<a href="https://kyzylorda-news.kz/ru/obshestvo/">Kyzylorda-news.kz</a>. Қазақстанда 15 қыркүйектен 15 қарашаға дейінгі аралықта халықты емханаларға тіркеу науқаны жүріп жатыр. Пациенттер қажетті медициналық қызметтердің көбін емханалардан алады. Алғашқы медициналық-санитарлық көмек деңгейінде азаматтарда медициналық көмектің сапасы мен қолжетімділігі бойынша көптеген сұрақтар туындайтыны түсінікті жағдай.
Пациентті қолдау қызметі дегеніміз не?
Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы Кодексте медициналық қызметтер сапасының сараптамасына жіті назар аударылған. Сараптама жасау медициналық қызметтер сапасының деңгейін, олардың толықтығын, стандарттарға сәйкестігін, тиімділігі мен уақтылығын бағалауға мүмкіндік береді.
Сыртқы сараптаманы мемлекеттік органдар, Әлеуметтік медициналық сақтандыру қоры және тәуелсіз сарапшылар жүргізе алады.
Ішкі сараптама медициналық ұйымның өзінде жүргізіледі, ол үшін онда пациенттерді қолдау және ішкі сараптама қызметтері (ПҚ ІСҚ) құрылады. Яғни, медициналық ұйымдар деңгейінде пациенттердің шағымдарын қарастыратын қызмет құрылған. Ол қажет болған жағдайда пациенттердің құқықтарын қорғау бойынша шаралар қабылдайды.
ПҚҚ қалай жұмыс жасайды?
Пациентті қолдау және ішкі сараптама қызметінің міндеті ұсынылатын медициналық қызметтердің сапасын сараптау, сондай-ақ халықпен өзара қарым-қатынасты орнату болып табылады. Бұл өтініштер мен шағымдарды қарау және пациенттердің медициналық қызметтерді алу процесінде туындаған жағдайларын реттеу.
ҚР Денсаулық сақтау министрлігінің отбасылық медицина бойынша штаттан тыс маманы, Нұр-Сұлтан қаласының №5 қалалық емханасының бас дәрігері Алтыншаш Табулдина пациентті қолдау қызметтерінің жұмысы мен маңыздылығын түсіндірді:
<blockquote>
 «Аталған қызмет жалпы медициналық ұйымның медициналық көмек сапасын басқару жөніндегі қызметін үйлестіреді. Ол пациенттердің мәселелерін қарастырып, шешіп қана қоймайды, сонымен бірге өзінің кадрларын, жабдықтарын пайдаланудың тиімділігін бағалайды, медициналық көмек көрсету технологияларын, тегін көмектің кепілдік берілген көлемін көрсету ережелерін сақтауды және медициналық сақтандыру бойынша қызметтерді тексереді, ақаулардың алдын алу, оны жою бойынша жұмыстар жасайды, медициналық көмек көрсету сапасын қамтамасыз ету мәселелері бойынша персоналды оқытуды жүргізеді», – деп Алтыншаш Жұмашқызы айтып өтті.
</blockquote>
ПҚҚ-не хабарласыңыз, егер…
Қызмет медициналық ұйымның өзінде орналасқандығына және оның басшылығына бағынышты болуына қарамастан, оның мақсаты қызмет көрсету сапасын жақсарту болып табылады. Яғни, ол пациенттерге медициналық қызметтерді тиісті деңгейде және толық көлемде алуға көмектесуге, медициналық көмектің қолжетімділігін қамтамасыз етуді бақылауға, бұзушылық фактілерін анықтауға және олар бойынша жұмыс жүргізуге мүдделі.
Пациент аталған қызметке көмек сұрап хабарласатын жағдайлардың мысалдары:
<ul>
<li>сізден шұғыл медициналық көмек алу үшін немесе учаскелік дәрігерге бару үшін сақтандырылу мәртебесінің болуын талап етеді;</li>
<li>сізді учаскелік дәрігер болмаған жағдайда қабылдаудан бас тартады;</li>
<li>учаскелік дәрігер / медбике немесе фельдшер сіз осы емханаға аумақтық қағидат бойынша бекітілген болсаңыз да, үйге шақырту қызметін көрсетпейді;</li>
<li>сіз бейінді маманнан кеңес ала алмай жүрсіз, себебі ол дәрігер жоқ немесе жазба бір айға толық жазылған;</li>
<li>сізге денсаулығыңыздың көрсеткіштері бойынша тиісті диагностикалық немесе зертханалық қызметтерге жолдама берілмейді;</li>
<li>жүргізілген тексерістің нәтижелерімен сізді таныстырған жоқ;</li>
<li>дәрігер қабылдау кезінде ол дөрекілік танытты, өзін талапқа сай ұстамады;</li>
<li>сіз көрсетілген медициналық көмектің сапасына қанағаттанбайсыз;</li>
<li>егер сіз диагноздың немесе тағайындалған емнің дұрыстығына күмәнданатын болсаңыз;</li>
