ы тұрақты жұмыспен және жұмыспен қамтудың мемлекттік қолдау шараларымен қамтылған. Осыған қарап мемлекет тарапынан жұмыссыз жастардың мәселесін шешуге арналған көптеген жұмыс атқарылып жатқанына көз жетті. Жастар өз кезегінде бұл қамқорлықты бағалап, тиімді пайдалануда. «Болашақ – жастардың қолында» екенін ескерсек, мемлекет те, жастар да бойкүйездік һәм масылдықпен күресті тоқтатпауы керек. Сонда жастар Neet санатынан – серт санатына ауысары хақ.

Шиелі: Neet санатындағы жастар саны – 968 

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a>.Қазгидромет Қазақстан аймақтарында 2024 жылғы 7 наурызда болатын қауіпті метеорологиялық құбылыстарға болжау консультациясын жариялады.&nbsp;Антициклон жотасы еліміздің батысы, шығысы мен орталығында өз әсерін сақтайды, осыған орай жауын-шашынсыз ауа-райы күтіледі. Ал ҚР басқа территориясында атмосфералық фронталды бөліктердің өтуімен қар, жаяу бұрқасын, еліміздің оңтүстігінде жаңбыр, оңтүстік-шығысында – жаңбыр мен қар түріндегі жауын-шашын жауады.ҚР бойынша тұман, желдің күшеюі күтіледі.Фото: Нұрболат Нұржаубай

7 наурызға жасалған күн райы болжамы

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a>. Ректорлардың университет басшылығында болу мерзіміне шектеу қойылуы мүмкін. Бұл туралы Ғылым және жоғары білім министрі Саясат Нұрбек Мәжіліс кулуарында айтты, деп хабарлайды<a href="http://inbusiness.kz/"> inbusiness.kz</a> сайты.Тілші спикерден "Еуразия ұлттық университетінің ректоры Ерлан Сыдықовтың ректор болғанына биыл 13 жыл толады екен. Бұл тым ұзақ уақыт емес пе?" деп сұрады.<blockquote>"Жалпы бізде ұлттық университеттердің ректорларының мерзімі базалық келісімшарт бойынша 3 жылға деп көрсетілген. Президент әкімшілігімен келісіп, бұл мерзімді ұзартуға немесе тоқтатуға шешім қабылданады. Шын мәнінде де, 13 жыл ұзақ мерзім. Сондықтан біз ректорларды тағайындау қағидаттары мен ережелерін пысықтап жатырмыз. 14-15 наурызда арнайы республикалық комиссияның отырысы болады. Сонда жаңа ережелер қабылданады. Енді кез келген ректорларды екі мерзіммен шектейміз", - деді министр.</blockquote>Сөзінше, министрлік соңғы он жылда арнайы академиялық автономия принципіне көшіп жатыр.&nbsp;<blockquote>"Бұрынғыдай министр тікелей ректорды тағайындап, оны ұсынып, бақылап отырмайды. Біз бұл принциптерден бас тарттық. Ақырындап шетелдік форматқа көшіп жатырмыз. Көбінесе ректорлармен директорлар немесе қамқоршылар кеңесі арқылы жұмыс істейміз. Оларда үш жылдық стратегиялары бар, бір жылдық арнайы жоспарлары бар. Сол жоспарын бізде бекітеді. Бұрынғыдай министрдің қасында кез келген жағдайда ректор жанында отыруы керек деген жоқ. Мұндай ұстанымдардан бас тартып отырмыз", - деп түсіндірді Ғылым және жоғары білім министрі.</blockquote>Саясат Нұрбек республикалық комиссия мақұлдаған жағдайда заңнамалық өзгерістер енгізілетінін айтты.<blockquote>"Қазір кім қалады не қалмайды деп айта алмаймын. Бәрі заңды тұрғыда болады. Өздеріңіз айтқандай, шектеуіміз қажет. Мерзімсіз отыру дұрыс емес", - деді ведомство басшысы.</blockquote>Фото: Нұрболат Нұржаубай

"Мерзімсіз отыру дұрыс емес": Ректорлардың университетті ұзақ уақыт басқаруына шектеу қойылады

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a>. Мұны ҚР Мемлекеттік техникалық қызметі 5 наурыз күні анықтаған, деп хабарлайды El.kz&nbsp;ақпарат агенттігі.Олардың барлығы zaimer микроқаржылық ұйымының клиенттері екен.Robo finance платформасында микроқаржылық ұйымдардың 36 миллионнан астам клиентінің мәліметтері анықталған. Олардың ішінде Ресейден – 23,6 млн; Филиппиннен – 5 млн; Вьетнамнан – 2 млн.Цифрландыру министрлігі жеке басының мәліметтері желіге тараған қазақстандықтардың барлығына хабарлама жібереді.Фото: Нұрболат Нұржаубай

