<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Қазақстанда банк карталарын пайдалану ережелері өзгерді, енді банкоматтан ақшаны&nbsp;карта иесі ғана шеше алады. Бұл туралы <a href="https://stan.kz/endi-bankomattan-tek-karta-iesi-gana-aksha-sheshe-aladi-422851/">Stan.kz</a> ақпарат&nbsp;агенттігі хабарлады.Тіпті жұбайы немесе жақын туыстары да ақша&nbsp;шеше алмайды. Бұл туралы қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің төрайымы Мадина Әбілқасымова мәлімдеді.<blockquote>"Әйелі күйеуінің картасынан ақша ала алмай қалған жағдайлар тіркелді, бұл жаңа талаптарға&nbsp;байланысты", – деді Әбілқасымова.</blockquote>Агенттік басшысы жаңа ережелердің алаяқтармен және карталарын&nbsp;қылмыскерлерге беретіндермен күресуге арналғанын атап өтті.<blockquote>"Бұл карта пайдаланушысының өзі екендігін тексеру және картаны пайдалану талаптарының қатаңдатылуымен&nbsp;байланысты. Жалпы алғанда, төлем картасын сол карта&nbsp;шығарылған адамның қолданатынын&nbsp;тексеру дұрыс бастама", – дейді&nbsp;Мадина Әбілқасымова.</blockquote>Оның айтуынша, бұл тәсіл қаржыға заңсыз қол жеткізу қаупін азайтады.Фото: freepik.com

Енді банкоматтан карта иесі ғана ақша шеше алады: Қазақстанда банк карталарын пайдалану ережелері өзгерді

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Криптовалюталар төлем жүйесіндегі валютаның жаңа түрі болуына байланысты ғана емес, сондай-ақ оны реттеу әлі де жеткіліксіз деңгейде болғандықтан қызығушылық танытады. Оның осындай осал тұсын &nbsp;алаяқтар қуана пайдаланады, азаматтарды жалған сайттардың, белгілі адамдардың есімдерін қолданып, шындыққа жанаспайтын уәделер беріп, агрессивті маркетинг арқылы алдайды.Криптоалаяқтардың қандай амалдар қолданатынын Fingramota.kz -пен бірге қарастырайық.Фишинг және жалған сайттарАлаяқтар криптовалютамен жұмыс істеу үшін ресми сервистердің немесе сайттардың атын бүркемеленіп, мессенджерлерде сайттар, электрондық хаттар немесе хабарламалар жасайды. Олардың басты мақсаты - аңғал азаматтардың дербес деректері мен ақшаларын ұрлау. Мысалы, Ақмола облысының тұрғыны алаяқтарға сеніп, қандай да бір сайтта криптовалютамен «ойнаған». Екі аптадан кейін ол «ойынды» жалғастыру және үлкен сома ұтып алу үшін компанияның шотына ақша аударған, алайда сайт бұғатталған болып шығады. &nbsp;Әйел алаяқтарға сеніп, 6,5 млн теңгесінен айырылды. &nbsp;Қаржы пирамидаларыАлаяқтықтың бұл түрінің схемасы бесенеден белгілі: ақшаны «бұрын-соңды болмаған» жоғары пайызбен салып, күнде бір жаңа адамдар әкелу. Егер осыған дейін алаяқтар кәдімгі ақшамен жұмыс істесе, қазір олар криптовалютамен жұмыс істейді. Мысалы, жақында Ақтөбе облысының Қаржы мониторингі агенттігінің департаменті Harmony Rider Technology атты электросамокаттар шығаратын американдық ірі компанияның атын жамылған қаржы пирамидасының қызметін әшкереледі.Салымшыларға салым сомасына байланысты күн сайын 12 доллардан 690 долларға дейін төлемдерге уәде етілді, ал жаңа қатысушыарды тартқаны &nbsp;үшін қосымша бонустық сыйақы есептелді. Нәтижесінде 115 қазақстандық азамат қаржы пирамидасына 197 млн теңгеден астам қаржы салған. Алаяқтар салымшылардың ақшасын OKX криптовалюталық әмиянға аударған, содан кейін оларды фиат ақшаға айналдырып, банктік шоттарға шығарған.Белгілі адамдардың жалған ұсыныстарыСенгіш азаматтарды өз желілеріне мүмкіндігінше көп тарту үшін алаяқтар танымал блогерлердің, әншілердің және актерлердің атынан жалған хабарландырулар жариялайды. Мәселен, алаяқтар танымал вайнердің жалған телеграм-арнасын құрып, ұтысқа ие болу үшін кем дегенде 100 доллар салуды ұсынған.Осы уақытқа дейін интернет кеңістігінде «белгілі вайнердің» инвестиция салуды ұсынатын әр түрлі дипфейк-бейнежазбалар орналастырылатын. &nbsp;Ол өз жанкүйерлеріне тек оның ресми парағындағы ақпаратқа сенуге шақырған, алайда алаяқтар оның атын өз мақсаттарына қолдануды жалғастыруда. Бұл жерде вайнер — алаяқтар бейнесін пайдаланған жалғыз адам емес, олар сонымен қатар топ-менеджерлердің, министрлер мен басқа да танымал тұлғалардың қатысуымен дипфейк-бейнежазбалар жасаған.Криптоалаяқтықты қалай танып-білуге болады?Кепілді пайдаға уәде беру: инвестицияларда кіріске жүз пайыз кепілдік берілмейді, себебі активтердің нарықтық құны өсуі де, төмендеуі де мүмкін. Егер сізге белгіленген және кепілді пайдамен уәде беріп криптовалюталық жоба ұсынылса — сақ болу қажет.Техникалық құжаттың болмауы немесе мазмұнының әлсіздігі: White Paper (техникалық құжат) —криптовалютаның кез келген іске қосудың негізгі элементі. Онда жобаның технологиясы, жұмыс қағидаттары мен мақсаттары егжей-тегжейлі сипатталуға тиіс. Егер құжат мазмұнсыз, жалпылама сөз &nbsp; тіркестерімен жазылған немесе мүлдем жоқ болса, сізге осы компаниямен жұмыс істеу қажет пе, жоқ па деген ой тастауға тиіс.Агрессивті жарнама: маркетинг кез келген бизнестің қалыпты және тіпті міндетті бөлігі болғанымен, алаяқтар көбінесе «жауыр болған» жарнаманы қолданады. Олардың мақсаты — қайтсе де қысқа мерзім ішінде мүмкіндігінше көп адам тартып, тез ақша жинап алу. Егер жарнамалық мәлімдемелер шындыққа жанаспайтын болып көрініп, фактілермен расталмаса — инвестициялауға асықпаңыз, өз бетіңізше тергеу жүргізіңіз. Бұл көп уақыт алмайды — ол үшін тәуелсіз алаңдарда пікірлерді оқып, сондай-ақ ҚР Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің сайтында компанияның лицензиясын тексеру жеткілікті.Анонимді команда: заңды инвестициялық жобаларда сіз әрқашан басқарудың артында кім тұрғанын — олардың есімдерін, тәжірибесін, тіпті әлеуметтік желілердегі кәсіби парақшаларын көріп, біле аласыз. Егер жобаның командасы өздерінің жеке басын жасырса немесе ашық көздерде олар туралы ақпарат болмаса, бұл ойланатын жағдай.Жеңіл ақшаға уәде беру:&nbsp;егер «тез, оңай, қиындықсыз» деген ұсыныс түссе, бұл, әрине, алдау, әсіресе криптовалютаға қатысты.Криптоалаяқтардан қалай қорғануға боладыӨзіңіз түсінетін нәрсеге ғана инвестиция салыңыз. Егер сіз белгілі бір криптовалютамен қалай жұмыс істеуді толық білмесеңіз, инвестициялауға асықпаңыз — алдымен технологияны, жұмыс қағидаттарын және ықтимал тәуекелдерді зерттеңіз.Қысымға берілмеңіз. Алаяқтар әлеуетті құрбандарын асықтырып, тез арада қатысқаны үшін бонустар немесе жеңілдіктер беруге уәде береді. Асығыс шешім қабылдамаңыз — «қыруар ақшаға» кенелуге уәде ететін компанияға өз зерттеуіңізді жүргізіңіз.Желілердегі жарнамаға сын көзбен қараңыз. &nbsp;Өкінішке орай, алаяқтар айла-шарғысын әлеуметтік желілер арқылы танымал адамдардың фотосуреттерін олардың рұқсатынсыз пайдалану немесе «сыйлықтар» мен жеңіл ақша ұсыну арқылы іске асыруы сирек емес. Мұндай хабарландыруларға сақтықпен қараңыз және атақты адамдардың, саясаткерлердің, компаниялардың және т.б. ресми аккаунттарындағы барлық ақпаратты қайта-қайта тексеріңіз. Ұсыныс керемет тартымды болып көрінсе де, сыни тұрғыдан ойлауды ұмытпаңыз.Күтпеген ұсыныстарға жауап бермеңіз. Егер сізге «инвестициялауға &nbsp;тиімді мүмкіндік» бар деп қоңырау шалса немесе хабарлама жіберілсе, бұл алдау болуы мүмкін. Дербес деректеріңізді ешкімге бермеңіз немесе қаражатты бейтаныс адамдарға аудармаңыз.Қосымшаларды тек ресми көздерден жүктеңіз.&nbsp;Google Play Store және Apple App Store басқа сайттарға қарағанда қауіпсіз, себебі онда үнемі тексеру жүргізіледі және барлық күдікті қолданбалар бірден жойылады. &nbsp;Сонымен қатар, басқа сайттардан жүктеу сіздің смартфоныңызға немесе компьютеріңізге вирус жұқтыруға әкелуі мүмкін, және сіз бірде-бір криптовалюта операциясын жасамай-ақ ақша мен дербес деректеріңізден &nbsp;айырыласыз.Тексеру жүргізіңіз. Егер криптовалюта сізге таныс болмаса, техникалық құжатын қарап зерттеңіз, оны кім шығаратынын және оның қалай жұмыс істейтінін біліңіз, тәуелсіз шолуларды қараңыз. Оның заңдылығына көз жеткізу үшін жалған криптовалюталардың өзекті тізімдерімен танысыңыз, алаяқтықтың жаңа тәсілдері туралы жиі айтатын мемлекеттік органдардың жаңалықтары мен есептерін зерттеңіз.<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/2605_infografika_kaz_18_805a6d3ef9.png" alt="2605-infografika-kaz-18.png">Өзіңізге, ақшаңызға абай болыңыз және Fingramota.kz -пен аржылық сауаттылықты арттырыңыз!Фото: fingramota.kz

