<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz.</a> Қазақстанда 180 мың адам түрлі ісік ауруларына шалдыққан. Елдегі әрбір жүзінші адам обыр дертімен күресіп келеді.
Осыдан екі жыл бұрын Үкімет&nbsp;Қаулысымен 2018-2022 жылдарға арналған онкологиялық аурулармен күрес жөніндегі кешенді жоспар қабылданды.
1. Тәуекел факторларын басқару және алдын алу
2. Жоғары тиімді ерте диагностика
3. Онкологиялық көмек көрсетудің интеграцияланған моделін енгізу
4. Кадрлық әлеуетті және ғылымды дамыту
Онкологиялық аурулардың ішінде 1 орында – сүт безі қатерлі ісігі, 2 орында – жатыр мойыны қатерлі ісігі, 3 орында – тері қатерлі ісігі тұр. Сонымен қатар асқазан, бауыр, тоқішек қатерлі ісігі де асқынған.&nbsp; Дәрігерлер жыл сайын кесел белгілері бар 35 мың адамды тіркейді екен. Өкінішке қарай, ауруды жеңіп, құлан-таза айығып кететіндердің қарасы аз. Жыл сайын шамамен 15 мың адам жаман аурудың құрбаны болады. Ал мемлекеттен тегін ем-дом мен скрининг жүргізу үшін 40 млрд теңге бөлінеді. Денсаулық сақтау министрлігінің хабарлауынша, 1800-ге тарта шығысқазақстандық, 1600-ден аса алматылық тұрғын ісік ауруына шалдыққан. Дерт дендеген өлкелердің бірі – Қарағанды облысы. Мұндағы халықтың 1200-ден астамы обырдан емделіп жатыр.

4 ақпан – Қатерлі ісікке қарсы дүниежүзілік күрес күні

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz.</a> Баға мониторингі және электрондық сауданы дамытуға халықты тарту қажет. Бұл туралы Үкімет отырысында ҚР Сауда және интеграция министрі Бақыт Сұлтанов айтты, деп хабарлайды <a href="https://www.inform.kz/kz/azyk-tulik-bagasyna-monitoring-zhasauga-halykty-tartu-kazhet-ministr_a3610775">ҚазАқпарат</a>.
<blockquote>
 «Баға мониторингі және электрондық сауданы дамытуға халықты тарту қажет. 2019 жылдың желтоқсанында Қарағанды қаласында бағаға мониторинг жасайтын PRICE SCANNER мобильді қосымшасы іске қосылды. Бағалар туралы барлық деректер азаматтардан алынған ақпаратқа негізделген», – деді ол.
</blockquote>
Министр мұнан бөлек электрондық сауда алаңдарын іске қосу бойынша жұмыстар жүргізіліп жатқанын айтты.
<blockquote>
 «Мәселен, бүгінгі күнде Оңай Базар және Happy food Astana сияқты желілер ашылды. Олар өнімді өндірушіден тұтынушыға дейін жеткізу тізбегін оңтайландыруға және халық үшін тауарлардың қолжетімділігін арттыруға мүмкіндік береді. Мысалы, дүкендерде картоптың бөлшек бағасы 100-ден 150 теңгеге дейін болса, электронды алаңдардың бағасы шамамен 75 теңгені құрайды»,- деді Бақыт Сұлтанов.
</blockquote>

Азық-түлік бағасына мониторинг жасауға халықты тарту қажет &#8211; министр

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz.</a> Қызылорда облысының әкімі Қуанышбек Ысқақов қоғам қайраткері Нәжмадин Мұсабаевты қабылдап, 70 жас мерейтойымен құттықтады. Шараға Қызылорда облыстық мәслихат хатшысы Қылышбай Бисенов, «Nur Otan» партиясы Қызылорда облыстық филиалы төрағасының бірінші орынбасары Ақмарал Әлназарова, облыстық ардагерлер кеңесінің төрағасы Серік Дүйсенбаев қатысты.
Нәжмадин Түркбенұлы 1950 жылы Қызылорда облысы Арал ауданында дүниеге келген. Қазақ химия-технологиялық институтын «инженер, құрылысшы-технолог», Қазақстан менеджмент, экономика және жоспарлау институтын «саясаттанушы» мамандықтары бойынша бітірген. Еңбек жолын 1971 жылы Қазақ химия-технология институтының кіші ғылыми қызметкері ретінде бастаған. 1979-1983 жылдары «Облремстрой» тресінің Жаңақазалы шаруашылық есептегі құрылыс жөндеу учаскесінің бастығы, «Кызылордаремводстрой» тресінің №64 Қазалы жылжымалы механикаландырылған колоннасының бастығы, 1983-1992 жылдары Қазалы аудандық партия комитетінің екінші хатшысы, аудандық халық депутаттары атқару Кеңесінің төрағасы, Қызылорда облыстық халық депутаттары атқару Кеңесі төрағасының орынбасары, 1992-2004 жылдары Қызылорда облысы әкімінің орынбасары, Қызылорда қаласы әкімінің орынбасары, облыстық экономика басқармасының бастығы, Қазалы және Жаңақорған аудандарының әкімі, 2004-2013 жылдары Арал ауданының әкімі қызметін атқарды. Сонымен қатар, бүгінде «Шалқия Цинк ЛТД» АҚ басқарма төрағасының кеңесшісі, басқарма мүшесі қызметінде жұмыс істеп келеді.
Аймақ басшысы мерейтой иесіне облыстың ең жоғарғы наградасы “Құрмет грамотасын” табыстап, сый-сыяпатын көрсетті.
<blockquote>
 «Қазақ әдебиетінің абызы, Қазақстанның халық жазушысы, мемлекет және қоғам қайраткері Әбіш Кекілбаевтың: “Оңай көзде ойсырата іс тындыруға әркім де құштар. Қиын көзде бел бууға тек ел қамын жейтін ер жүректілер ғана тәуекел ете алады” – деген керемет сөзі бар еді. Міне, Нәжмадин ағамыз да еліміздің қиын-қыстау заманында елдің сөзін сөйлеп, кісілігімен қатар кішілігін де танытып, үлкен істерге үлес қосты. Сіздердің тәжірибелеріңіз, ақыл-кеңестеріңіз қазіргі жастар үшін аса қымбат»,- деді облыс әкімі Қуанышбек Ысқақов.
</blockquote>
Шараға Нәжмадин Түркбенұлын мерейтойымен құттықтап, ыстық ықыласын білдіру үшін замандас достары мен зиялы қауым өкілдері де арнайы келді. Олардың қатарында «Құрмет» орденінің иегері, Ауыл шаруашылық ғылымдарының кандидаты, “Сырдария ауданының құрметті азаматы”, Қоғам қайраткері Әбдіғаппар Әмірғалиев, Қазақстан Республикасына еңбек сіңірген экономисті, «Қызылорда қаласының және Жаңақорған ауданының құрметті азаматы», Қоғам қайраткері Қалқазбек Әжібеков пен “Шалқия ЦИНК” АҚ Бас директоры Дамир Кәрімов те болды.