<li>сіз өзіңіздің медициналық жазбаларыңызда қате деректерді немесе тіркелімдерді анықтаған болсаңыз;</li>
<li>жалпы, сізді медицина қызметкерлері мен медициналық ұйымның қызмет көрсету сапасы қанағаттандырмаса.</li>
</ul>
Шешім – сол жерде немесе тура уақытында қабылданады
№5 емхананың бас дәрігері атап өткендей, көптеген жағдайлар жазбаша жүгінуді талап етпейді, керісінше пациенттерге қолдау көрсету қызметі қызметкерінің іс-әрекеттерінің арқасында сол жерде оңтайлы шешімін табады.
Көбінесе пациент өзіне қажетті ақпаратты ала алмағаны үшін немесе оған дұрыс көмек көрсетілмегені үшін ренжиді. Бұл жағдайдағы қызмет маманының мейірімді және қамқор көзқарасы пациенттің теріс көзқарасын өзгертуге мүмкіндік береді. Азаматтар қайда жүгінуді және қажетті көмекті қалай алуға болатынын білмейтін жалпы сипаттағы сұрақтар жиі туындайды. ПҚ ІСҚ қызметкері барлық сұрақтарды түсіндіреді, қажет болған жағдайда науқасты тиісті орынға ертіп апарады.
<blockquote>
 «Көбінесе қажетті дәрігердің қабылдауына жазыла алмаған немесе ультрадыбыстық зерттеуден өту үшін талондары жоқ адамдар келеді. Кейбіреулері операцияға дайындалып жүреді және бірінші кезекте қайда бару керектігін толық түсінбейді. Медициналық көмек көрсету кезінде даулы жағдайлар да туындайды. Кейде пациент емдеудің алгоритмі мен тиімділігі бойынша түсініктеме алғысы келеді. Мұндай жағдайларда біз оны бірден сол жерде реттейміз, біз жағдайды науқастың пайдасына шешуге тырысамыз. Біз өзіміз үшін ішкі ұсыныстарды әзірледік. Өтініштерді 5 күннің ішінде қарастыруға тырысамыз. Егер ақпарат алу немесе жергілікті жерде тексеру қажет болса, онда мерзім 10 күнтізбелік күнге дейін созылуы мүмкін. Қосымша мұқият зерделеу қажет болатын неғұрлым күрделі жағдайларда мәселені қарау заңнамаға сәйкес мерзімде ұзаққа созылуы мүмкін. Бұл туралы өтініш берушіге хабарлау керекбұл туралы өтініш берушіні хабардар ету қажет», – деп түсіндіреді Алтыншаш Табулдина.
</blockquote>
Шағымдарды қарау-бұл мәселені объективті және жан-жақты зерттеу болып табылады. Шағымда көрсетілген немесе оған қатысы бар адамдар бұл процеске қатыспауы қажет.
Қарастыру нәтижелері бойынша, егер пациенттің құқықтары бұзылған болса, оны қалпына келтіру үшін тиісті шаралар қабылданады. Қызметке келіп түскен өтініш бойынша жұмыстың нәтижелері өтініш берушіге де, медициналық ұйымның басшылығына да хабарланады. Олардың негізінде бар проблемаларды талдау, жағдайды жақсарту үшін шешімдерді іздеу жүргізіледі.
Неліктен Пациенттерді қолдау қызметіне хабарласу қажет?
<ul>
<li>ыңғайлы тәсіл – бірден орнында шешуге болады, ешқайда барудың немесе қоңырау шалудың қажеті жоқ;</li>
<li>Қызмет мәселені медициналық ұйымнан тыс жерге шығармай-ақ орнында шешуге мүдделі;</li>
<li>Қызмет өзінің медициналық ұйымындағы жағдайды, оның ішінде кемшіліктер мен қиындықтарды біледі, сондықтан туындаған мәселені тезірек шешеді;</li>
<li>Қызметтің барлық қажетті ақпаратқа, ақпараттық жүйелерге қол жеткізуге мүмкіндігі бар;</li>
<li>Қызмет өзінің медициналық ұйымының медициналық қызметкерлерімен таныс және дәрігермен келіссөздер жүргізу арқылы белгілі бір мәселелерді шешуге әсер етуі мүмкін;</li>
<li>түсіндіру, кеңес беру сипатындағы мәселелер кезінде ПҚ ІСҚ қызметкерлері өтініш білдірушінің мәселесін тез шеше алады;</li>
<li>Қызмет басшылыққа тікелей жақын жерде болу арқылы&nbsp; анықталған құқық бұзушылықтар туралы оларды жою мақсатында жедел шаралар қабылдау үшін басшылыққа хабарлай алады;</li>
<li>жалпы мәселені шешу аз уақытты алады.</li>
</ul>
Егер мәселені Пациентті қолдау және ішкі сараптама қызметі шешпеген жағдайда, сіз әрқашан қолда бар байланыс арналары арқылы Әлеуметтік медициналық сақтандыру қорына жүгіне аласыз: fms.kz ресми сайты, 1406 байланыс орталығы, Telegram-дағы Qoldau 24/7 және Saqtandyry-Bot мобильді қосымшасы.