Сақ болыңыз: криптовалютамен алдау схемалары 

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Айдана сыйлықақы алып, кредит бойынша төлемді бірден үш айға төлеп тастады. «Енді аз төлеуге де болады», – деп ойлады ол. Алайда, &nbsp;бір аптадан кейін ол қосымшадан ай сайынғы төлемнің өзгермегенін көріп: «Бұл қалай?»,-деген ойда қалды. Банк оның аударымын ішінара өтеу ретінде ескеріп, кестені өзгертпеген, &nbsp;яғни бұл жерде нақты нені – &nbsp;мерзімін немесе төлемді өзгерту керектігін таңдау керек болған. Бұл жиі кездесетін жағдай. &nbsp;Мерзімінен бұрын төлеу – бұл пайдалы құрал, бірақ оның көптеген нюанстары бар. Оларды Fingramota.kz-тің көмегімен қарастырып көрелік.Мерзімінен бұрын төлем жасаған кезде пайыздар қалай азаядыМерзімінен бұрын өтеу – бұл кестеде көрсетілген мөлшерден көп төлеу &nbsp;немесе қарызды мерзімінен бұрын толығымен өтеу. Оның мынадай түрлері болады: &nbsp;Толық – белгілі бір күні сіз қарыздың барлық қалдығын және нақты пайдалану күндері үшін пайыздарды өтейсіз.Ішінара – сіз әдетте төлейтін соманың «үстінен» артық төлейсіз, борышыңызды азайтасыз және банктен кестені қайта есептеуді сұрайсыз. &nbsp;Шарттарда, әдетте, банктің мұндай төлемдерді қалай қабылдайтыны көрсетілген: қосымшада өтініш/өтінім беру қажет пе, қанша күн бұрын ескерту керек, ең төменгі сома көрсетілген бе, пайыздарды үнемдеу үшін айдың қай күні енгізген дұрыс.Аннуитеттік кесте бойынша алғашқы айларда негізгі қарыздың өзі емес, пайыздар төленеді. Ол борыштың басым бөлігін алады. Мерзімінен бұрын төлем жасаған кезде&nbsp;негізгі сома азаяды, сол сомадан әрі қарай пайыздар есептеледі. Бұл жағдайда бірден үнемдей бастап, оны мерзімнің соңына дейін жеткізу &nbsp;керек. Сіз үстінен артық ақша қосып төлеуді&nbsp;неғұрлым ерте&nbsp;бастасаңыз, банкке пайызды соғұрлым аз төлейсіз. Кейінірек мерзімінен бұрын өтеу де пайдалы, бірақ пайдасы аз болады.Бүгінгі күні банктер қарызды мерзімінен бұрын өтегені үшін, егер ол алғашқы алты айда (бір жылға дейінгі мерзімге қарыздар бойынша) не бірінші жыл ішінде (бір жылдан астам мерзімге қарыздар бойынша) жүзеге асырылса, айыппұл санкцияларын алуға құқылы. Бұл шектеу барлық қарыз алушыларға қатысты қолданылады.Алайда, 2025 жылғы 31 тамыздан бастап заң өзгереді: мұндай айыппұлдар тек заңды тұлғаларға (компанияларға) қатысты қолданылады. Қарапайым адамдар, жеке тұлғалар үшін мерзімінен бұрын өтеу үшін ешқандай айыппұлдар болмайды, берешекті кез келген уақытта қосымша айыппұл санкциясыз өтеуге болады.Ішінара өтеу кезінде таңдауға болатын екі нұсқаӘдетте банк екі сценарийдің бірін ұсынады. Өзіңіз таңдаған нұсқаны жазып көрсету маңызды — әйтпесе олар әдеттегі қалып бойынша кестені сол күйінде қалдыруы мүмкін.Төлемді өзгеріссіз қалдыру арқылы мерзімді қысқарту.&nbsp;Бұл – пайыздар бойынша барынша үнемдеу: Сіз кредит мерзімінің соңына тезірек жетесіз және көп артық төлем жасамайсыз. Өзіне ағымдағы ай сайынғы төлем &nbsp;ыңғайлы деп санайтын адамдар үшін қолайлы.Мерзімін өзгеріссіз қалдырып, ай сайынғы төлемді азайту.&nbsp;Үнем аз болады, бірақ ай сайын бюджетте бос ақша пайда болады. Ай сайынғы жүктеме маңызды болған жағдайда (мысалы, басқа міндеттемелер жоспарланған болса) ыңғайлы.Нені таңдау керек?&nbsp;Егер мақсат&nbsp;артық төлемді мейлінше аз төлеу болса, мерзімді қысқартқан&nbsp;жақсы.&nbsp;Егер&nbsp;бюджеттің орнықтылығы&nbsp;маңызды болса – төлемді азайтуды таңдаған дұрыс.Шарт және рәсім бойынша маңызды жайттарӨтініш/өтінім. Нұсқаны таңдаудың қай жерде тіркелетінін нақтылаңыз (мерзімді немесе төлемді қысқарту) — қосымшада, бөлімде немесе байланыс орталығы арқылы. Скринді/көшірмені сақтаңыз.Күндер және «есеп айырысу күндері».&nbsp;Пайыздарды есептеу күніне дейін&nbsp;енгізген дұрыс (әдетте жоспарлы есептен шығарудан 1-3 күн бұрын). Осылайша барынша көп үнемдейсіз.Мерзімінен бұрын өтеудің ең төменгі сомасы.&nbsp;Кейбір кредит берушілердің «шегі» бар, мысалы, кем дегенде 5-10 мың теңге немесе тіпті бірнеше айлық төлем. Алдын ала біліп алыңыз.Есептен шығарудың кезектілігі.&nbsp;Ереже бойынша алдымен айыппұлдар/өсімпұлдар мен комиссиялар, сосын пайыздар, содан кейін ғана алынған қарыз төленеді. Егер кешіктірулер болса, мерзімінен бұрын жарнаның бір бөлігі соларға «кетеді».Комиссиялар мен шектеулер.&nbsp;Тұтынушылық кредиттерде, әдетте, мерзімінен бұрын өтегені үшін төлемдер жоқ, бірақ&nbsp;шартты тексеріңіз&nbsp;– ипотека немесе автокредиттің ерекшеліктері болуы мүмкін. Егер талаптар реттеушінің қолданыстағы талаптарына қайшы келсе, банктің ұстанымын нақтылаңыз және қажет болған жағдайда кредиторға, ал егер ол сіздің сұранысыңызды қанағаттандырмаса, банк омбудсманы мен реттеушіге жүгініңіз.Сақтандыру және «пакеттер».&nbsp;Толық мерзімінен бұрын өтеген кезде,&nbsp;сақтандыру сыйлықақысының&nbsp;немесе пайдаланылмаған кезең үшін абоненттік төлемнің&nbsp;бір бөлігі қайтарылатынын нақтылаңыз.Ипотека және ауыртпалық.&nbsp;Берешек толық өтелгеннен кейін&nbsp;берешектің жоқ екендігі туралы анықтама&nbsp;алыңыз, ал ипотека болса, тізілімдегі&nbsp;ауыртпалықты&nbsp;міндетті түрде&nbsp;алып тастаңыз&nbsp;(ХҚКО/электрондық сервистер арқылы). Онсыз тұрғын үй заңды түрде «кепіл» болып табылады.Кредит тарихы.&nbsp;Толық өтеу – кредит тарихыңыздың артықшылығы. Кредиттік бюролар немесе egov қосымшасы арқылы кредиттік тарих бюроларындағы деректердің жаңартылғанын тексеріңіз.Артық төлемді қайтару.&nbsp;Кейде банк «артығымен» есептен шығарып қояды. Қалдықты шотқа қайтаруды сұраңыз және қарызыңыздың жоқ екендігі &nbsp;туралы анықтама алыңыз.&nbsp; Мерзімінен бұрын өтеудің артықшылықтарыПайыз бойынша төлемнің аз болуы. Бұл тікелей қаржылық тұрғыдан алғандағы пайда.Борыштан тезірек құтылу.&nbsp;Стресс пен тәуекелді азайту.Бюджеттің икемділігі.&nbsp;«Төлемді төмендету» нұсқасы кезінде шығыстарды қабылдау оңайырақ.Кредиттік бедел. Уақтылы және мерзімінен бұрын жасалатын төлемдер нарық үшін тиімді болып табылады.Ықтимал кемшіліктер мен тәуекелдерБалама құны. Мерзімінен бұрын өтеуге жіберілген ақша енді қауіпсіздік жастығы немесе инвестиция үшін жұмыс істемейді.Бонустардан/акциялардан айырылу.&nbsp;Кейбір сенімді бағдарламалар (кэшбэк, «бонустармен бөліп төлеу») мерзіміне байланысты –олар мерзімінен бұрын өтелген кезде қолданылмайды. Арнайы ұсыныстардың шарттарымен алдын ала танысыңыз.Рәсімдік ерекшеліктер. Өтінішсіз сіз қалаған нәтижеге қол жеткізе алмайсыз (мысалы, төлем азаймайды және мерзім қысқармайды).Резервтегі кемшілік. Біз бәрін өтеуге жібердік, нәтижесі бір айдан кейін &nbsp;мерзімді шығын. Тағы да кредит? Бұл пайданы нөлге айналдырады.Іс жүзінде қалай әрекет ету керек: қысқа чек-парағыҚаржылық «жастықшаны» есептеңіз (кем дегенде 3 айлық шығыстар). Егер ол жоқ болса, алдымен жастықшаны, содан кейін мерзімінен бұрын өтеуді санаңыз.Банктен&nbsp;ең төменгі соманы,&nbsp;күндерді және өтініш нысанын&nbsp;(мерзім/төлем) нақтылаңыз.Есептелген пайыздық күнге дейін&nbsp;соманы енгізіп,&nbsp;таңдалған кесте нұқсасын тіркеңіз.Жаңа кестені алыңыз және мерзімнің/төлемнің және борыш &nbsp;қалдығының төмендеуін тексеріңіз.Қарызды толық өтеген кезде берешектің жоқ екені туралы және шоттың/шарттың жабылғаны туралы екі анықтама алыңыз; ауыртпалықты алып тастаңыз (ипотека үшін).2-4 аптадан кейін&nbsp;кредиттік тарихыңызды&nbsp;және «мойныңыздағы» &nbsp;міндеттердің (комиссиялар, сервистік топтамалар, ақшаны автоматты түрде есептен шығару) жоқ екенін&nbsp;тексеріңіз.Жиі қойылатын сұрақтар (және қысқаша жауаптар)Ай сайын «аз-аздан» енгізуге бола ма? Иә, әдетте болады. әсіресе мерзімнің алғашқы жартысында тіпті кішігірім сомадан да әсер болады.Айына қанша рет мерзімінен бұрын өтеуге болады?&nbsp;Талаптарға байланысты: кейбір жағдайда шектеусіз, кейде – айына/тоқсанына бір рет.Төлем мерзімі өтіп кетсе, мерзімінен бұрын өтеудің маңызы бар ма?&nbsp;Бар, бірақ алдымен өсімпұлдарды/айыппұлдарды «жояды». Мерзімі өткен төлемді өтеңіз, содан кейін негізгі борышты мерзімінен бұрын өтеп тастаңыз.Төлем неліктен азайған жоқ?&nbsp;Сіз өтініш бермеген/қайта есептеу нұсқасын таңдамаған боларсыз. Өтініш беріп, жаңа кесте сұратыңыз.Және тағы бір айта кетерлігі: кредит алудан бұрын не істеу керек?Өзіңізге «не үшін» және «қанша қажет» деген сұраққа жауап беріңіз – кредиттің &nbsp;мақсаты мен сомасы «бір жағдай туындап қалса» деген емес, нақты болуы керек.ЖТСМ бойынша кемінде 3-5 ұсынысты салыстырыңыз&nbsp;(жылдық тиімді мөлшерлеме): ол кредит бойынша барлық шығысты ескереді және нақты құнын көрсетеді.Бюджетті стресс-тестілеуден өткізіңіз:&nbsp;барлық борыштар бойынша төлемдер тұрақты табыстың 30–40%-нан артық болмауға тиіс.Шартта айыппұлсыз мерзімінен бұрын өтеу құқығы және&nbsp;түсінікті тәртіп&nbsp;туралы жазылғанына көз жеткізіңіз&nbsp;(өтініш, мерзімдер, ең төменгі сомалар). &nbsp;График түрін&nbsp;(аннуитетті/сараланған) және мерзімінен бұрын өтеу кезінде төлем қалай қайта есептелетінін&nbsp;тексеріңіз. &nbsp;Кредиттің толық құнын:&nbsp;пайыздарды, комиссияларды, сақтандыруларды, сервистік пакеттерді, бағалау/нотариус (кепілдер үшін) есептеңіз.Қауіпсіздік жастықшасын дайындаңыз&nbsp;(кем дегенде шығындардың 3 айы) – әйтпесе кез келген іркіліс үнемдеуді жоққа шығарады. &nbsp;Шартты басынан аяғына дейін оқып шығыңыз, маңызды талаптардың скриншоттарын/көшірмелерін жасап алыңыз; сұрақтар қойыңыз –бұл сіздің ақшаңыз. &nbsp;Мерзімінен бұрын өтеу жоспарын алдын ала ойластырыңыз: пайдада қалу үшін борышты қашан және қандай сомалармен төмендетесіз. &nbsp;Кредит – үлкен жауапкершілік екенін есте сақтаңыз! Дұрыс жоспарлау және талаптарды зерделеу тәуекелдерді төмендетуге, ал мерзімінен бұрын өтеу артық төлемді төмендетуге мүмкіндік береді. Кредиттік өнімдердің барлық ерекшеліктерін білу үшін Fingramota.kz оқыңыз.Фото: fingramota.kz