Қоғам қайраткері Нәжмадин Мұсабаев 70 жаста

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz.</a> &nbsp;«Қазгидромет» РМК-ның мәліметтері бойынша, Қазақстанның басым бөлігі атлантикалық циклонның ықпалында. Сондықтан еліміздің басым бөлігінде 4-ші ақпан күні жауын, қар жауады.
Кәсіпорын таратқан мәліметтерге қарағанда, 4-ші ақпан күні тек еліміздің солтүстік-шығысында ғана антициклонның әсерінен күн жауын-шашынсыз болады. Кей жерлерде тұман түсіп, көктайғақ болады, жел күшейіп, елдің солтүстігінде жаяу бұрқасын болады.
Ақмола облысының кей жерлерінде тұман түсіп, таңертең және күндіз бірқатар аумақтарда жаяу бұрқасын, көктайғақ болып, секундына 15-20 метр жылдамдықпен жел соғады.
Алматы облысының кей жерлерінде тұман түсіп, жылдамдығы 15-20 м/с жел соғады. Жалаңашкөл ауданында желдің екпіні 17-22 м/с-қа жетеді.
Жамбыл, Атырау, Батыс Қазақстан, Ақтөбе, Шығыс Қазақстан облыстарының кей жерлерінде тұман түсіп, көктайғақ болады, желдің жылдамдығы 15-20 м/с.
&nbsp;Ақтөбе облысының бірқатар аумақтарында жаяу бұрқасын болады.
Түркістан облысының кей жерлерінде тұман түсіп, күндіз жел 15-20 м/с жылдамдықпен ұйтқиды. Павлодар, Қарағанды облыстарының кей жерлерінде бұрқасын, тұман, көктайғақ болады. Жел 15-20 м/с жылдамдықпен соғады, күндіз екпіні 23-28 м/с болады.

Қазгидромет: Ақпанның 4-і күнгі ауа райы болжамы

Дүниежүзілік қатерлі ісікке қарсы күрес күні
«Халықаралық онкологиялық ауруларға қарсы күрес жөніндегі одақ» (UICC) жариялаған. Бұл халықаралық күннің мақсаты – обырдың қазіргі замандағы ең қауіпті аурулардың бірі екендігі туралы жұртшылықты хабардар ету, сондай-ақ осы кеселдің алдын алуға, анықтауға және емдеуге қоғамның назарын аудару.
Халықаралық зорлыққа қарсы күрес күні
Бұл күн 1985 жылдан бері аталып келеді. Адамды азаптаудың түрлері сан алуан болып есептеледі.
1854 жылы Кіші Алматы өзенінің жағасында, көне Алматы қонысының маңында Заилийский әскери бекінісі салынып, кейін оның аты Верный деп өзгертілді. 1867 жылы қала Жетісу облысының әкімшілік орталығына айналды. 1921 жылы қалаға байырғы Алматы атауы қайтарылды. 1927 жылдан қала Қазақ АКСР-інің, 1936 жылдан Қазақ КСР-інің, 1991-1997 жылдары Қазақстан Республикасының астанасы болды. 2016 жылы Алматы 1000 жылдық мерейтойын атап өтті.
1992 жылы Қазақстан Республикасы мен Бангладеш Халық Республикасы арасында дипломатиялық қарым-қатынас орнату туралы хаттама қабылданды.
1993 жылы Қазақстан Республикасы мен Мальта Республикасы арасында дипломатиялық қарым-қатынас орнатылды.
1993 жылы республиканың мұнай-газ саласындағы бірінші бірлескен кәсіпорын – «ҚазақТүрікМұнай» қазақстандық-түрік кәсіпорны құрылды.

