<a href="https://kyzylorda-news.kz/date/2020/10/20/?doing_wp_cron=1603177193.1566550731658935546875">Kyzylorda-news.kz.</a> Білім және ғылым министрлігі “қашықтан оқыту форматын келесі жылдың қараша айына дейін ұзартады” деген ақпаратты жоққа шығарды, деп хабарлайды&nbsp;<a href="https://sputnik.kz/">Sputnik Қазақстан</a>.
Бұған дейін Instagram желісінде тараған ақпаратта қашықтан оқытуды келесі оқу жылына дейін ұзартатыны туралы айтылған болатын.&nbsp;
<blockquote>
 “Кеше таныс мұғалімдерден бір жаңалық естідім. Қашықтан оқыту 2020-2021 оқу жылының аяғына дейін болады, тіпті, келесі жылдың бірінші тоқсанына дейін ұзартылады. Бұл дегеніміз, балалар тек 2021 жылы қараша айында ғана мектепке барады”, – делінген хабарламада.
</blockquote>
Білім және ғылым министрлігі бұл ақпараттың шындыққа жанаспайтынын хабарлады. Себебі әзірше екінші тоқсанның қандай форматта өтетіні де белгісіз.&nbsp;
<blockquote>
 “Біз денсаулық сақтау министрлігінің шешімін күтіп отырмыз. Бас мемлекеттік санитарлық дәрігер тиісті қаулысын қабылдауы тиіс. Сол кезде екінші тоқсанның форматы белгілі болады. Денсаулық министрлігінен ақпарат түскен бойда ата-аналар мен оқушыларға хабар береміз”, – дейді министрліктің баспасөз хатшысы Гауһар Омарбек.&nbsp;
</blockquote>
Осы орайда ведомство өкілі бірінші тоқсанның 5 қарашада аяқталатынын еске салды. Бүгінде санитарлық дәрігерлердің талабына сәйкес, карантиндік шектеулерге байланысты оқушылардың басым бөлігі қашықтан оқып жүр. Ата-аналардың өтініші бойынша мектептерде кезекші сыныптар ашылған. Оған 1-4 сынып оқушылары бара алады. Бір сыныпта 15 баладан артық болмауы шарт.&nbsp;
<blockquote>
 “Карантиндік шектеулер кезінде жұмыс пен оқудың форматын бас санитарлық дәрігер анықтайды. Сондықтан мектептердің жұмысы басқа нысандар сияқты санитарлық дәрігерлердің қаулысымен белгіленеді. Ал шешім қабылдағанда эпидемиологиялық жағдайға баса мән беріледі”, – деп атап көрсетті Омарбек.
</blockquote>

&#8220;Қашықтан оқытуды тағы бір жылға созады&#8221;: ақпаратқа қатысты ресми түсініктеме

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz.</a> Қашықтан оқытуға байланысты компьютерлік құрылғыларды сатып алуға республикалық бюджеттен 3,4 миллион теңге бөлінді. Қомақты қаржыға 22870 дана компьютерлік құрылғы алынады.
<blockquote>
 “Білім басқармасы мемлекеттік сатып алу заңының арнайы тәртібімен 14362 дана ноутбук пен 4802 дана планшетке және 3706 дана компьютерлерді жеткізуге келісімшартқа отырды. Қыркүйек айында 1000 дана ноутбук және 4802 дана планшет келді. Ал, 14 қазан күні 2700&nbsp;дана ноутбук жеткізілуде. Сонымен қатар, қыркүйек айында 700 дана, қазан айында 276 дана компьютер жеткізілді. Бүгінгі күнге барлығы 9478 дана компьютерлік құрылғы жеткізілді. Бұл 41 пайызды құрайды. Қалған 10662 дана ноутбук пен 2730 дана компьютер қазан айының аяғында дейін жеткізілуі күтілуде. Ерекше айтуға тиіспіз, жеткізілген компьютерлік құрылғылар сот сараптама орталығы мамандарымен тексеріліп, техникалық ерекшелікке сәйкес келмеген құрылғылар жеткізушілермен ауыстырылып берілуде”, – деді облыстық білім басқармасының басшысы Ақзира Қасымова.
</blockquote>
Компьютерлер ең алдымен әлеуметтік аз қамтылған отбасылардың балалары, ерекше жағдайда үйден білім алатын және көпбалалы отбасының балаларына табысталады. Қазіргі күні бұл құрылғылар Қызылорда қаласының мектептеріне таратылуда. Ал, аудандарға кезең-кезеңімен жеткізіледі.