Қарызды мерзімінен бұрын өтеу: нелерді білу маңызды

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Біз таңқаларлық қызықты және күрделі дәуірде өмір сүріп жатырмыз: бір жағынан, біз өзімізді қызықтыратын кез келген ақпаратты бірнеше секунд ішінде ала аламыз, ал екінші жағынан, фейктерге және хайп-схемаларға алданып қалуымыз мүмкін. Неліктен Интернеттегі барлық нәрсеге сене беруге болмайтынын және ақпараттық қауіпсіздікті қалай қамтамасыз ету керек екенін Fingramota.kz-пен бірге қарастырамыз. &nbsp;Фейктер және хайп-схемалар – бұл не?Күнделікті өмірде біз фейктердің не екенін және оларға неге сенуге болмайтынын түсінетін сияқтымыз. Соған қарамастан, министрліктер мен басқа да мемлекеттік органдар ай сайын мыңдаған адамдар сенген, кейбіреуі тіпті ақшасын жоғалтып үлгерген тағы бір жалған ақпаратты жоққа шығарады.Соңғы мысалдардан: әлеуметтік желілер мен мессенджерлерде 1949 жылдан 2010 жылға дейін туған қазақстандықтарға 70 000 теңге көлемінде төлемдер төленуге тиіс екені туралы ақпарат тарады. Қаражат алу үшін, әрине, зиянды сілтемеге өту керек болды. Сонымен қатар, мұндай&nbsp;әлеуметтік көмек түрі жоқ, бұл – сілтеме арқылы сенгіш азаматтардың жеке мәліметтерін алғысы келген алаяқтардың ісі. Жәрдемақылар, төлемдер және жеңілдіктер туралы барлық ақпарат тек 1414 нөмірінен SMS-хабарламалар арқылы таратылады. &nbsp;Тағы бір мысал: Facebook әлеуметтік желісінде танымал «Алтын алма» дүкенінің пікіртеріміне қатысқаны үшін тегін бьюти-бокстарды уәде ететін жарнамалар таратылды. Жарнамадағы әйел соның арқасында тегін өнім алуға болатын бір «құпияны» ашқанына сендірді. Алайда, дүкеннің өзі бьюти-бокстарды алудың ешқандай жарнамасы немесе жасырын жолы жоқ екенін –олардың тіпті сатылымда да жоқ екенін және бұл тегін емес екенін айтты. Ал сілтеме бойынша кірген сайттарда деректерді сұраған, содан кейін картадан ақша ұрлаған. Сондай-ақ, алаяқтар «Алтын алманың» &nbsp;атынан пікіртерімдер ұйымдастырған, әрі қарай олар «сыйлық алу» үшін карта нөмірін енгізуді сұраған. Нәтижесінде адамдар ақшасынан айырылған, себебі іс жүзінде ешқандай сыйлықтар болмаған.Сондай-ақ, фейктерден бөлек көптеген басқа да алаяқтық амалдар бар, мысалы, хайп-схемалар. Олардың көмегімен қаскүнемдер төмендегілер арқылы өздерінің контеніне назар аудартады:«Мемлекеттен қанша ақша алуға болатынын естісеңіз, сенбейсіз!» деген сияқы кликбейттік тақырыптар;ойдан шығарылған трагедиялар немесе сенсациялар – блогер Daricorn ата-анасының келісімінсіз камераға түсіріп алып, кейін оның жауабын бұрмалаған, соның салдарынан Балалар құқықтары жөніндегі өкіл Динара Закиева мен мемлекеттік органдар араласқанға дейін әлеуметтік желілер, мектеп пен таныстарынан қысым көрген баланы мысал ретінде келтіруге болады;жазылушылар, репосттар, сатылымдарды арттыру үшін оқиғаларды бұрмалау – мұндай әдісті жазылушылардан мәжбүрлеп алу немесе қолдау көрсету үшін қандай да бір курстан өтуді ұсыну арқылы ажырасу, банкроттық туралы жалынышты оқиғаларды ойдан шығара отырып, көбінесе әлеуметтік желілердегі блогерлер пайдаланады.Алайда адамдарға әсіресе қаржылық хайп-схемалар көп зиян келтіреді – мұнда бізге барынша танымал қаржы пирамидалары әрекет ете бастайды, олар тиімді инвестициялық схемалардың, «табысты адамдар» клубы мен тиімді бағада сататын дүкендердің атын жамылады. Кеңінен тараған мысалдар ретінде мыналарды атауға болады:тиімді &nbsp;инвестициялар – Finiko қаржы пирамидасы өз салымшыларына айына 20–30% табыс табуды уәде еткен. Нәтижесінде адамдар бірнеше миллион теңгені құрайтын ақшаларынан айырылып қалған;жалған экожобалар немесе «жасыл инвестициялар» - алаяқтар қазақстандықтарға күн электр станцияларына ақша салуды ұсынып, жылдық 3000% табыс табатындарын уәде еткен, бірақ салымшылар шамамен 300 миллион теңге қаражатынан айырылған;Көкшетаудағы жабық «Миллионерлер клубы», ол адамдарға 100&nbsp;000 теңге жарна енгізген жағдайда табысқа жету құпияларын ашуға уәде берген, бірақ 3&nbsp;000 салымшы шамамен 600 миллион теңгесінен айырылып, ешқандай ақпарат ала алмаған;«шетелдік инвестициялық компаниялар» - Sincere Systems Group қаржы пирамидасы өзін осылай танытқан. Адамдарға мынадай кірістілігі жоғары жобаларға ақша салу ұсынылған: медициналық каннабис өсіру және сату, сондай-ақ басқа да «инновациялық» бағыттар. Қаржы пирамидасының фиаттық ақшаның орнына SWP және SWCT ішкі токендерімен шоттарды толықтыра алатын пайдаланушылардың жеке кабинеттері бар арнайы сайты болған. Алайда олардың барлық қаражатын алаяқтар өздері иемденіп алған, ондай ақша сомасы 52 миллионнан астам теңгені құраған.Неге біз фейктер мен хайп-схемаларға сенеміз?Кез келген алаяқтық біздің сезімдерімізге әсер ете отырып жұмыс істейді: қорқыныш, ашу, аяныш сезімдеріне күшті әсер еткен сайын біз оған сенеміз. Ал алаяқтар біздің сезімдерімізбен шебер жұмыс жасай біледі.Заманауи адамдар ақпараттық ағынның салдарынан да зардап шегуде: әлеуметтік желілер, телеарналар, жаңалық сайттарындағы деректердің көптігі сонша, оларды тексеріп отыруға мүмкіндік жоқ. Сондықтан адамдар бірінші көрген және тәжірибесінен өткен нәрсеге сенеді. &nbsp;Әлеуметтік желілердің алгоритмдері де шегінер емес — олар бізге фактілерді емес, жанжал немесе арандату реакциясын тудыратын нәрселерді шығарып отырады. &nbsp;Фейк және хайп-платформасын қалай білуге болады?Жаңалық немесе хабарландыру көргеннен кейін бірден дереккөзді тексеру — бұл медиа сенімді ме, оның беделі қандай, редакциясында кім жұмыс істейді, ол қандай жарияланымдар жасайды – жанжалдар немесе талдамалық;Мемлекеттік органдардың растауы бар ма екен, соны тексеріңіз — әлеуметтік желілер дәуірінде олар барлығына өте жылдам жауап береді, әсіресе бұл фейк болса;Бір ақпаратты бірнеше БАҚ және дереккөз қалай ұсынатынын салыстырыңыз – құрметті баспаларда, телеграм-арналарда және тағы басқа орындарда бұл жаңалыққа немесе хабарландыруға уақыт арнаған ба; &nbsp;Тыныс белгілері мен грамматикаға назар аударыңыз&nbsp;– леп белгінің, капслоктың, эмоциялардың, сондай-ақ қарапайым қателердің жиі ұшырасуы алдыңыздағы ақпараттың фейк болу ықтималдығын күшейтеді;StopFake және FactCheck.kz басылымдарының аккаунттарына міндетті түрде жазылып алыңыз – олар жүйелі түрде танымал фейктер мен хайп-схемаларды талдап отырады. &nbsp;<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/fingramota_b48a7d60e5.png" alt="финграмота.png">Өзіңізге, ақшаңызға сақ болыңыз және Fingramota.kz-пен бірге қаржылық сауаттылығыңызды арттырыңыз!Фото: Fingramota.kz

Фейктер және хайп-схемалар: неліктен интернеттен көргеннің бәріне сенуге болмайды? 