4 ақпан: Атаулы күндер мен оқиғалар

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz</a> ақпараттық агенттігінің 4 ақпанға арналған жұлдыз-жорамалы.
Тоқты
Аздаған қиындықтар туындайды. Жұмыстың көптігінен жүйкеңіз сыр береді. Соның кесірінен жақындарыңызбен сөзге келіп қалуыңыз мүмкін.
Торпақ
Барлық шаруаны бір мезгілде шешуге тырысасыз. Бірақ оның кесірі тиюі мүмкін. Көп жерде қате жібересіз. Абзалы бір жұмысқа ғана тиянақты болғаныңыз жөн.
Егіздер
Күніңіз керемет өтеді. Бірақ қолыңыздан келмейтін іске араласпағаныңыз жөн. Сонымен қатар айналаңыздағы адамдарға сене бермеңіз.
Шаян
Керемет жемісті күн. Барлық шаруаны оңай орындап, өзгелерге де көмек көрсетесіз. Бұрын алған тәжірибелеріңіз пайдаңызға жарайды.
Арыстан
Қызықты оқиғалар орын алады. Бұған дейін құрған жоспарларыңызды өзгертуге тура келеді. Бірақ қобалжымаңыз.
Бикеш
Қаржылық мәселелерді шешуге асықпаңыз. Ақшаға қатысты мәселеде «Жеті рет өлшеп, бір рет кес» қағидасын ұстаныңыз.
Таразы
Отбасыңызға көңіл бөліңіз. Олар сіздің қолдауыңызды қажет етеді. Бүгін кей жұмыста қандай шара қолдану қажет екенін анық білесіз.
Сарышаян
Егер кәсіп ашу немесе инвестиция құю бойынша жұмыс жасайтын болсаңыз, көздегеніңізге жетесіз. Жылжымайтын мүлікке де біраз қаржы құюға болады.
Мерген
Табысын арттырғысы келген жандарға мүмкіндік туып тұр. Терең ойлансаңыз, қосымша табыс табудың амалын қарастыруға болады
Тауешкі
Сақтанып жүріңіз. Бұл күн маңызды шешім шығаруға қолайлы емес. Сонымен қатар өміріңізді өзгертуге тырыспаңыз.
Суқұйғыш
Айналаңыздағы адамдарға көп үміт артасыз. Барлығы сіз ойлағандай болмауы мүмкін. Сондықтан көп сенім арта бермеңіз.
Балықтар
Өз бетіңізше жұмыс жасайсыз. Ешкімге арқа сүйемейсіз. Өз күшіңізге сеніп, мол табысқа жетесіз.
Аударған Динара МАХАНОВА

Жұлдыздар не дейді?

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz.</a> Латын әліпбиіне көшу – ана тіліміздің жаһандық ғылым мен білімге кірігуін, әлем қазақтарының рухани тұтастығын қамтамасыз ететін бірегей қадамдардың бірі. Осы орайда мемлекеттік тілді дамыту бағытындағы кешенді жобаларды жүзеге асыруды табандылықпен жүзеге асыра отырып, дәріптеу біздің ұрпаққа тиесілі.
Елбасымыз өз Жолдауында «Біз 2025 жылдан бастап әліпбиімізді латын қарпіне, латын әліпбиіне көшіруге кірісуіміз керек. Бұл – ұлт болып шешуге тиіс принципті мәселе. Бір кезде тарих бедерінде біз мұндай қадамды жасағанбыз. Балаларымыздың болашағы үшін осындай шешім қабылдауға тиіспіз және бұл әлеммен бірлесе түсуімізге, балаларымыздың ағылшын тілі мен интернет тілін жетік игеруіне, ең бастысы – қазақ тілін жаңғыртуға жағдай туғызады», – деп атап айтқан болатын.
Жас ұрпаққа берері мол латынға көшкенімізде ұтатын тұстарымызды саралап көрелік. Біріншіден, тіл тазалығы мәселесі.&nbsp;Тіліміздегі қазіргі жат дыбыстарды таңбалайтын әріптерді қысқартып, сол арқылы қазақ тілінің табиғи таза қалпын сақтауға мүмкіндік аламыз.
Екіншіден, қазақ тілін оқытқан уақытта басы артық таңбаларға қатысты емле, ережелердің қысқаратыны белгілі. Ол мектептен бастап барлық оқу орындарында оқыту үрдісін жеңілдетеді.&nbsp;
Үшіншіден, латын әліпбиіне көшу – қазақ тілінің халықаралық дәрежеге шығуына жол ашады. Қазақ тіліне компьютерлік жаңа технологиялар арқылы халықаралық ақпарат кеңістігіне кірігуге тиімді жолдар&nbsp;ашылады.
Төртіншіден, түбі бір түркі дүниесі, негізінен, латынды қолданады.&nbsp;&nbsp;Ал, біз олармен рухани, мәдени, ғылыми, экономикалық қарым-қатынасты, тығыз байланысты күшейтуіміз керек.
Қазіргі уақытта елімізде латын әліпбиінің бірыңғай стандартын енгізу мәселесі бойынша түрлі іс-шаралар өткізіліп жатыр. Зиялы қауым өкілдерінің, тіл майталмандарының, тарихшылардың, ғалымдардың, сарапшылардың, жалпы бұқараның ой-пікірлері ортаға салынуда.
Латын әліпбиіне көшу – қазақ халқының алға жылжуына, жаңа заман талабына сай өсіп-өркендеуіне, болашақта еліміздің жан-жақты дамуына үлкен үлес қосып, жемісі мен жеңісін әкелері сөзсіз.
Айгүл Төлепбергенова,
Қызылорда облыстық ішкі саясат басқармасының
«Қызылорда облысының тілдерді оқыту орталығы» КММЖаңақорған&nbsp; ауданы бойынша мемлекеттік тіл оқытушысы

Латын әліпбиі: неден ұтамыз, неден ұтыламыз?

