Kyzylorda-news.kz Жасанды интеллект – XXI ғасырдың ең ірі технологиялық жетістіктерінің бірі. Бұрын тек қиял-ғажайып фильмдер мен ғылыми фантастикада ғана суреттелетін ақылды машиналар бүгінде шынайы өмірдің бір бөлігіне айналды. Қазіргі таңда біз күнделікті өмірде жасанды интеллектінің қызметін байқамай-ақ пайдаланып жүрміз: смартфондағы дауыс көмекшілері, интернеттегі іздеу жүйелері, әлеуметтік желідегі ұсыныстар, онлайн аудармашылар – мұның барлығы ЖИ технологиясына негізделген. Осыған байланысты қоғамда «Жасанды интеллект – мүмкіндік пе, әлде қауіп пе?» деген заңды сұрақ туындайды.
Бір жағынан алғанда, жасанды интеллект – адамзат үшін зор мүмкіндік. Ол өндіріс пен бизнесте өнімділікті арттырып, уақыт пен шығынды үнемдеуге жол ашады. Кәсіпорындар үлкен көлемдегі деректерді талдау арқылы болашақтағы өзгерістерді алдын ала болжай алады. Қаржы саласында ЖИ тәуекелдерді есептеп, шешім қабылдауды жеңілдетеді. Сонымен қатар жаңа мамандықтар пайда болуда: бағдарламашылар, деректер талдаушылары, киберқауіпсіздік мамандары – бұлардың барлығы цифрлық дәуірдің сұранысына сай қалыптасқан кәсіптер. Мысалы, Google іздеу жүйесі қолданушының сұранысын саралап, ең қажетті ақпаратты секундтар ішінде ұсынады, ал OpenAI әзірлеген заманауи жүйелер мәтін жазып, сұрақтарға жауап беріп, тіпті күрделі есептерді шығара алады. Бұл – технологияның адам еңбегін жеңілдетуге бағытталғанының дәлелі.
Жасанды интеллект білім беру мен медицина саласында да үлкен жетістіктерге жетті. Білім беру платформалары әр оқушының қабілетіне қарай жеке оқу бағдарламасын ұсына алады. Мысалы, Duolingo қосымшасы қолданушының деңгейін анықтап, соған сәйкес тапсырмалар береді. Ал медицинада ЖИ ауруларды ерте кезеңде анықтап, диагноз қою дәлдігін арттыруға көмектеседі. Кейбір зерттеулер бойынша, жасанды интеллект рентген немесе томография нәтижелерін сараптауда жоғары дәлдік көрсете алады. Бұл адам өмірін сақтап қалуға ықпал ететін маңызды қадам.
Алайда жасанды интеллектінің қауіптері де жоқ емес. Ең басты алаңдаушылық – жұмыссыздық мәселесі. Автоматтандыру нәтижесінде көптеген қарапайым және қайталанатын жұмыстарды роботтар атқаруы мүмкін. Бұл еңбек нарығына әсер етіп, кейбір мамандықтардың жойылуына әкелуі ықтимал. Сонымен қатар жеке деректердің қауіпсіздігі мәселесі де өзекті. Әлеуметтік желілер мен онлайн платформалар қолданушылар туралы орасан зор ақпарат жинайды. Мысалы, Facebook компаниясы бірнеше рет деректердің қауіпсіздігіне байланысты сынға ұшыраған. Егер ақпарат дұрыс қорғалмаса, бұл қоғамға үлкен зиян келтіруі мүмкін.
Тағы бір маңызды мәселе – этика және бақылау. Егер жасанды интеллект жүйелері бұрмаланған деректерге сүйенсе, олардың шешімдері әділетсіз болуы ықтимал. Сондай-ақ автономды қару-жарақ жүйелері сияқты әскери мақсаттағы қолдану түрлері адамзат үшін қауіпті болуы мүмкін. Кейбір ғалымдар болашақта жасанды интеллект адам ақылынан асып түсіп, бақылаудан шығып кетуі мүмкін деген болжам айтады. Сондықтан ЖИ-ді дамыту барысында қауіпсіздік, жауапкершілік және халықаралық бақылау тетіктері аса маңызды.
Қорыта айтқанда, жасанды интеллект – әрі мүмкіндік, әрі қауіп. Ол адамзат өмірін жеңілдетіп, ғылым мен техниканы жаңа деңгейге көтереді, бірақ сонымен бірге әлеуметтік, экономикалық және этикалық мәселелерді туындатады. Барлығы оны қалай және қандай мақсатта қолданатынымызға байланысты. Егер жасанды интеллект адам игілігі үшін, жауапкершілікпен және бақылаумен дамытылса, ол – адамзат өркениетінің жарқын болашағына жол ашатын мүмкіндік. Ал егер немқұрайлы қарасақ, ол күрделі қауіпке айналуы мүмкін. Сондықтан бүгінгі басты міндет – технологияны емес, оны басқару мәдениетін дамыту.
Аяжан Махамбетәлі
Қорқыт ата атындағы Қызылорда университетінің 4-курс студенті
Фото: freepik.com