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Қазақстанда инвестициялар жыл сайын пайда табудың және қаражат жинаудың танымал тәсіліне айналуда - сарапшылар тұрақты түрде жарияланымдар мен талдауларларын жариялап, немесе өз аккаунттарын осы тақырыпқа толығымен арнайды.&nbsp;Дегенмен де, бұл тақырып халық үшін әлі де түсініксіз, сондықтан Fingramota.kz түрлі салымдардың кемшіліктері мен артықшылықтарын саралап, инвестициялық алаяқтардың айла-амалдарына түсіп қалмау үшін пайдалы ұсынымдар беруді шешті.Алдымен ұзақ мерзімді және қысқа мерзімді инвестициялардың не екенін түсінейік. Ұзақ мерзімді инвестициялар — &nbsp;мерзімі бес немесе одан да көп жыл аралығындағы салымдар. Оларға акциялар, облигациялар, жылжымайтын мүлік жатады. Ұзақ мерзімді инвестициялау ұзақ уақыт шыдамдылықпен күтуге әзір және капиталын өсіру, жинақтау, зейнетақы және т. б. сияқты стратегиялық мақсаттар қоятындарға жарайды.Қысқа мерзімді инвестициялар бір жылға немесе бірнеше жылға дейінгі кезеңге арналған. &nbsp;Олар жоғары өтімділікті қамтамасыз етеді: оларға үш айдан бір жылға дейінгі мерзімге жинақтаушы депозиттер, өтеу мерзімі қысқа корпоративтік немесе мемлекеттік облигациялар, вексельдер, тиімді бағаммен сату есебімен валюта сатып алу және т.б. жатады.&nbsp;Дегенмен, сарапшылар инвестициялау нұсқаларының бірінде тоқтап қалмауға және мынадай схеманы қолданып көруге: 70-80% ұзақ мерзімді инвестициялауға, ал 20-30% қысқа мерзімді инвестицияларға қалдыруға кеңес береді. Бұл ретте, инвестиция түрін таңдаған кезде олардың әрқайсысының артықшылықтары, сондай-ақ кемшіліктері бар екенін түсіну керек.Ұзақ мерзімді инвестициялардың артықшылықтары<ul><li style="text-align:justify;">Капитал күрделі пайыздар арқылы өседі, нәтижесінде кіріс қайта инвестицияланады және жаңа табыс әкеледі.</li><li style="text-align:justify;">Тұрақтылық&nbsp;нарықтың құбылмалылығын&nbsp;реттейді - қысқа мерзімді ауытқулар сіз үшін маңызды емес және сіз нарықтағы өсу немесе құлдыраудың жалпы үрдісін зерттей отырып, жинақтау стратегияңызды әрқашан қайта қарай аласыз.</li><li style="text-align:justify;">Салықтық жеңілдіктер, капиталдың өсуіне жеңілдіктер, төмен транзакциялық шығындар және қысқа мерзімді инвестицияларға қарағанда сауда-саттықтың аз болуы.&nbsp;</li><li style="text-align:justify;">Психологиялық тыныштық — сізге нарықты үнемі қадағалап отырудың қажеті жоқ, жалпы үрдісті бақылап отыру жеткілікті. Нәтижесінде сіз ойланбаған және эмоционалды шешімдерді аз қабылдайсыз.</li></ul>Ұзақ мерзімді инвестициялардың кемшіліктері<ul><li style="text-align:justify;">Төмен өтімділік – активтерді тез сату немесе ақшаны шығынсыз алу қиын;&nbsp;</li><li style="text-align:justify;">Инфляция тәуекелдері – сіз қысқа мерзімді ауытқулардан қорғалған болсаңыз да, ақшаны немесе акцияларды ұзақ уақыт сақтау валюта құнының немесе компанияның беделінің төмендеуіне байланысты инвестицияларды құнсыздандыруы мүмкін.&nbsp;</li><li style="text-align:justify;">Ұзақ күту қажеттілігі – пайдасын бірден алу мүмкін емес, сондықтан көп шыдамдылық қажет, кейде өте көп шыдадылық қажет болады. Сізге тіпті бірнеше қызықты ұсыныстарды жіберіп алу қажет болуы мүмкін, себебі жайдан жай сіз ақша ала алмайсыз.</li></ul>Ұзақ мерзімді инвестициялардың артықшылықтары<ul><li style="text-align:justify;">&nbsp;Жоғары өтімділік және қаражатқа еркін қолжетімділік – сіз активтерді тез сатып, ақша ала аласыз.&nbsp;</li><li style="text-align:justify;">Жылдам пайда – сіз нарықтағы қысқа мерзімді өзгерістерді өзіңіз үшін үлкен пайдамен бірден пайдалана аласыз.&nbsp;</li><li style="text-align:justify;">Инфляция тәуекелі төмен – егер сіз ақшаны ұзақ уақыт сақтамасаңыз, онда олардың құнсыздануы сізге қауіп төндірмейді, себебі сіз салымдарға еркін қол жеткізе отырып, жағдайды өз пайдаңызға тез шешесіз.&nbsp;</li><li style="text-align:justify;">Икемділік – сіз өзіңіздің қаржылық стратегияңызды тез өзгерте аласыз және капиталды қалағаныңызша қайта бөле аласыз.&nbsp;</li><li style="text-align:justify;">&nbsp;Болжаудың қарапайымдылығы – қысқа мерзімде кірістілік пен қаржылық нәтижелерді болжау оңайырақ болады.</li></ul>Қысқа мерзімді инвестициялардың кемшіліктері<ul><li style="text-align:justify;">Ұзақ мерзімді салымдармен салыстырғанда төмен кірістілік. Соның салдарынан – күрделі пайыздар жоқ, себебі ақшаның ұзақ уақыт «жұмыс істеуге» уақыты жоқ.&nbsp;</li><li style="text-align:justify;">Нарықтың өсуін жіберіп алу тәуекелі – мұндай инвестициялар қаржылық операцияларды тез жасауға мүмкіндік беретіндіктен, сіз «ойыннан ерте шығып», тиімді мүмкіндіктерді жіберіп алуыңыз мүмкін.&nbsp;</li><li style="text-align:justify;">Жиі операциялар кезінде жоғары транзакциялық шығасылар – өкінішке орай, банктер барлығына комиссиялар мен салықтарды алады, әсіресе егер бұл өзінің пайыздар есептейтін салымдарға байланысты болса.&nbsp;</li><li style="text-align:justify;">Нарыққа көп көңіл бөлуді және үнемі шешім қабылдауды талап ету, бұл өз кезегінде стресс пен эмоционалды күйзеліске әкелуі мүмкін.</li></ul>Инвестициялау кезінде алаяқтардан қалай қорғануға боладыӨкінішке қарай, инвестициялар бұрыннан бері әр түрлі алаяқтардың — жалған брокерлердің, жалған қаржы ұйымдарының, қаржы пирамидаларының және т.б. сүйікті құралына айналды. Жыл сайын қазақстандықтар ондаған миллион теңгелерін жоғалтуда, себебі олар күнәмді адамдарға сенім артып, тез ақша табу жолында қауіпсіздік жайлы ұмытып кетті.Сондықтан біз инвестициялаудағы алаяқтықтың негізгі белгілерін тағы бір рет еске салғымыз келеді:<ul><li style="text-align:justify;">лицензияның болмауы немесе жалған құжаттар – алаяқтар көбіне жалған сертификаттарды пайдаланады немесе басқа компанияның лицензиясын көрсетеді. Деректердің түпнұсқалығын Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің және ҚР Қаржылық мониторинг агенттігінің сайттары арқылы тексеруге болады;</li><li style="text-align:justify;">жоғары кепілдікпен пайда табуға уәде беру –&nbsp;инвестицияларда 100% кіріс кепілдігі жоқ, ал нарықтағы адал қатысушылар тәуекелдер туралы ескертіп отырады. Айына 20% таза пайда туралы хабарлау – алаяқтықтың айқын белгісі;</li><li style="text-align:justify;">агрессивті және айла-шарғыға негізделген маркетинг –&nbsp;«Бірегей мүмкіндікті жіберіп алмаңыз, содан кейін өкінесіз»&nbsp;немесе&nbsp;«Тек бүгін ғана салымдар бойынша тиімді пайыздар»&nbsp;деген сияқты тіркестер – эмоцияға берілуге, асығыс шешім қабылдауға арналған тіркестер. Сенімді брокер, керісінше, сіздің шешімді асықпай қабылдауыңызға мүдделі, себебі бұл – кепілдік, болашақта түсетін пайда;</li><li style="text-align:justify;">ақшаны шығарып алу проблемасы –&nbsp;егер ақшаны алу кешіктірілсе немесе 30% мөлшерінде «алу комиссиясын» төлеуді немесе шығарып алу үшін қосымша төлем жасауды талап етсе, бұл – алаяқтардың схемасы;</li><li style="text-align:justify;">басқа БҚ-ны орнатуды талап ету – тіркеуге көмектесетін қашықтан қол жеткізу бағдарламаларын (AnyDesk, TeamViewer) жүктеп алуды өтіну — компьютеріңізді және банктік деректеріңізді бақылауға алу әрекеті. Сенімді брокерлер мен компанияларға бұлар қажет емес, олар сенімді және тексерілген платформаларда жұмыс істейді, себебі олар үшін ақшаның қауіпсіз жерде болуы мен беделі маңызды.</li></ul>Қаржылық алаяқтардан қорғау үшін қандай қауіпсіздік қағидаларын &nbsp;сақтау керек:Әрқашан компанияның заңдылығын тексеріңіз — брокердің, қордың немесе платформаның лицензиясы бар екеніне және ҚР Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің сайты арқылы ресми тізілімге кіретініне көз жеткізіңіз. Сондай-ақ, СТН/БСН, заңды мекенжайын және тіркелген күнін тексеріңіз.Инвестиция шарттарын зерттеңіз&nbsp;— сіз ақшаңызды неге салып жатқаныңызды және сіздің табысыңыз қалай қалыптасатынын нақты түсінуіңіз керек. Кез келген түсініксіз тұжырымдар мен нақты ақпараттың болмауына назар аударыңыз.&nbsp;Нарықтан жоғары кепілдендірілген кірістілік туралы уәделерден сақ болыңыз — бұған 20%, 30%, 50% және т.б. кірістілік туралы барлық ұсыныстар жатады. Сонымен қатар, бірде-бір сенімді брокер немесе компания сізге тәуекелдерден қорғаудың 100% кепілдігін бермейді, себебі нарық, әсіресе қазір, өте тұрақсыз.Тек сенімді ақша аудару арналарын пайдаланыңыз — жеке карталарға немесе компанияға тиесілі емес шоттарға ақша аудармаңыз. Түбіртектер мен аударым растауларын сақтаңыз.Өзіңізге психологиялық қысым жасамаңыз — алаяқтар сіздің көңіл-күйіңіз арқылы жұмыс істейді, жасырын түрде қорқытады және айла-шарғы жасайды. Сіз біреудің қысым көрсетуі арқылы жұмыс істеп жатқаныңызды сезсеңіз, сәл кідіріп, ақпаратты тексеріңіз.&nbsp;Шоттарыңызға кіру тәртібін үнемі сақтап отырыңыз&nbsp;- ешқашан логиндер, пароль, растау кодтарын тіпті «компания қызметкерлеріне» бермеңіз. Екі факторлы аутентификацияны орнатыңыз.Тәуелсіз сайттар, форумдар және БАҚ арқылы брокер мен компанияның беделін тексеріңіз. Олардың реттеушінің «қара тізімдеріне» кірмейтінін тексеріңіз.Салымдарды әртараптандырыңыз&nbsp;— барлық ақшаны бір жобаға, бұл сізге қаншалықты тиімді болып көрінсе де, түсініксіз жобаға салмаңыз.<figure class="image"><img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/Fingramota_kaz_a46a8daf6e.png" alt="Финграмота каз.png"></figure>Fingramota.kz-пен бірге қаржылық және инвестициялық сауаттылықты арттырыңыз!Фото: Fingramota.kz

Ұзақ мерзімді vs қысқа мерзімді инвестициялар: қайсысын таңдау қажет? 

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Қызылорда облысы бойынша Экономикалық тергеп-тексеру департаментінің ұйымдастыруымен өңірлік кәсіпкерлер палатасында маңызды дөңгелек үстел жиыны өтті. Шараға облыстық кәсіпкерлер палатасының өкілдері, Қаржы нарығын реттеу және қадағалау агенттігі, Ұлттық банк пен екінші деңгейлі банктердің филиал басшылары қатысты. Кездесуде Қаржылық мониторинг агенттігінің облыс бойынша қолма-қол ақшаға айналдыру жағдайына жүргізген талдауының қорытындысы талқыланды.Жиынды департамент басшысы Аслан Кеңес ашып, қолма-қол ақшаға айналдыру әрекеттерінің қазіргі таңдағы өзекті мәселелердің бірі екенін атап өтті. Ол бұл құбылыстың еліміздің қаржы жүйесінің ашықтығы мен тұрақтылығына тікелей әсер ететінін баса айтты.<blockquote>– Мемлекет кәсіпкерлікті қолдау, салықтық және қаржылық тәртіпті күшейту бағытында ауқымды шаралар атқарып келеді. Алайда көлеңкелі экономика мен күмәнді қаржылық операциялар, соның ішінде қаражатты заңсыз қолма-қол ақшаға айналдыру фактілері әлі де алаңдатып отыр, – деді ол.</blockquote>ҚР Үкіметінің деректеріне сүйенсек, өткен жылдың соңында экономикадағы көлеңкелі айналым көлемі жалпы ішкі өнімнің 17,5%-ын құраған. Оның шамамен жартысы салық және кеден төлемдерінен жалтару, жалған шот-фактура жасау, қаржы пирамидалары, өнім мен қызмет көрсететін кәсіпорындардың қаражатын шетелге заңсыз шығару секілді әрекеттерге тиесілі. Ал өңірде көлеңкелі экономиканың үлесі құрылыс саласы &nbsp;30%, ауыл шарушылығы 25%, сауда - 20% және басқалары 20%-ды құрап тұр. Бұл туралы жиында облыс бойынша экономикалық тергеп-тексеру департаментінің талдау-әзірмелері бөлімінің басшысы Қайрат Ахметов мәлім етті.&nbsp;Оның айтуынша биылғы жылдың алғашқы төрт айында облыс көлемінде заңды тұлғалардың қолма-қол ақшаға айналдыру көлемі өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 1,5 млрд теңгеге азайған. Дегенмен, наурыз айымен салыстырғанда сәуірде бұл көрсеткіш 638 млн теңгеге артқан.Талдау барысында «Халық банк» АҚ, «ForteBank» АҚ және «Jysan Bank» АҚ филиалдарында заңды тұлғалардың қолма-қол ақша шешуі былтырғыдан айтарлықтай көбейгені анықталған.<blockquote>– Осы бағытта банктер қолма-қол ақша айналымын азайту үшін аударым арқылы төлемдерді жетілдіру, VIP клиенттермен түсіндіру жұмыстарын жүргізу және балама төлем операцияларын ынталандыру қажет деп санаймыз, – деді Қайрат Ахметов.</blockquote>Жиында ҚР Қаржы нарығын реттеу және қадағалау агенттігінің Қызылорда өңірлік өкілдері басқармасының бас маманы Мұрат Сарманов кірістерді жылыстатуға және терроризмді қаржыландыруға қарсы іс-қимыл бойынша атқарылып жатқан жұмыстарды баяндады.Кездесу соңында қатысушылар пікір алмасып, көлеңкелі экономиканың алдын алу және қаржы жүйесінің ашықтығын арттыру жолдарын талқылады.