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz.</a> Бүгін «Nur Otan» партиясы облыстық партия филиалы жанындағы партиялық бақылау комиссиясының кезекті отырысы өтті.
Онда «Президенттің бес әлеуметтік бастамасы» атты халыққа Үндеуінің үшінші бастамасы соның ішінде жоғары және арнаулы орта оқу орындарының студенттік жатақханаларының талапқа сәйкестігі комиссия мүшлерімен жан-жақты талқыланды.
Жиынды ашқан облыстық партия филиалы төрағасының бірінші орынбасары Ақмарал Әлназарова партиялық бақылау комиссиясы жаныннан жасақталған арнайы топ бұған дейін өңірдегі оқу орнындарының студенттік жатақханаларға мониторинг жүргізіп бірқатар кемшіліктерді анықтағанын атап өтті.
Мәселен, Қорқыт ата университетінің №1 студенттік жатақханасы күрделі жөндеуді қажет етеді. Студенттердің жатын орындары белгіленген нормативтік талаптарға сай емес. Студенттерге арналған компьютерлік залы толық жабдықталмаған. Жатақханадағы 345 студентке 3 компьютер ғана бөлінген. Сонымен бірге өрт қауіпсіздігін сақтау ережелері де сақталмаған. Жатақхананың бірінші қабаттағы қосымша сыртқа шығу есіктері шегемен бекітіліп тасталған.
<blockquote>
 «Тұрғын үйдің 1 қабатында орналасқан «Ақмешіт» гуманитарлық-техникалық институтының 50 жатын орынға арналған жатақханасында медициналық пунктпен қамтамасыз етілмеген, қазіргі таңда онда орласқан 21 студент үшін не оқу залы, компьютерлік кабинеттер мүлдем жоқ. Мұндай кемшіліктер Қазанғап атындағы Қызылорда музыкалық жоғары колледж жатақханасында анықталса, Сырдария аграрлық-техникалық колледж жатақханасының кіреберісіндегі пандустар талапқа сай келмейтіндігі, Жалағаш индустриалды – аграрлық колледж жатақханасында медициналық пунктің жоқтығы және Жаңақорған аграрлы-техникалық колледж жатақханасының күрделі жөндеуді қажет ететіндігі анықталып отыр», – деді Ақмарал Әлназарова.
</blockquote>
Жиын барысында анықталған кемшіліктерді жою бойынша оқу орындары мен тиісті сала басшыларының хабарламалары тыңдалып, оларды қалыпқа келтіру бойынша нақты тапсырмалар берілді.
<img src="https://kyzylorda-news.kz/wp-content/uploads/2020/02/3zhatakkhana2.jpg" alt="" />
<img src="https://kyzylorda-news.kz/wp-content/uploads/2020/02/3zhatakkhana3.jpg" alt="" />

