Kyzylorda-news.kz Әлеуметтік желі біздің күнделікті өміріміздің ажырамас бөлігіне айналды. Олар адамдарға ақпарат алмасуға, пікір білдіруге, жаңа таныстар табуға және кәсіптік байланыстарды дамытуға мүмкіндік береді. Бір жағынан, әлеуметтік желілер білім алу, жаңалықтарды білу және шығармашылықты дамыту сияқты жағымды әсерлер береді.
Мысалы, студенттер мен зерттеушілер үшін түрлі платформалар арқылы ғылыми мақалалармен, оқулықтармен және тәжірибелік мысалдармен танысу ыңғайлы. Сонымен қатар, әлеуметтік желілердің арқасында адамдар өздерінің өнерін, хоббиін немесе кәсіптік жетістіктерін кең аудиторияға көрсету мүмкіндігіне ие болады. Бұл жаңа идеяларды таратуға, жобаларды жүзеге асыруға және кәсіби тұрғыда өздерін танытуға жол ашады. Әлеуметтік желілер сонымен қатар адамдар арасындағы байланыстарды күшейтеді, отбасылық және достық қарым-қатынастарды сақтауға көмектеседі, ал алыстағы туыстармен немесе дос-жаранмен байланыста болу оңай болады.
Дегенмен, әлеуметтік желілердің зиянды жақтары да бар. Бірінші кезекте, олар адамның психологиялық жағдайына әсер етуі мүмкін. Мысалы, үздіксіз жаңалықтар лентасын қарау кезінде адамның көңіл-күйі түсіп, күйзеліс немесе мазасыздық сезімдері пайда болуы мүмкін. Кейбір адамдар әлеуметтік желідегі басқа адамдардың өмірін өз өмірімен салыстыра отырып, өзін төмен сезінуі мүмкін. Бұл әсіресе жасөспірімдер мен жастар арасында өзіндік сенімділіктің төмендеуіне, психологиялық қысым мен депрессияның пайда болуына әкелуі мүмкін. Екінші жағынан, әлеуметтік желілер уақыты тиімді пайдалануға кедергі келтіруі мүмкін. Күнделікті өмірде немесе жұмыс барысында ұзақ уақыт бойы бейне, мәтін немесе ойындарға назар аудару өнімділіктің төмендеуіне әкеледі. Сонымен қатар, жеке мәліметтердің қорғалмауы да маңызды мәселе. Кейде адамдар әлеуметтік желілерде өздері туралы тым көп ақпарат бөліседі, бұл алаяқтыққа немесе жеке өмірге қатысты қауіптерге әкелуі мүмкін. Ақпараттың шынайылығын тексермеу, жалған жаңалықтар мен спам материалдарға сену де қоғамға зиян тигізетін жағымды емес әсерлердің бірі.
Әлеуметтік желілердің тағы бір теріс жағы –кибербуллинг және интернеттегі теріс мінез-құлық. Жастар мен балалар арасында дөрекі пікірлер, қорлау немесе қоғамнан оқшаулану жағдайлары жиі кездеседі. Бұл тек жеке адамға ғана емес, жалпы қоғамға да кері әсерін тигізеді, өйткені адамдар арасындағы сенім мен әлеуметтік қатынас әлсірейді. Сонымен қатар, әлеуметтік желілер кейде адамның ой-өрісін шектейді, себебі алгоритмдер адамға тек оның қызығушылығына сай контент көрсету арқылы оның түрлі көзқарастардан хабардар болуына кедергі жасайды. Бұл ақпараттық қараңғылыққа және біржақты ойлау қалыптасуына әкелуі мүмкін.
Қорытындылай келе, әлеуметтік желілердің пайдасы мен зияны әрдайым қатар жүреді. Олар адамға байланыс, білім алу, шығармашылықты дамыту және кәсіби жетістікке жету мүмкіндігін берсе, сонымен қатар психологиялық қысым, уақытты жоғалту, жалған ақпарат және жеке өмір қауіптері сияқты теріс салдары да бар. Сондықтан әлеуметтік желілерді пайдалануда өз уақытын дұрыс басқару, ақпаратты сыни тұрғыдан бағалау және жеке мәліметтердің қауіпсіздігіне мән беру маңызды. Тиімді пайдалану арқылы әлеуметтік желілерді адам өміріне пайда әкелетін құрал ретінде қолдануға болады, ал абайсыз қолдану оның зиянды әсерлерін күшейтеді.
Аяжан Махамбетәлі
Қорқыт ата атындағы Қызылорда университетінің 4-курс студенті
Фото: freepik