Қаржы жүйесінің ашықтығы – басты назарда

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Егде жастағы адамдар мен зейнеткерлер – алаяқтар үшін халықтың ең осал санаттарының бірі. Бұл сенгіштікке, цифрлық сауаттылықтың жеткіліксіздігіне және кейде жақындарының тұрақты қолдауының болмауына байланысты.Fingramota.kz аға буын үшін ең көп таралған алаяқтық схемалар туралы әңгімелейді және алданып қалмау үшін практикалық кеңестер береді.«Сіздің картаңыз бұғатталған»: «банктен» соғылған қауіпті қоңырау«Сәлеметсіз бе, сіздің шотыңызда күдікті операция тіркелді. Бұл сіздің картаңызға кіруге тырысып жатқан алаяқтар болуы мүмкін. Қаражатты қорғау үшін, өз деректеріңізді растаңыз», - көбінесе бөгде адамдар мен құқық қорғау органдарының қызметкерлерін тарта отырып құрылған тұтастай алаяқтық схема осындай сөздерден басталады.Алаяқтардың түпкі ойы – жалғыз кіріс көзі болып табылатын егде жастағы адамдардың зейнетақы картасына қол жеткізу. Олар қаражатты «қауіпсіздендіруді», карта нөмірін, CVV кодты, PIN кодты, сондай-ақ SMS кодтарды айтуды сұрайды. Кейде «ақшаны қауіпсіз шотқа аударуға көмектесу» үшін телефонға қашықтан қол жеткізу бағдарламаларын орнатуды сұрайды. Негізгі мақсат – банктік шотқа қол жеткізу және қаражатты ұрлау.Өзіңізді қалай қорғауға болады – төмендегі қағидаларды туыстарыңызға айтыңыз:Есіңізде болсын! Банк ешқашан телефон арқылы жеке деректер мен кодтарды сұрамайды.Ешкімнің өтініші бойынша бөгде қосымшаларды орнатпаңыз.Күмәнді қоңырау кезінде телефонды қойып, ресми нөмір бойынша банкке қайта қоңырау шалыңыз.Ешқашан телефон арқылы қосымшаларды, әсіресе «қашықтан қол жеткізуге» арналған қосымшаларды орнатпаңыз (Anydesk, TeamViewer және т.б.).«Сіздің туысыңыз қиындыққа тап болды»: алаяқтардың адамның эмоциясы мен қорқынышын өз пайдасына қолдануыАлаяқтар эмоционалды қысымды жиі қолданады. Олар өздерін полиция немесе дәрігер ретінде таныстырып, қарт адамдарға қоңырау шалады, немересі немесе ұлы апатқа ұшырағанын, қамауға алынғанын немесе ауруханада жатқанын хабарлайды. «Мәселені шешу» үшін жедел түрде ақша аударуды немесе қолма-қол ақшаны курьер арқылы жіберуді сұрайды.Схеманың мәні –&nbsp;адамды сасқалақтатып қорқыту және асықпай ойлануға және мән-жайды тексеруге мүмкіндік бермеу.Қалай қорғану керек:Туыстарыңызбен тікелей байланысқанша ешқандай әрекет жасамаңыз.Ақшаны бөгде адамдарға бермеңіз.Осындай қоңыраулар полицияға туралы хабарлаңыз.Жалған жұмысшылар және «мемлекеттік төлемдер»: сендіре отырып алдауЗейнетақы қорының, әкімдіктің қызметкерінің немесе еріктілердің атынан алаяқтар зейнетақыға қосымша төлемдер, өтемақылар, субсидиялар және басқа да «тиісті» төлемдерді уәде етеді. Ақшаны алу үшін адамға банктік карта нөмірін және SMS кодтарын айтуды немесе тіпті белгілі бір «өтініш бланкісіне» қол қоюды ұсынады.Көбінесе мұндай «әлеуметтік қызметкерлер» пәтерлерді аралап, бейдждер мен жалған құжаттарды қолдана отырып, ресми көрініс жасайды. Олар әр түрлі «акцияларды», «жеңілдіктерді», тегін қызметтерді ұсынады немесе керісінше, міндетті түрде бірдеңе жасауды талап етуі мүмкін. Мысалы, медициналық тексеруден өту, үйді жөндеуге, коммуникацияларға ақы төлеу немесе банктердегі немесе eGov-тағы жеке кабинетіңізге кіруге рұқсат беру.Қалай қорғану керек:Есте сақтаңыз: мемлекеттен төлемдер ХҚКО немесе eGov.kz арқылы ғана ресімделеді.Куәлігі жоқ «мемлекеттік өкілдерге» сенбеңіз, тіпті бар болғанның өзінде олардың барлық әрекетін қайта-қайта тексеріңіз. Ол үшін 1414 нөміріне немесе қызметкерімін деп тұрған ұйымға тікелей қоңырау шалыңызТіпті адам сенімді болып көрінсе де, жеке деректеріңіз мен кодтарды ешкімге айтпаңыз.Жалған инвестициялар: «тәуекелсіз табыс»Кейбір қарт адамдар қаржы пирамидаларының не жалған инвестициялардың құрбаны болады. Алтынға, криптовалютаға, стартаптарға немесе акцияларға инвестиция салу сылтауымен алаяқтар айына 10%-дан 30%-ға дейінгі жоғары табысқа уәде береді. Олар мұны «қауіпсіз» және «ресми» деп сендіріп, жалған сайттар мен құжаттарды көрсетеді.Адам ақшасын салғаннан кейін компаниямен байланыс үзіліп, қаражат із-түзсіз жоғалады.Қалай қорғану керек:ҚР Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің сайтында ұйымдардың лицензияларын тексеріңіз.Сенімді ақпарат ала алмайтын жобаларға инвестиция салмаңыз.Есте сақтаңыз: егер «тәуекелсіз жоғары табысқа» уәде берсе, бұл – алдап-арбау. Қаржылық қауіпсіздік қағидалары:Жеке деректерді, карта деректемелерін немесе SMS-пен келген кодтарды телефон арқылы ешқашан бермеңіз.Туыстарыңыздың атынан қоңырау шалса да, курьерлер арқылы ақша бермеңіз.Өздерін мемлекеттік органдардың немесе коммуналдық қызметтердің қызметкері деп таныстырғандардың барлығының құжаттарын тексеріңіз.Қағаздарға қол қоймас бұрын немесе ақша аудармас бұрын туыстарыңызбен кеңесіңіз.Жақындарыңыздың, банктің және полицияның телефондары қолжетімді болсын.Үйде қомақты қаржыны сақтамаңыз.Бейтаныс адамдар «өте ресми» болып көрінсе де оларға «жоқ» деп айтудан қорықпаңыз.<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/1_aa29aabe81.png" alt="1.png">Қаржылық сауаттылық пен сақтық – алаяқтардан қорғанудың ең дұрыс жолы. Бұл схемалар туралы ата-анаңызға, ата-әжелеріңізге айтыңыз. Дегенмен, алаяқтардың арбауына түсіп қалсаңыз, дереу полицияға хабарласып, картаңызды бұғаттаңыз. Fingramota.kz – қаржыңыз бен тыныштығыңыздың сақшысы!Фото: fingramota.kz

Қарт адамдарға қаржылық алаяқтардан қалай сақтану керек?

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> &nbsp;Бюджет те ағза секілді «тазаруды» қажет етеді. Осы орайда көмекке қаржылық детокс келеді — яғни шығыстарды қайта бағалау және шығыс пен кірісті ретке келтіру. Fingramota.kz сайтындағы жаңа материалымызда қаржылық жүктемені жеңілдетуді неден бастау керектігін және оны қалайша барынша тиімді жасауға болатынын айтамыз.Ақшаңызды нақты неге жұмсап жүргеніңізді анықтап алыңызОл үшін барлық шығыстарыңызды жазуды бастаңыз, бірақ әзірге оларды талдаудың қажеті жоқ – тек тіркеп отырыңыз. Бұл үшін сізге Excel кестелері, блокнот (қағаздан жасалған немесе телефондағы электрондық), сондай-ақ CoinKeeper және Monefy секілді арнайы қосымшалар көмектесе алады.Шығыстарды тіркеп отырған маңызды, себебі ақша көп жағдайда байқаусыз жұмсалады, ал шын мәніне келгенде ол нақты нәрселерге жұмсалады. Мысалы, сіз бір аптада төрт рет 850 теңгеге кофе сатып алғаныңызды (барлығы 3 400 теңге), бес рет 1 500 теңгеге такси шақырғаныңызды (7 500 теңге), үш рет 2 000 теңгеге тағамға жеткізумен тапсырыс бергеніңізді (6 000 теңге) жазып алдыңыз. Нәтижесінде, бір аптада сіз 16 900 теңге жұмсадыңыз, ақшаның қайда жұмсалып жатқанын шығыстарды белгілеуді бастағанда ғана байқадыңыз. &nbsp; &nbsp;«Қаржылық қоқыстан» арылыңызШығыстарыңызды тіркеуді және талдауды бастаған соң, еш қиындықсыз бас тартуға болатын қажетсіз шығыстардың бар екенін түсінесіз. Бұл – сіз фильмдерін қарамайтын дерлік түрлі онлайн-кинотеатрларға жазылымдар, ақылы ойындар және сіз пайдаланбайтын әрі қызбалықпен сатып алған, жазылымнан бас тартуды ұмытып кеткен өзін-өзі дамытуға арналған қосымшалар болуы мүмкін. Мұндай жазылымдардың құны аса қымбат болмайды, 2 000 теңге шамасында болуы мүмкін, &nbsp;алайда барлығы бірге маңызды соманы құрайды.Мысалы, сіз үш түрлі онлайн-кинотеатрға жазылып алдыңыз, бірақ барлық фильмдерді біреуімен ғана көресіз. Әрқайсысының жазылым құны 1 500 теңгені құрайды. Яғни, жалғыз кинотеатрды қалдырсаңыз, 4 500 теңгенің 3 000 теңгесін үнемдеуге болады.Әрі қарай, сіз өзін-өзі дамытуға арналған платформаға жазылдыңыз, бірақ сабақтарды тыңдайтын бос уақытыңыз жоқ және оған ай сайын босқа 1 800 теңге төлейсіз. Сонымен қатар, сіз онлайн-ойынның жаңартылуына жазылғансыз, бірақ оны да қолдануға уақытыңыз тапшы, ал картаңыздан ай сайын 1 900 теңге есептен шығарылады. Осылайша, артық шығыстардан бас тарту арқылы сіз ай сайын елеулі қаражат болып табылатын 6 700 теңгеңізді үнемдейсіз.Басымдықтарыңызды нақты айқындаңызМақсаттарыңызды нақты тұжырымдаңыз: алдағы үш айда сіз үшін не маңызды? Мысалы, демалысқа ақша жинау, қаржылық қауіпсіздік жастығын қалыптастыру немесе білімге инвестиция жасау. Егер ай сайын 30 000 теңгеден жинап отырсаңыз, үш айдың ішінде-ақ өзіңізге шағын саяхат жасауға мүмкіндік бере аласыз – шетелге бармасаңыз да, Бурабайға барып, жайлы демалып келуге әбден болады. Немесе кәсіби біліктілігіңізді арттыруға қажетті маңызды курстардың ақысын төлеуге болады. Әсіресе, егер бұған дейін «қаржылық қоқыстан» арылған болсаңыз, ақша жинау сіз үшін қиынға соқпайды.50/30/20 қағидасын қолданыңызБұл табысты бөлудің базалық схемасы міндетті шығыстар, жинақтар мен ойын-сауық арасындағы тепе-теңдікті сақтауға көмектеседі. Табысыңызды келесі үш бөлікке бөліңіз:50% – өмірлік маңызы бар шығындар (тұрғын үйді жалға алу немесе ипотека, коммуналдық қызметтер, көлік, дәрі-дәрмек, азық-түлік және т.б.); 30% – жинақтар мен қаржылық қауіпсіздік (депозитті толықтыру, жинақ қорын қалыптастыру, қарыздарды мерзімінен бұрын өтеу және т.б.). Басқаша айтқанда, бұл – сіздің қаржылық қауіпсіздік жастығыңыз; 20% – жеке шығыстар (хобби үшін ақы төлеу, кино және кафе, ойын-сауық және т.б.). Қарапайым тілмен айтқанда, бұл соманы өміріңізге жағымды әсер беретін нәрселерге жұмсайсыз. &nbsp; Мысалы, сіздің табысыңыз 300 000 теңгені құрайды. Оның ішінде 150 000 теңге міндетті шығыстарға, 90 000 теңге жинақтарға, ал 60 000 теңге ойын-сауыққа жұмсалады. 50/30/20 сияқты схемаларды қолдану арқылы сіз артық шығыстарға жол бермейсіз және ақшаңыздың нақты қайда жұмсалып жатқанын білетін боласыз.Саналы тұтынуды дағдыға айналдырыңызӘрбір сатып алу алдында өзіңізге мына үш сұрақты қойыңыз:Мен бұл затты шынымен пайдаланамын ба? Мен оны жалға алу немесе сұрау арқылы алмастыра аламын ба?Бұл сатып алу қажеттілік үшін болды ма, әлде эмоция алу үшін бе?Осылайша, сіз өзіңізді қызулықпен шығынға кіруден қорғайсыз. Мынадай жағдайды елестетіңізші: сіз дүкенге барып, 30 000 теңге тұратын сөмкені көресіз, оны қатты ұнатасыз. Енді бірінші сұрақты өзіңізге қойып, гардеробыңызда дәл осыған ұқсас модель бар екенін есіңізге түсіресіз. Осылайша, жаңа сөмкеге деген қажеттілік өздігінен жойылып, сіз оны сатып алудан мүлде бас тартасыз немесе өзіңізге өмірдің әртүрлі жағдайларына мысалы, күнделікті немесе жиындарға ұстайтын фасоны немесе сәні басқа сөмке керек екенін түсінесіз.Нәтижені бекітіңізҚаржылық детоксты бастау жеткіліксіз, оны сақтау қажет, сондықтан айына бір рет шығыстарыңызды қайта қарап, мақсаттарыңызды жаңартып, әрі қарай ынталану үшін жақындарыңызбен жеткен нәтижелеріңізбен бөлісіп отырыңыз.<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/fingramota_kz_ec9b06d1b2.png" alt="fingramota.kz.png">Fingramota.kz-пен бірге қаржылық сауаттылығыңызды арттырыңыз!Фото: fingramota.kz

Қаржылық детокс: шығыcтарды қалай ретке келтіруге болады?