Қызылордада студенттік жатақханалардың жағдайы жан-жақты талқыланды

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz.</a> Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі 2028 жылдан бастап кепілдендірілген ең төменгі зейнетақыны енгізуді ұсынып отыр. Бұл ұсыныс зейнетақы жүйесін жаңғырту тұжырымдамасында жазылған, деп хабарлайды&nbsp;<a href="https://sputniknews.kz/society/20200203/12728831/qazastan-zeinetaqy.html">Sputnik Қазақстан</a>.
<blockquote>
 “Біз 2028 жылдан Қазақстанда кепілдендірілген ең төменгі зейнетақы енгізуді ұсындық. Ол қазіргі базалық зейнетақы төлемін алмастырады”, – деді еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Біржан Нұрымбетов үкіметте өткен баспасөз мәслихатында.
</blockquote>
Министрлік еңбек өтілі бес жылдан аз азаматтарға ең төменгі күнкөріс шегінің 70 проценті шамасында кепілдендірілген зейнетақы төлеуді жоспарлап отыр. Кейін оның мөлшері 1,5 ең төменгі күнкөріс шегіне дейін өседі.&nbsp;
<blockquote>
 “Бұл еңбек министрлігінің ұсыныстары. Мемлекет тарапынан кепілдендірілген төлем жинақтаушы зейнетақымен қоса есептегенде, зейнеткердің жоғалтқан табысының кем дегенде 40 процентін өтейді. Барлық есептеу осы мақсатпен жүргізілді”, – деді ведомство басшысы.
</blockquote>
Нұрымбетов кепілдендірілген ең төменгі зейнетақыны енгізу неге маңызды екенін айтты.
<blockquote>
 “1998 жылдан бастап біз жинақтаушы зейнетақы жүйесіне көштік. Бүгінде мемлекет төлейтін ынтымақты немесе еңбек зейнетақысын 1998 жылдың қаңтарына дейін кем дегенде 6 ай жұмыс істеген азаматтар алады. Мұндай адамдардың саны жылдан-жылға азайып барады. Қазір 1957 жылы туған ер адамдар зейнетке шығып жатыр, олардың талап етілетін толық еңбек өтілі жоқ, сәйкесінше, толық зейнетақысы да жоқ. Біртіндеп ынтымақты зейнетақы жоғалады. Сол себепті 2043 жылы теориялық тұрғыдан мемлекеттен тағайындалатын еңбек зейнетақысын алатын жаңа адамдар болмайды. Тек базалық зейнетақы қалады”, – деп түсіндірді ол.
</blockquote>
Қазақстанда зейнетақы қалай есептеледі
Бүгінде елімізде зейнетақы үш деңгейден құралады:
<ul>
<li>Базалық зейнетақы</li>
<li>Ынтымақты немесе еңбек зейнетақысы (1998 жылдың 1 қаңтарына дейінгі еңбек өтіліне байланысты)</li>
<li>Жинақтаушы зейнетақы (1998 жылдың 1 қаңтарынан кейін қорға аударылып отырған жарна есебінен)</li>
</ul>
2018 жылдың шілдесінен бастап базалық зейнетақы азаматтардың еңбек өтілі мен зейнетақы жүйесіне қатысу ұзақтығына тәуелді.
Егер зейнеткердің еңбек өтілі 10 жыл немесе одан кем, не мүлде болмаса оған ең төменгі күнкөріс деңгейінің 54% төленеді. Яғни 10 жылға дейін – бұл кепілдендірілген көлем. Қазақстанда базалық зейнетақыны бұл сомадан төмен ешкім алмайды. Ал егер еңбек өтілі 10 жылдан асса, онда тағы 2% үстеме қосылады. Мәселен, 11 жыл еңбек өтілі барлар төменгі күнкөріс деңгейінің 56%-ін алатын болады. Ал еңбек өтілі 33 жыл немесе одан да көп азаматтарға ең төменгі күнкөріс деңгейінің жоғары мөлшері – 100% төленеді.
2020 жылы ең төменгі базалық зейнетақы 800 теңгеге ұлғайып, 16 839 теңгені құрады.
Ал ең төменгі күнкөріс деңгейі –&nbsp; 31 183 теңге.
Ынтымақты жүйеде&nbsp;1998 жылдың 1 қаңтарына дейінгі еңбек өтілі есептеледі және ол еңбек өтілі мен жалақыға тәуелді болады.
Жинақтаушы зейнетақы
Әр жұмыс беруші қызметкердің ай сайынғы табысының 10%-ын міндетті зейнетақы жарнасы ретінде тұрақты түрде аударып отырады. Ақша жұмысшының Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорында ашылған жеке зейнетақы шотына аударылады.
<img src="https://kyzylorda-news.kz/wp-content/uploads/2020/02/3zeinetaky2.jpg" alt="" />

Қазақстанда зейнетақы төлеу тәртібі өзгеруі мүмкін: Кім қанша алады?