МӘМС: Пациентті қолдау қызметі қалай көмектесе алады?

<a href="https://kyzylorda-news.kz/ru/obshestvo/">Kyzylorda-news.kz</a>. Бүгін Қазалы ауданы Тасарық ауылындағы №238 мектептің бу қазандығы жарылды. Келеңсіз жағдай таңғы уақыт 6-лардың шамасында болды. Апаттық жағдайдан ешкім зардап шеккен жоқ. Ең бастысы, балаларға келер қауіп жоқ. Сондықтан да ата-аналарды сабырлық сақтауға шақырамыз, деп хабарлайды аудан әкімінің баспасөз қызметі.
Оқиға орнына аудан әкімі Мұхтар Оразбаев пен орынбасарлары, аудандық білім бөлімі мен төтенше жағдайлар бөлімінің басшылары арнайы келіп, жағдайды қатаң бақылауға алды.
Қазіргі таңда апаттық жағдай болған жерде арнайы құрылған жұмысшы топ зерделеу жұмыстарын жүргізіп, апаттың шығу себептерін анықтауда.
Оқушылардың үздіксіз білім алуы үшін мектептің бу қазандығы тез арада қалыпқа келтірілетін болады.

Қазалыда мектептің бу қазандығы жарылды

<a href="https://kyzylorda-news.kz/ru/obshestvo/">Kyzylorda-news.kz</a>.&nbsp;Қазалы ауданында Тәуелсіздіктің 30 жылдығына орай «Qazaly Marathon – 2021» атты желаяқтар марафоны өтті. Жарысқа қатысушылар 12 шақырымға жүгірді.
Марафонға қазалылықтармен қатар Қызылорда, Байқоңыр қалалары және Жалағаш, Қармақшы аудандарынан 200-ге жуық спортшы қатысты.
Әйтеке би кентіндегі теміржол вокзалында жарыс жолына шыққан спортшыларға аудан әкімі Мұхтар Оразбаев сәттілік тілеп, салауатты өмір салтын ұстанушы азаматтарға алғысын айтты. Мұхтар Әуесұлы мұнан соң өзі де марафонға қатысушылардың қатарына қосылып, спортшылармен бірге жүгірді.
Қалалық жастар ресурстық орталығының ұйымдастыруымен өткен жарыстың жеңімпазы Қармақшы ауданынан келген Мейірімжан Мақшат атанды. Жүлделі екінші орынды байқоңырлық Данияр Баймаханов иеленсе, қола жүлдеге тағы бір қармақшылық Бағдат Елібаев жеткізді.
Жеңімпаздар мен жүлдегерлерді аудан әкімінің орынбасары Дәурен Тілеумбетов пен жарыстың демеушісі, жеке кәсіпкер Әділет Қарымсақ құттықтап, оларға қаржылай сыйақы табыс етілді. Сондай-ақ, алғашқылардың қатарында келген спортшылар «Алғыс хат» пен бағалы сыйлықтарға ие болды.
<img src="https://kyzylorda-news.kz/wp-content/uploads/2021/10/244951302_3175507776003481_384161945545498020_n.jpg" alt="" />
<img src="https://kyzylorda-news.kz/wp-content/uploads/2021/10/244653478_3175507999336792_8856780470883635020_n.jpg" alt="" />
<img src="https://kyzylorda-news.kz/wp-content/uploads/2021/10/244672900_3175509319336660_8266897834825455034_n.jpg" alt="" />

Қазалыда желаяқтар марафоны өтті

<a href="https://kyzylorda-news.kz/ru/obshestvo/">Kyzylorda-news.kz</a>. Қазақстанда өткен тәулікте 1444 адам коронавирус індетінен емделіп шықты, деп хабарлайды <a href="https://www.coronavirus2020.kz/kz">coronavirus2020.kz</a>.
Өңірлер бойынша:
Нұр-Сұлтан қаласы – 14,
Алматы қаласы – 334,
Шымкент қаласы – 22,
Ақмола облысы – 91,
Алматы облысы – 145,
Атырау облысы – 14,
Шығыс Қазақстан облысы – 147,
Жамбыл облысы – 17,
Батыс Қазақстан облысы – 119,
Қарағанды облысы – 134,
Қостанай облысы – 99,
Қызылорда облысы – 21,
Маңғыстау облысы – 12,
Павлодар облысы – 182,
Солтүстік Қазақстан облысы – 54,
Түркістан облысы – 39.
Жалпы, пандемия басталғалы Қазақстанда коронавирус 905 641 адамнан анықталса, соның ішінде 847 456 науқас жазылып шықты.

Қызылорда: Бүгін қанша адам коронавирустан жазылды?

<a href="https://kyzylorda-news.kz/ru/obshestvo/">Kyzylorda-news.kz</a>. Қазақстанда өткен тәулікте 1717 адамда коронавирус індеті ПТР-талдау арқылы расталды, деп хабарлайды&nbsp;<a href="https://www.coronavirus2020.kz/kz">coronavirus2020.kz</a>.
Өңірлер бойынша:
Нұр-Сұлтан қаласы – 280,
Алматы қаласы – 326,
Шымкент қаласы – 28,
Ақмола облысы – 112,
Ақтөбе облысы – 46,
Алматы облысы – 120,
Атырау облысы – 39,
Шығыс Қазақстан облысы – 99,
Жамбыл облысы – 16,
Батыс Қазақстан облысы – 45,
Қарағанды облысы – 149,
Қостанай облысы – 96,
Қызылорда облысы – 14,
Маңғыстау облысы – 14,
Павлодар облысы – 163,
Солтүстік Қазақстан облысы – 141,
Түркістан облысы – 29.
Жалпы, пандемия басталғалы елімізде коронавирус&nbsp;905 641&nbsp;адамнан анықталды.