Қашықтан оқыту: Қызылордаға тағы 22870 компьютерлік құрылғы алынады

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz.</a> Қызылорда «Болашақ» университеті 2014 жылдан бастап Чехияның «Sociosféra-CZ» ғылыми-баспа орталығымен ынтымақтастық байланыс орнатқан. Ынтымақтастық шеңберінде университет пен орталық бірлескен халықаралық ғылыми-практикалық конференцияларды жиі өткізіп отырады.
Жақында ғылыми-баспа орталығының базасында «Қазіргі жағдайдағы тәрбиенің мақсаттары, міндеттері мен құндылықтары» атты VII Халықаралық ғылыми-практикалық конференция өтті. Аталған іс-шараны «Sociosféra-CZ» ғылыми-баспа орталығы, Қызылорда «Болашақ» университеті, Қызылорда облысы бойынша саяси зерттеулер қауымдастығының филиалы және Краснодар қаласындағы әскери байланыс академиясының филиалы ұйымдастырды. Конференция жұмысына Ресей мен Қазақстан жоғары оқу орындарының ғалымдары, оқытушылары мен студенттері және мектеп мұғалімдері қатысты.
Конференция аясында Қызылорда «Болашақ» университетінің даму және экономикалық мәселелер жөніндегі проректоры Д.Б. Досманбетов, «Болашақ» ҒЗИ директоры М.Ө. Насимов, «Болашақ» университетінің «Экономика, аудит, бизнес және басқару» кафедрасының меңгерушісі А.Т. Райымбекова және «Ақпараттық жүйелер» мамандығының студенті Н. Жұмаділданың баяндамалары жарық көрді. Айта кету қажет, «Болашақ» ҒЗИ директоры М.Ө. Насимов аталмыш конференцияның ұйымдастыру комитетінің мүшесі болып табылады.
<img src="https://kyzylorda-news.kz/wp-content/uploads/2020/10/k-10.13.20-scaled.jpg" alt="" />

«Болашақ» университетінде VII Халықаралық ғылыми-практикалық конференция өтті

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz.</a> Кез келген азамат еліміздегі колледждердің ТОП-100 студентін анықтауға атсалыса алады. Бұл туралы ҚР Білім және ғылым министрлігінің баспасөз қызметі хабарлады.
Республикалық байқауға 338 адам қатысып жатыр. Жоба жеңімпаздары өз мамандықтары бойынша кәсіпорын басшыларынан жұмысқа орналасуға шақыру алады.
«Қазақстан Республикасы колледждерінің ТОП-100 студенті» байқауының республикалық кезеңі басталды. Жоба талантты жастарды қолдауға және жұмысшы мамандықтарын дәріптеуге бағытталған. Республикалық кезеңге іріктеу арқылы үлгерімі жақсы жастар, студенттік өзін-өзі басқару және еріктілер қозғалысының көшбасшылары, «World Skills» халықаралық чемпионаттарының, олимпиадалардың, спорттық жарыстардың, инновациялық идеялар конкурстары мен стартап-жобалардың қатысушылары мен жеңімпаздары өтті.
<blockquote>
 “Бұл жай ғана әлеуметтік жоба емес. Байқау қатысушылары арқылы біз оқушылар мен олардың ата-аналарына колледжде оқудың артықшылықтары туралы ақпарат беріп жатырмыз. Тіпті дауыс беру кезінде жетістіктерге жеткен студенттердің өмірінен қызықты мәліметтерді біліп, кадрларды даярлау бағыттарымен танысуға болады. Жалпы байқау колледж деңгейіндегі, аймақтық және республикалық, яғни осы үш кезеңнен тұрады. Үздік студенттер 20 қазанға дейін жалғасатын онлайн-дауыс беру арқылы анықталады. Ол үшін жоба <a href="http://kasipkor.kz/prod/top100/index.php?lang=ru">сайтына</a> кіріп&nbsp;дауыс беру қажет. Интернет-ресурста қатысушылар туралы барлық ақпарат жарияланған. Жоба барысы болашақ жұмыс берушілердің бақылауында, олар жеңімпаздарға «Job offer» жіберіп, студенттердің оқуы аяқталған соң жұмысқа алады»,&nbsp;– деді ҚР БҒМ Техникалық және кәсіптік білім департаментінің директоры Насымжан Оспанова.
</blockquote>
Байқау қатысушыларының басым бөлігі “Мехатроника”, “Робототехника және кірістірілетін жүйелер”, “Web-дизайнер”, “Дәнекерлеуші”, “Техник-электроншы”, “Супервайзер”, “Құтқарушы”, “Электр жабдықтарын монтаждаушы” және басқа да мамандықтар бойынша білім алып жатыр.
<blockquote>
 “Жұмыс берушілер болашақ мамандарды өндірістік тәжірибеге шақыруға, өндіріс барысымен таныстыруға дайын. Жалпы колледждерде 500 мыңға жуық студент білім алып жатыр, жыл сайын шамамен 140 мың азамат оқуын аяқтайды. Қазақстандық колледж түлектерінің жұмысқа орналасу көрсеткіштері өте жақсы. Мәселен, түлектердің шамамен 70%-ы диплом алғаннан кейін бірден жұмысқа орналасса, қалғандары көбінесе жоғары оқу орындарында оқуын жалғастырып жатыр“, – деді Насымжан Оспанова.
</blockquote>