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz.</a> 2020 жылғы 1 маусымда балаларды кибербуллинг және өзге зорлық түрлерінен қорғаудың қазақстандық бағдарламасы бекітіледі, деп жазады <a href="https://informburo.kz/kaz/kiberbulling-balalardy-leumettk-zheldeg-aupszdgn-alay-amtamasyz-etemz.html">Іnformburo</a>.
Қазақстанда балаларға зорлық-зомбылық көрсету өршіп тұр. Олар негізінен отбасында және мектепте психологиялық қысым көреді екен. БҰҰ Қазақстанда зерттеу жүргізген кезде елдегі балалардың&nbsp;79 пайызы&nbsp;сәби күнінен бастап кемсіту мен қорлыққа тап болатынын анықтапты.
Соңғы жылдары сандық технологиялардың дамуы себепті балаларға қатысты зорлық түрлеріне кибербуллинг немесе онлайн қорлау қосылған. Соның кесірінен жасөспірімдер ғаламтордағы белгісіз топтардың құрбанына айналып, тіпті араларында өз-өзіне қол жұмсайтындары да бар.
Осыған орай мамандар балаларды кибершабуылдан қорғаудың қазақстандық бағдарламасын әзірлеп, бекітуді көздеп отыр. Бұл бағдарламада қандай шаралар қамтылады және олар балалар мен жасөспірімдерді кибербуллингтен қалай сақтандырады? Төменде бұл сауалдарға жауап береміз.
Кибербуллинг дегеніміз не?
Кибербуллинг&nbsp;– адамды интернетте, әлеуметтік желі мен түрлі мессенджерлерде қорқытып, зорлық көрсету. Кибербуллингке кез-келген адам тап болуы мүмкін. Бірақ бұл тәсілмен шабуыл жасайтындар негізінен кәмелет жасына толмаған мектеп оқушыларын нысанаға алады. Өйткені, қорғансыз балалар қорыққанынан өзіне қысым жасалып жатқаны туралы ешкімге айтпайды. Тіпті ата-анасы мен жақындарына тіс жармай, шабуылшының айтқанынан шықпайды.
Кибербуллинг жасайтындардың арасында&nbsp;педофилдер көп кездеседі.&nbsp;Олар балаларды алдап-арбап, желіге жалаңаш түскен видео не суреттерін салуға көндіреді. Кейін сол суреттерді жұртқа жария етемін деп қоқан-лоққы жасау арқылы кездесуге шақырады не ақша бопсалайды. Ал қысымға шыдамай, шарасыз күйге түскендері көп жағдайда өзіне қол салады. Сарапшылардың сөзінше, кибербуллинг қазір бүкіл әлемдегі өте өзекті проблемаға айналған. Өкініштісі, Қазақстанда да кибербуллингке ұшыраған балалар аз емес.
<blockquote>
 “Жақында бір жағдай болды. Нұр-Сұлтан қаласында тұратын 8 жастағы қыз ұялы телефоны арқылы әлеуметтік желіде өзі қатарлы бір қызбен танысады. Ол желіге қызықты виделар мен жалаңаш түскен суреттерін салуға үгіттейді. Шындығында бұл желіні өзге атпен тіркелген педофилдер де жиі қолданады. Қыздың бақытына қарай, оның телефонын жасырып, мінезінің өзгергенін анасы дер кезінде байқаған. Бұл&nbsp;– кибербуллингтің шынайы өмірдегі бір ғана мысалы”, – деді БҰҰ адам құқықтары жөніндегі тренері, әлеуметтанушы Халида Әжіғұлова.
</blockquote>
Күресу жолы қандай?
Халида Әжіғұлованың айтуынша, балаларды ғаламторлық қысымнан қорғайтын заң&nbsp;21 елде&nbsp;бар. Ал Қазақстанда кибербуллингтің құрбандары туралы ешкім статистика жүргізбейді. Сондықтан, мамандар Ұлыбритания мен Ресей тәжірибесінің негізінде буллингтен қорғану туралы кодекстің үлгісін әзірлеген. Онда тек виртуалды кеңістікте ғана емес, жалпы зомбылық көрген балаларға көмектесу жолдары туралы ата-аналар мен ұстаздарға нұсқаулар жазылған.
Сондай-ақ, мұндай жағдайға тап болмау үшін қандай әрекет ету қажеттігі айтылады. Енді қаланың білім басқармасы мен барша мектеп ұжымы осы бағдарламаны жетілдіріп, маусым айына дейін бекітуі тиіс. Сөйтіп, балаларды бопсалау мен қысымнан қорғап, аман алып қалуға болады.
Ұстаздарға арналған нұсқаулық
Егер ұстаздар оқушының мінез-құлқында қандай да бір өзгеріс барын байқаса, оны мұқият бақылауға алуы қажет. Ал кибершабуылға ұшырағанын немесе жоғары сынып оқушыларынан теперіш көргенін анықтаса, жасырмай мектеп директоры мен ата-ананы да дереу хабардар етуі тиіс. Әрмен қарай, бұл құрықтан баланы құтқарудың жолдарын іздеуі керек. Егер мектеп ұжымының оқушыны тығырықтан шығаруға шамасы жетпесе, арнайы мамандардың көмегіне жүгінгені жөн. Кейін болған жайтты журналға тіркеп, оқушының мінезіндегі өзгерісті тағы бір ай бойы бақылауы қажет.
Балалар арасындағы зорлық-зомбылық пен онлайн қорлықты болдырмау үшін әр мектепте&nbsp;қамқоршылық кеңес&nbsp;құру ұсынылды. Кеңес мүшелері білім ошағындағы барлық мәселеден хабардар болып, оны жылдам шешу үшін күш салу қажет. Сондай-ақ, тәлімгерлер арасында сауалнама жүргізіп, әр жауапқа анализ жасауды әдетке айналдыру ұсынылды.
Ата-аналар білуі тиіс сақтық шаралары
Ғаламтордағы қауіп-қатермен күресте ата-ананың рөлі маңызды. Олар баланың қауіпсіздігіне ең бірінші кезекте жауапты адамдар болуы тиіс дейді мамандар. Сондықтан, ата-аналарға балаларына интернеттегі қауіп туралы айтып, мінезіндегі кез-келген өзгерісті бақылау ұсынылды.