Қызылордада коронавирус жұқтырушылар азайып келеді

<a href="https://kyzylorda-news.kz/ru/obshestvo/">Kyzylorda-news.kz</a>. Антициклон әлі де республиканың батыс жартысына ықпал ете береді, сондықтан мұнда жауын-шашын жаумайды, деп хабарлайды Қазгидромет.
Қазақстанның шығыс аумағында циклон және оған байланысты атмосфералық фронттардың әсерінен жауын-шашын жауады, оңтүстік-шығыстың таулы аудандарында қатты жауын-шашын (жаңбыр, қар) түседі.
Еліміздің оңтүстік-батысында, солтүстігінде, оңтүстік-шығысында, шығысында – жел күшейеді, оңтүстік-батысында – шаңды дауыл соғып, тұман түседі, солтүстігінде – көктайғақ болады.
Жамбыл облысының солтүстік-шығысында және таулы аудандарында тұман түседі, о ңтүстік-батысында жел екпіні 25 м/с дейін күшейеді.
Ақмола облысының шығыс жартысында тұман түседі, көктайғақ болады. Күндіз облыстың оңтүстік-шығысында желдің күші 15-20 м/с жетеді.
Алматы облысының таулы аймақтарында және тау бөктерінде тұман түседі. Түнде – облыстың батысында, күндіз – шығысында секундына 15-20 метр жылдамдықпен жел соғады.
Күндіз Қызылорда облысының орталығында жел қарқыны – 15-20 м/с. Шаңды дауыл тұрады.
Қостанай облысының солтүстігінде тұман түседі, оңтүстігінде жел екпіні 15-20 м/с дейін күшейеді.
Шығыс Қазақстан облысының батысында жел жылдамдығы 15-20 м/с жетеді.
Түнде және таңертең Солтүстік Қазақстан облысының солтүстігінде, Атырау облысының солтүстігінде, батысында, Маңғыстау облысында тұман болады.
Түнде және таңертең Ақтөбе облысының солтүстігінде, солтүстік-шығысында және Түркістан облысының таулы аудандарында тұман түседі.

11 қазанға арналған ауа райы болжамы

<a href="https://kyzylorda-news.kz/ru/obshestvo/">Kyzylorda-news.kz</a>.&nbsp;Италия Роттердамдағы Maneskin тобының жеңісінен кейін ән байқауын өткізу құқығына ие болған.
Бүгін халықаралық ән байқауының қай қалада өтетінін жариялады. 2022 жылы «Евровидение» ән байқауы Италияның Туринінде ұйымдастырылады.
Итальяндық Rai мемлекеттік радио-телевидение корпорациясы басшылығының ресми хабарламасы да жарияланатын күн алыс емес, дегенмен Туриннің кандидатурасы мақұлданып қойған.
Солтүстік әкімшілік орталығынан бөлек байқауды өткізуге Милан, Болонья, Римини және Пезаро қалалары да үміткер болды.
<a href="https://24.kz/kz/zha-aly-tar/lemde/item/503160-eurovision-2022-baj-auy-aj-alada-tetini-any-taldy">24 kz</a>

Eurovision 2022 байқауы қай қалада өтетіні анықталды

<a href="https://kyzylorda-news.kz/ru/obshestvo/">Kyzylorda-news.kz</a>.&nbsp;Жас кезінде депрессияға жиі ұшырайтын адам қартайған кезде ақыл-ой қабілетінен айырылып, деменцияға шалдығуы мүмкін.
Мұндай мәлімдемені Сан-Францискодағы Калифорния университетінің ғалымдары жасады.
Мамандар 20-89 аралығындағы әр түрлі жастағы 15 мың адамның қатысуымен ауқымды зерттеу жүргізді. Барлығы үш топ болды: 20-49 жас аралығындағы жастар, орташа жас – 50-69 жас және қарт адамдар – 70-89 жас. Ғалымдар сонымен қатар зерттелетін адамдардың жынысын, нәсілін, білім деңгейін, дене салмағының индексін, қант диабетіне бейімділігін және жаман әдеттердің болуын ескерді.
Сарапшылар сауалнамалар жүргізіп, депрессияның белгілерін бағалады: жастардың 13%, орта жастағы адамдардың 26% және қарттардың 34% психикалық бұзылыстың орташа немесе күшті белгілері анықталған.
Зерттеу көрсеткендей, деменцияның даму қаупі 50 жастан 69 жасқа дейін жас кезінде депрессиядан зардап шеккен қатысушыларда 73% жоғары болған. Депрессияға&nbsp;жиі ұшырамаған қатысушыларда деменция қаупі 43% құраған.
<a href="https://24.kz/kz/zha-aly-tar/bylu-manyzdy/item/501730-depressiya-artaj-anda-dementsiya-auruyna-shaldy-tyrady">Хабар 24</a>