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Егер картаңыз бұғатталса, не істеу керек? Қандай жағдайларда банк мұны істеуге құқылы және не істеу керек - толығырақ Fingramota.kz-пен бірге қарастырайық.Картаны бұғаттау дегеніміз не?Қазақстан заңнамасының шеңберінде «бұғаттау» деген ұғым төлем карточкаларына қатысты ғана қолданылатынынан бастайық. Бұғаттау деп төлем карточкасын пайдалана отырып операцияларды жүзеге асыруға, оның ішінде тауарларға ақы төлеуге, ақша аударымдарына және қолма-қол ақшаны алуға тыйым салу түсініледі.Айтпақшы, еліміздің заңнамасында «карточкалық шот» деген жеке түсінік жоқ, ал төлем карточкасы оны ұстаушының қарапайым банктік шотына қол жеткізуге мүмкіндік беретін құрал болып табылады.Банк қандай жағдайларда картаны бұғаттай алады?Егер қате ПИН-код бірнеше рет енгізілсеКейбір банктерде банкоматқа ПИН-кодты 3 рет, кейбірінде 5 рет қате енгізілсе болды, карта автоматты түрде бұғатталады. Банктер әдетте клиенттерге бұл туралы хабарлайды және қосымша ақпарат алу үшін өздерінің байланыс орталығына хабарласуға кеңес береді.Карта қанша уақытқа бұғатталады?&nbsp;Бұғаттау мерзімі құрылғының түріне байланысты. Картаны банкомат ұстап қалған жағдайда, оны тиесілі банк бөлімшесінен алуға болады. Кейбір жағдайларда картаны қайта шығару қажет болуы мүмкін. Егер мобильді қосымша арқылы бұғатталса, жеке басын тексергеннен немесе PIN-код жіберілгеннен кейін бұғаттан босатылады.Не істеу керек? ПИН-кодты енгізу есептегішін нөлге келтіру керек. Мұны банктің мобильді қосымшасында «Теңшеу» бөлімінде жасауға немесе банктің сall-орталығына немесе бөлімшесіне хабарласуға болады.Егер банк үшін транзакция күмәнді болып көрінсеҚазақстанның банктерінде күдікті транзакцияларға ерекше көңіл аударылады. Қолма-қол ақшасыз төлемдердің өсуімен қаржылық алаяқтықтың да саны артып келеді. Сондықтан банктер карточкамен жүргізілетін алаяқтық операциялардың алдын алу үшін қолдан келгеннің бәрін жасайды. Егер банктің пікірінше, операция күмәнді болып көрінсе, банк оны болдырмай тастап, карточкамен жүргізілетін транзакциялардың жекелеген түрлеріне жүйелік шектеулер қоя алады. Нәтижесінде карточка мен ол байланыстырылған банктік шот бұғатталады. Содан кейін банк картаны шығару туралы шартта келісілген тәсілмен: SMS, электрондық пошта немесе телефон нөмірі арқылы клиентке хабарласады.Карта қанша уақытқа бұғатталады? Әдетте, карта мән-жәй анықталғанға дейін бұғатталады. Ішкі тексеруге және клиентпен өзара іс-қимылға байланысты бірнеше күннен бірнеше аптаға дейін созылуы мүмкін.Не істеу керек? Барлық мән-жайды анықтау үшін ең дұрысы – банкіңіздің ең жақын бөлімшесіне бару немесе байланыс орталығына хабарласу. Егер операция заңды болса, банк сізге жіберілген қосымша код арқылы операцияны растауды, өзіңіздің келуіңізді немесе тіпті растайтын құжаттарды сұрай алады.Егер банк КЖ/ТҚҚ туралы заңның ықтимал бұзылу белгілерін байқасаБұл жерде біз «Қылмыстық жолмен алынған кірістерді заңдастыруға (жылыстатуға) және терроризмді қаржыландыруға қарсы іс-қимыл туралы» ҚР Заңы туралы айтып отырмыз. Банк, егер операцияны күдікті деп санаса, атап айтқанда, оны жасау үшін пайдаланылатын ақша қылмыстық қызметтен түсетін табыс болып табылады, не операцияның өзі, мысалы, терроризмді немесе өзге де қылмыстық қызметті қаржыландыруға бағытталған деп санаса, карточка мен шотты бұғаттайды. Банктерде өздері басшылыққа алатын осындай операциялардың өз тізбесі бар.Карта қанша уақытқа бұғатталады? Картаны банктің ішкі тексерісі аяқталғанға дейін бұғаттауға болады: әдетте 3-тен 30 жұмыс күніне дейін. Егер іс құқық қорғау органдарына берілсе, онда белгісіз мерзімге бұғатталады.Не істеу керек? Мән-жайды анықтау үшін банкке жүгіну керек, себебі сіз КЖ/ТҚҚ туралы заңды бұзатын клиенттердің «қара тізіміне» түсесіз, яғни сізге тәуекелдердің қауіпті деңгейі беріледі. Банкке қандай төлем жасағаныңыз және не үшін жасағаныңыз туралы түсініктеме беріңіз.Тағы қандай жағдайларда банк карта мен шотты бұғаттай алады?Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген бірқатар жағдайларда банк клиенттің шотына қолжетімділікті уақытша шектеуге және төлем картасын бұғаттауға құқылы. Мұндай әрекеттер клиенттің немесе банктің бастамасымен де, мемлекеттік органдар талаптарының салдары да болуы мүмкін.Қолданыстағы нормаларға сәйкес эмитент (картаны шығарған банк) төлем карточкасын:сот шешімімен;сот орындаушысының қаулысы негізінде;алимент, салық, айыппұлдар немесе үшінші тұлғалар алдындағы міндеттемелер бойынша қарыздар болған кезде бұғаттай алады.Банк мұндай өкімдерді заңнама шеңберінде орындауға міндетті.Карта қанша уақытқа бұғатталады? Міндеттемелер орындалғанға дейін немесе негіз болған шешімнің күші жойылғанға дейін. Мысалы: егер карта сот орындаушысының қаулысы бойынша бұғатталған болса, онда берешек өтелгеннен кейін немесе сот немесе орындаушы бұғаттан босатқаннан кейін ғана бұғаттан босатуға болады. Салық берешегі болған жағдайда оны төлегеннен кейін және Мемлекеттік кірістер комитетін хабардар еткеннен кейін бұғаттан босатуға болады.Жалақы картасы бұғатталуы мүмкін бе?Иә, себебі ол әдеттегі төлем карточкасымен бірдей. Осыған байланысты жалақыға арналған төлем карточкасын бұғаттау оны шығару туралы шартта белгіленген төлем карточкасын бұғаттау талаптарына сәйкес жүзеге асырылуы мүмкін. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Нені бұғаттауға болмайды?Арнайы шоттар бұғаттаудан, тыйым салудан және есептен шығарудан қорғалған. Бұл:мемлекеттік жәрдемақылар мен әлеуметтік төлемдер алуға;алимент есептеуге;мүгедектігі бойынша төлемдерге, бала туған кездегі біржолғы жәрдемақыларға және басқа да әлеуметтік трансферттер алуға;білім беру жинақтау салымдарында қаражатты сақтауға арналған шоттар;жылжымайтын мүлікті сатып алуға қаражат жинауға арналған тұрғын үй жинақ шоттары.Мұндай арнайы шоттарға тыйым салуға, инкассалық тапсырмалар бойынша қаражатты есептен шығаруға, сондай-ақ банктер мен басқа ұйымдардың талаптары бойынша өндіріп алуға жол берілмейді. Егер сіз мемлекеттен төлемдер алатын болсаңыз, алдын-ала арнайы шот ашып, бұл туралы тиісті органдарға хабарлауға кеңес береміз. Бұл әлеуметтік қаражатты ықтимал бұғаттаудан қорғауға мүмкіндік береді.Банктердің барлық клиенті төлем карточкасының неге «бұғатталғаны» не банк шоты бойынша шығыс операцияларын тоқтатыла тұрғаны туралы түсініктеме алуға құқылы. Ол үшін сіз өзіңіздің қаржы институтыңызға жүгінуіңіз керек, ал банктің іс-әрекеттерінің заңдылығына күмән туындаған жағдайда, қаржылық қызметтерді тұтынушылар өз құқықтары мен мүдделерін қорғау үшін ҚР Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігіне жүгіне алады. &nbsp;<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/0204_infographics_rus_25_067a8d6dfe.png" alt="0204-infographics-rus-25.png">Назар аударыңыз! Картаны ешкімге бермеңіз!Естеріңізге сала кетейік, соңғы уақытта банктік карта алаяқтық жолмен алынған қаражатты аудару үшін пайдаланылатын дропперлік жағдайлары жиілеп кетті. Мұндай операциялар туралы толығырақ Fingramota.kz сайтынан оқи аласыз. Картаңызды немесе шотыңызды ешкімге бермеңіз немесе аударым жасамаңыз, тіпті уәде етілген сыйақы үшін де қолма-қол ақша алмаңыз.Тіпті дропперлікке қатысқаныңыз үшін де сіз қылмыстық істің &nbsp;қатысушысы боласыз және картаңыз бен шотыңыз арқылы алынған қаражатты өтеуге міндетті боласыз.Сонымен бірге сізге банктен картаңыз бұғатталып, оны бұғаттан босату үшін сілтемеге шұғыл өту керек деген хабарлама да келуі мүмкін. Өзін «банк қызметкері» деп таныстырған &nbsp;бейтаныс адам қоңырау шалып, алаяқтық шабуылдарға байланысты картаны бұғаттау қажеттігін хабарлайды, сол арқылы психологиялық қысым көрсетіп, картаның сырт жағындағы үш таңбалы кодты, сондай-ақ SMS арқылы келген кодты хабарлауды өтінеді. Сенбеңіз – бұл алаяқтар! Олар бұрыннан банктер мен басқа ұйымдардың ресми нөмірлерін қолдан жасауды үйренген. Абайсызда әрекет жасамау үшін банкіңіздің Call-орталығына өзіңіз қоңырау шалып, сіздің картаңыз бен шоттарыңызда бәрі дұрыс екеніне көз жеткізіңіз. Оларға қаскүнемдердің сізге жасаған шабуылдары туралы айтуды ұмытпаңыз.Қаржылық сауаттылығыңызды Fingramota.kz-пен бірге арттырыңыз!Фото: fingramota.kz

Банк қандай жағдайларда картаны бұғаттай алады?