Егер қамқоршылар өз ұл-қыздарының күмәнді желілерге кіріп, қаскөйлердің құрбаны болғанын анықтаса, оларға ұрыспай, барынша қолдау көрсеткені жөн. Балаға оны түсінетінін жеткізе отырып, оны жұбату қажет. Кейін проблемамен бірге күресіп, баланы психологқа да көрсетіп алған дұрыс дейді зерттеушілер.
<blockquote>
 “Егер бала проблемасын айтып келсе, оны бас салып кінәлап, ұрысудың қажеті жоқ. Телефонды да бірден тартып алып, ғаламторға шектеу қоймау керек. Мұндай жағдайда бала ата-анасынан көңілі қалып, екінші мәселесін айтпайтын болады. Әке-шешелері балаларымен байыппен сөйлесіп, олардың еш кінәсінің жоқтығын түсіндіруі керек. Қамқорлықты сезінген баланың сенімі оянып, тығырықтан шығатынына сенеді. Бізде көп ата-аналар балаларымен сөйлеспейді, оларды не мазалап жүргенін байқай бермейді. Ал білген кезде кеш болуы мүмкін”, – деді әлеуметтанушы Халида Әжіғұлова.
</blockquote>
“Ұлттық бағдарлама қабылдау керек”
Ал Қазақстан интернет қауымдастығының президенті Шавкат Сабировтың айтуынша, балаларға қатысты зорлық-зомбылықпен күресуде мектеп аралық бағдарлама қабылдау жеткіліксіз. Ол үшін&nbsp;ұлттық бағдарлама&nbsp;қабылдау қажет. Оның сөзінше, көптеген мемлекеттерде балаларды қорғайтын осындай бағдарламалар бар.
<blockquote>
 “Жыл өткен сайын ғаламтор қолданатын балалардың саны артып келеді. Бұл, әрине, алаңдатпай қоймайды. Бізде бір кездері халықты интернетті қолдануға үйретті ғой, дәл сол сияқты балаларды интернеттен қорғануға үйрету керек. Оның барлығы ұлттық бағдарламада жазылуы тиіс. Негізінен баланың тәрбиесі мен қауіпсіздігіне ата-ана жауапты болуы қажет. Мектептің басты міндеті оқытып, білім беру. Қазір мектепте болып жатқан бұзақылықтың барлығы ғаламтордың әсерінен. Балалар интернетте көргенін өмірде қайталайды. Сондықтан, олардың тәрбиесіне ден қою керек”, – деді Шавкат Сабиров.
</blockquote>
“Жасөспірімдердің бос уақытын тиімді ұйымдастырған жөн”
Қазақстанның бала құқығы жөніндегі омбудсмені Аружан Саин жасөспірімдерді ғаламторға тәуелді болудан қорғау үшін олардың бос уақытын тиімді ұйымдастыру керек дейді. Яғни, пайдалы үйірмелер мен спорт секцияларына қатысып, бойындағы талантын таныған бала кибербуллингке тап болмайды. Бірақ, өзі қызыққан үйірмелерге қатысуға барлық баланың отбасылық жағдайы келе бермейтіні тағы бар.
<blockquote>
 “Біздің елде пайдасыз іс-шараларға қаншама ақша бөлінеді. Концерттерге, веложарысқа 500 млн теңгеден астам қаражат жұмсалады. Осы жылы еркін күрес өткізуге 1 млрд теңгеден астам қаржы жұмсамақ болды. Мен барлық әкімдіктерге хат жазып, балалар үшін үйірмелер мен секциялардың қол жетімділігін қамтамасыз етуді сұрадым. Әзірге сұрауымызға нақты жауап ала алмадық. Қазір біз қанша бала үйірмелерге қатысатыны туралы статистика жүргізудеміз. Спорт секциялары мен мәдени үйірмелер оқушыларға қолжетімді болуы тиіс. Балалар сайыстарға және спорттық жарыстарға қатысса, ғаламторға тәуелді болмайды”, – деді Аружан Саин.
</blockquote>
Қазір Қазақстанда жасөспірімдерді интернет шабуылынан қорғайтын мемлекеттік деңгейдегі бағдарлама мен сайттар жоқтың қасы. Тек&nbsp;<a href="https://www.safekaznet.kz/">safekaznet.kz</a>&nbsp;қызметі арқылы шағымдануға болады. Ондағы мамандар посттың заңсыздығын тексеріп, қажет жағдайда парақшаны бұғаттайды. Былтыр бұл желіге кибербуллингке тап болған 3 жасөспірім арызданған.
Кибербуллингке не үшін бірден назар аудару керек?
<ul>
<li>Қорлап, кемсіту баланы психолигиялық күйзеліске ұшыратады;</li>
<li>Жанын ауыртып, суицидке итермелейді;</li>
<li>Мінезінің өзгеруіне әкеледі;</li>
<li>Ешкім қорлықтың құрбаны болмауы керек;</li>
<li>Әркім өзінің ар-намысын аяққа таптатпауға құқылы;</li>
<li>Ата-ана мен мұғалімдер мұндай қорлықты байқаса, бірден балаға көмектесуі керек.</li>
</ul>
Қысым көрген балалардың айрықша белгілері:
<ul>
<li>Мектепке барғысы келмейді;</li>
<li>Сабақ оқуға зауқы болмайды және үй тапсырмасын нашар орындайды;</li>
<li>Көңіл-күйі түсіп жүреді;</li>
<li>Үнемі уайымдайды және өзіне сенімсіз болады;</li>
<li>Ешкіммен әңгімелесуге зауқы соқпайды және оқшау жүреді;</li>
<li>Қорқып сөйлейді, тамақ ішуге тәбеті тартпайды;</li>
<li>Үйден қашып кетуге тырысады;</li>
<li>Суицид жасайтынын айтып қорқытады;</li>
<li>Түнде дұрыс ұйықтамайды және шошып оянады;</li>
<li>Өзіне не болғанын айтудан қорқады;</li>
<li>Жиі ақша сұрайды не ұрлық жасайды;</li>
<li>Ғаламторды не гаджеттерді қолдануға үрейленеді;</li>
<li>Телефонына хабарлама келсе, ашуланады.</li>
</ul>
Кибербуллингке тап болғанда:
<ul>
<li>Әлеуметтік желіде қысым көрсеткен адамның хабарламасына жауап бермеу;</li>
<li>Онымен сөйлесуді тоқтатып, бұғаттау;</li>
<li>Әлеуметтік желі әкімшісіне сен туралы жарияланған жазба не суреттерге шағымдану;</li>
<li>Күдікті жазбаларды скриншот жасап, ата-ана не ұстаздарға хабар беру керек.</li>
</ul>