ТОП-100 студенті анықталады

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz.</a> Нұр-Сұлтан қаласы Білім басқармасының басшысы Шолпан Қадырова&nbsp;қашықтан оқыту кезінде оқушыларға қандай пәндерден баға қойылмайтынын айтты.
<blockquote>
 “Қашықтан оқыту кезіндегі маңызды мәселелердің бірі – оқушылардың оқу жетістіктерін бағалау. Бағалау білімдегі олқылықтарды анықтап, оқушылардың оқуға деген ынтасын арттырады. Сондай-ақ, мұғалім мен оқушы сабақтағы жетістіктерін жақсарту үшін қосымша іс-шаралар жоспарын бірігіп жасай алады. Биылғы оқу жылындағы бағалаудың ерекшелігі 2-11- сынып оқушыларының оқу жетістіктері қалыптастырушы бағалау арқылы анықталып, балл қойылады. Ал 1-сыныптағы бағалау жүргізілмейді”, – деді ол.&nbsp;
</blockquote>
Оның айтуынша, I тоқсандағы оқушылардың жиынтық бағалауы 5 қазанда басталды.&nbsp;
<blockquote>
 “Ал тоқсан үшін бағалау 28 қазаннан басталады. Әрбір бағалау бір бөлім және бір тоқсан бойынша жүргізіледі. Жиынтық бағалау өзін-өзі тану, көркем еңбек, музыка, дене шынықтыру, кәсіпкерлік және бизнес негіздері, графика және жобалау, қоғам және дін, алғашқы әскери және технологиялық дайындық, бастауыш сыныптарға арналған информатика пәндері бойынша қойылмайды. Жиынтық бағалаудың қорытындылары оқушылар мен ата-аналарға қағаз немесе электронды форматта беріледі. Қалыптастырушы бағалау 10 баллдан аспайды”, – деді ол.&nbsp;
</blockquote>
Қадырова ата-аналарды балалардың оқуына үлкен жауапкершілікпен қарауға шақырды.&nbsp;
<blockquote>
 “Балалардың алған бағаларын, тапсырмалары мен олардың орындалу барысмын бақылауда ұстау қажет. Оқушылар жақсы нәтижемен оқуды аяқтайды деп сенеміз. Мектептер санитарлық жабдықтармен қамтамасыз етілді. Әлеуметтік арақашықтық сақталған”, – деді ол.
</blockquote>

Қашықтан оқыту: Оқушыларға қандай пәндерден баға қойылмайды?

<a href="https://kyzylorda-news.kz/date/2020/10/14/">Kyzylorda-news.kz.</a> Денсаулық сақтау министрлігі білім министрлігімен бірге екінші тоқсанның қандай форматта өтетінін талқылап жатыр. Бұл туралы денсаулық сақтау министрі Алексей Цой мәлімдеді, деп хабарлайды&nbsp;<a href="https://sputnik.kz/">Sputnik Қазақстан</a>.
Онлайн баспасөз мәслихатында журналистер Цойдан оқушылар дәстүрлі оқыту форматына қашан оралатынын сұрады.
<blockquote>
 “Біз қазір бұл мәселені қарастырып жатырмыз. Сіздер көріп отырсыздар, өңірлерде вирус жұқтырған балалар анықталуда. Оффлайн режимде оқитындар қашықтан білім алатындарға қарағанда індетке жиі шалдығады. Бізде білім министрлігімен осындай сыныптарды оқытуға мүмкіндік беретін әдіс-тәсілдер бар. Екінші тоқсан қандай форматта өтетінін әлі талқылап жатырмыз”, – деді министр.
</blockquote>
Бұған дейін премьер-министр Асқар Мамин мәжіліс депутаттарының сауалына берген жауабында мектептерді дәстүрлі штаттық режимге ауыстыру мәселесі қаралып жатқанын айтқан еді.