Депрессия қартайғанда деменция ауруына шалдықтырады

<a href="https://kyzylorda-news.kz/ru/obshestvo/">Kyzylorda-news.kz</a>. Коронавирусты&nbsp;тұмаудан ажырату өте маңызды. Өйткені&nbsp;денсаулыққа қауіп төндіретін&nbsp;бұл ауруларды емдеу тактикасы әртүрлі көрінеді. Алматы қаласының №8 емханасының бас дәрігері Фарида Ағыбаева тұмау мен коронавирусты қалай ажырату керектігін айтып берді, деп хабарлайды <a href="https://stan.kz/news-353553/">Stan.kz</a>.&nbsp;
Алматы қаласының №8 емханасының бас дәрігері Фарида Ағыбаева коронавирус ауруын тұмаудан ажырату өте маңызды екенін мәлім етті. Өйткені ол денсаулыққа қауіп төндіреді және бұл ауруларды емдеу тәсілі де әртүрлі.&nbsp;
<blockquote>
 «Тұмау да, коронавирус та өткір жұқпалы аурулар. Тұмау дене температурасының күрт жоғарылауы, жөтел, бас ауруы, бұлшық ет және буын аурулары, әлсіздік, мұрыннан су ағуы сияқты белгілердің өткір дамуымен сипатталады және 2-ден 7 күнге дейін созылады. Алайда, тұмау инфекциясы кейде ауыр дертті тудыруы мүмкін, әсіресе қарттар, жүкті әйелдер, балалар арасында. Сондықтан коронавирусты немесе тұмауды бірден ажырату мүмкін емес», – деді дәрігер.
</blockquote>
Оның үстіне, тұмау да, COVID-19 да дертіне ұқсас – симптомсыз немесе жеңіл жүреді, ауырып жүріп, артынан асқынған соң өлімге әкелуі мүмкін.
” Тұмауды жай дерт деп ойлауға болмайды. Бұл жағдайда коронавирус зиянды. Екі вирустың да белгілері ұқсас болғанымен, кем дегенде бастапқы кезеңде ауыр және критикалық жағдайлардың үлесі де әртүрлі: COVID-19 кезінде олар тұмауға қарағанда көп”, – дейді ол.
Мысалы, тұмау вирусы жұқтырған кезден көбейіп, өзін тез көрсете бастайды. Орташа алғанда, инкубациялық кезең (инфекциядан алғашқы белгілердің басталуына дейінгі уақыт) бірнеше сағаттан 1-2 күнге дейін.
COVID-19 инкубациялық кезеңі ұзағырақ, 4-тен 6 күнге дейін, бірақ қысқа немесе ұзағырақ болуы мүмкін. Сондықтан эпидемиологтардың барлығы — науқастарға да, сау адамдарға да бетперде тағуын талап етеді.
№8 қалалық емхананың бас дәрігері иісті сезбеу коронавирустың негізгі симптомы деген пікір қате екенін айтты.
<blockquote>
 «Иісті сезінбеу – бұл назар аударатын симптом. Алайда, бұл барлық адамдарда бола бермейді және диагноз қоюға негіз бермейді. Дәмі мен иісі жоғалды ма, жоқ па, маңызды емес. Егер дененің қызуы немесе жалпы әлсіздік сияқты белгілер пайда болса, дереу дәрігермен кеңесу керек. Дәрігер аурудың белгілері мен эпидемиологиялық анамнезді ескере отырып, COVID-19 бар-жоғына зертханалық зерттеу тағайындайды», – деп толықтырды Фарида Ағыбаева.
</blockquote>
Дәрігер қорғаныс шаралары барлық респираторлық инфекцияларға, оның ішінде коронавирусқа да ортақ екенін атап өтті.
Маскаларды қолдану және гигиенаны сақтау қажет, адамдар көп жиналатын жерлерден аулақ болған абзал.
<blockquote>
 «Ең бастысы, коронавирус инфекциясы мен тұмауға қарсы екпе алу қажет. Вакцина ауыр ағымның және екі аурудың қаупін азайтуға көмектеседі. Екпе алған соң өзіңді де, жақындарыңды да қорғай аласың әрі үлкен жауапкершілік танытасың», – деді емхананың бас дәрігері.
</blockquote>

Тұмау мен коронавирусты қалай ажыратуға болады? Маман айтып берді

Kyzylorda-news.kz. Жамбыл облысында оқ-дәрілер қоймасындағы зақымданған жарылғыш заттар өртенді, деп хабарлайды ҚР Қорғаныс министрлігінің баспасөз қызметі.
<blockquote>
 «2021 жылдың 10 қазанында сағат 7.20 шамасында Жамбыл облысының Сарыкемер ауылындағы инженерлік оқ-дәрілер қоймасының аумағында бұрын зақымданған жарылғыш заттар өртенді. Жарылыс салдарынан оқ-дәрілердің қалдықтары мен бөлшектері жан-жаққа ұшпаған. Бұл жұмыстан тыс уақытта орын алды. Жақын жерде адамдар болмаған. Ғимараттар мен құрылыстар зақымдалмаған. Аудандағы ахуал тұрақты», – деп мәлім етті баспасөз қызметі.
</blockquote>
Алдағы уақытта да бұндай жағдайлар орын алу мүмкін. Одан бөлек, қойма аумағында қауіпті оқ-дәрілердің бақыланатын жарылыстары жүргізілетін болады. Қазіргі уақытта өртенген қойманың техникалық аумағын жарылғыш заттардан тазарту жұмыстары жалғасуда.