2 млн астам қазақстандықтың жеке мәліметтері тарап кетті

<a href="https://kyzylorda-news.kz/ru">Kyzylorda-news.kz</a>&nbsp; Кейінгі ұрпақ кимешекті әжелер ғана киеді деп ұғынады. Өйткені олар киелі кимешекті музей сөресі мен қазақтың салтдәстүрі жайлы кітаптардан ғана оқып-біліп жүр. Оған біз оларды кінәлай да алмайтын секілдіміз. Кимешек кию әдебі қолданыстан 1970 жылдары шығып қалған. Күйіп тұрған қызыл кезеңде де мұсылманшылығын ұстанған ана-әжелеріміз кимешекпен жүріп, оны қастерлей білгені көрінеді. Біз сөз еткелі отырған ардагер-ұстаз, Қармақшы аудандық «әжелер ансамблінің» көркемдік жетекшісі Талмаш Жұмабаева асыл аналардың киелі киімін қастер тұтып, коллекция жинап жүрген жан.Апамыздың айтуы бойынша, басында коллекция жинау ойында болмаған. Ауданда «Әжелер ансамблі» құрылғаннан бастап жинауды қолға алыпты. Коллекцияның ерекше түрі біздерді де қызықтырды.<blockquote>– 1973 жылы енемнің анасы қайтыс болды. Сол кісі басынан тастамай кимешек киетін. Қазақта кимешек киелі саналатынын бұрыннан білемін. Кимесек те, әжеміздің көзі деп жуып, тазалап, сандықта сақтап ұстадым. 1986 жылы Мұртазинаның кезінде сахнаға әртүрлі қойылымдар қоя бастадық. Сонда кимешекті бірер мәрте кигенім бар. Ол кезде ансамбль құрылмаған. 1988 жылы «Әжелер ансамблі» құрылды. Құрамында бармын. Ансамбльге киім тігу керек болды. Үйдегі кимешекті үлгі болсын деп ательеге алып бардым. Соған қарап алғашқы кимешегімізді тіктірдік. Содан кейін сахнаға шыққанда әртүрлі кимешек керек болды. Ізденуге тура келді. Кітапханаға барып зерттей түстік. «Ұлттық киімдер», «Қазақтың салт-дәстүрлері» атты кітаптарды ақтарып қарап, кимешектің неше түрін зерделедік. Сөйтіп, әжелердің әндеріне түрлі кимешек тіктірдік. Бір киімімізді Сәбира Майханованың бәйбішелер, ел билеген аналардың, әжелердің образын көрсетіп тұрған суретін көріп, соның эскизіне салып, арқалығын салалы ұзын қылып тіктіргенбіз, – дейді ардагер ана өткенді есіне түсіріп.</blockquote>«Әжелер ансамблі» өзінің бай репертуарымен облыс, республикаға кеңінен танымал болып келеді. Әнші әжелердің де сахналық киімдері көздің жауын алып, кереметтей көңілге бөлейді. 35 жылдан бері үзбей өнер көрсетіп келе жатқан әжелеріміздің киім үлгілері де әдемілігімен, жоғары талғаммен ерекшеленеді. Киім таңдау ісінде де аналарымыздың көп ізденгені байқалады.<blockquote>– Кейін киім тіктіргенде үлгісін энциклопедиядан қарадық. 1920-жылдары кимешек кию үрдіске айналған. Соған қарап отырып, кимешек жасқа қарай 3 топқа бөлінетінін білдік. Осы жайттарды ескере келе басқа да кимешектер дайындаттық. Біз секілді әжелер бет пішінін ойған ойынтының айналасын ақ түспен көмкерсе, белорта жастағылар сары, жас келіншектер қызыл түспен жиектетіп, өңірлігіне қызыл-жасыл жіппен кестелеп оюлар тігетін болған. Біз жас кезден өтіп кеткендіктен бір рет айналасын сарымен көмкеруге тапсырыс бердік. Кейін әже болғанда оны ақ түс еттік. Кимешектің сыртында қарқара және күндік деген болады. Оның екеуі де – ақжаулық. Кимешектің сыртынан ақтықтан енжарым қылып қарқара дайындайды. Күндіктің маңдайшасы болады, артқы жағы ұзынша болып төгіліп тұрады. Тарихымызда ақжаулықтың атқаратын рөлі күшті болған. Көшпенді қазағымыз түйенің қомында, аттың жалында көшіп-қонып өмір сүрген ғой. Сондай сәтте қарқараның бір ұшын жыртып алып, түйенің қомында босанып қалған әйелдің нәрестесін орайтын жаялық қылған. Шетінеп кеткенде жерлеу рәсімінде кебін ретінде пайдаланған. Жаугершілікте екі жақ бітісе алмағанда ел билеген аналар басындағы қарқарасын шешіп, жерге ақжаулық тастау арқылы келісімге, қан төкпеуге шақырған. Қазіргі «Ақ орамал» акциясының астары сонау ғасырдан тін тартады деуге толық негіз бар, – дейді анамыз.</blockquote>Ардагердің отбасында бүгінде кимешектің 5-6 түрі жинақталған. Оның ішінде әсіресе құндысы және қадірлісі болып тұрған жәдігер 1973 жылы енесінің анасы тұтынған ескі кимешек. Бір қызығы, апамыздың сол кимешекті сары майдай сақтап келе жатқанының өзіне 50 жылдан асыпты. Оның алдында қанша жыл пайдаланғанынан бейхабар. Бәлки, 60 жыл, бәлки одан көп. Қалған кимешектер «Әжелер ансамблінің» құрамында өнер көрсеткен кездерінен әдемі естеліктер. «Мұнымен тоқтап қалмаймын, әлі де жинай бермекпін» дейді ол коллекцияларымен таныстыру барысында.

Қазақстан және Қызылорда облысының жаңалықтары: Қоғам