Денсаулық министрі мектептерді дәстүрлі форматқа ауыстыру туралы айтты

<a href="https://kyzylorda-news.kz/date/2020/10/14/">Kyzylorda-news.kz</a>. Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі Техникалық реттеу және метрология комитетінің «Қазақстан стандарттау және сертификаттау институты» РМК жыл сайын өтеусіз негізде техникалық реттеу, метрология және менеджмент жүйелері саласында оқыту жүргізеді. Бұл туралы облыс әкімінің баспасөз қызметі хабарлады.
Іс-шара халықаралық стандарттардың талаптарына сәйкес республиканың өнеркәсіптік кәсіпорындары, әртүрлі деңгейдегі қызметкерлердің кәсіби құзыреттілігінің деңгейін жетілдіру және арттыру мақсатында ұйымдастырылды.
Мұндай оқыту жыл сайын бесінші жыл қатарынан өткізілуде, алайда ағымдағы семинар өткен жылдардан қатысушыларды оқыту форматымен ерекшеленеді. Қашықтықтан оқыту форматына кәсіпорындардың, мемлекеттік органдардың, бизнес-қоғамдастықтардың, сынақ зертханаларының және өнімнің сәйкестігін растау органдарының 70 маманы қатысты.
Тыңдаушылар 3 күн ішінде ұлттық стандарттау жүйесі саласындағы жалпы Нормативтік-құқықтық базамен танысты, «Стандарттау туралы» Заңның негіздерін, стандарттау жөніндегі құжаттардың қолданылуын, халықаралық, өңірлік стандарттарды және шет мемлекеттердің стандарттарын қолдану қағидаларын, ұлттық стандарттау жоспары мен ұлттық стандарттарды әзірлеу қағидаларын зерттеді.
Осы семинардың жаңалығы-мемлекеттік сатып алуды жүзеге асыру кезінде стандарттау және техникалық реттеу туралы заңнаманы практикалық қолдану мәселесін зерделеу. Қатысушылар техникалық реттеу саласындағы мемлекеттік бақылау және қадағалау, өлшем бірлігін қамтамасыз ету, ұлттық деңгейде де, ЕАЭО шеңберінде де сәйкестікті бағалау саласындағы аккредиттеу мәселелерін егжей-тегжейлі қарады.
Оқыту аясында қатысушыларға алғаш рет Қытай, Иран, Түркия, Біріккен Араб Әмірліктері және Германия сияқты басым елдердің нарықтарына өнімді экспортына қол жеткізу және Техникалық реттеу жүйесі таныстырылды.
Сондай-ақ, қатысушыларға «Халал» өнімдері мен ақпараттық технологиялар саласындағы стандарттау және техникалық реттеу туралы заңнаманың талаптары түсіндірілді. Қашықтықтан оқыту форматы тыңдаушыларды екі бағыт бойынша платформаларға бөлуге мүмкіндік берді: «Халал»өнімдері және ақпараттық технологиялар, онда семинардың әрбір қатысушысы өзіне қызықты бағытты таңдай алды.
Семинар барысында тыңдаушылар практикалық қызметте туындайтын сұрақтарды белсенді қойып, оларға лекторлар толық жауап берді. Бұл оқыту болашақта, іс жүзінде, өнімдер мен қызметтер өндірісін жетілдіруде жоғары нәтижелерге дұрыс және тиімді қол жеткізуге мүмкіндік береді.

Қызылордада техникалық реттеу саласының 70 маманы біліктілігін арттырды

<a href="https://kyzylorda-news.kz/date/2020/10/13/">Kyzylorda-news.kz</a>. ҚР Білім және ғылым министрлігі мектеп оқушыларының бірінші тоқсаннан кейінгі каникулы қашан басталатынын мәлім етті.
<blockquote>
 «Күзгі каникул мерзімі 10 күнді құрайды. Оқушылар 5-14 қараша аралығында демалады» делінген хабарламада.
</blockquote>

Қазақстан оқушылары күзгі каникулда неше күн демалады?

<a href="https://kyzylorda-news.kz/date/2020/10/12/">Kyzylorda-news.kz.</a> Қазақстанда мектептердегі күндізгі оқу түрін қайтару мүмкіндігі қарастырылуда. Бұл туралы премьер-министр Асқар Мамин үкімет сайтында жарияланған мәжіліс депутаттарының сауалына берген жауабында&nbsp;мәлімдеді.
<blockquote>
 “Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша қазіргі уақытта бейінді мемлекеттік органдар кезең–кезеңімен жеңілдету және дәстүрлі күндізгі оқу нысанына оралу мәселелерін пысықтауда”, – деп мәлімдеді Мамин.
</blockquote>
Ол қашықтықтан оқытуды енгізу эпидемиологиялық жағдайға,&nbsp;көптеген аймақтардағы мектептердің шамадан тыс тығыздығына байланысты екенін айтты.
<blockquote>
 “ДДСҰ мәліметтері бойынша, 12 жастан асқан балалар коронавирустың таралуында белсенді рөл атқарады. 2020 жылғы 4 қазандағы жағдай бойынша оқушылар арасында коронавирустық инфекцияның 136 жағдайы тіркелді, оның 51-і кезекші бастауыш сыныпта және 85 оқушы қашықтықтан білім алушылар”, – деді премьер-министр.
</blockquote>
Үкімет басшысы 679 мың оқушыға (компьютерлері және интернетке қолжетімділігі жоқ 730,3 мың баланың ішінде) компьютерлік техника берілгенін атап өтті. Сонымен қатар, 7 013 мектеп (97,6%) интернетке 4 Мбит/с және одан жоғары жылдамдықпен қосылған.
Қазақстандық мектептерде бүгінде 3,4 миллион бала оқиды (оның 2 613 428 – қашықтықтан, 252 343 – штаттық режимде, 546 776 – кезекші сыныптарда).
Бұған дейін “Халық коммунистері” фракциясының депутаттары ата-аналардың, қамқоршылық кеңестердің пікірлерін және оқу орындарының дайындығын ескере отырып, тәсілдерді түбегейлі өзгертуді және білім беруді қашықтықтан-әдеттегі және аралас режимге ауыстыруды талап еткен еді.
<a href="https://stan.kz/mamin-kazakstanda-mektepterdegi-kundizgi-oku-turin-kayt-338234/">Stan.kz</a>