Жамбыл: Оқ-дәрілер қоймасында тағы да жарылыс болды

<a href="https://kyzylorda-news.kz/ru/obshestvo/">Kyzylorda-news.kz</a>. Нобель комитетінің шешімдері кейде &nbsp;бітпейтін дау туғызады. Соның ішінде ең алдымен тілге алатынымыз марапаттың орыс жазушысы Толстойға берлімеуі. 1901 жылы әдебиет саласындағы алғашқы Нобель сыйлығын француз ақыны Арман Сюлли-Прюдом алды. Бұл 1901 жылы, әлі әлемде шығармалары ең көп оқылатын жазушы Лев Николаевич Толстойдың атағы дүрілдеп, өнімді еңбек етіп жүрген уақытта болған еді. Кейбір деректер орыс жазушысының бұл сыйлықты 1901 жылы алуға үмітті болғанын, ал 1906 жылы тағы ұсынылғанда үзілді-кесілді бас тартқанын айтады. Сол сияқты Нобель сыйлығынан өз еркімен немесе мәжбүрлі түрде бас тартқандар да болды. Мысалы, Жан-Поль Сартр одан өзі бас тартса, Пастернакты бас тартуға мәжбүр етті.
<img src="https://kyzylorda-news.kz/wp-content/uploads/2021/10/gandi.jpg" alt="" />
Махатма Ганди 5 рет ұсынылды
ХХ ғасырдың ең ықпалды және даулы саясаткерлерінің бірі – Махатма Ганди бес рет Нобель сыйлығына ұсынылды. Бірақ осы уақытқа дейін жеккөрушілік пен қантөгісті азайту үшін Гандиден көп еңбек еткен адамды табу қиын болғанымен, ол бұл марапатқа лайықты деп табылған жоқ.
Эйнштейн ол туралы: “Бізге болашақ ұрпаққа жол көрсететін керемет замандасты сыйлаған тағдырға ризамыз … Мүмкін келесі ұрпақ мұндай қарапайым адамның фантастикалық әлемде өмір сүргеніне сенбейтін шығар …”, – деп жазған.
<img src="https://kyzylorda-news.kz/wp-content/uploads/2021/10/tven.jpg" alt="" />
Марк Твен 9 рет ұсынылды
Марк Твен Нобель сахнасындағы сәтсіздіктерге ерекше көзқараспен қарады. Ол үшін марапаттан гөрі оқырмандардың мойындауы маңызды болды.
Жазушының шығармашылығын замандастары жоғары бағалады. Мысалы, Эрнест Хемингуэй Марк Твеннің “Геклберри Финннің шытырман оқиғалары” кітабынан барлық америкалық әдебиет пайда болды деп бірнеше рет айтқан.
<img src="https://kyzylorda-news.kz/wp-content/uploads/2021/10/ljuis.jpg" alt="" />
Гилберт Льюис 30-дан астам рет ұсынылды
1912 жылы америкалық физик-химик алғаш рет өздігінен химиялық байланыстың электронды теориясын ұсынды және дамытты. Ол химиялық термодинамика, фотохимия және ядролық физика салаларында көптеген тәжірибелер жүргізді. Сәулеленудің ең кіші бірлігін сипаттау үшін “фотон” терминін енгізген Льюис болды.
Кез келген жұмысы үшін Нобель комитеті оны үміткерлер тізіміне енгізді. Бірақ әр сыйлыққа ұсынылған сайын жүлдені ала алмады. Льюис өз жұмысын Вашингтондағы Ұлттық ғылым академиясының мүшесі, КСРО Ғылым академиясының құрметті мүшесі ретінде жалғастырды. 1970 жылы Айдағы кратерлердің біріне оның есімі берілді.
<img src="https://kyzylorda-news.kz/wp-content/uploads/2021/10/frejd.jpg" alt="" />
Зигмунд Фрейд 32 рет ұсынылды
Әйгілі австриялық психоналитик Зигмунд Фрейд 32 рет ұсынылғанына қарамастан, ол&nbsp; сыйлықты ала алмаған танымал адамдар қатарында. Әр жолы Фрейд марапаттан бір қадам алыстайтын еді, себебі комиссия оның жұмысын үздік шығармалар қатарына қоспаған.
<img src="https://kyzylorda-news.kz/wp-content/uploads/2021/10/zommerfeld.jpg" alt="" />
Арнольд Зоммерфельд 80-нен астам рет ұсынылды
Нобель сыйлығына ең сәтсіз үміткер – теоретикалық физик Арнольд Зоммерфельд. Бұл құрметті марапатқа ғалымның &nbsp;өзі 81 рет &nbsp;(кей деректерде 80-84) ұсынылған, бірақ ала алмаған. Ал, оның алты шәкірті осы сыйлыққа ие болған.
Зоммерфельдтің награданы алмауының бірнеше себептері бар. Біріншіден, бәсекелестер. Ол Эйнштейн, Планк, Франк және Бор сияқты ұлы физиктермен бір уақытта үміткер атанды. Екіншіден, Нобель комитетінің мүшелері оның стилі мен жұмыс бағытын ұнаматпады. Оны әсіресе қазылар алқасының мүшесі физика профессоры Карл Озейин қатты сынаған.
<a href="https://massaget.kz/layfstayl/sport/bul_kyzyk/66303/">massaget.kz</a>