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Бәс тігу мен букмекерлік кеңселерге қатысты алаяқтық алуан түрлі: қауіпсіз ұтысты уәде етуден бастап, қаржы пирамидаларына, фишингке және жеке деректерді жоғалтуға дейін барады. Мұның бәрі заңды және сенімді болып көрінуі мүмкін, бірақ іс жүзінде — бұл құрбандар үшін қақпан.Fingramota.kz ең танымал схемалар мен қаржылық қауіпсіздік ережелері туралы айтып береді.Төле де, алҚазақстанда әлеуметтік желілер немесе мессенджерлер арқылы жоғары ұтысқа ие болуды уәде ете отырып, ақша салуды немесе кепілдендірілген кірісі бар түрлі іс-шараларға бәс тігуді ұсынатын схемалар жиі кездеседі. Бәс тігуге арналған платформада (онда жеке деректер де жиналады) жеке кабинетте тіркелгеннен кейін, сізге «фрибет» – қауіпсіз және тегін бәс тігу ұсынылады. Бұл кез келген жағдайда белгілі бір ұтыс әкеледі. Ал оны шығарумен, яғни ақшалай баламаға аударумен мәселелер туындауы мүмкін.Алаяқтық схемасы мынадай: алаяқтар комиссияны – шығарылатын соманың шағын пайызын немесе тіпті 200 теңге сияқты аз мөлшердегі тіркелген төлемді төлеуді сұрайды. Осыдан кейін олар салық төлеуді талап етуі мүмкін – әрине, белгісіз шотқа, содан кейін аудит, сөйтіп, адам ақша төлеуге дайын болғанша осылай жалғаса береді. Ақшаны қолды қылғаннан кейін, алданған адамды бұғаттап тастайды және әрі қарай ештеңе істеу мүмкін емес.Тағы бір қауіпті нәрсе – бұл бәс тігуге және ұтыстарға арналған мобильдік қосымшалар. Алаяқтар орнату, бірінші жарна немесе депозит енгізу және тіпті қосымшалардың ішіндегі жарнаманы қарау үшін түрлі бонустар ұсынады – бонустық ұпайларды да бәс тігуге жұмсауға болады. Іс жүзінде мұндай қосымшаларда зиянды бағдарламалық қамтылымдар болуы мүмкін, олар жеке деректерді ұрлайды, сондай-ақ банктік шоттар мен қосымшаларға қол жеткізуге тырысады. Кейде алаяқтар әдейі сізге ұтыс тағайындап, картаның толық деректерін енгізуді сұрайды. Бірақ бұл олардың ақша аударуы мақсатында емес, сіздің ақшаңызға қол жеткізу және ұрлау &nbsp;мақсатында жасалады.Нақты өмірден алынған жағдай«Шымкентте бір ер адам ұтылыссыз бәс тігу схемасын білетінін айтып, «чаттар» құрып, құрбандарды шақырған. Ол кез келген соманы аударуға көндіріп, оны екі есе көбейтуді уәде еткен. Сенімге кіру үшін ұтыс түбіртектерінің фотосуреттерін жариялаған. Нәтижесінде алаяқ 2,5 млн теңгеден астам ақша жинаған, бірақ көптеген шағымдар бойынша полиция оны ұстады».Шақыр да, алБасқа схемалар да болады. Айлакер букмекерлер немесе онлайн-казинолар шынайы матчтардың нәтижелері немесе казинодағы ставкалар үшін емес, басқа адамдарды тартқаны үшін «фрибеттер», бонустар және тіпті шын ақша береміз деп шақырады. Мұндай алгоритмдер қаржы пирамидаларына өте ұқсас болады. Айырмашылығы - бонустар көбінесе шын ақшамен төленбейді, ақша &nbsp;жеке &nbsp;кабинетке есепке жазылады. &nbsp;Мұндай комбинация бұрын ұсынылған схемаға ұқсас. Осылайша, өзіңіздің қолыңызға да ақша түспейді, және сіз тартқан таныстарыңыз да қауіпті аймақта болады.Кейбір кезде алаяқтар тартылған қатысушылар үшін бірінші рет шағын төлемдер жүзеге асырады. Бірақ, қаржы пирамидаларындағы сияқты, сомалар айтарлықтай қомақты бола бастаған кезде, жеке кабинет бұғатталады және сіз ешқандай төлем алмайсыз.Нақты өмірден алынған жағдай«Біздің жазылушыларымыздың мәліметтері бойынша, Telegram-арнасы спорттық іс-шараларға бәс тігуді ұсынған. Ал ұтыс мөлшері басқа пайдаланушыларды – рефералдарды тартуға байланысты болған. Алғашқы бірнеше мың теңге сомаға төлемдер пайдаланушылардың карталарына төлем қызметтері арқылы аударылған. Алайда, ұтыс сомасы ұлғайған кезде арна әкімшілігі пайдаланушының жеке деректері жинақталған арнайы қосымшада тіркелу қажет екенін айтқан, ал төлемдер техникалық себептерге байланысты жүзеге асырылмаған деп сылтау келтірген. Нәтижесінде, ойыншылар ұтыстарын алмақ түгілі, тіккен барлық ақшаларынан айырылды».Онлайн-казинолар сондай-ақ тегін ойындар ұсынуы мүмкін. Ол үшін белгілі бір құпия кодты енгізсеңіз немесе басқа пайдаланушының шақыруымен келсеңіз болды. &nbsp;Мұндай ойындар алғашқыда жаңа пайдаланушыларды ірі ұтыстармен қызықтырады. Алайда, ақшаны &nbsp;шығаруға шектеулер қояды, мысалы, ең аз &nbsp;сома 50 000 теңге. Пайдаланушы оны ешқашан ұтып ала алмайды – ұтыс сомасы «құбылып», кейде төмендеп, кейде қайта өседі, бірақ қажетті белгіге ешқашан жетпейді. Сонда қолдау қызметі ақшаны шығарып алу үшін қажетті сомаға дейін ақша салуды ұсынады. Бірақ мұның бәрі сіз кем дегенде тағы бір кіші-гірім төлем жасауыңызға есептелген. Ал содан кейін сіздің профиліңіз «алаң ережелерін бұзғаныңыз үшін» бұғатталуы мүмкін.Есіңізде болсын!Өткен жылдан бастап бір жыл ішінде бәс тігулерге немесе онлайн-казиноларға 300 000 теңгеден астам ақша жұмсайтын азаматтарға кредит беруге тыйым салынды. Мұндай азаматтар тәуекел тобына жатады банктер мен МҚҰ оларға кредит беруге құқылы емес!Алаяқтардың құрбаны болмау үшін қауіпсіздік бойынша ұсыныстар:Ақшаны шығарып алу бойынша қандай да бір төлем немесе комиссия жоқ. &nbsp;Ешқандай жағдайда алаяқтарға қосымша ақы төлемеңіз. Заңды букмекерлік кеңселерде сіз ұтысыңызды картаға шығарасыз, ешқандай қосымша төлемдер жоқ;Лицензияның бар-жоғын тексеріңіз.&nbsp;Ресми букмекерлік кеңселер тіркелген және реттеліп отырады. Егер лицензиясы болмаса, абай болған жөн.«Досыңды әкел де табыс тап» схемаларына сенбеңіз.&nbsp;Егер табыс негізінен бәс тігулерді талдауға емес, жаңа адамдарды тартуға негізделсе, бұл қаржы пирамидасы деген сөз.Белгісіз сілтемелерге өтпеңіз және үшінші тарап қосымшаларын орнатпаңыз. Бонустар немесе VIP мәртебесі уәде етсе де, олар фишингтік сайттар немесе зиянды APK арқылы банкке кіруді сұрауы мүмкінКарта деректері, CVV, құпия сөздер, SMS кодтармен бөліспеңіз. Ешқандай беделді бәс тігулер қызметі бұл деректерді мессенджерлер арқылы талап етпейді.«Жеңіс дәлелдерінен» сақ болыңыз. Түбіртектердің фотосуреттері немесе скриншоттар жиі жалған болып табылады – алдымен алаяқтар аз сома төлейді, содан кейін жоғалып кетеді.Түбіртектер мен хат-хабарларды сақтаңыз.&nbsp;Егер күдік туса – дәлелдеме базасын жинаңыз, бұл банкке немесе полицияға шағым түсіруге көмектеседі.Тәуелсіз көздердегі пікірлерді тексеріңіз. Егер ұйым жарты жыл жұмыс істесе, ал пікірлер жоқ болса – бұл дабыл белгісі. Жалған пікірлерден сақ болыңыз.Эмоционалды қысымға берілмеңіз. «Бүгін соңғы мүмкіндік», «жүз рет ойлан – жіберіп аласың» сияқты сөз тіркестері –алаяқтардың классикалық айласы.Әрине, бәс тікпеген жөн.&nbsp;Бірақ егер сіз құмар болсаңыз, қауіпсіздік қағидаларын &nbsp;сақтаңыз және тек ресми алаңдарда ойнаңыз.<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/1905_infographics_rus_49_62fbf247f7.png" alt="1905-infographics-rus-49.png">Қырағы болыңыз және Fingramota.kz-пен бірге қаржылық сауаттылығыңызды арттырыңыз!Фото: fingramota.kz

Бәс тігу: онлайн-казино мен букмекерлік кеңселердегі алаяқтық

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> &nbsp;Соңғы уақытта мемлекеттік органдардың атауларын қолданып &nbsp;жасалатын алаяқтық жағдайлар жиілеп кетті. Қаскүнемдер өздерін Мемлекеттік кірістер комитетінің (МКК) немесе Халыққа қызмет көрсету орталығының (ХҚО) қызметкерлері ретінде таныстырып, хабарламалар таратып, айлаларын асырып азаматтардың дербес деректерін қолға түсіруге немесе оларға қаражат аудартуға тырысады.«Бақыт хаттары» &nbsp;— бұл алаяқтықтың түрі!Мысалы, Сізге мессенджерге (WhatsApp, Telegram), электрондық поштаңызға немесе SMS арқылы хабарлама келеді. Жіберуші – Мемлекеттік кірістер комитеті мыс. Хабарламада сізде салық берешегі, айыппұл немесе декларацияны уақытылы тапсырмау секілді «проблемаңыз» бар екені жазылған. Көп жағдайда онда берешектің сомасы мен оны өтеу мерзімі көрсетіледі, оны орындамаған жағдайда шоттарды бұғаттау, сот орындаушыларының араласуы немесе ЖСН-ді бұғаттау сияқты санкциялармен қорқытады. Мұндай хабарламада «төлем порталына» сілтеме берілуі мүмкін, ал &nbsp;шындығында ол фишингтік сайт &nbsp;болып шығады. Алаяқтар хатқа немесе хабарламаға сондай-ақ &nbsp;«құжаттың көшірмесі» ретінде жалған файлдар қоса береді. Шын мәнінде бұл кәдімгі вирус немесе құрылғыңызды бұғаттап, дербес деректеріңізді ұрлауы мүмкін зиянды бағдарлама болып шығады. &nbsp;Тағы бір тәсіл — хабарламада QR-код болады, ол сырттай көзбен қарағанда eGov.kz порталына ұқсайды және төлеу үшін деректемелер берілген &nbsp;жалған сайтқа апарады. Алушы ретінде «Кірістердің төлем терминалы» немесе «Төлем қабылдау орталығы» сияқты ресми атауға ұқсас мекемелер көрсетіледі. Сонымен қоса, алаяқтар ресми хат алмасу стилін қолданады: МКК немесе «Азаматтарға арналған үкіметтің» ресми логотиптерін, қол қою үлгілерін, қызметтік «нөмірлерді» қолданады. Нәтижесінде алаяқтың құрбаны оны &nbsp;шынайы хабарлама деп ойлайды. &nbsp;Сілтемеге өткен кезде қолданушыдан мыналарды енгізу сұратылады:ЖСН;банк картасының деректері;SMS-код (жеке басын растау үшін).Бұл ақпарат бірден алаяқтардың қолдарына түседі. Олар оны интернет-банкингке кіру, SIM-картаның телнұсқасын жасау немесе &nbsp;қаражат аудару үшін пайдаланады.Басқа жағдайларда хабарламаға тіркелген файл (мысалы, payment_notification.exe немесе penalty_pdf.zip зиянды бағдарлама &nbsp;болып шығады. Мұндай вирустар пернетақта әрекеттерін, SMS-кодтарды бақылап, сіздің файлдарыңызға кіре алып, құрылғыңызды бұғаттап, кейін оны ашу үшін төлем талап етуі мүмкін («шифрлаушы-вирус»).Алаяқтар сонымен қатар телефон арқылы хабарласып, өздерін салық қызметкері ретінде таныстырып, нұсқау берулері мүмкін, мысалы, ақшаңызды «қауіпсіз уақытша шотқа» аударуды немесе өздері жіберген деректемелер бойынша төлем жүргізуді талап &nbsp;етулері мүмкін. Қарым-қатынас барысында алаяқтардың сөзінше проблемаңыз одан сайын «ушыға түсуі» мүмкін – &nbsp;бастапқыда салық берешегі туралы айтса, кейін «қылмыстық жауапкершілік» туралы қорқытуға көшеді. Олардың мақсаты — жәбірленушіні адастырып, олардың айтқандарына көндіру.«Деректеріңізді жаңартыңыз – сіз қауіп тобындасыз»Сізге «ХҚО қызметкері» қоңырау шалады немесе хабарлама жібереді. Әдетте бұл ресми түрде сөйлейтін адам, ол сізді атыңызбен және әкеңіздің атымен атап,&nbsp;дерекқор жаппай жаңартылып жатқанын&nbsp;және сіздің жеке мәліметтеріңіздің ескіргенін айтады: мысалы, бұрынғы мекенжай мен ескі жеке куәлік деректерінің көрсетілгені, телефон нөмірінің дұрыс көрсетілмегені.Сендіру үшін «оператор» сіздің өмірбаяныңыздың нақты мәліметтерін — ескі тіркеу мекенжайын, ауыстырғанға дейінгі тегіңізді, туған жеріңізді айтуы мүмкін. Бұл – әр түрлі дереккөздерден Интернетке кетіп қалған деректер. Осыдан кейін сізден «деректерді жаңарту» үшін сілтеме бойынша (SMS, мессенджер немесе электрондық пошта арқылы) өтуді сұрайды. Парақша eGov жеке кабинеті ретінде ресімделген, бірақ бұл – фишингтік сайт. ЖСН, карта нөмірі мен растау кодын енгізген кезде барлық мәліметтер алаяқтарға түседі.Басқа бір нұсқада сізге мобильдік қосымшаны жүктеп алу немесе «кеңейтілген мүмкіндіктерге» немесе «кезексіз мемлекеттік қызметтерге» қол жеткізу үшін жаңартуды орнату ұсынылады. Бұл іс жүзінде – зиянды бағдарлама. Бұл бағдарламада хабарларды ұстап қалу, хат-хабарларды көшіру немесе тіпті банктік қосымшаларға қол жеткізу және камера мен микрофонды іске қосу мүмкіндіктері бар.Сонымен қатар, алаяқтар жеке куәліктің екі жағын суретке түсіріп, пошта немесе чат арқылы жіберуді сұрауы мүмкін. Бұл суреттер кейін түрлі алаяқтық схемаларда қолданылуы мүмкін.ӨЗІҢІЗДІ ҚАЛАЙ ҚОРҒАУҒА БОЛАДЫ — НҰСҚАУЛЫҚЖіберушіні мұқият тексеріңіз. Мемлекеттік органдар WhatsApp, Telegram мессенджерлері немесе Gmail арқылы хабарлар жібермейді. Барлық ресми хабарламалар тек eGov.kz порталына және eGov Mobile мобильдік қосымшасына келеді. Хабарлардағы сілтемелерге өтпеңіз. Әсіресе, егер мәтінде «айыппұл», «тыйым салу», «берешек», «шұғыл», «24 сағат ішінде» деген сияқты сөздер болса — бұл алаяқтыққа тән белгілер. Сайттың мекенжайын тексеріңіз. Ресми eGov мекенжайы — egov.kz. Егер сілтеме ішінде «egov-update.com», «egov.kz-pay.net» сияқты бөгде қосымшалар болса — бұл жалған сайт. Ешқашан үшінші тұлғалардың талабы бойынша жеке деректеріңізді және SMS арқылы келген кодтарды енгізбеңіз. Олар өздерін «жеке басын растау үшін» деп таныстырса да сенбеңіз. Хабардағы сілтеме арқылы қосымша орнатпаңыз. Барлық мемлекеттік қосымшаларды (eGov Mobile, Kaspi, Halyk және т.б.) тек App Store немесе Play Market арқылы жүктеңіз. Алаяқтық әрекеттер туралы хабарлаңыз. Егер сізге алаяқ қоңырау шалса немесе хат жіберсе — Киберполицияға (102) немесе 1414 байланыс &nbsp; &nbsp;орталығына хабарласыңыз. Есте сақтаңыз: мемлекеттік органдар:WhatsApp арқылы ақы төлеуге сілтеме жібермейді;хат-хабар арқылы тыйым саламыз деп қорқытпайды;ақшаны картаға аударуды сұрамайды;СМС-пен жіберілген сайт арқылы тез арада «жеке басыңызды растауды» талап етпейді.<img src="https://knadmin.beoblood.kz/uploads/Whats_App_Image_2025_07_21_at_16_00_43_58c87aaafc.jpeg" alt="WhatsApp Image 2025-07-21 at 16.00.43.jpeg">Сіздің әр нәрсеге сын көзбен қарауыңыз — ең сенімді қорғаныс. Fingramota.kz-пен бірге қаржылық сауаттылығыңызды арттырыңыз! Фото: fingramota.kz