Кибербуллинг: балалардың әлеуметтік желідегі қауіпсіздігін қалай қамтамасыз етеміз?

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz.</a> Ақпанның алғышқы күндері Сыр өңірінде күн қабағы жылы шырай танытты, деп хабарлайды <a href="https://24.kz/kz/zha-aly-tar/o-am/item/371709-yzylordaly-t-arushylar-su-tas-ynyny-aldyn-alu-sharalaryn-pysy-tady">«Хабар 24»</a>.
Мұндай кезде өзенде мұз еріп, сең козғалуы мүмкін. Əсіресе, көктем шыға құтқарушылардың жұмысы қыза түседі. Қалай дегенмен, тасқынға тосқын болып, елді мекендерді қорғап қалу маңызды. Оқыс жағдайларда абдырап қалмау үшін қызылордалық құтқарушылар дайындықты бір пысықтап алды. &nbsp;
Қармақшы ауданы аумағында өзен иіндері көп. Мұз еру кезінде су деңгейі кенеттен көтерілуі мүмкін. Мұндай жағдай биылдың өзінде бірнеше рет қайталанды. Бүгінгі техникалар мен қажетті инерттік материалдарды түгендеп, дайындығын тексерудің де бір себебі осы. Дария жағасына қаз-қатар тізілген ауыр техникалар қандай да бір оқыс жағдай кезінде бөгеттерді нығайтып, мал мен жанды аман алып қалу үшін жұмылдырылмақ. Жер қазып, топырақ тасып, адам мен төрт түлікті қауіпсіз жерге қажетті техникалар да жеткілікті.
Синоптиктер өңірде алдағы 5 күн бойы жылы ауа райының сақталатынын мəлімдеп отыр. Түнде – 1, ал күндіз +7-10 градусқа дейін көтеріледі. Демек, бұл күндері төтенше жағдайлар қызметі де жоғарғы дайындыққа келтірілетіні сөзсіз.

Қызылордалық құтқарушылар су тасқынының алдын алуға дайын ба?

<a href="https://kyzylorda-news.kz/">Kyzylorda-news.kz.</a> Ауа айының қолайсыздығына байланысты (боран, көрінудің нашарлығы, көктайғақ) «Қызылорда-Павлодар» тасжолының екі учаскесінде барлық көлік түрінің қозғалысы шектелді, деп хабарлайды <a href="https://lenta.inform.kz/kz/kyzylorda-pavlodar-taszholy-zhabyldy_a3610476">ҚазАқпарат</a>. &nbsp;
Төмендегі жолдарда автокөліктің барлық түрінің қозғалысына шектеу қойылды:
«Қызылорда-Павлодар» жолының 1135-1 206 шақырымы аралығы, Қарағанды облысы шекарасы – Бозшакөл ауылы.
«Қызылорда-Павлодар» жолының 1066-1 135 шақырымы, Молодежный ауылы – Павлодар облысының шекарасы.
Айта кетерлігі, сағат 13.20-дан бастап бұрын жабық болған Нұр-Сұлтан-Павлодар тасжолы көліктің барлық түрі үшін ашылды.

Қазақстан және Қызылорда облысының жаңалықтары: Қоғам

4 ақпан – Қатерлі ісікке қарсы дүниежүзілік күрес күні

Азық-түлік бағасына мониторинг жасауға халықты тарту қажет – министр

Қоғам қайраткері Нәжмадин Мұсабаев 70 жаста

Қазгидромет: Ақпанның 4-і күнгі ауа райы болжамы

4 ақпан: Атаулы күндер мен оқиғалар

Жұлдыздар не дейді?

Латын әліпбиі: неден ұтамыз, неден ұтыламыз?

Қызылордада студенттік жатақханалардың жағдайы жан-жақты талқыланды

Қазақстанда зейнетақы төлеу тәртібі өзгеруі мүмкін: Кім қанша алады?

Кибербуллинг: балалардың әлеуметтік желідегі қауіпсіздігін қалай қамтамасыз етеміз?

Қызылордалық құтқарушылар су тасқынының алдын алуға дайын ба?

Қызылорда-Павлодар тасжолы жабылды

Қазақстан және Қызылорда облысының жаңалықтары: Қоғам

4 ақпан – Қатерлі ісікке қарсы дүниежүзілік күрес күні

Азық-түлік бағасына мониторинг жасауға халықты тарту қажет &#8211; министр

Қоғам қайраткері Нәжмадин Мұсабаев 70 жаста

Қазгидромет: Ақпанның 4-і күнгі ауа райы болжамы

4 ақпан: Атаулы күндер мен оқиғалар

Жұлдыздар не дейді?

Латын әліпбиі: неден ұтамыз, неден ұтыламыз?

Қызылордада студенттік жатақханалардың жағдайы жан-жақты талқыланды

Қазақстанда зейнетақы төлеу тәртібі өзгеруі мүмкін: Кім қанша алады?

Кибербуллинг: балалардың әлеуметтік желідегі қауіпсіздігін қалай қамтамасыз етеміз?

Қызылордалық құтқарушылар су тасқынының алдын алуға дайын ба?

Қызылорда-Павлодар тасжолы жабылды

Азық-түлік бағасына мониторинг жасауға халықты тарту қажет – министр