Нобель сыйлығын ала алмаған атақты адамдар

Kyzylorda-news.kz. Кимешек – тұрмысқа шыққан әйелдің бас киімі. Кимешектің әйелдің бет-жүзін көрсетуге арналған ойығы бар, әйелдің иығын, омырауын жауып тұратын бөлігі болады. Кимешек пішіміне, бас бөлігінің безендірілуіне, иығын жауып тұратын бөлігінің ұзындығына, әшекейлену сипатына қарай бірнеше түрге бөлінеді.
Сондай-ақ кимешек әйелдің жас ерекшелігіне қарай әшекейленген. Кей дерекке сәйкес, кимешек өткен ғасырдың отызыншы жылдарына дейін қазақ әйелдерінің тұрақты бас киімі болып саналды. Ол үшін ақ түс таңдалған, себебі әйел бас киімінің символикалық түсі ақ деген ұғым қалыптасқан.
Киімнің киелісі – кимешек
Өнертану ғылымдарының профессоры Сабыркүл Асанованың “Қазақтың ұлттық киімдері және қолөнері тарихы” еңбегінде кимешектің ең ежелгі түрі – орама кимешек екені жазылған. Оны Қазақстанның батыс аймағында арғындар киген. Орама кимешекті 19 ғасырдың 20-30 жылдары да киген, бірақ 20 ғасырдың басында оның басқа пішіні пайда болды. Автор орама кимешекті былай сипаттайды:
Кимешектің бетті көрсетуге арналған бөлігін тікпестен, онымен басты орап бекіткен. Оны кию барысында басқа кимешектен айырмашылығы болмаған, алдыңғы жағынан омырауын жартылай шеңбермен жауып, арқасына ұзын және кең қалақ тәрізді пішінде түсірілген.
<img src="https://sputnik.kz/images/07e5/0a/08/18357962.jpg" alt="" />
Қазақстан Республикасының мемлекеттік орталық музейіндегі “Киімнің киелісі – кимешек” көрмесі
Маманның еңбегінде кимешектің тағы бір түрі сипатталады. Ол бір бөлік матадан тұтас пішіліп, қыр жағына түсірілетін бір тігіспен тігілген. Ал бетті көрсетуге арналған ойығы тесік түрінде ойылған. Кимешектің бұл түрі Жамбыл, Шымкент өңірлерінде, Омбы және Атбасар уездерін мекендеген орта жүздің қоңырат руында сақталған.
Қоңырат кимешектері бөлшектерінің айрықша болуымен ерекшеленеді: оның төбесі тігілмеген, басын үстінен жауып тұру үшін алдыңғы жағынан тікбұрышты мата бөлігі тігілген.
<img src="https://sputnik.kz/images/07e5/0a/08/18357980.jpg" alt="Киімнің киелісі – кимешек көрмесі " title="Киімнің киелісі – кимешек көрмесі " />
Кимешектің 16 түрі белгілі, оның 12 түрі Қазақстан Республикасы мемлекеттік орталық музей қорында сақталған
Осы түрінің әртүрлі нұсқасы Қызылорда өңірінде де кездеседі. Ол жақта кимешектің адамның жүзін көрсетіп тұратын жерін жан-жағынан тіккен. Сондай-ақ кимешекті тігу барысында екі қабатты мата қалдырған, матаның бірі кимешектің арқасын жабуға, екіншісі алдыңғы жағына арналған.
Орталық және Солтүстік Қазақстан кимешектерінің өң беті трапеция тәрізді немесе үшбұрыш пішінді келіп, жоғары тар бөлігінен бетті көрсетуге арналған тесік қалдырған. Әдетте артқы түзу емес ромб тәрізді бөлігі тізеге немесе өкшеге дейін жететін ұзын болған.
<img src="https://sputnik.kz/images/07e5/0a/08/18357987.jpg" alt="Кимешектер көрмесі" title="Кимешектер көрмесі" />
Көрмедегі бұйымдардың ішінде ең көнесі – Қарағанды өңірінен алынған 200 жылға жуық тарихы бар кимешек
Сырдарияның төменгі бөлігін мекендеген рудың әйелдері бүрмелі кимешек киген. Оның ең беті тікбұрыш тәрізді пішілген: төменгі ұзын жағы омырауды жауып тұрған, ал жоғары бөлігі бүрмеленген.
Оңтүстік Қазақстанда әйелдердің кимешегі тұтас матадан пішілген. Тіктөртбұрыш матаның жартысын диагоналы бойынша кесіп, қиығы бойынша тіккен. Тігіс арқаның орта тұсына түскен. Ойық тең қабырғалы үшбұрыш пішіндес болған, сол жерден бетті көрсететін тесік жасап, бөлек дөңгелек немесе сопақ пішінді маңдайлық тіккен.
Ең әдемі кимешекті жас келіндер киген
Деректерге сәйкес, кимешек әйелдердің жас ерекшеліктеріне байланысты әшекейленген. Ең әдемі әшекейленген кимешектерді жас келіндер киген. Отыз жастан асқан әйелдердің күміс және моншақпен сәнделген кимешек киюі орынсыз саналған, ал баласы есейген әйелдер тек әртүрлі жіппен аз ғана қатар жүргізіліп кестеленген кимешек киген. Әсіресе кимешектің бетті көрсетуге арналған ойығының жиегі әшекейленген, омырау тұсының әшекейленуі сирек кездескен. Ал арқа тұсына түсірілетін төменгі ұшын шашақтармен көмкерген.
<img src="https://sputnik.kz/images/07e5/0a/08/18357995.jpg" alt="Алматы облысында жиырмасыншы ғасырдың басында мақта матадан тігілген кимешек" title="Алматы облысында жиырмасыншы ғасырдың басында мақта матадан тігілген кимешек" />