Салық органдары мен Халыққа қызмет көрсету орталығынан келетін «бақыт хаттары»: алаяқтардың айласы  

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> Заманауи әлемде шетелге ақша аудару оп-оңай шаруа болуға тиіс сияқты көрінгенімен, оның күрделі тұстары жеткілікті, оларды білмесеңіз шатасу оңай – комиссиялар, валюталар бағамы және, өкінішке орай, алаяқтық.Қазақстандықтар үшін халықаралық аударымдардың қандай тәсілдері қолжетімді екенін Fingramota.kz-пен бірге қарастырып көрелікҰлттық Банктің деректері бойынша халықаралық ақша аударымдары жүйелері (бұдан әрі - ХААЖ) арқылы жіберілген ақша көлемі 2025 жылғы сәуірде&nbsp;60,1 млрд&nbsp;теңге сомаға&nbsp;151,3 мың&nbsp;транзакция құрады. 2025 жылғы наурызбен салыстырғанда аударымдар санының 4,3%-ға өсуі және операциялар көлемінің 20,3%-ға өсуі байқалады. Негізінен қазақстандықтар аударымдар үшін Western Union, MoneyGram, UPT және «Золотая корона» жүйелерін пайдаланады.Банктік аударымдар (SWIFT)SWIFT аббревиатурасының ашып жазылуы Society for Worldwide Interbank Financial Telecommunication, бұл «Дүниежүзілік банкаралық қаржылық телекоммуникация қоғамы» дегенді білдіреді. Бұл жүйе бүкіл әлемде танымал және күн сайын ол арқылы он миллионнан астам операциялар өтеді. Шын мәнінде, SWIFT-ті банктер үшін «қауіпсіз мессенджер» деп айтуға болады, себебі олар бір-бірімен қатаң белгіленген форматтағы хабарламалармен алмасады. Мұндай стандарттаудың арқасында сұрау салуларды өңдеу тез жүреді, бұл халықаралық аударымдар жүргізуді едәуір жеделдетеді. SWIFT арқылы екі тәсілмен ақша аударуға болады: банк бөлімшесінде немесе мобильді қосымшада онлайн.Бұл жерде SWIFT арқылы ақшаның өзі аударылатыны емес, тек шифрланған төлем нұсқаулары берілетінін түсіну керек. Мысалы, А БанкіБ банкіне клиентке белгілі бір сома беру туралы нұсқау жібереді. Мұны егер банктердің әрқайсысының әріптес-банкте корреспонденттік шоты &nbsp;болса ғана мүмкін болады. Осындай шифрланған хабарламаны алғаннан кейін Б банкі алушыға ақша бере алады.Артықшылықтары: SWIFT ақша аударымының жоғары жылдамдығын қамтамасыз етеді, ал SWIFT GO сервисін қолданған жағдайда ақша сол сәтте түседі. Сондай-ақ, операциялар заманауи шифрлау технологиялардың көмегімен алаяқтықтан сенімді қорғалған. Оның тағы бір маңызды артықшылығы – жаһандық қол жетімділік: SWIFT арқылы әлемнің кез келген жеріне ақша жіберуге болады, себебі жүйеге мыңдаған қаржы ұйымдары қосылған.Кемшіліктері: аударымдар әртүрлі валюталарда жіберілетін болғандықтан, клиентке берілген кезде ол тағайындалған елдің валютасына айырбасталады, яғни валюта бағамына байланысты шығындар болуы мүмкін. Сонымен қатар, төлемдер сомаға байланысты өте жоғары және оның мөлшері банктерге байланысты қарай өзгеруі мүмкінАқша аударымдары жүйелері (Western Union, Contact, Золотая корона)Осы жүйелердің ішіндегі ең танымал және сенімді жүйе – Western Union, себебі ол 150 жылдан астам уақыт бойы сәтті жұмыс істейді және әлемнің 200-ден астам елдері мен аумақтарын қамтиды. Бұл жүйе әлемнің кез келген бұрышында қаражатты тез жіберуге және алуға мүмкіндік береді. Ақшаны қолма-қол, онлайн немесе мобильді қосымша арқылы аударуға болады, ал қолма-қол ақшаны банк картасына немесе электрондық әмиянға алуға болады. Аударымның ең жоғары сомасы 7 300 долларды немесе оның теңгедегі баламасын құрайды.Артықшылықтары: алаяқтардан сенімді қорғау, себебі әрбір аударымға оның мәртебесін бақылауға болатын бірегей нөмір (MTCN) беріледі. Сонымен қатар, аударым жүйелері деректерді қорғаудың заманауи технологияларын және алаяқтыққа қарсы жүйелерді қолданады. Сондай-ақ қаражатты жіберу және алу үшін банктік шоттың болуы қажет емес – алушы жеке куәлік пен аударым нөмірін көрсете алады.Кемшіліктері: аударым жүйелері көбінесе нарықтық бағамнан ерекшеленетін және жіберуші немесе алушы үшін онша тиімді болмайтын ішкі айырбастау бағамын қолданатындығына байланысты жасырын комиссия. Әр түрлі елдерде ақша алу тәсілдері де әр түрлі. Мысалы, кейбір елдерде аударымды тек банк бөлімшесінде алуға болады. Сомалар бойынша шектеулер бар, ал кейбір елдерде аударымға комиссиялар Wise немесе Revolut сияқты цифрлық сервистермен салыстырғанда өте жоғары болуы мүмкін.Электрондық әмияндар (PayPal, WebMoney, Skrill, Wise, Revolut)Электрондық әмиян – интернетте ақшаны сақтауға, алуға және жіберуге арналған цифрлық құрал. Ол негізінен кәдімгі әмиян сияқты жұмыс істейді, тек онлайн кеңістікте: оны банк картасынан немесе шотынан толықтыруға, заттар &nbsp;сатып алу үшін ақы төлеуге, аударымдар жасауға, тіпті жалақы немесе ақшаны қайтаруға болады. Қазақстандық банктермен жұмыс істейтін ең танымал &nbsp;әмияндардың бірі – WebMoney, ол жоғары қауіпсіздікпен және транзакцияларды қатаң бақылаумен танымал.Артықшылықтары: жүйе ішіндегі төмен комиссиялар – мысалы, әмияндар арасында аударымдар болған кезде комиссия небәрі 0,8% болуы мүмкін (бірақ 50 доллардан аспайды). Жүйе екі факторлы аутентификация және операцияларды растау арқылы пайдаланушыларды қорғаудың жоғары деңгейін қамтамасыз етеді. Сондай-ақ, әрбір транзакция тексеруден өтеді, лимиттер мен шектеулер белгіленуі мүмкін. Пайдаланушылардың қауіпсіздігі үшін фотосуреттер мен құжаттар арқылы жеке басын растаусыз үлкен сомаларды жіберу және алудың мүмкін еместігі ықпал етеді. Сонымен қатар, пайдаланушыларға ыңғайлы болу үшін валюта айырбастауға арналған ішкі биржа және шоттар құру, фриланс-биржалар үшін пайдалану, төрелік &nbsp;арқылы мәмілелер жасау мүмкіндігі бар.Кемшіліктері: кейбір электрондық әмияндардың интерфейсі күрделі болады, жаңадан бастаушылардың оны түсінуіне ұзақ уақыт кетеді. Біз аударымдар кезінде комиссияның аз болатынын атап өттік, бірақ егер сіз банктік картаға немесе шотқа ақша салуды жоспарласаңыз, сізге 2% және одан жоғары қосымша комиссия төлеуге тура келеді. Қолдау қызметі әрдайым тұрақты жұмыс істемейді (электрондық әмияндардың ерекшелігі де осында), пайдаланушылар өз талаптарына жауапты ұзақ күтетініне шағымданады. Дегенмен, WebMoney сияқты электрондық әмияндар ТМД немесе Шығыс Еуропадан келген тапсырыс берушілермен жұмыс істейтін фрилансерлерге, сондай-ақ жақындары осы әмиянды пайдаланатын қазақстандықтарға қолайлы – бұл жағдайда аударымдар дереу түседі.Халықаралық аударымдар кезінде алаяқтардан қалай қорғануға боладыАударма деректерін ешкімге бермеңіз – тіпті ішінара болса да. Аударым нөмірін және басқа ақпаратты алаяқтар пайдаланып кетуі мүмкін.Аударманы рәсімдеу кезінде абай болыңыз: сізге ешкім қарап тұрмағанына көз жеткізіңіз. Барлық аударым деректерін қауіпсіз жерде сақтаңыз.Бейтаныс адамдарға ақша жібермеңіз – тек сенетін адамдарға жіберіңіз. Әйтпесе, алаяқтардың қармағына түсіп қалуыңыз мүмкін.Егер біреу түбіртектің көшірмесін немесе аударым деректерін сұраса, бұл алдау деген сөз, сондықтан сіз байланысты дереу тоқтатуыңыз керек. Аударымдар төлем қабілеттілігін растау ретінде пайдаланылмайды.Банктің атынан деп соғылған қоңырауларға немесе келген хабарламаларға сенбеңіз: банк қоңырау шалмайды немесе ақша аударуды немесе аударымды алуды сұрайтын хабарламалар жібермейді.Интернет-аукциондар арқылы тауарға ақы төлеу үшін ақша аударымдарын пайдаланбаңыз.&nbsp;Бұл қауіпті болуы мүмкін, өйткені алаяқтар мұндай схемаларды жиі пайдаланады.Ешқашан&nbsp;«ұтып алынған» сыйлықтар үшін ақша аудармаңыз.&nbsp;Нағыз лотереялар алдын ала салықтар немесе алымдар төлеуді сұрамайды – бұл алаяқтардың айласы.Егер сіз онлайн ақша жіберіп жатсаңыз, жалған (фишингтік) бетте емес, төлем жүйесінің ресми сайтында екеніңізге көз жеткізіңіз.<figure class="image"><img src="/uploads/1905_infographics_rus_33_d826a84d0c.png"></figure>Өзіңізді, ақшаңызды қорғаңыз және қаржылық сауаттылығыңызды Fingramota.kz-пен бірге арттырыңыз!Фото:Fingramota.kz

Қазақстан және Қызылорда облысының жаңалықтары: Қаржы