Асқар Мамин: Қазақстанда мектептердегі күндізгі оқу түрін қайтару мүмкіндігі қарастырылуда

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz.</a> Сөзді және сөздердің жиынтығы – тілдің сөздік құрамын зерттейтін сала -лексикология, ал сөздіктерді түзудің теориясымен және практикасымен шұғылданатын тармақ – лексикография деп аталатыны мәлім.
Осы салалардың зерттеу нысандары мен әдістері әбден нақты анықталған болса да, зерттеу объектісіне қатысты болғандықтан, бірқатар жайттарды ескерген жөн.
Әрбір тілдің сөздік құрамындағы сөздер қаншама көп және алуан түрлі болғанымен, олар бір-бірімен байланысты, өзара шарттас элементтердің жүйесі ретінде өмір сүреді және дамиды.
Лексикология – лексикалық және семантикалық топтарын, осы топтардың арасындағы парадигмалық және синтагмалық қарым-қатынастарды, әрбір топтағы нақты бір лексикалық тілдік бірліктің басқа тілдік бірліктермен ара салмағын, соларға қандай қатысы бар екендігін, семантикалық қарама-қарсылықтарды (синонимдер мен антонимдер және сөздің көпмағыналылығы) қарастыратыны да белгілі.
Дегенмен лексикология саласының басты міндеттерінің бірі – тілдік бірлік ретіндегі сөздің мағынасын, сөз мағыналарының әртүрлі типтерін, сөз бен ұғым арасындағы қарым-қатынасты және байланысты зерделеу. Бұл мәселелер сөздің мағынасымен, сөздің тілден тыс құбылыстарды жеткізуге қабілеттілігін қарастыратын семасиология ғылыми тармағымен байланысты. Өйткені сөз тілден тысқары тұрған құбылысты, зат-бұйым, ұғым-түсінікті атай отырып, осы құбылыстар мен түсініктердің тілден тысқары тұрған ақиқат шындықпен қарым-қатынасын бейнелейді.
Лексикология саласы ішкі тармақтарға бөлінеді, соның бірі – жоғарыда аталған семасиология саласы болса, тағы бір ішкі тармағы ретінде неология саласын атауға болады. Соңғы жылдары неологиялық серпіліс әсіресе қоғамдық өмір мен тілдегі өзгерістерге тез әсер ететін публицистикада, бұқаралық ақпарат құралдарының тілінде және әдеби сында анық байқалады.
ХХ ғасырдың соңғы ширегін неологиялық серпіліс кезеңі деп атаушылар да кездеседі. Бұл жайдан жай емес. Тілдің жаңғыруы немесе тілдегі неология үдерісі – тіл жүйесінің жалпы даму компонентінің бірі. Ең алдымен неология саласының әлемдік лингвистикада зерттелуіне тоқталайық. Бұл мәселеге орыс ғалымдары ХХ ғасырдың екінші жартысында мән бере бастады. А.А. Брагинаның, Р.А. Будаговтың, Н.И. Фельдманның, В.Г. Гактың еңбектерінде негізгі мәселелер айтылды. Бұл зерттеулерден «сөздік құрамның баюы үздіксіз жүріп отырады; жаңа ұғымды білдіретін сөздер неологизмдер деп аталады; олар жалпы қолданысқа түсіп, тілде бекіп, неологизм сипатынан айрылады» деген дәстүрлі және кейінгі теориялық-практикалық пікірлерге тіреу болған анықтамаларды кездестіреміз.
Орыс тіл білімінде Ю.С. Сорокин мен Н.З. Котелованы орыс тіліндегі жаңа сөздердің неографиясын қалыптастырған ғалымдар деп есептеуге болады, олар И.А. Бодуэн де Куртенэ, А.А. Потебня, Л.В. Щерба, А.М. Селищев, сияқты лингвистердің көзқарастарын басшылыққа алып, жаңа сөздердің лексикографиялық реттелуінің негізін салды.
ХХ ғасырдың орта тұсынан бастап қазақ лингвистикасында ұлт тілінің салыстырмалы тарихи парадигмада зерттелуіне айрықша көңіл бөлінді, көне тарихи ескерткіштердің тілі, қазақ әдеби тілінің қалыптасуы, алғашқы баспасөз тілінің ерекшеліктері туралы іргелі зерттеулерде тілдің сөздік құрамындағы жаңалықтар, жаңа тілдік бірліктер туралы айтылып отырды. Өткен ғасырдың 70 жылдарынан бері қарай сөздіктердің түрлерінің (нормативті сөздіктер, фразеологиялық сөздік, синонимдер сөздігі, екітілді сөздіктер) жарық көруі қазақ тілінің сөздік құрамына енген жаңа сөздердің бірқатарының тіркелуіне жол ашты.