Алматы облысында жиырмасыншы ғасырдың басында мақта матадан тігілген кимешек
Жас келіннің әшекейлі кимешегі сөз болғанда алдыңғы қатарға Жетісу өңірінің кимешектері шығады. Себебі олар бас киімге тігілген әшекейлерімен ерекшеленген. Жетісу жерінің жас әйелдері кимешектің бет ойығының бет тұсын, кейде иек астын, кейде үстіңгі жағын түрлі-түсті жіп арқылы кең жолақ жүргізіп кестелеген. Оларға моншақ, маржан, күмістен құйып жасалған алуан түрлі белгілер әшекей ретінде қолданылған.
Кимешек астыңғы бас киім болып есептеледі. Ертеректе жаулық тұрмысқа шыққан әйелдер бас киімінің барлық түрінің үстінен киілген. Сондықтан үстіңгі жаулық деген тіркес бар. Көбінесе жаулық үшін өлшемі ені мен ұзындығы 2 метр немесе одан да көлемді мата таңдалған.
<img src="https://sputnik.kz/images/07e5/0a/08/18358000.jpg" alt="Кимешек түрлері" title="Кимешек түрлері" />
Екі бөлек үшбұрышты мата өңірінен және арқа тұсынан тігіп біріктірілген кимешек. Өңіріне екі үшкіл қиық салынған. Өңірі мен басты жауып тұратын тұсы екі қабат матадан тігілген. Желке тұсына ұсақ бүрмелер салынған. Кимешек Алматы облысында 1970 жылы тігілген.
Ал бір деректерде кимешек кестесіне қарай үш түрге бөлінетіні айтылған. Соған қарап әйелдің жасын білуге болады. Кимешектегі адам жүзін көрсететін ойықтың шеті ақ бас киімді әжелер, сарыны орта жастағы әйелдер, қызылды жас келіншектер киген.
Ертеректе жаңа түскен келінге кимешек кигізу дәстүрі де болған. Ол үшін арнайы ас берілген. Оны келіннің енесі ұйымдастырып, сол ауылдың әйелдерін шақырған. Содан кейін келіннің басына кимешек кигізген әйелге енесі сый жасаған.
<img src="https://sputnik.kz/images/07e5/0a/08/18358006.jpg" alt="Талдықорған өңірінде тігілген кимешек" title="Талдықорған өңірінде тігілген кимешек" />
Алматы облысы Талдықорған өңірінде тігілген кимешек. Оған мақта мата, шытыра, маржан, моншақ, кесте қолданылған. Бұл кимешек 20 ғасырдың басына тән.
Тұрмысқа шыққан қыздар алғашқы жылы сәукеле, күнделікті өмірде желек киген. Жас келін үлкен кісілерді көрген кезде бетін желегімен көлегейлеп, яғни иба көрсеткен. Бірнеше балалы болып, әлеуметтік статусы бекіп болған соң кимешек, шылауыш кигені белгілі.
Жалпы кимешектің 16 түрі белгілі, оның 12 түрі Қазақстан Республикасы мемлекеттік орталық музей қорында сақталған.
<img src="https://sputnik.kz/images/07e5/0a/08/18358379.jpg" alt="Кимешек түрлері" title="Кимешек түрлері" />
Кимешек әр аймақтың тұрмыс-тіршілігіне байланысты туындаған. Бір кимешектің екінші өңірде өзгеше болатыны белгілі. Алайда оның түпкі мақсаты өзгермеді. Ол қыста суықтан, жазда ыстықтан қорғаумен қатар, ақ жаулықты аналардың киелі орамалы саналады.
Кимешек туралы шығармалар
Мұқағали Мақатев “Ақ кимешек көрінсе” деген өлеңін әжеге арнау арқылы ұлттық киімнің жоғалып кетпеуін тілейді.
Әже, сен бірге жүрсің меніменен,
Өліге мен өзіңді телімегем.
Ақ кимешек киген бір кемпір көрсем,
Ақ кимешек астынан сені көрем.
Өңі-түсі өзіңнен бір аумайды,
Немересін ертпесе жүре алмайды.
Таныс дауыс, таныс сөз, таныс мәсі,
Көзіме оттай басылып, алаулайды.
Аппақтығы ұқсайды әрінің де,
Әжімің де, аумайды тәлімің де.
…Әлемдегі әженің бәрі бір ме?!
Әже, сен тірі екенсің әлі күнге.
Қия өтпейді…
Ұқсайды ізеті де,
(Ізетсізді бұлар да түзетуде.)
Бұлар да бабасынан алып қалған,
Өз жұртының дәстүрін күзетуде.
Әже, сен бірге жүрсің меніменен,
Өліге мен өзіңді телімегем.
…Ақ кимешек көрінсе, сені көрем,
Ақ кимешек жоғалса…
Нені көрем???, дейді ақын.
Ал ақын Қанипа Бұғыбаева “Кимешек” деген өлеңінде кимешектің қазір музейде тұратынын айтып өтеді.
Замана сырын ақтарып,
Өмірден өзге күй көксеп.
Музейде тұрсың сақталып,
Сарғайған сары кимешек.
Өңіңнен көріп қайғы ізін,
Тамшы жас көзге іркемін.
Білмеймін, кеше қай қыздың,
Бұлт болып басын бүркедің.
Өңірің жаспен боялған,
Бере алман ол бір күнге есеп.
Білмеймін, кеше қай арман,
Басына салды кимешек.
Өткенде менің қалды есем,
Өмірім толы ұшқынға.
Бір жүректен әлде сен,
Ақ бұлт болып ұштың ба?
<a href="https://m.sputnik.kz/spravka/20211008/18354778/kimeshek-bas-kiim-photo.html">Sputnik.kz</a>

Қазақстан және Қызылорда облысының жаңалықтары: Қоғам