1966-1986 жылдар аралығында жүргізілген сөз мәдениетіне қатысты іс-шаралар да (сөз мәдениетіне, әдеби нормаға, емле мәселелеріне арналған ғылыми-практикалық конференциялар; баспа орындарында, редакцияларда, білім беру орындарында жүргізілген семинарлар; радио мен теледидардан ұйымдастырылған арнайы хабарлар; ғылыми-көпшілік мақалалар) қазақ тіліндегі жаңа сөздердің біршама сипаттарын нақтылай түсуге үлес қосты. Қазақ лингвистикасындағы жоғарыда аталған басқа ғылыми салалардың шеңберінде жаңа сөз мәселесі қалайша баяндалды деген мәселеге тоқталуға болады.
Қазақ әдеби тілінің тарихын зерттеген ғалым Р. Сыздықова 1917 жылға дейін жарық көрген екітілді сөздіктерде экономикаға, мәдениетке, сауда-саттыққа байланысты орыс тіліндегі ұғымдардың қазақша баламалары берілгенін айтып, төмендегі сөздерді көрсетеді: өсім (процент), қарыз (долг), кіреу (заклад), қарақша (медные деньги), қадақ (фунт), мысқал (золотник), саттық (продажный), қолсаудалы (покупка), ептестік (товарищество), көтерме (комиссионерство), бас сату (совсем продать), бас алу (совсем купить), қызыл үй (станция), от қайық (пароход). Осы еңбегінде ғалым мақаланың тақырыбына тікелей қатысты болмаса да, жаңа сөздердің фиксациясы, нормалануы жайында да пікір білдіреді.
Қазақ тіліндегі мерзімді баспасөз беттерінің тілдік-стильдік ерекшеліктері жөнінде теориялық түйіндер берген ғалым Б. Әбілқасымов алғашқы қазақ газеттеріне тән лексиканың сипаты жөнінде тұжырым жасайды: біріншіден, кірме сөздерді төрт тақырыптық топқа бөлуге болады, олар негізінен араб-парсы, орыс тілдерінен енген – экономикамен, әкімшілік басқарумен, заң және қоғамдық мәдениетпен байланысты терминдерді құраса, екіншіден, олардың көпшілігі тілге ауызекі сөйлеу арқылы ене отырып, газет беттерінде қазақ тілінің фонетикалық заңдылығына сәйкес өзгерістерге ұшырады, айталық, десатина (десятина), йорманка (ярмарка), копес (купец), рисле (рельс), анбар (амбар) және т.б. Дегенмен бұлардың дыбыстық жағынан бірнеше варианттары да болды, кейін келе олардың біреуі әдеби тілге енді: йармонка, жәрменке, йарманка, жәрмінке, йармінке, жәрменке.
1980 жылдар кезіндегі ғылыми пікір бойынша «лексикология – қазақ тіл білімінің жаңа саласы, оның зерттелмеген проблемалары көп; оның бір ішкі тармағы – лексиканың қат-қабаттары» дей келіп, зерттеуші А. Әбдірахманов «қазақ тіліндегі түркі тілдеріне ортақ сөздердің, басқа тілден ауысқан сөздердің… кәсіби не терминдік сөздер мен жаңа сөздердің зерттелмей келе жатқандығын» айтқан болатын. Сонымен қатар ол қазақ тіліне енген кірме сөздер тобының (араб-парсылық, орыс тілі сөздері) жақсы зерттелгенін көрсетеді. Ендеше, қазақ тіліндегі кірме сөздердің «тілдегі жаңалық» ретіндегі ену мерзімі, таралу кеңістігі, орнығу нормасы туралы тұжырымдар бар деуге болады. Қазақ тіліндегі жаңа сөздер мәселелері К. Ахановтың еңбектерінде айтылған.
Өткен ғасырдың 80 жылдарына дейін лексикография саласының дамуы мен қалыптасуы бойынша қорытулар жасалған еңбекте алдағы атқарылатын іс-шаралардың қатарында шет тілдері сөздігін, салалық сөздіктерді шығару, нормативті сөздіктерде берілетін сөздердің нормалануы аталған. 1980 жылдарға дейін қазақ әдеби тілінің лексикалық құрамының толығуында тілдің ішкі ресурстарынан гөрі орыс тілінен және орыс тілі арқылы басқа тілдерден енген сөздердің рөлі басым болғандығын көрсетеді.
Тілдің лексикалық құрамы әрдайым толығып отырады, сыртқы факторлардың әсері белгілі бір тілдің сөздік құрамын әрдайым қозғалысқа түсіріп отырады. Қазақ тілі сөздік құрамының диахронды-синхронды сипаттарына осындай жағдай тән, алайда алдыңғы кезеңдерде тілдің толығуы мен жетілуі арнайы қарастырылмай, жоғарыда айтқанымыздай, тіл ғылымының басқа мәселелеріне қатысты мәлімет түрінде көрініс тапқан.
Зерттеуші Р. Сыздық «сыртқы факторлардың ықпалымен сөздік қазынаның молығуының үш-төрт үлкен кезеңі болғанға ұқсайды, алғашқы кезең ХҮІІІ ғасыр болар» дей келіп, сол дәуірдегі қоғам өзгерістеріне қарай пайда болған жаңа сөздер ретінде, тарихи романдардың тіліне сүйене отырып, әскери терминдерді атайды (шыңдауыл, торуыл, күлдірмамай).
Жаңа сөздердің қосылуына келетін болсақ біздің ойымызша, ХХ, ғасырдың бас кезінде жаңа ұғымдар мен түсініктердің қазақша атауларын тілге әкелуде және қалыптастыруда жеке тілдік тұлғалардың (сол кезеңдегі қазақ зиялыларының – ғалымдардың, ақын-жазушылардың, білімдар адамдардың) рөлі үлкен. Сол тұста қазақ тіліне қосылған жаңа сөздердің нақты авторлары белгілі. Р. Сыздық қазақ ғалымдары Қ. Жәленовтің, А. Байтұрсынұлының, Х. Досмұхамедовтің, Қ. Кемеңгеровтің, Ж. Аймауытовтың, М. Жұмабаевтың, Ж. Күдериннің оқу-ағарту әдебиеттерін жасау арқылы гуманитарлық және жаратылыстану ғылымдары бойынша жаңа тілдік бірліктерді сөздік құрамға қосқанын атаған. Сонымен қатар 1926 жылы шыққан «Орысша-қазақша әскерлік атаулары» сөздігінің материалдары да әскери салаға да жаңа тілдік бірліктер қосылғанын көрсетеді. Мұндай құбылыс, яғни жаңа сөздің авторының белгілі болуы (мерзімді баспасөзде 1995 жылдардан бастап қолданысқа түскен «көзқаман» сөзінің авторы Р. Бердібаев екендігі туралы мәлімет берілген болатын) кейінгі кезеңдерде байқала бермейді, тілдің сөздік құрамындағы «жаңа» сипаты бар сөздердің қосылуы жазба тілге, ішінара ауызекі сөйлеу тіліне байланысты. Жазба тіл дегенде, әсіресе ғылым-білімнің терминологиясын қазақыландыру, заңнамалық құжаттарды, оқу-ағарту әдебиетін, көркем әдебиетті қазақ тіліне аударудың ықпалы зор болып отыр.
Қазақ тіліндегі жаңа сөздерді тіркеуге арналған тағы бір еңбек – «Қазақ лексикасындағы жаңа қолданыстар» атты жинақ. Бұл «сөздікке тілімізде соңғы 15-20 жыл ішінде пайда болып қолданыла бастаған жаңа тұлғалар мен тіркестер және мағынасы жаңғырған сөздер енгізілді. Сондықтан бұдан 20-25 жылдай бұрын еніп, қазіргі күнде едәуір тұрақталып қалған аялдама, балмұздақ, жемшөп сияқты кезінде жаңалық болған сөздер бұл сөздікте» қамтылмаған.
Соңғы басылымы 1992 жылы жарияланған «Жаңа атаулар» сөздігінің материалдарына қарағанда, қазақ әдеби тілінің сөздік құрамына жаңа сөздердің молырақ енген кезі өткен ғасырдың 70 жылдарының орта тұсынан басталған сияқты. Осы сөздікте «жаңа» деп белгіленген сөздің ең арғы датасы – 1970 жылға тиесілі.
Жоғарыда аталған 1990 және 1992 жылдары жарық көрген екі жинақ қазақ тіліндегі жаңа сөздерді тіркеу ісіндегі маңызды еңбектер болып табылады.
Қорыта келгенде, қазақ неологиясы мен неографиясының өзекті мәселелерін тілдің динамикалық сипатының шеңберінде зерттеу маңыздылығы туралы нақты нысан қарастырылуы керек.
Талғат Рамазанов,
Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университетінің «Филология және әлем тілдері» факультетінің аға оқытушысы.
Анелья Князбай,
Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университетінің «Филология және әлем тілдері» факультетінің 2 курс студенті.

Қазақ тілі:   Неология және неография

Kyzylorda-news.kz. Қашықтан оқытуға қажет электронды құрылғылар үшін республикалық бюджеттен қаржы бөлініп, Қызылорда облысына 22 мың компьютерлік техника алынады.
Қыркүйек айының алғашқы аптасында 1500 дана компьютерлік құрылғы жеткізілді. Бұл техникалар аз қамтылған, көп балалы отбасы балалары мен ерекше білім беруді қажет ететін оқушыларға таратылып берілуде.
Айта кетейік, бұл құрылғылар қайтарымды түрде, оқушыларға уақытша беріледі. Қашықтан оқыту аяқталған сәтте электронды техникалар мектеп балансына өтеді. Ал, өткен аптада тағы 5000 дана компьютерлік құрылғылар жеткізіліп, қазірде мектептерге таратылуда. Оның 700 данасы компьютер, 4300 данасы планшет. Қалған компьютерлік құрылғылар қазан айының аяғына дейін кезең-кезеңімен жеткізіледі.

Қызылорда облысына 5 мың электронды құрылғы келді

Kyzylorda-news.kz. Биыл Қызылорда қаласындағы ЗК-169/5 мекемесінде жазасын өтеп жүрген 62 сотталушы диплом алды.
Оның 23-і ағаш ұстасы, 22-і тігінші, 17-і газэлектрдәнекерлеуші кәсібін меңгерген. Үлгірімі жақсыларға ай сайын 28 мың 323 теңге көлемінде шәкіртақы төленді.
Мамандықтары бойынша диплом алған азаматтар жаза мерзімін өтегенше түзету мекемесіне жұмысқа орналасып, қылмыспен келтірген шығындарды өтеуге мүмкіндіктері бар. Осы түзету мекемесінде жеті жылда газэлектрдәнекерлеуші, тігінші, ағаш ұстасы мамандықтары бойынша 300-ден астам жазасын өтеуші диплом алған.

Қазақстан және Қызылорда облысының жаңалықтары: Білім

“Қашықтан оқытуды тағы бір жылға созады”: ақпаратқа қатысты ресми түсініктеме

Қашықтан оқыту: Қызылордаға тағы 22870 компьютерлік құрылғы алынады

«Болашақ» университетінде VII Халықаралық ғылыми-практикалық конференция өтті

ТОП-100 студенті анықталады

Қашықтан оқыту: Оқушыларға қандай пәндерден баға қойылмайды?

Денсаулық министрі мектептерді дәстүрлі форматқа ауыстыру туралы айтты

Қызылордада техникалық реттеу саласының 70 маманы біліктілігін арттырды

Қазақстан оқушылары күзгі каникулда неше күн демалады?

Асқар Мамин: Қазақстанда мектептердегі күндізгі оқу түрін қайтару мүмкіндігі қарастырылуда

Қазақ тілі: Неология және неография

Қызылорда облысына 5 мың электронды құрылғы келді

Қызылордада жазасын өтеуші 62 азамат диплом алды

Қазақстан және Қызылорда облысының жаңалықтары: Білім

&#8220;Қашықтан оқытуды тағы бір жылға созады&#8221;: ақпаратқа қатысты ресми түсініктеме

Қашықтан оқыту: Қызылордаға тағы 22870 компьютерлік құрылғы алынады

«Болашақ» университетінде VII Халықаралық ғылыми-практикалық конференция өтті

ТОП-100 студенті анықталады

Қашықтан оқыту: Оқушыларға қандай пәндерден баға қойылмайды?

Денсаулық министрі мектептерді дәстүрлі форматқа ауыстыру туралы айтты

Қызылордада техникалық реттеу саласының 70 маманы біліктілігін арттырды

Қазақстан оқушылары күзгі каникулда неше күн демалады?

Асқар Мамин: Қазақстанда мектептердегі күндізгі оқу түрін қайтару мүмкіндігі қарастырылуда

Қазақ тілі: Неология және неография

Қызылорда облысына 5 мың электронды құрылғы келді

Қызылордада жазасын өтеуші 62 азамат диплом алды

“Қашықтан оқытуды тағы бір жылға созады”: ақпаратқа қатысты ресми түсініктеме